HOOFDSTUK 3 De OAO-keuken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HOOFDSTUK 3 De OAO-keuken"

Transcriptie

1 HOOFDSTUK 3 De OAO-keuken Koen DePryck [België] CVO Antwerpen-Zuid 1. INLEIDING Open en afstandsonderwijs (OAO) kan onder veel verschillende vormen en formaten verschijnen, gaande van webgebaseerde cursussen, over televisie-uitzendingen tot cursussen die gebruik maken van cd's of die gebaseerd zijn op correspondentie. OAO kan verschillende elementen omvatten, zoals virtuele werelden, simulaties, rollenspellen, het vertellen van verhalen, al doende leren (learning by doing), of al lesgevend leren (learning by teaching). Het is mogelijk dat er bij OAO een instructeur betrokken is, maar dat hoeft niet per se. OAO kan live interactie vereisen (synchrone cursussen) maar kan ook compleet onafhankelijk zijn van tijd en/of plaats (asynchrone cursussen). Om het allemaal nog ingewikkelder te maken, kan OAO ook staan voor om het even welke combinatie van de bovenstaande elementen. Het kan zelfs om "gemengd" leren (blended learning) gaan: een combinatie van deels afstandsleren, deels contactonderwijs. Vorm en inhoud staan daarbij nooit volledig los van elkaar. De inhoud kan met andere woorden een rol spelen bij het bepalen van de meest geschikte vorm voor een OAO-cursus. Wanneer bijvoorbeeld een erg moeilijke vaardigheid moet worden aangeleerd, dan kan het best een beroep worden gedaan op een instructeur, vooral als de cursus tot certificatie leidt. Of om een ander voorbeeld te geven: het lijkt evident dat briefcorrespondentie - snail mail- niet de beste keuze is als het gaat om een cursus over hedendaagse muziek. Maar zelfs al lijken sommige dingen vanzelfsprekend, toch kloppen ze niet steeds. Met behulp van steeds krachtigere simulaties is het mogelijk te leren werken met een levensbelangrijk instrument als bijvoorbeeld een defibrillator. Op voorwaarde dat er gemakkelijk toegankelijke bronnen voorhanden zijn (zoals cd s, bibliotheken, enzovoort), kan een correspondentieschool dus wel degelijk een geschikt medium zijn voor een cursus over hedendaagse muziek. Daaruit kunnen we concluderen dat de inhoud slechts ten dele een criterium kan zijn bij het bepalen van de meest geschikte vorm en het beste formaat voor een OAO-cursus. Het traditionele modernistische adagium gaat ervan uit dat de vorm steeds ondergeschikt moet zijn aan de functie. In de context van OAO kan dat slechts één ding betekenen: de vorm moet in functie staan van de leerervaring en van de leerresultaten. En aangezien de leerresultaten in grote mate bepaald worden door de leerervaring, draaien de essentiële vragen bij het bepalen van een OAO-vorm rond de (leer)ervaring van de leerder. Vanuit het perspectief van het management betekent dit dat we ons moeten bezighouden met het proces dat het projectteam dat betrokken is bij de introductie van OAO zal doormaken vanaf het denken over de leerervaring van de studenten tot aan de feitelijke implementatie van een cursus. Vanuit het perspectief van de cursusontwikkelaar betekent het dat hij of zij moet gaan kijken naar de elementen die bijdragen tot de leerervaring - de zogenaamde leerobjecten en hun onderlinge combinaties en interactie. 36 Van start gaan met OAO Hoofdstuk 3 - De OAO-keuken 37

2 2. VORM WORDT BEPAALD DOOR ERVARING Dit is een vuistregel: denk eerst na over de leerervaring en begin dan te zoeken naar de technologie die die ervaring zal helpen creëren bij de leerder. Ga dus aanvankelijk niet uit van de technologie, hoe aantrekkelijk die er ook mag uitzien of hoe overtuigend de verkopers ervan ook mogen zijn. De op technologie geconcentreerde benadering van OAO is niet geheel zonder verdienste, maar moet beperkt worden tot situaties waar het doel voor de leerder erin bestaat geïsoleerde stukjes informatie te verwerven. In complexere contexten leren de meeste mensen door zich te concentreren op de betekenis en op de integratie van reeds bestaande en nieuwe kennis. Een handboek gewoon elektronisch aanbieden is eenvoudigweg geen betekenisvolle leerervaring. Het klikken door de pagina's van een website zal zelden of nooit tot diepe en blijvende inzichten leiden, los van de vraag of die pagina's enkel uit tekst bestaan of ook uit afbeeldingen, geluid, video, enz., al moeten we daar wel aan toevoegen dat het klikken door een aantal pagina's een gemakkelijk te implementeren en te gebruiken element kan zijn in de hulpmiddelen die de studenten ter beschikking staan. Als je dus verantwoordelijk bent voor de implementatie van OAO op om het even welk niveau, dan is het nuttig om uit eigen ervaring te weten wat het betekent om deel te nemen aan een OAOcursus. Een eenvoudige zoekactie op het internet levert een enorme hoeveelheid gratis OAO op, dus het vinden van een aantal echt aantrekkelijke dingen is doorgaans niet zo'n probleem. Een extra voordeel is dat die zoekactie je bewust zal maken van de waaier aan vormen die verkrijgbaar zijn op de OAO-markt. 3. DE OAO-ERVARING Een online-ervaring is niet hetzelfde als een face-to-face (F2F) klaservaring, ook al draait het bij elke vorm van leren uiteindelijk rond motivatie, engagement en (hopelijk) plezier. Het is een feit dat een echte klascontext veel beter geschikt is om de hoogte- en dieptepunten van het leerproces op te vangen, en dat een echte klascontext een soort onmiddellijke sociale en intellectuele feedback voorziet die moeilijk te simuleren valt in een online situatie. Waar het echter om gaat, is dat OAO, en dan vooral het gemengde type (blended learning), in staat is de leerders een ervaring te bieden die verder gaat dan wat bereikt kan worden in een traditionele setting. De ervaring van de OAO-leerder valt typisch uiteen in drie delen, elk met zijn eigen focus. Voor de cursus van start gaat: Adviserend Inschrijving Leren hoe je een succesvol OAO-student wordt Tijdens de cursus, inclusief Interactie met -Medestudenten - Instructeurs - Experts Ondersteuning, inclusief - Technische ondersteuning - Morele ondersteuning - Informeel leren dat de OAO-ervaring bevordert Evaluatie en tests Na het beëindigen van de cursus Nuttige integratie met de vooraf bestaande kennis 38 Van start gaan met OAO Niet al deze elementen zullen bij elk type OAO even essentieel zijn, maar deze lijst biedt een vrij makkelijk te begrijpen reeks elementen die OAO-verstrekkers in beschouwing kunnen nemen. De uitdaging bestaat erin om de beste vorm te vinden voor elk van deze momenten uit het leerproces en om te proberen de leerervaring te verbeteren die met traditionelere vormen van leren bereikt wordt. Waarom dat zo belangrijk is, blijkt duidelijk genoeg uit de hoge uitvalcijfers van OAO-cursussen. Je moet ervoor zorgen dat je je studenten gemotiveerd houdt. Het selecteren van interessante inhouden is simpelweg niet voldoende om dat doel te bereiken. Veel meer dan bij face-to-face contactonderwijs het geval is, spelen de vorm (inclusief het proces) van de cursus een doorslaggevende rol. 4. WAT IS EEN GOEDE LEERERVARING? Dit is nog niet het goede moment om in te gaan op een discours over leren maar in het algemeen kunnen we wel stellen dat een goede leerervaring gebaseerd zal zijn op de volgende elementen: Zintuiglijke rijkdom Het aanpassen aan persoonlijke voorkeuren en behoeften Relevantie Gelaagdheid van de informatie Niet-lineaire persoonlijke ontdekkingstocht Beloningen en verrassingen Deze aspecten bieden een goed referentiekader om beslissingen te nemen over de vorm die een OAO-cursus moet aannemen. Het spreekt voor zich dat we ook met andere elementen zoals kostprijs, personeel en expertise rekening zullen moeten houden - we zullen dit thema behandelen in de context van de analysetool die voorgesteld wordt in hoofdstuk 9 - maar vast staat dat deze elementen zeker niet onze eerste bekommernis mogen zijn. Zintuiglijke rijkdom Wat veel cursusontwikkelaars er ook van lijken te denken, een OAO-cursus voor volwassenen moet leuk zijn. Cursusontwikkelaars voor kinderen hebben de neiging zich vooral (en soms teveel) te concentreren op het creëren van een leuke ervaring voor hun publiek. Ontwikkelaars voor volwassenen daarentegen zien dat aspect vaak over het hoofd, omdat ze er blijkbaar vanuit gaan dat volwassen leerders heel ernstige en intrinsiek gemotiveerde mensen zijn die alle leuke dingen als ongepast beschouwen binnen het (volwassenen)onderwijs. Wat zorgt ervoor dat een cursus volgen leuk is? Daar bestaat natuurlijk geen toverformule voor, maar we kunnen gerust stellen dat het toch op zijn minst onverwachte elementen moet bevatten. Zintuiglijke rijkdom is één manier om dat te bereiken. Zintuiglijke rijkdom hoeft absoluut geen synoniem te zijn voor een barokke overdaad aan visuele informatie en verborgen functionaliteiten, maar betekent veeleer dat verveling vermeden wordt, dat er asymmetrie is, dat de mogelijkheid bestaat en de behoefte ontstaat om de informatie die aangeboden wordt, te gaan onderzoeken. Leren is een actief proces, en de vorm van het materiaal moet de leerder uitnodigen om deel te nemen aan dat proces. Het aanpassen aan persoonlijke voorkeuren en behoeften OAO probeert onderwijsoplossingen aan te bieden die aangepast zijn aan de noden van elk individu. Dit is één van de domeinen waar OAO potentieel voordelen biedt tegenover contactonderwijs face-to-face. Als we spreken over aanpassingen, dan hebben we het onder andere over: Aangepaste leertrajecten (wat moet ik leren?) Aangepaste gebruikersinterfaces (vooral in de context van leermoeilijkheden en -handicaps) Hoofdstuk 3 - De OAO-keuken 39

3 Aangepaste contexten in tijd en ruimte (waar en wanneer leer ik?) Het aanpassen aan persoonlijke voorkeuren en behoeften heeft vooral te maken met het creëren van een leeromgeving waar de student zich goed bij voelt. Leeromgevingen hebben verschillende dimensies, met name: Een sociale dimensie Een psychologische en cognitieve dimensie Een fysieke dimensie De sociale dimensie hangt in grote mate af van de hoeveelheid en het soort interactie met medestudenten, instructeurs en experts. Wanneer leerders (snel) toegang hebben tot de instructeur(s) en experts, draagt dat bij tot een gevoel dat er voor hen wordt gezorgd. Interactie met medestudenten creëert bij de leerders het gevoel dat ze bij een leergemeenschap horen, hetgeen op zijn beurt dan weer het individuele leerproces bevordert. Één waarschuwing echter: hoewel studenten meestal houden van interactie met elkaar, staan de meesten toch weigerachtig tegenover échte samenwerking omdat ze voor het eindresultaat van hun cursus niet van anderen willen afhangen. De psychologische en cognitieve dimensies hebben betrekking op leerhandicaps en leermoeilijkheden. Wat die laatsten betreft, komen betrouwbare richtlijnen en standaarden geleidelijk aan tot stand. Leerhandicaps, anderzijds, worden nog steeds niet ten volle als belangrijke hinderpalen erkend. In het algemeen kunnen we zeggen dat, wanneer we rekening willen houden met de psychologische en cognitieve dimensie van de leerders, dat gesofisticeerde diagnostische hulpmiddelen vereist, en een diepgaande adviserende fase. Dit is misschien wel het goede moment om ook even te wijzen op het belang van de fysieke leercontext van de student. Zal de leerder van thuis uit werken? Is er sprake van just-in-time leren op de werkvloer, misschien door gebruik te maken van een PDA terwijl men leert hoe men een gesofisticeerd apparaat moet hanteren? Denken we aan studenten die aan taken zouden willen werken terwijl ze reizen met het vliegtuig of met de trein? Dit is de vuistregel wanneer we nadenken over aanpassingen: Ken je leerders - hun demografische gegevens: geslacht, leeftijd, middelen, hun vaardigheden en ook hun eventuele handicaps, en hun culturele achtergrond, en ga op zoek naar vormen en formaten die ofwel heel flexibel zijn, ofwel erg vlot op maat gemaakt kunnen worden. Relevantie Het leren is het sterkst wanneer het als relevant wordt ervaren. Dit is een proces dat begint met het verschaffen van goede informatie voor de eigenlijke aanvang van de cursus. Het krijgen van correct advies, de inschrijving en het leren hoe men een OAO-student kan worden, zijn wel degelijk van belang in het licht van de leerresultaten; het zijn essentiële ingrediënten die dezelfde hoeveelheid professionele zorg vergen als de cursus zelf. Maar hiermee is de kous niet af. Vergelijk bijvoorbeeld de relevantie van een video waarop een professor te zien is die een les geeft over de impact van de groei van de EU op de inflatie tegenover de relevantie van een video van een interview van diezelfde professor door een journalist of tegenover de relevantie van een video van een gesprek tussen die professor en de voorzitter van de Europese Centrale Bank. De drie video's behandelen hetzelfde thema, maar terwijl de relevantie misschien het meest wordt beïnvloed door de inhoud, kunnen de vorm en het formaat eveneens een invloed hebben op de perceptie van de relevantie, en dat is waarom het onder dit hoofdstuk valt. Relevantie draait ook rond het betrekken van studenten bij het leerproces zodat ze dat leren 40 Van start gaan met OAO waar ze klaar voor zijn. Dat veronderstelt eveneens dat je je leerders kent of dat je nadenkt over hoe je studenten kan voorbereiden op wat je hen echt wil leren. Gelaagdheid van de informatie Studenten functioneren het best wanneer de informatie die ze voorgeschoteld krijgen, aangeboden wordt in verschillende lagen. Hyperlinks, ingebedde woordenboeken, en andere elementen maken het voor de student mogelijk zich in te werken in de inhoud in functie van de reeds bestaande kennis, de beschikbare tijd, etc. Informatie die aangeboden wordt in verschillende lagen draagt bij tot de perceptie van relevantie en tot de zintuiglijke rijkdom van de cursus. Niet-lineaire persoonlijke ontdekkingstocht Ook wanneer de inhoud in feite aanstuurt op een eerder sequentieel doorlopen van het materiaal, toch levert de mogelijkheid om het materiaal te exploreren op een persoonlijke, niet-lineaire manier (door bijvoorbeeld het opnieuw bekijken van informatie of het herhalen van reeds succesvol afgelegde oefeningen) een positieve bijdrage tot de leerervaring. Beloningen en verrassingen De doelgroep voor OAO bestaat uit mensen, niet uit robots. Mensen raken snel verveeld en hebben behoefte aan voldoende variatie en zelfs verrassing. Ook is het zo dat de intrinsieke motivatie iemand nog wel kan verleiden om zich voor een cursus in te schrijven, maar zelden is dat voldoende om iemand elk van de sessies te doen doorlopen. Cursusontwikkelaars moeten ervoor zorgen dat ze beloningen inbouwen wanneer de leerder zijn werk goed heeft gedaan. 5. HET MANAGEMENTPERSPECTIEF: 5C'S +1 K Het is een goed idee om even te gaan kijken naar "good practices" en om ervan te leren, maar het simpelweg kopiëren van dingen die werken in een specifieke context, voor een specifieke doelgroep, is zeker en vast geen garantie voor succes. Het opstarten en uiteindelijk implementeren van OAO is daarom geen eenvoudige opdracht. Beslissingen omtrent de vorm en het formaat van het eindproduct zijn het resultaat van een vrij complex managementsproces waar 5 c s bij komen kijken: Creatie / creativiteit Communicatie Coördinatie Collaboratie Controle Dit is nu niet het moment om dieper in te gaan op de managementkant van OAO. We kunnen volstaan met te zeggen dat de c's elkaar niet noodzakelijk in die strikte volgorde hoeven op te volgen. Ze zijn niet-lineair met elkaar verweven. Het is mogelijk ermee te jongleren, maar dit vereist een bepaalde vaardigheid die men meestal slechts in de praktijk kan leren. En dan is er natuurlijk nog een belangrijk element, een k: Kostprijs Het is fout te denken dat OAO grote budgetten vereist, maar het is eveneens fout ervan uit te gaan dat OAO de eenvoudigste manier is om te knippen in de werkingskosten. De kostprijs staat typisch in verhouding met de omvang en de complexiteit, wat op zijn beurt dan weer vertaald wordt in een aantal factoren. Om hoeveel studenten gaat het? Hoeveel tijd hebben we om het systeem op poten te zetten? Hoofdstuk 3 - De OAO-keuken 41

4 Hoeveel tijd hebben we om iedereen op te leiden die betrokken is bij de aangeboden cursus? Hoeveel opleiding is er nodig? Is een instructeur nodig? Is het de bedoeling dat de cursus over een lange of korte termijn blijft lopen? Hoeveel wordt er geleerd in het bestek van de cursus? Het beantwoorden van al deze vragen zou moeten leiden tot een analyse van het terugverdieneffect ("return on investment"). Maar in het geval van onderwijs hoeft een analyse van het terugverdieneffect niet steeds uitsluitend rond geld te draaien. Het terugverdieneffect kan ook bestaan in een kwaliteitsverbetering of het feit dat iemand in staat is dingen te doen die hij of zij vroeger niet kon doen. 6. DE OAO-KEUKEN Zoals we reeds eerder vermeldden, moeten we ook even stilstaan bij de ingrediënten en recepten die kunnen worden gebruikt in een OAO-cursus of, algemener, in een OAO-leerervaring - de zogenaamde leerobjecten en hun constituenten. Ik maak de vergelijking met ingrediënten omdat, net als in een echte keuken, dezelfde ingrediënten gebruikt kunnen worden in erg verschillende recepten om gerechten te bereiden die weliswaar iets met elkaar gemeen hebben, maar toch erg verschillend zijn. Recepten zijn verder ook doorgaans vage objecten, die toch in staat zijn om ervaren en minder ervaren koks te leiden. En om nog wat verder te gaan in onze keukenmetafoor: we moeten niet alleen kijken naar de ingrediënten, maar ook naar hoe die ingrediënten met elkaar gecombineerd worden. Scampi's bijvoorbeeld kan je roerbakken in lookboter, maar je kan ze ook eerst grillen en er daarna lookboter opdoen. Een heel andere smaak dus, en toch lees ik op allebei de boodschappenlijstjes: scampi's, look, boter. Wanneer we het hebben over de combinatiemogelijkheden van de ingrediënten, hebben we het doorgaans over hun ontologie waarbij het onder meer gaat over, ingebed in gelinkt aan Doorgestuurd naar Qua inhoud identiek aan Een afbeelding kan ingebed zijn in de tekst of gelinkt zijn aan de tekst; een examen kan ingebed zijn in een leersessie en de resultaten kunnen doorgestuurd worden naar een instructeur en/of opgenomen worden in het dossier van een student. De mogelijke objecten en hun combinatiemogelijkheden zijn quasi eindeloos. Ik heb het in dat verband graag over het schrijven van een OAOscenario of het uitwerken van een OAO-recept. In principe is het zo dat hoe kleiner de bouwstenen (leerobjecten) zijn, hoe gemakkelijker het is een cursus samen te stellen die in lijn is met de beschikbare technologie, de gewenste leerresultaten en de individuele behoeften van de studenten. Dit impliceert dat OAO-verstrekkers zich moeten concentreren op aspecten als de compatibiliteit van de leerobjecten, interfaces, archief (repository), etc. Hoe kunnen we de verschillende stukjes het best tot één geheel verbinden wordt daarbij de centrale vraag. Anders dan in een echte keuken kunnen dezelfde ingrediënten telkens opnieuw worden gebruikt. Deze hergebruikbaarheid hangt van verschillende factoren af: Het opsplitsen van de inhoud in hergebruikbare eenheden Een inventaris van de beschikbare inhoudseenheden Een bindend beleid aangaande het hergebruik van inhouden 42 Van start gaan met OAO Kleine stukjes inhoud kunnen gemakkelijker hergebruikt worden dan grotere. En hoewel het een feit is dat maar weinig cursussen volledig zijn opgebouwd uit reeds bestaande stukken inhoud, toch is het ook zo dat het hergebruik van stukken inhoud het gemakkelijker maakt om de coherentie tussen de cursussen te behouden en om veel voorkomende fouten te vermijden. Hergebruikbaarheid maakt het gemakkelijker om gespecialiseerde versies te produceren van een cursus die opgebouwd is rond de kerninhoud. Een managementcursus en een cursus over boekhouding kunnen een aantal stukken inhoud gemeen hebben. Een gevorderdencursus kan inhoudsblokken bevatten die ontwikkeld werden in de context van een inleidende cursus. In het bijzonder wanneer studenten met verschillende voorkennis toegelaten worden om samen een cursus te volgen, kan het opnemen van extra materiaal de verschillen helpen wegwerken. Een relatief gemakkelijke manier om het hergebruik van inhouden door het kiezen van de juiste vorm te stimuleren, is het gebruik van een onderwijsbeheersysteem ("Learning Management System", "LMS"). In feite is het zelfs zo dat het introduceren en gebruiken van een LMS vaak een handige manier is om OAO te introduceren. Een LMS kan verschillende functies hebben, opgebouwd rond het concept om een geïntegreerde leeromgeving te voorzien. Mogelijke functies zijn ondermeer: Het verspreiden van bestanden Taken Kalender Archief ("Repository") van leerobjecten Communicatiekanalen Alle "Learning Management Systems" hebben hun positieve en hun negatieve kanten, dus een zorgvuldige evaluatie is een must. Maar je moet er ook altijd rekening mee houden dat deze hulpmiddelen constant in evolutie zijn en dat functies die vandaag ontbreken misschien wel in de versies van morgen zullen zitten. Begin dus je zoektocht op basis van je functionele en technische analyse en laat je niet innemen door verkoopspraatjes. Bij wijze van voorbeeld (en waarschuwing) gaan we even kijken naar twee van de meest courante "Learning Management Systems", Blackboard en WebCT. Blackboard heeft een duidelijke en gemakkelijke gebruikersinterface, een krachtige virtuele klas en uitbreidbare functionaliteit. Gebruikers en systeembeheerders profiteren van deze flexibele functionaliteit, maar de auteurs blijven een beetje in de kou staan - in de huidige versie althans. Blackboard ondersteunt noch IMS Content Packaging noch SCORM en biedt noch navigation through content noch het gebruik van de browser s favorieten. Blackboard heeft aangekondigd dat het in een van z'n volgende versies SCORM en IMS zal ondersteunen. Over het algemeen ontbreekt bij Blackboard een handige resource administratie. Een webformulier is de enige manier om bestanden te uploaden. Zelfs FTP wordt niet ondersteund. Blackboard kan XML-bestanden niet vertalen naar andere courante formaten. WebCT biedt meer functionaliteit, vooral sinds de lancering van versie 3.8. Het is tot op heden ook het enige systeem dat IMS package interchange bestanden en WebDAV ondersteunt, en het belooft een naadloze communicatie met andere programma's, ook al vereist dit het gebruik van een tool genaamd WebCT IMS Content Migration Utility. Het helpt het importeren en exporteren van pakketten en moet systeembeheerders ondersteunen. In het algemeen moeten alle bestanden die gebruikt worden in WebCT leesbaar zijn op het web, hetgeen betekent dat het beter is om de XML-documenten te vertalen naar HTML voor het uploaden maar dit betekent vanzelfsprekend extra werk. Geen gemakkelijke keuze dus, zeker als je afgeschrikt bent door de technische terminologie die Hoofdstuk 3 - De OAO-keuken 43

5 ik met opzet heb gebruikt in de voorgaande paragrafen. Dit is zeker het geval als je kijkt naar de investering die gedaan moet worden om een van de systemen of beide systemen geïmplementeerd te krijgen in een school of opleidingsinstelling. Er zijn veel waardevolle alternatieven voor Blackboard en WebCT, sommige zijn zelfs verkrijgbaar als freeware of shareware, maar zelfs in dat geval is een zorgvuldig beslissingsproces gebaseerd op zoveel mogelijk factoren van essentieel belang. (maar vergeet niet dat de leerervaring van de deelnemers aan de cursus het doorslaggevende criterium moet zijn!). Sommige tools zijn verkrijgbaar als open source software, waardoor je ze kan aanpassen aan je eigen noden. Hoewel dit een aantrekkelijke optie is als je kijkt naar de kostprijs van de aan te kopen licenties, ligt de kost van het verkrijgen van de expertise die nodig is om de tools echt aan te passen aan jouw behoeften meestal een pak hoger. Flexibiliteit en controle hebben hun prijs! HOOFDSTUK 4 - Pedagogische kwesties rond OAO Door Alda Pereira [Portugal] Universidade Aberta Lisbon Gereviseerd door Kerttu Lõhmus [Estland] 7. DE UITEINDELIJKE KEUZE Wellicht is het belangrijkste aspect bij het beslissen welke vorm (en inhoud) een OAO-cursus zal aannemen het feit dat alles zorgvuldig gepland en uitgewerkt moet zijn voor de aanvang van de cursus. Dit is van toepassing op alle niveaus van implementatie - gaande van het topmanagement, dat een visie op OAO moet hebben (het liefst minstens vertaald in een zendingsverklaring), tot de leraar die zijn lesvoorbereiding niet langer zal kunnen beperken tot een paar op een bierviltje gekrabbelde kernwoorden. Eenmaal beslissingen genomen zijn moet je eraan vasthouden en consequent de hele rit uitzitten. Later kan je achteromkijken en uitmaken welke dingen je de volgende keer anders zal doen, maar je moet nooit proberen dat in de loop van een cursus te doen. De uiteindelijke keuze is in feite niets anders dan een opeenvolging van kleinere uiteindelijke keuzes. Hou ook steeds in het achterhoofd dat het succes van je OAO-cursus gemeten wordt in termen van leren, en dus niet (zoals het geval is voor een bedrijf) in termen van business. Je studenten en hun leerervaringen en leerresultaten zouden de ultieme doorslaggevende factoren moeten zijn wat betreft de gekozen OAO-vorm en -formaat. Vergeet ook niet dat de expertise in verband met het aanbieden van OAO out there is. Net zoals je niet per se hoeft te koken, maar ook gewoon een pizza kan bestellen of Chinees eten kan afhalen, kan je ook de OAO-vorm die je nodig hebt, bestellen, en zelfs kan je hulp vinden bij het uitzoeken wat je nu precies nodig hebt. En daardoor kan jijzelf je concentreren op je eigenlijke taak: lesgeven en trainen. Dit zijn de belangrijkste stappen bij het implementeren van je OAO: Denk na over waarom je OAO nodig hebt Denk na over de leerervaring van je toekomstige OAO-studenten Neem beslissingen omtrent de inhoud en de vorm en investeer het nodige om geschikte leerobjecten te bouwen en met elkaar te combineren (of laat iemand dat voor jou doen) Informeer je studenten en laat de cursus op kleine schaal lopen Evalueer de cursus Trek lessen uit je evaluatie vooraleer je de cursus op grotere schaal gaat aanbieden De OAO-analysetool die voorgesteld wordt in hoofdstuk 9 werd ontworpen om je te helpen nadenken over de vele verschillende elementen die in beschouwing moeten worden genomen. Het implementeren van OAO is niet eenvoudig, maar de inspanning is meestal de moeite waard op voorwaarde dat -en alleen indien die voorwaarde is vervuld- je bereid bent om het echt professioneel aan te pakken en als je toegang hebt tot de nodige middelen (mensen, expertise, geld) om je plannen te ondersteunen. 1. INLEIDING OAO is een reeks leersystemen waarbij men ervan uitgaat dat de leerders van hun leraar gescheiden zijn in ruimte en soms ook in tijd. Veel meer dan om een geografische afstand, gaat het bij OAO om een transactionele afstand die zowel de leraars als de studenten moeten zien te overbruggen. Deze transactionele afstand heeft een aantal gevolgen van pedagogische aard, met name op het vlak van gespreksmogelijkheden en op het emotionele en psychologische vlak. Tegenwoordig wordt het overbruggen van deze pedagogische afstand mogelijk gemaakt dankzij het gebruik van informatie- en communicatietechnologieën. Om te kunnen omgaan met die afstand kan het nodig zijn dat de leerder een aantal specifieke vaardigheden verwerft; verder moet het lesmateriaal zorgvuldig ontworpen en verbeterd worden; en ten slotte moet de leraar de leerder instructies geven en ondersteunen. Dit hoofdstuk zal dieper ingaan op de voornaamste pedagogische kwesties waar de leraar rekening mee moet houden wanneer hij de transactionele afstand wil overbruggen. De eerste sectie gaat over de context van afstandsleerders, het probleem van het volwassenenonderwijs en de autonomie en motivatie van studenten. De volgende secties handelen over pedagogische omgevingen en leermodellen en de belangrijkste problemen omtrent de rol van de leraar in OAO. 2. AFSTANDSLEERDERS - DE CONTEXT Bij OAO wordt de leerder rechtstreeks geconfronteerd met leermaterialen en dus niet met een leraar in een echt klaslokaal. Normaalgezien zullen de leerders zelfstandig omgaan met het materiaal, opdrachten vervullen en de vragen van de leraar beantwoorden. Daarom is het noodzakelijk dat de leerder een autonoom individu is. Het is dus duidelijk dat afstandsonderwijs het best geschikt is voor doelgroepen van volwassenen. Veel afstandsstudenten zijn mensen met een job en een gezin. Ze moeten een hele reeks bezigheden en activiteiten coördineren en dat alles ook nog zien te combineren met hun studies. Voor veel mensen betekent dit een grote uitdaging; ze moeten immers goed georganiseerd zijn en op een efficiënte manier hun tijd kunnen indelen. Anderzijds is de leerder in het afstandsonderwijs gewoonlijk ook geïsoleerd. Er is, anders dan 44 Van start gaan met OAO Hoofdstuk 4 - Pedagogische kwesties rond OAO 45

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

PLANON E-LEARNINGSERVICE. Breid uw kennis van Planon uit met realtime toegang tot innovatieve e-learningcursussen

PLANON E-LEARNINGSERVICE. Breid uw kennis van Planon uit met realtime toegang tot innovatieve e-learningcursussen PLANON E-LEARNINGSERVICE Breid uw kennis van Planon uit met realtime toegang tot innovatieve e-learningcursussen De Planon e-learningservice biedt onder meer de volgende modules: Algemene e-learning Domeinspecifieke

Nadere informatie

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving

CEL. Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving CEL Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving FACTSHEET CEL VERSIE 1.0 DECEMBER 2001 CEL - Bouwstenen voor een elektronische leeromgeving Inhoudsopgave Wat is CEL? 1 Uitgangspunten 1 De eindgebruiker

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Blended Learning met Canvas De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Als opleider weet u als geen ander hoe belangrijk het is om kennis snel en succesvol over te dragen. Daarnaast wilt

Nadere informatie

Klik om de stijl te bewerken. Op zoek naar het meest fantastische leren voor iedereen, altijd en overal. De rol van volwassenenonderwijs

Klik om de stijl te bewerken. Op zoek naar het meest fantastische leren voor iedereen, altijd en overal. De rol van volwassenenonderwijs Klik Klik om om de de stijl stijl te te bewerken bewerken Klik om de stijl te bewerken Op zoek naar het meest fantastische leren voor iedereen, altijd en overal De rol van volwassenenonderwijs Research

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Moodle: Leidraad voor goed cursusontwerp

Moodle: Leidraad voor goed cursusontwerp Moodle: Leidraad voor goed cursusontwerp Koen Roggemans Gebaseerd op Best practices for course design van Michelle Moore 1 Inhoudsopgave Bedenkingen bij het lezen van deze gids...2 1Gebruik niet meer dan

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen ) PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie.

Nadere informatie

LiLa Portal Docentenhandleiding

LiLa Portal Docentenhandleiding Library of Labs Lecturer s Guide LiLa Portal Docentenhandleiding Er wordt van de docenten verwacht dat zij het leren van de studenten organiseren en dat zij een keuze maken uit de beschikbare hoeveelheid

Nadere informatie

Uw online leerplatform. Slimmer leren

Uw online leerplatform. Slimmer leren Uw online leerplatform Slimmer leren Leer slimmer Blijf vitaal bent een succesvolle organisatie. U past U zich aan nieuwe omstandigheden aan. U wilt dat uw medewerkers inspelen op die veranderingen. Daarom

Nadere informatie

Infobrochure SLO SPECIFIEKE LERARENOPLEIDING

Infobrochure SLO SPECIFIEKE LERARENOPLEIDING Infobrochure SLO SPECIFIEKE LERARENOPLEIDING INHOUD Voor wie? Waar staan wij voor? Opleidingsstructuur en diploma Inhoud van de modules Studiepunten Studieduur en modeltraject Flexibiliteit Waar en wanneer

Nadere informatie

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Verkenning rondom mogelijkheden, meerwaarde en aandachtspunten 27 januari 2011 NOT Academie Presentatie: Arnout Vree a.vree@avetica.nl www.avetica.nl

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Green Shipping. Hoe kan het Nieuwe Leren hier een bijdrage aan leveren?

Green Shipping. Hoe kan het Nieuwe Leren hier een bijdrage aan leveren? Green Shipping Hoe kan het Nieuwe Leren hier een bijdrage aan leveren? & Welkom! Introductie De automobielsector als benchmark Tools, functionaliteiten en voordelen: Virtual Classroom Training - VCT Video-based

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

Dossier Mediacoach 2015

Dossier Mediacoach 2015 Dossier Mediacoach 2015 Mediacoach is een opleiding voor professionelen die werken met jongeren en/of volwassenen en die mediawijsheid willen integreren in hun eigen beroepspraktijk. Mediawijsheid is onontbeerlijk

Nadere informatie

Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst

Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst Dit is een korte vragenlijst die bedoeld is om een aantal van je denkbeelden, attitudes en gedrag in werksituaties in kaart te brengen. Wees zo eerlijk mogelijk

Nadere informatie

Exam Scheduler. Optimaliseer de examenervaring van uw studenten

Exam Scheduler. Optimaliseer de examenervaring van uw studenten Exam Scheduler Optimaliseer de examenervaring van uw studenten Optimaliseer de examenervaring van uw studenten met de software Exam Scheduler van Scientia. Examenplanning in het hoger en voortgezet onderwijs

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. MVO en reorganisatie. Een model voor verantwoorde en succesvolle reorganisatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. MVO en reorganisatie. Een model voor verantwoorde en succesvolle reorganisatie MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management MVO en reorganisatie Een model voor verantwoorde en succesvolle reorganisatie 1 Inhoudsopgave Mvo en reorganisatie Verantwoord en succesvol

Nadere informatie

e-leren in een KMO, kan dat?

e-leren in een KMO, kan dat? e-leren in een KMO, kan dat? Mathy Vanbuel ATiT mathy.vanvuel@atit.be Overzicht Kennismaking Wat is e-leren, Waar komt e-leren vandaan en waar gaan we naartoe? e-leren in de praktijk voorbeelden De 9 geboden

Nadere informatie

HTML. Media. Hans Roeyen V 3.0

HTML. Media. Hans Roeyen V 3.0 Media Hans Roeyen V 3.0 12 maart 2015 Inhoud 1. (Multi)Media op websites... 3 2. Flash en Websites... 4 3. Video op je website... 4 3.1. YouTube insluiten op de pagina... 4 3.2. Video zonder YouTube...

Nadere informatie

atworkshops Live online & interactief Experts in live, online & interactief leren en samenwerken

atworkshops Live online & interactief Experts in live, online & interactief leren en samenwerken atworkshops Live online & interactief Experts in live, online & interactief leren en samenwerken Hoe zorg je er in deze turbulente tijden voor dat mensen zich blijven ontwikkelen en relevant blijven voor

Nadere informatie

de Zorg & Techniek combinatie

de Zorg & Techniek combinatie de Zorg & Techniek combinatie Door Zorg met Techniek te combineren, wordt de zorgsector aantrekkelijker voor jongens en mannen. Een manier waarop dit gedaan zou kunnen worden is het creëren van nieuwe

Nadere informatie

SPORT MANAGEMENT FUNDAMENTALS

SPORT MANAGEMENT FUNDAMENTALS ONLINE 2015-16 CURSUS SPORT MANAGEMENT FUNDAMENTALS MAAK VAN JE PASSIE VOOR SPORT JE BEROEP HARVEY VAN STEIN Basketbalspeler BC Apollo Alumnus Sport Management Fundamentals Mijn doel is om mijn basketbal

Nadere informatie

Missionstatement en core values

Missionstatement en core values Missionstatement en core values Inhoud 1 Het formuleren van missionstatement en core values... 1 2 Het maken en uitdragen van missie en kernwaarden... 5 1 Het formuleren van missionstatement en core values

Nadere informatie

IK WIL DE MOGELIJKHEDEN VAN ONLINE ONDERWIJS VERKENNEN WAAR BEGIN IK?

IK WIL DE MOGELIJKHEDEN VAN ONLINE ONDERWIJS VERKENNEN WAAR BEGIN IK? IK WIL DE MOGELIJKHEDEN VAN ONLINE ONDERWIJS VERKENNEN WAAR BEGIN IK? Dit stappenplan neemt je mee langs vragen die relevant zijn als je online onderwijs wilt ontwikkelen: waarom wil je inzetten op online

Nadere informatie

Leerpaden in Toledo.

Leerpaden in Toledo. Leerpaden in Toledo. 16 doelgroep BaKO BaLO BaSO SLO tijdperspectief : week maand semester opleiding traject regulier werk opleidingsonderdeel: vak p e d stage Uitdaging Het is belangrijk dat studenten

Nadere informatie

MEDIACONTACT SITUATIE

MEDIACONTACT SITUATIE MEDIACONTACT Wilco Bontenbal SITUATIE U, als manager, krijgt ongetwijfeld wel eens te maken met de. Daarom is het belangrijk om inzicht te krijgen in uw natuurlijke stijl van optreden in de en uw voorkeur

Nadere informatie

Valkuilen, middelen en begeleiding van docenten Klaas Bellinga

Valkuilen, middelen en begeleiding van docenten Klaas Bellinga Docent is keyin blended learning Valkuilen, middelen en begeleiding van docenten Klaas Bellinga Blended learning Blended learning omvat een mix van e-learning en andere vormen van onderwijs, Daarbij gaat

Nadere informatie

&XUVXVVHQ RS PDDW YRRU EXLWHQODQGHUV

&XUVXVVHQ RS PDDW YRRU EXLWHQODQGHUV ! "$#&%'(#)% (*)+,,-/. 0,,, 1!$23 1 4(-650 7 1 3L[HO 6WXGHHU,WDOLDDQVLQ)LUHQ]H &XUVXVVHQRSPDDWYRRUEXLWHQODQGHUV &XUVXVVHQ RS PDDW YRRU EXLWHQODQGHUV Pixel is in een opleidings- en trainingscentrum in Firenze.

Nadere informatie

Drillster B.V. Middenburcht 136 3452 MT VLEUTEN The Netherlands 1

Drillster B.V. Middenburcht 136 3452 MT VLEUTEN The Netherlands 1 Drillster algemeen Drillster is een innovatief e learning programma waarmee studenten op efficiënte manier kennis kunnen opdoen, vasthouden en testen. Met Drillster leer je sneller en onthoud je langer.

Nadere informatie

BOSS paints, opgericht in 1943. Anno 2014: verffabrikant, groothandel voor schilders, en de groep achter 54 Belgische coloraverfwinkels

BOSS paints, opgericht in 1943. Anno 2014: verffabrikant, groothandel voor schilders, en de groep achter 54 Belgische coloraverfwinkels EVEREST, het digitaal leerplatform van BOSS Paints & Colora Kandidatuur L&D Awards 2015 BOSS paints, opgericht in 1943. Anno 2014: verffabrikant, groothandel voor schilders, en de groep achter 54 Belgische

Nadere informatie

Go 100. Leer 100 Chinese karakters. Handleiding Go 100

Go 100. Leer 100 Chinese karakters. Handleiding Go 100 Go 100 Leer 100 Chinese karakters Handleiding Go 100 Go 100 is samen met de website www.go-malmberg.nl een volledig geïntegreerde Chinese taalmethode die een eenvoudige, aanstekelijke en effectieve leerervaring

Nadere informatie

Het gebruik van een wiki als CMS in een educatieve context.

Het gebruik van een wiki als CMS in een educatieve context. Het gebruik van een wiki als CMS in een educatieve context. Vraagstelling/Probleemstelling Omschrijving: De hieronder beschreven casus behandelt de uitwerking van een heel specifiek probleem op microniveau.

Nadere informatie

The Courseware Company BV Postbus 394 3500 AJ UTRECHT Tel: 030 2399 090 Fax: 030 2399 091 www.courseware.nl BTW: 80.63.88.407.B.

The Courseware Company BV Postbus 394 3500 AJ UTRECHT Tel: 030 2399 090 Fax: 030 2399 091 www.courseware.nl BTW: 80.63.88.407.B. Articulate Studio 13 PRO Algemeen Maak snel e-learningmodules, quizzen en andere interactieve content met een auteurstool waarmee je meteen aan de slag kunt! Onderdelen Studio PRO Articulate Studio PRO

Nadere informatie

1. Wat zijn de belangrijkste aandachtspunten bij het ontwikkelen van e materiaal of het online aanbrengen van leerstof?

1. Wat zijn de belangrijkste aandachtspunten bij het ontwikkelen van e materiaal of het online aanbrengen van leerstof? 1. Wat zijn de belangrijkste aandachtspunten bij het ontwikkelen van e materiaal of het online aanbrengen van leerstof? De meest cruciale, maar tevens de moeilijkste dimensie is de analyse van de beginsituatie.

Nadere informatie

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen Mareen van Londen van de Beek Opleidingskundige & e-learningadviseur www.kies-advies.nl Welkom Mareen van Londen Opleidingskundige & (e)learning adviseur Blended learning design Interne adviseur Externe

Nadere informatie

Cursus Onderwijs en ICT. Remediëren met ICT

Cursus Onderwijs en ICT. Remediëren met ICT Cursus Onderwijs en ICT Jaargang 2, deel 19 (versie 1.0 NL 25-02-2011) Remediëren met ICT door Serge de Beer Inleiding Niet voor elke leerling is het makkelijk leren even vanzelfsprekend. Een klein beetje

Nadere informatie

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho

Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Afstandsonderwijs (AO) binnen de lerarenopleiding Katho Vraagstelling/Probleemstelling Omschrijving: De opleiding via afstandsonderwijs is ontstaan vanuit een vraag op de arbeidsmarkt. Er was een tekort

Nadere informatie

De Magic Mail. Voorbeeld Magic Mail. Door Jan Vermeiren en Bert Verdonck

De Magic Mail. Voorbeeld Magic Mail. Door Jan Vermeiren en Bert Verdonck De Magic Mail Door Jan Vermeiren en Bert Verdonck In de Magic Mail word je door iemand die je kent geïntroduceerd bij iemand die je kan helpen je doelen te bereiken. Het is een e- mail van iemand uit je

Nadere informatie

Laat zien en vertel, dat is het motto van

Laat zien en vertel, dat is het motto van Geef een presentatie en doe dat vooral met tekeningen Dan Roam, Visueel presenteren - Het ontwerpen van presentaties die overtuigen, Vakmedianet, 260 blz., ISBN 978 94 6276 016 5. Het doel van de presentator

Nadere informatie

Competentieontwikkeling werkt!? De impact op inzetbaarheid en loopbaantevredenheid van medewerkers

Competentieontwikkeling werkt!? De impact op inzetbaarheid en loopbaantevredenheid van medewerkers Competentieontwikkeling werkt!? De impact op inzetbaarheid en loopbaantevredenheid van medewerkers Introductie Wat we (denken te) weten over competentieontwikkeling Middel tot het versterken van inzetbaarheid

Nadere informatie

Oog voor eigenheid. Maatwerk

Oog voor eigenheid. Maatwerk Oog voor eigenheid webdesign.casalinda.nl linda@casalinda.nl tel 023 529 4163 Ben je een kleine zelfstandige, en heb je grote ambities? Dan wil je een professioneel ogende website. En dan geen standaard

Nadere informatie

KNOWLEDGE MANAGEMENT (KM) PERFORMANCE SUPPORT (PS) DE TOOL VOORBIJ

KNOWLEDGE MANAGEMENT (KM) PERFORMANCE SUPPORT (PS) DE TOOL VOORBIJ KNOWLEDGE MANAGEMENT (KM) PERFORMANCE SUPPORT (PS) DE TOOL VOORBIJ Agenda Knowledge Management De tool voorbij Context Inleiding Knowledge Management (KM) Performance Support (PS) + Demo KM/PS projectvoering

Nadere informatie

Motivatievragenlijst. MQ rapport. de heer Piet Hollander. 29 oktober 2002

Motivatievragenlijst. MQ rapport. de heer Piet Hollander. 29 oktober 2002 Motivatievragenlijst MQ rapport de heer Piet Hollander 29 oktober 2002 Dit rapport is gegenereerd door een instrument behorende tot het SHL Human Resource Management System. Het gebruik van enig instrument

Nadere informatie

FOOTBALL BUSINESS FUNDAMENTALS

FOOTBALL BUSINESS FUNDAMENTALS ONLINE 2015-16 CURSUS FOOTBALL BUSINESS FUNDAMENTALS MAAK VAN JE PASSIE VOOR VOETBAL JE BEROEP De cursus is een goede introductie in het voetbalmanagement, want het helpt je om verschillende situaties

Nadere informatie

Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen!

Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen! Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen! Introductie In een wereld die op alle vlakken steeds meer digitaal verbonden raakt,

Nadere informatie

Software voor opleidingsmanagement, cursusadministratie en e-learning

Software voor opleidingsmanagement, cursusadministratie en e-learning Software voor opleidingsmanagement, cursusadministratie en e-learning Software voor opleidingsmanagement, cursusadministratie en e-learning Overzichtelijk in beeld hebben welke cursussen, opleidingen en

Nadere informatie

Publishing & Printing Company B.V.

Publishing & Printing Company B.V. STAPPENPLAN WEBSITE Versie 1.3 Publishing & Printing Company B.V. Weth. Sangersstraat 38 (0)46-437 73 11 KVK 140.41959 6191 NA Beek web@pp-company.nl BTW NL 0085.52.861.B01 Algemene voorwaarden www.pp-company.nl

Nadere informatie

Data at your fingertips

Data at your fingertips Data at your fingertips 4orange, 2015 Hogehilweg 24 1101 CD Amsterdam Zuidoost www.4orange.nl 2 6 redenen waarom de marketeer zelf eigenaar moet zijn van de Marketing Software uitdaging! Bij beslissingen

Nadere informatie

Factsheet((NL)( Intranet,(Extranet,(Social(&(more

Factsheet((NL)( Intranet,(Extranet,(Social(&(more Multi Enterprise Social Network Platform 10 redenen om mee te doen Factsheet((NL)( Intranet,(Extranet,(Social(&(more Intranet, Extranet, Social Organiseer mensen en informatie op natuurlijke wijze TransportLAB

Nadere informatie

Inspirerende trends. Webcare met Voxtron en Engagor

Inspirerende trends. Webcare met Voxtron en Engagor Inspirerende s Webcare met Voxtron en Engagor Webcare met Voxtron en Engagor Facebook, Twitter, blogs en fora: voor de consument zijn het nieuwe kanalen om over een bedrijf te praten en om producten en

Nadere informatie

1 Het sociale ontwikkelingstraject

1 Het sociale ontwikkelingstraject 1 Het sociale ontwikkelingstraject Tijdens de schoolleeftijd valt de nadruk sterk op de cognitieve ontwikkeling. De sociale ontwikkeling is in die periode echter minstens zo belangrijk. Goed leren lezen,

Nadere informatie

Studievaardigheden. BEN/LO/ADHD/14/0003j April 2014

Studievaardigheden. BEN/LO/ADHD/14/0003j April 2014 Studievaardigheden N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst, of wanneer u

Nadere informatie

Titanpad. Answergarden. Wordle. Tricider. Resultaten Workshop ICT & Aps

Titanpad. Answergarden. Wordle. Tricider. Resultaten Workshop ICT & Aps Titanpad Answergarden Wordle Tricider Resultaten Workshop ICT & Aps Rotterdam, Landelijke Lio-dag 9 februari 2012 Beste student van de lerarenopleidingen economie. Jullie hebben op 9 februari 2012 een

Nadere informatie

vanuit de technische en organisatorische omgeving, werk-verdeling, budget, planning, en hergebruik van componenten. Het documenteren van SA dient

vanuit de technische en organisatorische omgeving, werk-verdeling, budget, planning, en hergebruik van componenten. Het documenteren van SA dient 9 Samenvatting Software heeft vooruitgang in veel vakgebieden mogelijk gemaakt en heeft een toenemend invloed op ons leven en de samenleving in zijn geheel. Software wordt gebruikt in computers, communicatienetwerken,

Nadere informatie

Voorwoord. Veel succes met de schrijftraining! Amsterdam, februari 2012. Freek Bakker Joke Olie. 6 Voorwoord

Voorwoord. Veel succes met de schrijftraining! Amsterdam, februari 2012. Freek Bakker Joke Olie. 6 Voorwoord Voorwoord Schrijven op B2 is een takenboek dat hulp biedt bij de training in het schrijven van korte en langere teksten in het Nederlands, die geschreven moeten worden op het Staatsexamen NT2 II. Schrijven

Nadere informatie

Specialist Development Leergang: KOERS

Specialist Development Leergang: KOERS Specialist Development leergang KOERS Pagina 1 van 7 Specialist Development Leergang: KOERS "The future belongs to those who see possibilities before they become obvious." De Specialist Development Leergang

Nadere informatie

Ad van Hest. Titel project Leerarrangementen samenstellen met Wimba Create

Ad van Hest. Titel project Leerarrangementen samenstellen met Wimba Create 1 1. GEGEVENS AANVRAGER Onderwijsinstelling Naam Postadres Postbus 61 Bezoekadres Sterrenlaan Postcode/plaats Website schoolorganisatie Postbankrekeningnummer Bankrekeningnummer BRIN-nummer Volledige naam

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

Onze Online Assessment experts hebben de antwoorden op de meest gestelde vragen over Online Assessment.

Onze Online Assessment experts hebben de antwoorden op de meest gestelde vragen over Online Assessment. Alles wat de HR professional wil weten over Online Assessments Wilt u een kandidaat uitnodigen om deel te nemen aan een Online Assessment? Wilt u weten hoe een Online Assessment is samengesteld of welke

Nadere informatie

de Beste Studiekeuze Aanpak

de Beste Studiekeuze Aanpak de Beste Studiekeuze Aanpak Welk pad kies jij? Zelkennis is vaag pagina 3,4 Waar sta jij nu? Ontdek jouw volgende stap pagina 5,6 Hoe kom ik erachter wat ik wil? 3 bronnen voor zelfkennis pagina 7 Concreet

Nadere informatie

Massive Open Online Courses voor de professionele ontwikkeling van medewerkers. Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com

Massive Open Online Courses voor de professionele ontwikkeling van medewerkers. Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com Massive Open Online Courses voor de professionele ontwikkeling van medewerkers Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com EMMA Pilots MOOCs Meerdere talen #EUMoocs Aggregator http://europeanmoocs.eu/

Nadere informatie

How to present online information to older cancer patients N. Bol

How to present online information to older cancer patients N. Bol How to present online information to older cancer patients N. Bol Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Goede informatievoorziening is essentieel voor effectieve

Nadere informatie

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling PAPI PAPI Coachingsrapport Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling Alle rechten voorbehouden Cubiks Intellectual Property Limited 2008. De inhoud van dit document is relevant op de afnamedatum en bevat

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Hoe maak je interessante tweets?

Hoe maak je interessante tweets? Hoe maak je interessante tweets? Januari 2012 Inleiding Leuk dat je echt aan de slag gaat met het maken van goede tweets! In dit document vind je algemene tips voor het opstellen van goede tweets. Bovendien

Nadere informatie

User Centered Design. Ontwerpbeslissingen

User Centered Design. Ontwerpbeslissingen User Centered Design Ontwerpbeslissingen Ontwerpbeslissingen: Wat wij willen doen voor jou is Met betrekking tot lessen voorbereiden: Overzichten, schema s en lesplannen moeten ook door leerlingen begrepen

Nadere informatie

HANDLEIDING HANDLEIDING. Inleiding. 4 e leerjaar groep 6

HANDLEIDING HANDLEIDING. Inleiding. 4 e leerjaar groep 6 Schrijfpalet HANDLEIDING Inleiding HANDLEIDING 4 e leerjaar groep 6 In het onderwijs heeft het traditionele schrijven van een opstel steeds meer plaats gemaakt voor een meer gestructureerde activiteit.

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Digitale Ongelijkheid

Digitale Ongelijkheid Digitale Ongelijkheid klantenservice via digitale media Dr. Alexander van Deursen Vakgroep Media, Communicatie en Organisatie Toegang tot digitale media Motivatie 5% niet gemotiveerd om internet te gebruiken

Nadere informatie

Online Marketing. Door: Annika Woud ONLINE MARKETING

Online Marketing. Door: Annika Woud ONLINE MARKETING Online Marketing Door: Annika Woud 1 Inhoudsopgaven 1 Wat is online marketing? 2 Hoe pas je online marketing toe op een website? Hoe pas je het toe? SEO Domeinnaam HTML Google Analytics Advertenties op

Nadere informatie

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs 1 ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs Prof. dr. T. Schellens Leen Casier Veerle Lagaert Prof. dr. B. De Wever Prof. dr. M. Valcke 2 ENW-project Professionaliseringspakket

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

Kernindicatoren voor assessment binnen de context van inclusief onderwijs

Kernindicatoren voor assessment binnen de context van inclusief onderwijs Kernindicatoren voor assessment binnen de context van inclusief onderwijs Proloog Assessment binnen de context van inclusief onderwijs is een aanpak van assessment binnen het reguliere onderwijs waarbij

Nadere informatie

Tips voor Succesvolle Productlancering

Tips voor Succesvolle Productlancering Tips voor Succesvolle Productlancering Door Welmoet Babeliowsky 2015-2016 Hallo! Ben je zelfstandige, coach, trainer of adviseur? Dan heb ik gelijk een vraag aan je! Stel je eens voor: Dat je een nieuw

Nadere informatie

Scriptie over Personal Branding en Netwerking

Scriptie over Personal Branding en Netwerking Scriptie over Personal Branding en Netwerking 1e versie - 16 november 2012 Jana Vandromme Promotor: Hannelore Van Den Abeele 1. Inhoudstafel 1. Inhoudstafel 2. Onderzoeksvragen 2.1 Onderzoeksvraag 1 2.2

Nadere informatie

De elektronische leeromgeving Moodle is een voorbeeld van open source software (zie bijlage).

De elektronische leeromgeving Moodle is een voorbeeld van open source software (zie bijlage). Moodle Inleiding De elektronische leeromgeving Moodle is een voorbeeld van open source software (zie bijlage). Op het Stedelijk Lyceum Enschede werken docenten en leerlingen via Studiewijzerplus. Achter

Nadere informatie

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 Index 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 1 1. Voorwoord Welkom bij deze handleiding. Deze handleiding is bedoeld als gids bij het identificeren van de kwaliteiten van

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Rookstopconsulent. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be

Proefhoofdstuk Rookstopconsulent. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Proefhoofdstuk Rookstopconsulent Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Elfjulistraat 39a, 9000 Hasselt, Simpernelstraat 27, 3511 Brussel, Timmerhoutkaai 4, 1000 +32 3 292 33 30

Nadere informatie

ICT INCLUSIEF. Een train de trainer -pakket voor het aanleren van computervaardigheden

ICT INCLUSIEF. Een train de trainer -pakket voor het aanleren van computervaardigheden ICT INCLUSIEF Een train de trainer -pakket voor het aanleren van computervaardigheden Jo Daems K-point, onderzoekscentrum ICT en Inclusie, K.H.Kempen Geel 16 februari 2012 1 Situering Antwoord op vraag

Nadere informatie

Projectopgave: Sociaal Kennis Databank

Projectopgave: Sociaal Kennis Databank Projectopgave: Sociaal Kennis Databank Geavanceerde Webtechnologie Academiejaar 2010-2011 1 Probleemstelling De laatste jaren zijn sociaalnetwerksites enorm populair geworden. Het meest bekende voorbeeld

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE

10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE 10 WEB DESIGN TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE WEBSITE Is uw website aan vernieuwing toe? Pas deze tips toe en haal meer uit je website De laatste jaren zien we grote veranderingen op het gebied van webdesign.

Nadere informatie

Vakdidactiek: inleiding

Vakdidactiek: inleiding Vakdidactiek: inleiding Els Tanghe 1 1. Inleiding Een specialist in de wiskunde is niet noodzakelijk een goede leraar wiskunde. Een briljant violist is niet noodzakelijk een goede muziekleraar. Een meester-bakker

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Aan de slag

Hoofdstuk 2: Aan de slag Hoofdstuk 2: Aan de slag 2.0 Introductie Hoofdstuk 1: De PowerPoint interface, beschrijft de verschillende onderdelen van de PowerPoint interface. Dit hoofdstuk leert de basis toepassingen van het gebruik

Nadere informatie

Producten en prijzen 2012. Nederlands Duits Engels - Rekenen. Ons aanbod. Opbouw en inhoud van de methoden. Digitaal, papier of ELO.

Producten en prijzen 2012. Nederlands Duits Engels - Rekenen. Ons aanbod. Opbouw en inhoud van de methoden. Digitaal, papier of ELO. GPS Taal en Rekenen Postbus 38 2410 AA Bodegraven Nederland Tel. 0172-65 09 83 Fax 0172-61 83 15 www.instruct.nl instruct@instruct.nl België www.instruct.be instruct@instruct.be Producten en prijzen 2012

Nadere informatie

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT Exact Online CASE STUDY HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY HOE TENSING BINNEN 1 JAAR 180 GRADEN DRAAIDE Tensing, een mobility en Geo- ICT software

Nadere informatie

MASTERCLASS. SharePoint in het Onderwijs

MASTERCLASS. SharePoint in het Onderwijs MASTERCLASS SharePoint in het Onderwijs MASTERCLASS SharePoint in het Onderwijs De drie daagse MASTERCLASS SharePoint in het Onderwijs heeft als doel deelnemers kennis en vaardigheden bij te brengen daar

Nadere informatie

Online Coaching. Creatieve & Persoonlijke Ontwikkeling. Ontwikkel creatief denken! Vind inspiratie in je leven! Maak kennis met superleuke technieken!

Online Coaching. Creatieve & Persoonlijke Ontwikkeling. Ontwikkel creatief denken! Vind inspiratie in je leven! Maak kennis met superleuke technieken! Ontwikkel creatief denken! Vind inspiratie in je leven! Maak kennis met superleuke technieken! Leer spelenderwijs beter tekenen en schilderen! Leer technieken voor expressie in woord en beeld! Vind balans

Nadere informatie

Jaarproject programmeren bij LORE

Jaarproject programmeren bij LORE Jaarproject programmeren bij LORE Elke onderzoeksgroep heeft een eigen karakter en vereisten. Zo ook met LORE. Opdat je zou weten wat we van je verwachten maar ook wat je van ons mag verwachten, hebben

Nadere informatie

Living apart together. Engineering Data Management en Document Control; Document Control-systeem Delen, controleren en goedkeuren

Living apart together. Engineering Data Management en Document Control; Document Control-systeem Delen, controleren en goedkeuren PDF Document Control-systeem Delen, controleren en goedkeuren Engineering Data Management Algemeen Document Management Creëren en vrijgeven Creëren en vrijgeven r e p a P e t i Wh en Document Control;

Nadere informatie

Online samenwerken: discussie 1

Online samenwerken: discussie 1 Online samenwerken: discussie 1 in hoeverre zijn Hall s criteria door Nestor vervuld (of überhaupt van belang)? grote beschikbaarheid: geschikt voor verschillende soorten gebruikers scaleerbaarheid: toepasbaar

Nadere informatie

Dit is samenvatting van versie 1.1 van het e-book Zo Wordt Je Website Je Beste Verkoper

Dit is samenvatting van versie 1.1 van het e-book Zo Wordt Je Website Je Beste Verkoper Dit is samenvatting van versie 1.1 van het e-book Zo Wordt Je Website Je Beste Verkoper Download de nieuwste versie van dit rapport op http://www.internetmarketingsysteem.nl/ Disclaimer Bij de samenstelling

Nadere informatie