Naslagwerk lezing: Een te sterke overheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Naslagwerk lezing: Een te sterke overheid"

Transcriptie

1 Naslagwerk lezing: Een te sterke overheid Inleiding NSOB is 25 jr geleden opgericht door Roel in het Velt en Ulrich Rosenthal met een droom om iets te maken wat lijkt op de Franse école Nationale d Administration. De school is op private grondslag georganiseerd. Zij zijn niet van subsidie afhankelijk. Anno 2014 is dit een heilzame positie. Frissen hoeft nooit een beleidsplan te maken. Daarmee hoeft hij niet de ene helft van het jaar op te schrijven wat hij het komende jaar gaat doen, en de andere helft van het jaar uitvoerig te rapporteren waarom de plannen het afgelopen jaar niet helemaal gelukt zijn. En dit vooral aan allerlei exogene variabele ligt. Frissen stel vast dat u daar nu in de bijeenkomst om wordt gelachen maar dat u daar morgen verder meegaat. Als een antropoloog dit type gedrag (lachen maar continueren) van een vreemde volksstam zou vaststellen, dan wist hij meteen dat daar een diepe culturele crisis gaande was. Frissen stelt dat daar in ons soort samenlevingen inderdaad sprake van is, en dat we er allemaal deel van uitmaken. Het is de route om naar nieuwe verhoudingen te komen. Frissen is naast het NSOB ook hoogleraar in Tilburg. De universiteit waren een collega van hem een wat vrijere omgang met de feiten had. Maar Frissen stelt ons gerust, in zijn vakgebied zijn de feiten zó gek dat je deze niet eens zelf verzonnen kunt krijgen. Vroeger had je dan niet echt een vak, tegenwoordig is dat het ultieme bewijs van de validiteit van je studies. Het is een heel ander onderdeel, maar Frissen denkt dat datgene wat met je collega gebeurd is, niet alleen maar verklaarbaar is doordat hij misschien wat van het pad af is geraakt. Maar ik denk dat het ook te maken heeft met het feit dat in de sociale wetenschap een methodologie dominant is geworden die wel vraagt om manipulatie van de gegevens. De natuurwetenschap dat is echte wetenschap, maar Frissen denkt dat het erg heilzaam zou zijn als de sociale wetenschappen eindelijk eens zouden ophouden met de ambitie om te lijken op de natuurwetenschappen. Reflexiviteit Voor sociale wetenschappers geldt: het heelal van de sociale wetenschappen praat terug. En een deftige term daarvoor is reflexiviteit. Elke uitspraak die over de werkelijkheid wordt gedaan, voegt iets toe aan de werkelijkheid, waardoor de werkelijkheid waarover je die uitspraak doet, in strikte zin niet meer dezelfde werkelijkheid is waar je de initiële uitspraak overdeed. Dat brengt met zich mee, dat spreken over de werkelijkheid nooit onschuldig is, en dat spreken over de werkelijkheid dus ook altijd een interventie in die werkelijkheid is. Waardoor ook allerlei ideeën als evidence-based 3.49 ons domein echt xxx dus als er nu nog iemand is die zegt dat je alleen maar dingen moet doen die evidence based zijn, dan kunt u dat op gezag van Frissen voortaan ontkennen. RMO Het RMO adviseert Kabinet en Staten-Generaal. Zij doen dat op basis van een adviesagenda die ze samen opstellen met het kabinet. Het RMO noteert wat ze denken dat we willen gaan doen en meestal is het dan zo dat dat wordt goedgekeurd. Interessant is het volgende. Het kabinet is wettelijk verplicht om elk advies dat het RMO uitbrengt, te voorzien van een reactie. Frissen zit al jaren in de raad en na vele adviezen heeft hij inmiddels begrepen dat de reactie van het kabinet - op een advies van het RMO, maar ook van alle andere adviesraden - altijd hetzelfde is. De reactie kent altijd de volgende vaste rethorische structuur. Het begint altijd als volgt: woorden van dank, het is een belangwekkend advies over een buitengewoon interessant maatschappelijk vraagstuk, de raad heeft daar een grondige analyse op los gelaten en een aantal aanbevelingen over geformuleerd. Tweede stap in de redenering is altijd: voor zover de aanbevelingen het kabinet bevallen, is het al staand beleid; voor zover de aanbevelingen

2 het kabinet niet bevallen, hoeft het niet te gebeuren. Iedere volgende keer als leden van het kabinet een reactie geven op een advies van de RMO of welke raad dan ook, dan zult u deze rethorische structuur herkennen. Aangezien er in de RMO ook vaak hoogleraren zitten, die denken dat, als er maar naar hen geluisterd wordt, de wereld een stuk gelukkiger zou worden, dan leidt dat altijd tot grote teleurstellingen aan de kant van de Raad. Politicologen weten dat het het voorrecht van machthebbers is, dat zij niet naar de waarheid hoeven te luisteren. Noodzaak van politiek Sterker nog, voor al die kwesties waar de waarheid niet helpt, omdat we over te weinig informatie beschikken, of omdat we strijdige informatie hebben, of we het helemaal niet weten, in díe kwesties waar we moreel over verdeeld zijn, daar hebben we politieke machthebbers nodig. Als we het eens zijn in feitelijke zin én als we het eens zijn in morele zin, dan verdwijnt de politiek. Daarmee gaat politiek in de kern over de kwesties die ons verdeeld houden. En veel politiek zou er wat Frissen betreft op gericht moeten zijn, die verdeeldheid te te behouden op een vreedzame manier. Frissen denkt dat de democratie vooral bedoeld is om onze onenigheid te vieren, en niet om het eens te worden. Hoewel de overheid zelf zegt te willen terugtreden en hoewel wij ogenschijnlijk allemaal willen dat dat gebeurt, wil dat maar niet lukken. Ondanks allerlei officiële programma s van terugtred, decentralisatie verzelfstandiging, privatisering en deregulering. Sterker nog, ondanks het feit dat de overheid terugtreedt, wordt onze overheid eigenlijk steeds groter en gaat ze zich steeds meer tot in de haarvaten van de samenleving bemoeien met allerlei kwesties. In ieder domeinen is dat zichtbaar. Tegenwoordig kennen we de drie transities. Daar is precies dit gaande. Het Rijk zegt terug te treden, de gemeente trekt een veel grotere broek aan, en aan het eind van de dag hebben we meer overheid en steeds intensievere en frequentere interventies tot achter de voordeur. En waarschijnlijk niet zoveel bij het soort mensen in deze bijeenkomst, maar wel bij het grote deel van de bevolking wat niet zo assertief en competent is als wij zijn om ons daartegen te verzetten. Frissen vermoed dan ook dat de interventielast tamelijk scheef verdeeld zal zijn de komende decennia. Niet eens zozeer door inkomens- of vermogensongelijkheid, maar door de lasten van die interventie-ongelijkheid. Dit kan de komende jaren wel eens de rede zijn, voor grote maatschappelijke onvrede en problematiek. Verzoening met tragiek De ondertitel van Frissen s boek De fatale staat is: Politiek is het noodzakelijk om ons met tragiek te verzoenen. Ter verduidelijking merkt Frissen op: dat u zich niet met tragiek hoeft te verzoenen. Het helpt wel als u dat doet, maar het hoeft niet. Het gaat om de politieke noodzakelijkheid tot verzoening met tragiek. Sterker nog, een van de centrale stellingen in het boek is, dat politiek gevaarlijk wordt, als ze suggereert al onze problemen te kunnen oplossen en ons gelukkig te maken. Politieke weigering tragiek te aanvaarden Voorbeeld aangespoelde potvis. Frissen haalt het voorbeeld van de potvis die in Nederland aanspoelt aan. Een macaber tafereel met veel commotie hetgeen uitmondt in een Potvis-protocol. Tekst van protocol luidt ongeveer als volgt: we delen Nederlandse kustlijnen in in vastomlijnde delen. Een coördinator die weet hoe te handelen als er weer zo n potvis aanspoelt. Via protocollaire verfijning, via regels, plannen en systemen probeert men grip te krijgen op de werkelijkheid. Vooraf weet je dat de werkelijkheid systematisch anders zal zijn dan voorzien is in het plan. Voorbeeld pesten op school. Pesten is van alle tijden, maar we weten ook dat het nu altijd erger is dan vroeger. Dus ondanks dat we dat weten, dat pesten van alle tijden is, is het in het heden altijd erger. En als het nu erger is, dan vergt dat ingrijpen. En dus is er nu een groot debat gaande omtrent de vragen: of er protocollen moeten komen en of dat ook evidence based moet, en of we weten wat helpt er wat

3 niet helpt. En historisch gezien weten we: Het zal niet helpen. En Frissen wordt altijd tegengesproken door professionals. Nee, we hebben nu een benadering en die helpt echt. Het plan bestuurt de wereld Waar komt het ongeneeslijke idee vandaan, dat we met het plan de wereld kunnen beïnvloeden en besturen. In zijn boek heeft Frissen geprobeerd een analyse te maken, waarom we zo doorgeschoten zijn in beheersingszucht, regelzucht, controlezucht, planningszucht, enzovoorts. En de these in het boek is dat, dit een combinatie van twee lijnen is: het opkomend populisme en het maakbaarheidsdenken van de moderniteit. 1) Het opkomende populisme. Dat is niet typisch Nederlands, dat zie je in alle moderne samenlevingen. Het populisme daagt de bestaande politieke orde uit, om tegen de problemen - die door het populisme in hele schrille termen voortdurend worden gearticuleerd - maatregelen te treffen. Populisme komt nooit met oplossingen. Daar is het briljant in. Populisme heeft echt begrepen wat politiek is. En de bestaande politieke klasse bedenkt de oplossingen, die nodig zijn voor de door het populisme gearticuleerde problematiek. En daardoor hebben we een enorme toename van allerlei beheersingsen regelsystemen gekregen. Op die manier kunnen we onszelf het verhaal vertellen dat we greep hebben op die wereld. En dat wordt versterkt door het feit dat we allemaal politici, bestuurders, ambtenaren, managers et cetera we zijn allemaal kinderen van de moderniteit. Wij zijn allemaal opgegroeid met de gedachte dat de wereld een maakbare wereld is. En die gedachte van maakbaarheid zit buitengewoon diep in ons allemaal. Sterker nog, Frissen denkt dat die gedachte in Nederland sterker verankerd is door een aantal specifieke culturele historische verschijnselen. Populisme Populisme is een politiek maatschappelijke stroming die we kennen sinds de 19 e eeuw. Het is een stroming die als het ware een hele radicale variant van democratie is. In wezen is het populisme een variant van democratie die zegt: we moeten luisteren naar de stem van het volk. Zo stelt het populisme dat de ontwikkelingen van de afgelopen periode tonen dat de elite (wij, o.a. de deelnemers van deze bijeenkomst) het geluid/de stem van het volk (de meerderheid, de stem van het volk, de enkelvoudige stem van het volk) systematisch hebben verraden. En historisch gezien is dit thema van het verraad van de elites eigenlijk een hele constante stroom in het populistische denken. De populist heeft als opvatting dat het volk met één stem spreekt, en dat die stem door de populistische leider wordt gearticuleerd. En dat als we daar nu maar naar luisteren, dat dan de problemen zullen verdwijnen. Op de tweede plaats kenmerkt het populisme zich door systematisch volgehouden wij-versus-zij-denken. De maatschappelijke tegenstellingen die het populisme creëert, uiten zich in de vorm van het volk versus een zondebok. En voor die zondebok kan van alles in aanmerking komen. Bij ons zijn dat nu de Marokkanen, in Frankrijk zijn dat de Algerijnen in Duitsland zijn het Turken in Oost-Europa zijn het de zigeuners. Het maakt helemaal niet uit wie de zondebok is. Het gaat erom dat ergens een deel van de populatie belemmert dat dat zuivere volk, en die zuivere wil van het volk gerealiseerd wordt. En waar het populisme uitzonderlijk goed in is, is het bedienen van het zg. symbolische repertoire van politiek. Kijk maar naar bijvoorbeeld Wilders. Hij is buitengewoon begaafd in retorische zin, om met groot retorisch geweld, zijn boodschap heel systematisch naar voren te brengen. Wij, wij redelijke mensen, die denken dat als ze een beetje goed met elkaar overleg hebben, als ze een beetje verstandig met elkaar spreken, als we dat ook nog een beetje van wetenschappelijk onderzoek voorzien, dan kunnen we er best uitkomen. En daar trappen we in de val van, die het populisme wagenwijd openzet, namelijk het verraad van de elites. Zo hebben ze ons altijd voor de gek houden. Wereldbeeld indicatief voor de verhouding tot de werkelijkheid

4 Gaat u bij uzelf eens na, in hoeverre de manier waarop u over de wereld nadenkt primair een symbolische verhouding met de wereld is. Of is het een rationele verhouding? Als Frissen aan de deelnemers vraagt, wie er bezig is met reorganiseren van zijn organisatie, dan is de kans vrij groot dat dit een omvangrijke meerderheid van de aanwezigen is. Als hij vraagt: Wie is de afgelopen vijf jaar in een reorganisatie geweest? dan is de score 100%, want reorganiseren is de manier waarop u zich tot de wereld verhoudt. Dat reorganiseren is namelijk typisch iets van moderne mensen. We zien iets in de samenleving wat problematisch is, en het eerste wat we doen is aan onszelf en onze organisatie sleutelen. Met de motivatie dat als we onze organisatie net even iets slimmer inrichten, dan kunnen we de problemen in de buitenwereld beter het hoofd bieden. En meestal denken we dat de problemen in de buitenwereld, zich zullen gaan gedragen naar onze oplossingsstructuur, want dat is namelijk managen, dat is besturen. Besturen is de eigen organisatie zó inrichten, dat deze een beetje op jouw wereldbeeld lijkt. Dit doen we in de diepe veronderstelling, dat áls je organisatie op dat wereldbeeld lijkt, de wereld zich naar dat beeld zal gaan gedragen. En daarom moet er natuurlijk voortdurend worden gereorganiseerd. Dat is niet erg, aldus Frissen want op die manier toont u ook wel een beetje uw eigen noodzakelijkheid aan. Er zijn prachtige artikelen geschreven over, waarom wij voortdurend aan het reorganiseren zijn. Het artikel van Charles Lindblom met de titel Management by Muddling Through (1959) wordt aangehaald. Dat komt omdat we daarmee uitdrukken dat we er iets aan doen. Dat is overigens wel cultuur-specifiek. Bijvoorbeeld, als ik studenten van het NSOB acht weken naar het buitenland zie gaan, ik verheug me er altijd op als mensen naar Duitsland gaan. Want dan doen ze stage in Berlijn op het ministerie en dan zeggen ze bijna altijd verbijsterd dat ze denken dat ze het verkeerd begrepen hebben. Voorzichtig stellen ze dat het lijkt alsof jullie organisatie al ongeveer jaar hetzelfde is. Dat wordt meestal bevestigend beantwoord. Hoe kan dat dan? Meestal is dan het Duitse antwoord dan: ja het functioneert eigenlijk redelijk goed, al de hele tijd en waarom zouden we dan veranderen? Er zit in ons moderne denken typisch iets van verandering is goed. Als u het woord innovatie in de mond neemt, dan heeft dat meestal een positieve connotatie. We moeten innoveren want wat we hebben dat deugt meestal niet. Populisten verzette zich buitengewoon sterk tegen deze verandering. Meritocratie Naast de diepe overtuiging dat verandering goed is, staat het volgende sociologische fenomeen. In het boek De fatale staat wordt naar deze populatie verwezen met de term: de boze kale blanke mannen. Wat in onze samenleving de afgelopen jaar gebeurd is, is dat we voor het eerst - na een hele lange geschiedenis van de verzorgingsstaat - terecht zijn gekomen in een periode dat een belangrijk deel van de populatie niet meer stijgt. Tot nu toe kende de verzorgingssamenleving een systematisch patroon van sociale stijging. Als Frissen uw persoonlijke biografieën zou nemen, dan is de kans erg groot, dat een overgrote meerderheid van u een hogere maatschappelijke positie heeft dan uw vader of moeder. De kans dat uw kinderen een hogere maatschappelijke positie zullen hebben is heden ten dage aanzienlijk gedaald. Sterker nog, op dit moment heeft 25% van de populatie (namelijk mannen) in hun arbeidzame leven, een lagere maatschappelijke positie dan hun vader. En dat betekent dat we terecht zijn gekomen in een samenleving waarin niet alleen mensen iets te verliezen hebben, maar mensen in reële termen iets verloren hebben. En veel sociologen zeggen dat dit sociologische fenomeen (die sociale daling: het teloorgaan van het perspectief dat je erop vooruit kunt gaan), een van de belangrijke verklaringen is voor het ontstaan van zo n groot populistisch segment in het electoraat. En dat dit ook de verwachtingen rechtvaardigt dat dit zo zal blijven. Het is dus niet tijdelijk, en het heeft niets met onze crisis te maken. Deze populatie (met een sociale stijging en daling alternerend met elkaar) hebben ze

5 gewild. Dit is namelijk de meritocratische samenleving 1 : iedereen komt dáár terecht waar zijn talent en inzet dat rechtvaardigt. Dat betekent dat we terecht zijn gekomen in een soort spijkerharde ongelijkheid, want talent van mensen is niet iets wat heel erg manipuleerbaar is. En dat betekent dat wij het rechtvaardig zijn gaan vinden, ongelijke maatschappelijke kansen hebben. Immers, talenttoedeling is van moeder natuur. En daarmee is Frissen niet een Piketty aanhanger geworden. Dit patroon van ongelijkheid, dat door de meritocratische samenleving als een rechtvaardige tegenstelling wordt gezien, zou nog wel eens knap veel problemen kunnen oplopen. Het boek waarin de term meritocratie is gemunt is, is van de auteur Jung, een Britse schrijver van de jaren 50 van de vorige eeuw. Het beschrijft het definitief slagen van de meritocratische samenleving. Uiteindelijk komen de verliezers in opstand. Het boek eindigt met een groot bloedbad in het jaar Wie meer wil lezen kan dat via: Het is een interessant vraagstuk om dat onderwijs daarin niet helpt. Want inmiddels is alle etnische, gender gerelateerde of economisch gerelateerde ongelijkheid er als het ware uitgezuiverd en het is nu alleen nog maar een kwestie van over-erfbare talenten die de maatschappelijke ongelijkheid gereproduceerd. Dit is volgens Frissen het giftige mengsel waar we mee te maken hebben in deze samenleving en dat natuurlijk erg onder druk komt te staan als het economisch niet echt mee zit. En de kans dat de economische crisis nog wel een paar decennia aanhoudt, is vrij reëel. Het verplicht ons erover na te denken, dat de idee van sociale vooruitgang, sociale stijging, en dus een steeds gelukkiger samenleving een gedachtegoed dat is, dat ernstig gerelativeerd moet worden. 2) De tweede verklaring voor de politieke weigering de tragiek te aanvaarden zit in in het maakbaarheidsdenken van de moderniteit. De moderniteit is natuurlijk een hele lange historische periode die eigenlijk al begint bij de Renaissance. Wat Frissen fascineert is, dat het denken in termen van maakbaarheid - waarvan we vroeger dachten dat dat links was eigenlijk op dit moment in alle politieke partijen voorkomt. Het maakbaarheidsdenken in Den Haag is groter dan ooit tevoren. Terwijl iedereen aan je vertelt dat de maakbaarheid natuurlijk beperkt is. Immers, anno 2014 zijn we allemaal redelijk wereldwijs. Vandaar ook al die managementcursussen over de omgang met onzekerheid en de onvoorspelbare toekomst et cetera. Maar ondertussen zijn we druk bezig om voortdurend plannen te maken over hoe we omgaan met onzekerheid. Hier zitten een aantal typische redeneerstijlen of ordeningsperspectieven in. Interventie heeft altijd het karakter van ordening Tweede kabinet Balkenende: de jeugd wil maar niet deugen, de jeugd van tegenwoordig zei men toen is erger. Maar de deskundigen zeggen nu, dat het echt heel erg gesteld is. Balkenende heeft toen een regeringscommissaris benoemd (een ambtenaar in buitengewone dienst van het kabinet) meestal worden deze belast met een speciaal wetgevingstraject maar in dit geval werd de regeringscommissaris benoemd voor de operatie Jong. Frissen weet inmiddels dat als in de wereld van politieke bestuur militaire terminologie wordt gehanteerd, dan weet je dat er iets aan de hand is. Deze regeringscommissaris van de operatie Jong, was Stefan van Eyck. Hij was er van overtuigd dat de wijze waarop een samenleving met haar jeugd omgaat, heel veel zegt over hoe het met die samenleving 1. Dit betekent dat we in een samenleving leven waarin afkomst in termen van leeftijd, gender, sociale klasse, etniciteit steeds minder bepalend is voor iemands maatschappelijke succes. In plaats daarvan determineert de individuele prestatie de maatschappelijke positie. Deze individualiseringsontwikkeling is vruchtbare bodem voor het regelmatig meten en vergelijken van prestaties. Alleen dan is het namelijk mogelijk te bepalen wat ieders individuele verdienste is. Meten moet echter in een democratische rechtstaat neutraal, objectief, openbaar en controleerbaar zijn.

6 gesteld is. Van Eyck zei eigenlijk altijd: je hebt twee categorieën: een jeugd die problemen heeft (leerachterstanden hoog begaafd) en twee jeugd die problemen maakt (gemakshalve Antilliaanse en Marokkaanse is). Van Eyck stelde dat moeten we integraal aanpakken. Inmiddels weten we ook, zodra we ergens het woord integraal voorzetten dan is het zg altijd goed. Dat is niet hetzelfde zeggen als: dit is een kwestie die vraagt om een gefragmenteerde benadering, en dan het liefst wat verkokerd aangevlogen. Vanuit Frissen zijn vakgebied geredeneerd is die laatste benadering wel meestal verstandiger. Gefragmenteerd verkokerd de dingen aanpakken is vaak verstandiger in plaats van integraal. Al was het maar vanuit de diepe inzicht dat de wereld zelf niet integraal is. Dus als je de volgende keer weer opschrijft dat je de dingen integraal gaat aanpakken, dan moet u zich eens afvragen wat u daarmee over de wereld zegt. Eigenlijk zegt Van Eyck daarmee over de wereld dat, de wereld zich moet gaan gedragen naar het gezichtspunt dat ik dominant verklaart heb. Denk maar aan zo iets als integraal veiligheidsbeleid. Veiligheidsbeleid klinkt heel sympathiek, maar eigenlijk betekent het, dat we de wereld als een veiligheidsfenomeen gaan behandelen. En de wereld is altijd veel meer. En wat mooi was, was dat Van Eyck zijn rapport heel mooi had vormgegeven. Het zag er goed uit. De foto s in het rapport van van Eyck worden getoond tijdens de prestatie. Aan de hand van duo foto s was er enerzijds altijd een tafereel uit de wereld van jeugd en kind (legoblokken, stukjes papier of draad) allemaal met dominante principe van veelkleurig gevarieerd ongeordend relatief chaotisch. En de rechterfoto is altijd de foto van een pijl. Een pijl die een specifieke kant op wijst (omhoog of naar beneden). Frissen maakte Van Eyck een compliment over de fraaie nota s die ze hadden gemaakt en vroeg of de foto s die jullie daarin hebben opgenomen, op de een of andere manier symboliseren wat in dat terrein heeft aangetroffen, en waar je naartoe wil. En dat had Frissen goed gezien. Frissen vroeg: mag ik ze eens interpreteren? Dat vonden ze leuk. Eerste foto: (de rechterfoto, die van de enkelvoudige pijl, die een specifieke kant op wijst) Dat is de situatie die jullie hebben aangetroffen. Beetje star, bureaucratisch, mechanisch systeem, helemaal niet flexibel. Tweede foto (de veelkleurige variëteit): die symboliseert waar je naar toe wilt, een heel gevarieerd geheel van bezieling, van fijnmazig, van maatwerk van passend bij die ongelooflijk ingewikkelde problematiek van het kind. Dat had Frissen natuurlijk niet goed begrepen want twee interpretatiefouten: één hij leest van rechts naar links en de tweede basis fout is dat Frissen denkt dat in de wereld van politieke bestuur, variëteit wordt gezien als een oplossing voor maatschappelijke problematiek. Nu is Frissen zijn boodschap niet: dat we dit redeneerschema moeten omdraaien. Zijn boodschap is dat we gaan zien dat interventie in de wereld, volgens de logica van politiek en bestuur, maar ook van veel management, heeft altijd het karakter van ordening. En ordening heeft altijd de gedaante van reductie. Reductie van variëteit. Hetgeen vaak ook heel zinvol kan zijn. Want als de variëteit die we maatschappelijk aantreffen er een is van onderdrukking, van gewelddadigheid, van uitsluiting dan kan ordening heel heilzaam werken. Maar als de variëteit van de wereld gezien moet worden als een van de belangrijkste kwaliteiten van die wereld, dan zou eigenlijk het adagium moeten luiden: dat we er van af moeten blijven. En dat we die variëteit zijn gang moeten laten gaan. Daar zijn we niet goed in. Het collectieve Nederlands zelfbeeld klopt niet Want ondanks het Nederlandse zelfbeeld dat we zo geweldig van de variëteit en het verschil zijn, laat elk sociologisch onderzoek en elk beleidsonderzoek een omgekeerde attitude zien. Wij Nederlanders kunnen verschillen en ongelijkheid buitengewoon slecht verdragen. Wij zijn erg gesteld op ordening op overzicht op samenhang op doorlopende leerlijnen, een sluitend stelsel, en al onze interventies van macroniveau tot het kleine microniveau, zijn er altijd op gericht om ordening samenhang en consistentie in de wereld aan te brengen. Daarom hebben wij van die complexe stelsels. Als wij bijvoorbeeld iets uit de Verenigde Staten overnemen, dan doen we dat op onze West-Europese bureaucratische manier. Dan hebben we ergens vernomen dat ze in de Verenigde Staten met een bachelor-mastersysteem

7 werken, en dan denken wij dat is een redelijke ordening. Dit wordt dan in Nederland zo geïnterpreteerd dat dat ook overal hetzelfde moet. In de VS is uniformiteit en samenhang niet de belangrijkste kwaliteit van het onderwijsstelsel. Er zijn universiteiten in de VS die bij ons nog geen MBO-status krijgen. En dus is er een onoverzienbare hoeveelheid variëteit en kennelijk kan men daar in de Verenigde Staten vele balen beter tegen dan wij. En wij vertellen voortdurend tegen onszelf dat we erg van verschil en ongelijkheid zijn. En dat variëteit geweldig is. Maar in de wereld van beleid en bestuur is daar geen sprake van. U kunt relativeren en zeggen dat zijn plannen, dat lukt toch allemaal niet, maar dat is niet helemaal waar. Jeugdzorg Inmiddels is de wereld van de jeugdzorg volgens dit model geordend en dat gaan we radicaliseren. We gaan nu wijkteams oprichtte in gemeenten. Frissen vergelijkt dat dat het een beetje met de revolutionaire comités in Cuba. Het gedachtengoed van Castro op orde houden. We gaan opereren in de jeugdzorg volgens de leus: een gezin, een plan, een regisseur. Het is een beetje een Noord-Koreaanse benadering van de wereld. Frissen stelt zich daarbij zo voor dat in de wijk waar hij woont, niet echt een achterstandswijk, dat daar dan zo jong gezin woont. Met een tienerdochter van 13 jaar. En dat die eetprobleem heeft. In zijn wijk is dat anorexia. En dan komt de gezinsregisseur langs. De gedachte is dan, dat via het wijkteam psychiatrische hulpverlening verkregen moet worden. Frissen denkt dat in zijn wijk jonge gezinnen dan vrij snel de advocaat erbij roepen. En zeggen: wij dachten niet dat het zo ging. De vraag is dus gerechtvaardigd, hoe dat uitpakt in al die wijken waar die advocaten niet onder handbereik zijn. En waar de eetproblemen een andere gedaante hebben. De interventielast die nu wordt voorbereid in de Beleidsnota s die gemeentes nu aan het maken zijn, is echt angstaanjagend groot. Er is daarnaast wetgeving in voorbereiding om alle privacybelemmeringen die nu nog bestaan om die gegevens uit te wisselen, op te heffen. En dit staat allemaal in het belang van het kind. En natuurlijk zijn het allemaal goedbedoelende mensen die het beste met ons voor hebben, maar als straks de PVV echt de meerderheid heeft in een paar grote steden, weet ik nog niet of door de PVV aangestuurde wijkteams die bij mij thuis de geestelijke welstand een beetje komen beoordelen, zo n aantrekkelijke gedachte is. Maar het kan natuurlijk niet zo zijn dat de bevoegdheden van een gemeente afhankelijk mogen zijn van de toevallige politieke meerderheid die er zit. De interventiezucht en de maakbaarheid gaan steeds verder. Het maakbaarheidsdenken Twee foto s van overgewicht worden getoond: één geschilderd vanuit liefde en één afkomstig uit beleidsnota s (duidelijk met negatieve connotatie). En dit is metaforisch voor wat we beleidsmatig aan het doen zijn. Het maakbaarheidsdenken dat tegenwoordig ook preventie heet, is ons beeld van hoe wij eruit moeten zien. Over hoe wij ons moeten gedragen, en wat een verstandige en een goede opvoeding is, en dat beeld gaan we opleggen aan anderen. Met grote inzet van wetenschappelijke kennis, professionele inzichten, met dwang en drang. En dat gebeurt op grote schaal. Frissen zijn favoriete onderzoeksobject op dit moment is het consultatiebureau. De vragenlijsten die tegenwoordig op consultatiebureaus worden verstrekt, zullen u doen huiveren over het beeld van de wereld dat wordt opgelegd in een strategie van permanente disciplinering en normalisering. Dit zijn allemaal antwoorden op de populistische discours, dat er grote problemen zijn waar iets aan gedaan moet worden. En dit zijn ook antwoorden op de vraag: wij versus zij. Want het antwoord wat men hiermee geeft, is dat dit de afwijking is. Dat dit deviantie is, en dat dit bestrijding verdient. Met alle gevaren van dien. We zien dat in allerlei sectoren, gezondheidszorg, (kostenbeheersing daar ging het om). Kostenbeheersingzorg het drama wordt ook altijd zo geschilderd dat het exponentieel is.

8 Het ziekenhuis En wij die iets van de zorg afweten, weten allemaal dat dat gaat nooit lukken. Het interessante van de zorg is, dat hoe succesvoller de zorg, hoe duurder die zorg wordt. Hoe gezonder we de mensen maken onder meer dat gaat kosten. Dus iedere keer dat ik weer zo iemand zie rennen in een tekort boekje, dan denk ik: daar gaat weer een kostenveroorzaker. En als ik iemand een zak chips die eten en zie roken en achter de bankje hangen, dan denk ik jij jij doet aan kostenbeheersing. Frissen heeft het gelach op zijn hand met deze opmerkingen. En dan komt veiligheid centraal te staan in de zorg. Enorme plannen, leest wel eens een rampenplan? Dat moet u toch eens doen. Je leest er ook altijd de diepe overtuiging van de opstellers in dat dat als het plan precies genoeg is. De ramp zich zal gedragen conform het plan. Terwijl wij natuurlijk allemaal weten dat een van de dominante kenmerken van ramp is dat ze slordig zijn. We hebben in Nederland de afgelopen jaren 25 veiligheidsregio s gemaakt. Die gaan over de rampen. Hoeveel van de rampen hebben eigenlijk op jaarbasis? De meeste deskundigen die schatten dat tussen de vijf en 10 in. Het leek Frissen een beetje overdreven om daar een complete bestuurlijke strategie op in te richten. Maar we hebben wel gedaan. En de veiligheidsregio was net operationeel in Nederland, toen trad er ook een serieuze ramp op bij Moerdijk. En je zag de burgemeester met een verkeerd geknoopt jasje voor de camera vertellen dat er geen gevaar was voor de volksgezondheid en achter hem zag je de lucht geel groen en paars worden. Bagdad onder Hoessein. Maar wat wel interessant was, was,dat toen de ramp zich voltrok deze zich niet aan de regio-indeling bleek te houden. Transparantie ook buitengewoon belangrijk. Ten tijde van Frissen zijn functie in de Raad van Toezicht was het ziekenhuis ondedeel van een pilot: de dbc. Toen ze dat hadden uitgelegd dacht Frissen, dat is de meest briljante samenzwering die ze ooit bedacht hebben. Je laat de professionals opschrijven wat zo ongeveer de State of the Art handelingsmethode bij gegeven diagnostiek. En daar koppel je financiering aan. De jongen die dat bedacht heeft is echt geniaal. Frissen zei: destijds al: dat worden er vast heel veel. Nee, de inschatting was dat het er een stuk of 100 zouden gaan worden. Waar hebben die dingen eigenlijk voor nodig? Ja, dat maakt de kostenstructuur van het ziekenhuis transparant. En waarom is dat nodig? Dat is nodig voor marktwerking. Voor marktwerking? Ik ben geen econoom, maar in een echte markt is de kostenstructuur van een bedrijf het meest geheime dat bestaat. Philips gaat je echt niet vertellen waarom een Senseo apparaat zoveel kost, degene die er aanschaft is er echt ingeluisd. Had een echt espresso-apparaat kunnen hebben en koopt een Senseo. En vervolgens betaalt u daar veel te veel voor en met de overwinst die Philips daar boek financiert ze de innovatie. Dat is het business model in normale markt. Maar de kostenstructuur van het Senseo apparaat krijg je nooit te horen. Dus de veilige voorspelling is: dat als we de kostenstructuur in het ziekenhuis transparant gaan maken, zal dat als gevolg hebben dat: 1) enorme bureaucratie, en 2) het sneuvelen van innovatie. Dat vonden ze destijds een rare voorspelling, maar maar volgens mij is dit wel uitgekomen. Dus mijn vreugde was een groot toen ze daarmee ophielden met die DBC s. DBC s op weg naar transparantie. Dit gaat maar door, vanuit de diepe overtuiging dat als je het systeem maar ontwikkeld genoeg maakt, de werkelijkheid zich ernaar zal gaan gedragen. Maar wij weten vanuit alle onderzoek, dat hoe complexer het systeem hoe meer coping strategies om intelligent met het systeem om te gaan, er worden ontworpen. En dat gaat dan zorgfraude heten. Want

9 dat is de volgende manier om het op orde te krijgen. Maar hoe complexer het declaratiesysteem, hoe meer de ontwijkingsmogelijkheden zich zullen voordoen. En andere les: Er is geen perfect financieringssysteem. Accepteer nu dat financieren onderhandelen is. De opmerkelijke belangstelling van bestuurders voor logistiek. Zeker in ziekenhuizen gingen ze ineens allemaal naar logistiek conferenties. Daar snapte Frissen helemaal niets van, tot hij aan een collega vroeg wat logistiek eigenlijk is. De meest simpele definitie van logistiek is: dingen op een rijtje zetten. En toen stapte hij het. Nu kun je namelijk dingen op een rijtje zetten. En de belangrijkste dingen in het ziekenhuis beginnen ook met het ding: de arts. Dat ding dat zijn de dokters. En dat noem je dan de patiënt staat centraal. Dus Frissen weet voortaan, dat als een bestuurder zegt dat in zijn ziekenhuis de patiënt centraal staat, de arts in een gedisciplineerde omgeving werkt. Frissen verwacht namelijk dat in een professionele werkomgeving de arts centraal staat. Maar dat komt natuurlijk omdat hij zelf ook een professional is. In een professioneel domein dient de professional centraal te staan. En niemand anders. Dat wil niet zeggen dat je cliënten beroerd moet behandelen. Maar die kan natuurlijk niet centraal staan. Als de patiënten centraal wil staan in het ziekenhuis dan was hij wel arts geworden en niet patiënt. Frissen stelt dat zijn instelling in Den Haag NSOB, welke geen dubbeltje subsidie heeft, zij zijn volstrekt aanbod georiënteerd. Want als zijn klanten zouden weten wat opleiden is, dan zouden ze het wel zelf gaan doen. Die vraag-oriëntatie is dus een heel raar disciplineringinstituut. Dit zijn allemaal voorbeelden die zelf uit eigen ervaring nodeloos kunt uitbreiden. En even voor de goede orde: het zal allemaal niet lukken. U snapt het, dit bouwt op naar de conclusie. De conclusie dat de wereld in de kern tragisch is van aard, onaf, imperfect, onvolkomen, en dat is dus allemaal niet gaat werken. En de systematische vraag die gesteld moet worden is: Kan het kwaad? Als het kwaad kan dan moet je dat niet doen. Als het irrelevant en triviaal is dan kun je er blij om zijn, maar dan is de wereld er ook geen last van. Daar moet u bij uw interventies over nadenken. Het onderwijs eigenlijk hetzelfde. De permanente neiging om van het onderwijs te verwachten dat het alle maatschappelijke problemen oplost. Dat is een enorme instrumentalisering. Dit was daar het voorlopige hoogtepunt in. Het voorbeeld betreft de commissie Dijkstal van een aantal jaar geleden. Naar Frissen zijn bescheiden mening is dit een van de meest onzalige commissies die ooit in het onderwijs is voorgekomen. In eerste plaats de uitspraak: De overheid gaat over het wat. En in de tweede plaats, de scholen gaan over het hoe. Volgens Frissen is dat een schending van grondwet artikel 23. Artikel 23 GW houdt in dat het geven van onderwijs vrij is. Dus het bepalen van het wat is aan de school. En aangezien wat en hoe niet te scheiden zijn, kan de overheid alleen maar gaan over een paar randvoorwaarden tenzij we in Nederland staatspedagogiek willen hebben. Er komt binnenkort een curriculumdebat aan, en misschien gaan we daar aan meedoen. Tot slot, deze lezing is gegeven door Prof. P. Frissen (Dekaan NSOB/Lid RMO) en vond plaats op donderdag 6 november 2014 in De Buitenplaats, Drostestraat 12, 2958 BK AMERONGEN. Vragen of opmerkingen naar aanleiding van dit verslag Voor nadere informatie kunt u terecht op onze website Voor vragen of opmerkingen kunt u contact opnemen met Aranka Koster programma manager van deze lezing op telefoonnummer:

In het kader van het FORUM-programma Democratische Rechtsstaat, Maatschappelijke Betrokkenheid

In het kader van het FORUM-programma Democratische Rechtsstaat, Maatschappelijke Betrokkenheid Verslag Masterclass Alles anders? Over pluriformiteit en lokaal beleid In het kader van het FORUM-programma Democratische Rechtsstaat, Maatschappelijke Betrokkenheid Madurodam, Den Haag 24 oktober 2008

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

15 februari: Ik ben het brood dat leven geeft (Johannes 6:32-40)

15 februari: Ik ben het brood dat leven geeft (Johannes 6:32-40) Liturgisch bloemstuk bij de 40 dagen tijd en Pasen 2015 Elke week wordt één kaars gedoofd, van de kandelaar met 8 kaarsen. Er is elke week een boog bekleed met klimop, als beeld van het verbond van God

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

JEUGDBESCHERMING NOORD. Ondertoezichtstelling (OTS)

JEUGDBESCHERMING NOORD. Ondertoezichtstelling (OTS) JEUGDBESCHERMING NOORD Ondertoezichtstelling (OTS) Deze brochure bestaat uit twee delen. Het eerste deel is geschreven voor kinderen, maar zeker ook handig voor ouders om te lezen. Het tweede deel is speciaal

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

INHOUD Verantwoording 1 De macht van de situatie 2 Koester je zeurende collega 19 3 De calculerende medewerker 4 Respect!

INHOUD Verantwoording 1 De macht van de situatie 2 Koester je zeurende collega 19 3 De calculerende medewerker 4 Respect! INHOUD Verantwoording 7 1 De macht van de situatie 11 We hebben de neiging te denken dat we zelf bepalen wat we doen, maar in werkelijkheid worden we ook gestuurd door allerlei omstandigheden. 2 Koester

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer?

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? In deze bijdrage neemt Gea Peper, eigenaar van het HappinessBureau, ons mee in het belang van geluk op het werk in de vorm van een interview met Onno Hamburger.

Nadere informatie

Motiverende gespreksvoering

Motiverende gespreksvoering Motiverende gespreksvoering Naam Saskia Glorie Student nr. 500643719 SLB-er Yvonne Wijdeven Stageplaats Brijder verslavingszorg Den Helder Stagebegeleider Karin Vos Periode 04 september 2013 01 februari

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

Dames en Heren, Of als ik zo om me heen kijk Vrienden van de Vensterschool,

Dames en Heren, Of als ik zo om me heen kijk Vrienden van de Vensterschool, Korte toespraak van onderwijswethouder Elly Pastoor ter gelegenheid van het in ontvangst nemen van de publicatie OZO! Vensterschool van de Toekomst op dinsdagmiddag 28 september 2010. Dames en Heren, Of

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

Voor kinderen die meer willen weten over echtscheidingen. uitgave 2005

Voor kinderen die meer willen weten over echtscheidingen. uitgave 2005 Voor kinderen die meer willen weten over echtscheidingen uitgave 2005 Steeds meer kinderen stellen vragen aan de Kinderrechtswinkels over echtscheiding. Scheiden kan niet zomaar, je moet heel veel regels

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onderhoudt middels de organisaties Kerk in Actie (KiA) en ICCO Alliantie contacten met partners in Brazilië. Deze studie verkent de onderhandelingen

Nadere informatie

Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen,

Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen, Presentatie Cor Rook d.d. 7 juni 2016 in de Josefkerk te Zwolle, zelf voor 12 tot 15 uur per week werkzaam als fondsenwerver voor goede doelen, over fondsenwerving (Bron The Spirituality Of Fundraising

Nadere informatie

Zoektocht mogelijkheden & meerwaarde. Korte terugblik Voorbereidingen decentralisatie We zijn er van Uitgangspunten en vraagstukken

Zoektocht mogelijkheden & meerwaarde. Korte terugblik Voorbereidingen decentralisatie We zijn er van Uitgangspunten en vraagstukken Zoektocht mogelijkheden & meerwaarde Korte terugblik Voorbereidingen decentralisatie We zijn er van Uitgangspunten en vraagstukken Terugblik Opgave CJG model Prestatieveld 2 WMO; we waren er een beetje

Nadere informatie

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is:

Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Dit boekje is van... Mijn naam is: Mijn gezinsvoogd heet: Het telefoonnummer van de gezinsvoogd is: Mijn gezinsvoogd werkt bij de William Schrikker Jeugdbescherming. Wat een toestand, zeg! Wat gebeurt

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet?

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet? Bidden, praten met God LES 5 DEEL 5 DISCIPLE OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Hand 1:12-14, Hand 2:42, Hand 4:23-31 Hand 6:3-6 Hand 8:17, Hand 16:18, Hand 28:8

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-MAVO-C

Examenopgaven VMBO-MAVO-C Examenopgaven VMBO-MAVO-C 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID C Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen bestaat uit 26 vragen en een samenvattingsopdracht.

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Ik weet niet of het u is opgevallen, maar het trof mij dat de lezingen van vandaag vol tegenstellingen zitten: het begint al bij Jesaja 41: mensen zijn

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Wat dienstverlenende organisaties kunnen leren van de manier waarop Toyota zijn auto s maakt. Wees bereid anders te denken Wij nodigen u uit om eens

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

Vertrouwen in de toekomst

Vertrouwen in de toekomst Vertrouwen in de toekomst Geachte leden van de Raad van Toezicht, beste collega s, Een paar dagen geleden had ik een eerste pizzasessie, een ontmoeting met een klein gezelschap betrokken studenten op de

Nadere informatie

Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG :

Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG : Bijlage Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG : Interview: vragen gast : Levensgeschiedenis: Zie dossier Hoe vind

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

Europa in de Tweede Kamer

Europa in de Tweede Kamer Europa in de Tweede Kamer Europa krijgt steeds meer invloed op het dagelijks leven van haar burgers, ook in Nederland. Daardoor lijkt het soms alsof de nationale parlementen buiten spel staan. Dat is niet

Nadere informatie

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010)

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) AH 740 2010Z13219 Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) 1 Bent u bekend met nieuw onderzoek van Michigan State University

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

De uitdagingen van de transformatie zijn de kansen voor de JGGZ en zijn academische functie

De uitdagingen van de transformatie zijn de kansen voor de JGGZ en zijn academische functie Inleiding Rutger Hageraats Symposium De Bascule 26-06-2015 De uitdagingen van de transformatie zijn de kansen voor de JGGZ en zijn academische functie De aanleiding Wat was er ook alweer aan de hand? Niet

Nadere informatie

affirmaties voor een gelukshuis

affirmaties voor een gelukshuis affirmaties voor een gelukshuis affirmeer de verkoop van je huidige huis affirmeer de aankoop van je droomhuis Edith Hagenaar Affirmeren Weet je niet wat affirmaties zijn? Lees dan dit artikel: http://www.palaysia.com/affirmatie/index.html#aff

Nadere informatie

Transitie in de zorg, transitie in haar leven

Transitie in de zorg, transitie in haar leven Transitie in de zorg, transitie in haar leven Op stap met onze Wandelcoach Tineke Franssen Transitie in de zorg Leonie (37) zwoegt en tobt. Ze hàd het naar haar zin, als psycholoog en casemanager in de

Nadere informatie

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Als hoogleraar Publieke Innovatie aan de Universiteit Utrecht onderzoekt Albert Meijer vernieuwing in de publieke sector. Open Overheid en Open Data maken

Nadere informatie

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden:

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden: Wervingscirkel 1 Veel vrijwilligersorganisaties hebben probelemen met het werven van vrijwilligers. Je hebt tenslotte geen baan te bieden met salaris, maar je biedt een vorm van vrijetijdsbesteding. In

Nadere informatie

Assertief op het werk

Assertief op het werk Carola van Dijk en Hans Elbers (red.) Assertief op het werk Ikke, ikke, ikke zonder dat de rest... INHOUD Voorwoord 7 Inleiding 9 1 Het verschil tussen subassertief, agressief en assertief gedrag 11 2

Nadere informatie

Die overkant was een streek waar veel niet-joodse mensen woonden. Vreemd gebied.

Die overkant was een streek waar veel niet-joodse mensen woonden. Vreemd gebied. e Opstandingskerk - 15 maart 2015 4 zondag van de veertig dagen - Laetare Lezing: Johannes 6, 1-15 Gemeente van Christus, Het is kort voor het paasfeest. Jezus gaat naar de overkant van het Meer van Galilea.

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

1 Korintiërs 2 - Help, ik twijfel! Waar vind ik God?

1 Korintiërs 2 - Help, ik twijfel! Waar vind ik God? 1 Korintiërs 2 - Help, ik twijfel! Waar vind ik God? Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende

Nadere informatie

Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1

Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1 Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1 Hoofdstuk 5: Hoe Je De Kans Op Success Verruïneerd De Vijf Dodelijke Misvattingen Eén van de manieren om je kansen op succes gegarandeerd te verruïneren

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

HOE LAAT IK MEDEWERKERS

HOE LAAT IK MEDEWERKERS MANAGEMENT Een zelfstandige medewerker is een tevreden medewerker HOE LAAT IK MEDEWERKERS ZELFSTANDIG FUNCTIONEREN? De ene mens is de andere niet. Sommigen zijn blij met een chef die aan hen geducht leiding

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Zonder dieet lekkerder in je vel!

Zonder dieet lekkerder in je vel! Zonder dieet lekkerder in je vel! Vijf vragen en vijf stappen om te ontdekken hoe je jouw eetpatroon kunt veranderen en succesvol kunt afvallen. Overgewicht neemt ernstige vormen aan, veel volwassenen

Nadere informatie

De paradox van de burger als uitgangspunt

De paradox van de burger als uitgangspunt GEMEENTE WINTERSWIJK De paradox van de burger als uitgangspunt De dialoog als methodiek Rhea M. Vincent 1-11-2013 In het nieuwe zorgstelsel staat de vraag van de burger centraal. De professional en de

Nadere informatie

Geneeskunde studiejaar 2014-2015. Matchingsvragenlijst MATCHING

Geneeskunde studiejaar 2014-2015. Matchingsvragenlijst MATCHING Geneeskunde studiejaar 2014-2015 Matchingsvragenlijst MATCHING Dit PDF document is een weergave van het matchingsformulier voor de opleiding geneeskunde van de Universiteit Utrecht, uitgevoerd door het

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. namelijk afschuwelijke dingen! Daders zijn soms zo creatief en geslepen, daar kunnen we ons maar amper een voorstelling bij maken.

Hoofdstuk 1. namelijk afschuwelijke dingen! Daders zijn soms zo creatief en geslepen, daar kunnen we ons maar amper een voorstelling bij maken. Hoofdstuk 1 Het beestje bij de naam Wat gebeurt er precies? In dit hoofdstuk wil ik graag stilstaan bij geweld en misbruik en wat het precies is. We hebben hier allemaal onze eigen ideeën over. Schelden,

Nadere informatie

Sollicitatiegesprekken volgens de STAR methode

Sollicitatiegesprekken volgens de STAR methode Sollicitatiegesprekken volgens de STAR methode Tijdens sollicitatiegesprekken wil je zo snel en zo goed mogelijk een kandidaat voor een openstaande functie selecteren. De STAR vragenmethode is een gedegen

Nadere informatie

Leiderschap is van iedereen

Leiderschap is van iedereen Leiderschap is van iedereen Eddy Karrenbelt Als u het wenkend perspectief leest in het boekje mensenzorg voor de transitie in de Langdurige Zorg. Dan vindt u het streefbeeld gedreven professionals. In

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Zondag 2 november 2014 * Gedachtenis van de overledenen Kogerkerk * Preek Spreuken 9. 1 18 / Matteüs 25, 1-13 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Vandaag een prachtige en poëtische tekst

Nadere informatie

ORGANISATIEDISSONANTIE

ORGANISATIEDISSONANTIE ORGANISATIEDISSONANTIE Hebben wij dat? Marianne Kok 2015 Marianne Kok Titel Organisatiedissonantie Ondertitel Hebben wij dat? ISBN 978-90-823911-0-7 Druk Eerste druk, 2015 NUR 801 management algemeen Trefwoorden:

Nadere informatie

Voel je veilig of: je-mag-niet-pesten-protocol. CHR. BASISSCHOOL De Kraanvogel

Voel je veilig of: je-mag-niet-pesten-protocol. CHR. BASISSCHOOL De Kraanvogel Voel je veilig of: je-mag-niet-pesten-protocol CHR. BASISSCHOOL De Kraanvogel Inleiding Pesten is een wezenlijk en groot probleem. Pestgedrag is schadelijk tot zeer schadelijk voor kinderen, zowel voor

Nadere informatie

Voorbereiden door krachten te bundelen... 2. Visie op nieuwe taken... 2. Vernieuwingen in welzijn, (jeugd)zorg en werk... 2

Voorbereiden door krachten te bundelen... 2. Visie op nieuwe taken... 2. Vernieuwingen in welzijn, (jeugd)zorg en werk... 2 Nieuwsbrief sociaal domein, #1 Vernieuwing welzijn, (jeugd)zorg en werk Inhoud Voorbereiden door krachten te bundelen... 2 Visie op nieuwe taken... 2 Vernieuwingen in welzijn, (jeugd)zorg en werk... 2

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Esther Gerritsen. Dorst. de geus

Esther Gerritsen. Dorst. de geus Esther Gerritsen Dorst de geus De auteur ontving voor het schrijven van dit boek een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds Esther Gerritsen, 2012 Omslagillustratie en -ontwerp Berry van Gerwen isbn

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

KONING ARTHUR visie en organisatieprincipes

KONING ARTHUR visie en organisatieprincipes KONING ARTHUR visie en organisatieprincipes Ed Knies Koning Arthur; visie en organisatieprincipes Welkom Dit boek is een moreel boek voor professionals. Met moreel bedoelen we dat er binnen organisaties

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.]

[IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] 2011 Life Coach Désirée Snelling Berg Desirée [IN 3 STAPPEN JE EX TERUG.] Leer de technieken om met behulp van je onderbewuste en het universum je ex weer terug te krijgen. Inleiding Het is geen geheim

Nadere informatie

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Dit examen doen deelnemers aan de taalcursus Nederlands Niveau 3+4 aan de Universiteit Leiden. Deze cursus bestaat uit 120 contacturen.

Nadere informatie

32 Kwaliteitsbevordering

32 Kwaliteitsbevordering DC 32 Kwaliteitsbevordering 1 Inleiding In dit thema gaan we in op de begrippen kwaliteit, kwaliteitszorg en kwaliteitsbeleid. Het zijn onderwerpen die niet meer weg te denken zijn uit het Nederland van

Nadere informatie

1.4 Piekeren. Piekeren is de verkeerde kant op fantaseren. - Loesje

1.4 Piekeren. Piekeren is de verkeerde kant op fantaseren. - Loesje 1.4 Piekeren Piekeren is de verkeerde kant op fantaseren - Loesje Iets wat je veel doet, daar word je goed in. Als je veel piano speelt, word je beter in piano spelen. Als je veel Wordfeud doet, word je

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen

Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Collectief invaren van bestaande pensioenen: juridisch mogelijk? Een onderzoek naar mogelijke juridische hindernissen Artikel Senior adviseur collectieve pensioenen S. Hendriks (AZL) Artikel Collectief

Nadere informatie

In gesprek over: Arm en Rijk

In gesprek over: Arm en Rijk Bij Open Deur nummer 2, februari 2013 In gesprek over: Arm en Rijk Armoede en rijkdom. Twee woorden waar een hele wereld achter schuil kan gaan. Werelden waarin niet alleen geld en goederen een rol spelen,

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model

= = = = = = =jáåçéêüéçéå. =téäòáàå. Het TOPOI- model éêçîáååáéi á ã Ä ì ê Ö O Ç É a áê É Åí áé téäòáàå jáåçéêüéçéå Het TOPOI- model In de omgang met mensen, tijdens een gesprek stoten we gemakkelijk verschillen en misverstanden. Wie zich voorbereidt op storingen,

Nadere informatie

VRAGENLIJSTEN EXPLORATIEFASE

VRAGENLIJSTEN EXPLORATIEFASE VRAGENLIJSTEN EXPLORATIEFASE In de exploratiefase van het onderzoek zijn twee verschillende vragenlijsten gehanteerd: één voor de cliënt en één voor de maatschappelijk werker. Hieronder volgen in het kort

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen 5. Overtuigingen Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen Een overtuiging is een gedachte die je hebt aangenomen als waarheid doordat ie herhaaldelijk is bevestigd. Het is niet meer

Nadere informatie

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen.

Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Als je ouders uit elkaar gaan, zit je met heel wat vragen. Kan ik kiezen bij wie ik ga wonen? Is het mijn schuld? Ben ik verplicht om op bezoek te gaan bij papa of mama? Waarom hebben mijn ouders elk een

Nadere informatie

TITEL ACTIVITEIT + beschrijving: filosofisch gesprek over geloven.

TITEL ACTIVITEIT + beschrijving: filosofisch gesprek over geloven. TITEL ACTIVITEIT + beschrijving: filosofisch gesprek over geloven. Beginsituatie: De lln doen als inleiding op het project rond geloven en de kerkwandeling, een filosofisch gesprek. Er komen verschillende

Nadere informatie

Voorpublicatie Vertrouwen in de wetenschap

Voorpublicatie Vertrouwen in de wetenschap Voorpublicatie Vertrouwen in de wetenschap Augustus 2015 Het meeste wetenschappelijk onderzoek wordt betaald door de overheid uit publieke middelen. De gevolgen van wetenschappelijke kennis voor de samenleving

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Inhoud. Deel een: Een radicale heling 1 Het verhaal van Jill 17

Inhoud. Deel een: Een radicale heling 1 Het verhaal van Jill 17 Fragment uit Colin Tipping Radicaal Vergeven (opmaak is anders dan in het boek zelf) Inhoud Voorwoord bij de Nederlandse uitgave 7 Woord vooraf 9 Inleiding 11 Deel een: Een radicale heling 1 Het verhaal

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

Lesbrief nummer 23 december 2015

Lesbrief nummer 23 december 2015 Lesbrief nummer 23 december 2015 Wilt u laten weten wat u van deze TLPST vond? Hebt u tips voor de volgende aflevering? Mail ons: redactie@tlpst.nl. Hoe klink jij? Wat vinden andere mensen van hoe jij

Nadere informatie

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012 Sociale innovatie De volgende vragen gaan over sociale innovatie en innovatief ondernemingsbeleid. Sociale Innovatie is een vernieuwing of een verbetering in de arbeidsorganisatie en in de arbeidsrelaties

Nadere informatie

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN PREVIEW Probeer nu 1 dag DE JONGE JAREN VAN DAVID VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN DAG 1 GOD ZIET JOU ZITTEN! Het is niet leuk om buitengesloten te worden,

Nadere informatie

glijden. Ik zie ze zachtjes wegstromen, oplossen en verdwijnen, om nooit meer terug te keren.

glijden. Ik zie ze zachtjes wegstromen, oplossen en verdwijnen, om nooit meer terug te keren. INLEIDING Welkom in de affirmatiewereld. Je hebt ervoor gekozen om gebruik te gaan maken van het gereedschap dat in dit boek beschreven wordt en je hebt daarmee de bewuste beslissing genomen om je leven

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Voorzitter, leden van het college, collega raadsleden en overige aanwezigen,

Voorzitter, leden van het college, collega raadsleden en overige aanwezigen, Voorzitter, leden van het college, collega raadsleden en overige aanwezigen, Je moet wel een rasoptimist zijn om tegenwoordig de voorpagina van de dagbladen te blijven lezen of het 8-uur journaal te kijken:

Nadere informatie