Gebiedsontwikkeling. Vanuit die optiek wordt er bij gebiedsontwikkeling. optie. Het is echter zinvol een en ander breder te analyseren.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gebiedsontwikkeling. Vanuit die optiek wordt er bij gebiedsontwikkeling. optie. Het is echter zinvol een en ander breder te analyseren."

Transcriptie

1 Gebiedsontwikkeling en wko Door ir. Henk Broekhuizen Installect Advies, Nijkerk Tekstbewerking ing. Dick Havenaar Voorzitter redactieraad RCC koude & luchtbehandeling Gebiedsontwikkeling en WKO De techniek van energieopslag in de bodem (WKO) neemt meer en meer een vlucht. In Nederland zijn al meer dan 1200 systemen in bedrijf. Er zijn verschillende systemen waarmee energie in de bodem kan worden opgeslagen. Zo is er de techniek van bodemlussen en worden zogenaamde openbronsystemen in doubletvorm (twee bronnen) als ook zogeheten monobronnen (één bron) toegepast. In dit artikel worden de gebiedsontwikkelingen met WKO besproken. Systemen met WKO kunnen gemodelleerd worden met het zogenaamde BOA-model. BOA staat hierbij voor Bron Omzetting Afgifte. BOA-constructie. Het WKO of bronsysteem (Bron) dient als tijdelijk buffer voor energie. In de zomer wordt warmte in het grondwater opgeslagen; het gebouw kan met de energie uit het grondwater worden gekoeld. De energie uit het grondwater wordt via een wisselaar in het energiecentrum overgedragen (Omzetting). Met transportleidingen kan de koude worden afgegeven (Afgifte) in het gebouw. In de winter wordt de opgeslagen warmte weer uit de bodem gehaald. Via de grondwaterwisselaar en een warmtepomp wordt deze energie omgezet naar een bruikbare temperatuur (40-50 C). Via transportleidingen wordt de warmte afgegeven in het gebouw. Systemen met WKO en warmtepompen zijn duurzaam, maar wel duurder dan de conventionele techniek. De meerkosten worden voor een groot deel bepaald door de kosten van het WKO-bronsysteem. Kleinere bronsystemen zijn relatief duurder dan grote systemen. Het kan dus zinvol zijn te gaan werken met collectieve bronsystemen. Vanuit die optiek wordt er bij gebiedsontwikkeling vaak ingezet op deze optie. Het is echter zinvol een en ander breder te analyseren. Combinatie Kleine systemen met energieopslag zijn niet gemakkelijk rendabel te krijgen. De overheid streeft ook naar zo weinig mogelijk penetraties van de bodem. De kosten van bronsystemen nemen af met de grootte van het systeem (zie figuur 1.). Dit betekent echter niet dat grote systemen ook altijd het meest (kosten)effectief zijn. De kosten van een bronsysteem kunnen wel goedkoper zijn, maar dit kan weer teniet gedaan worden door extra leidingwerk. Combinatie van systemen betekent vaak ook dat partijen met elkaar moeten afstemmen om tot een collectief systeem te komen. Plannen lopen vaak niet gelijktijdig en de vraag is hierbij wie dan de eigenaar van het collectieve systeem wordt. Als dit een derde (bijvoorbeeld een energiebedrijf) is, dan moet die eigenaar ook verdienen aan de exploitatie. Bij collectieve systemen moet er vaak voorgefinancierd worden omdat het totale plan niet in een keer gerealiseerd wordt. Energiebedrijven zijn vanwege de grote financiële risico s met collectieve systemen terughoudend in het werven van projecten met onduidelijkheid in fasering. Als plannen nog niet erg concreet zijn is het risicovol voorinvesteringen aan te gaan in bronsystemen. In dergelijke gevallen kan vaak beter gekozen worden voor een fasegewijze benadering met goede regie voor optimaal gebruik van de ondergrond. 18 APRIL e Jaargang

2 Koude & luchtbehandeling RCC figuur 1. Bronkosten uitgezet tegen brondebiet (10 m³/h vertegenwoordigd ~100 kw koeling, ~kantoor van 2000 m 2 ). Wettelijk kader Wko De WKO-systemen vallen onder de Waterwet. Bij het aanvragen van een Waterwetvergunning kan rekening gehouden worden met de belangen in de omgeving en dus ook met bestaande systemen. De Waterwet is sinds 2009 in werking en wordt nog verder uitgewerkt in het Waterbesluit en een AMvB Bodem. Hierbij baseert men zich op het werk van de Taskforce WKO. Zij hebben een rapport uitgebracht met aanbevelingen voor betere wet- en regelgeving: Groen licht voor bodemenergie. Het rapport bepleit onder andere meer regie met betrekking tot het beheer van de verschillende functies van de ondergrond. Op 17 maart 2011 heeft minister Schultz van Haegen van Infrastructuur & Milieu een ontwerpbesluit gestuurd over bodemenergiesystemen. De nieuwe regels moeten het makkelijker maken om opslag van warmte en koude in de bodem te realiseren. De inwerkingtreding is gepland voor juli Verschill met WKOende provincies werken in dat kader nu al met het instrument masterplannen. In masterplannen worden in een bepaalde regio de verschillende plannen voor WKO geïnventariseerd en worden de locaties voor bronposities zodanig vastgelegd dat optimaal gebruik van de bodem wordt bereikt. In de nieuwe wetgeving is de regie voor de WKO voornamelijk een taak van de gemeentes. Zij kunnen het regisseren van WKO meenemen in complete gebiedgerichte ontwikkelingen. Het hoger gelegen doel is om zoveel mogelijk systemen met WKO mogelijk te maken en daarmee de duurzaamheid te maximaliseren. gebiedsontwikkeling met Wko Er zijn meerdere mogelijkheden om de WKO in drukke gebieden te regisseren. Het navolgende is bedoeld en voldoende om inzicht te krijgen in de verschillende mogelijkheden. figuur 2, individuele systemen met WKo Compleet individuele aanpak Zie figuur 2. Deze optie heeft de volgende kenmerken: elke gebruiker heeft zijn eigen energiesysteem met WKO; hierdoor is elke gebruiker zelfstandig en niet afhankelijk van derden; er hoeft ook geen energiebemetering toegepast te worden; de bronkosten zijn relatief hoog in vergelijking met een groot collectief systeem; de kosten voor terreinleidingen zullen echter lager uitvallen; doordat elke gebruiker zijn eigen systeem heeft hoeft er niet voorgefinancierd te worden en is er geen risico op desinvestering; als de overheid een goede regie voert kan ongewenste interactie van de systemen onderling worden voorkomen. De provincies bewaakt dit via de vergunningverlening (Waterwet). Collectief bronsysteem met eigen omzetting Zie fguur 3. geen eigen WKO-systeem, investering/beheer door derden; interactie/afhankelijkheid van afnemers met elkaar; verrekening nodig; risico voorfinanciering/overcapaciteit/desinvestering; relatief lage kosten bronnen; 104e Jaargang APRIL

3 Gebiedsontwikkeling en wko Tabel 1:Positieve [+] en negatieve [-] kwalificeringen bij diverse aspecten van collectieve en individuele WKO-systemen. Figuur 3, collectief bronsysteem extra kosten leidingwerk grondwatersysteem; mogelijk frustratie initiatieven eigen WKO; technisch complex, weinig ervaring in de markt. Collectief bronsysteem en warmtepomp Zie figuur 4. geen eigen WKO-systeem en warmtepomp, investering/beheer door derden; interactie/afhankelijkheid van afnemers met elkaar; verrekening nodig; risico voorfinanciering/ overcapaciteit/desinvestering; relatief lage kosten bronnen; beperkte bronleidingen; extra kosten leidingwerk levering warmte/koude (inclusief leidingverliezen); mogelijk frustratie initiatieven eigen WKO; geen individueel ruimtebeslag, wel collectieve ruimte nodig. Beperkt collectieve systemen keuzevrijheid gebruikers; kenmerken voor gebruiker afhankelijk van gekozen systeem; beperking risico desinvestering/ voorfinanciering; goede regie ondergrond nodig. Samenvatting In bovenstaande tabel zijn de kenmerken van individuele en collectieve systemen weergegeven. Collectieve systemen genieten voorkeur als er duidelijk collectieve voordelen zijn. Als die voordelen te behalen zijn, dan werken private partijen daaraan graag mee. Geforceerde collectieve systemen hebben een beduidend financieel risico voor de initiatiefnemers. Als individuele projecten met WKO ook haalbaar zijn, moet dit niet onmogelijk gemaakt worden. De overheid dient echter wel goed de regie te voeren om maximaal WKO mogelijk te maken. Voorbeelden van gebiedsgerichte WKO In Nederland zijn al veel WKO-systemen gerealiseerd. Daarbij zijn ook diverse systemen waarbij een gebiedgerichte benadering is toegepast. Figuur 4, collectieve bron en warmtepomp Individuele systemen Bedrijventerrein Beukenhorst te Hoofddorp. De gemeente heeft hier de regiefunctie gehad. Ze hebben een overleg gepland met initiatiefnemers/ ontwikkelaars en de provincie. Er is een masterplan opgesteld waarop de diverse projecten individueel WKO kunnen toepassen zonder elkaar negatief te beïnvloeden. Op het terrein worden drie à vier doubletten toegepast en drie monobronnen. De plannen van de diverse projecten waren redelijk concreet op het moment van overleg. Door goede afstemming van individuele systemen vooraf kan iedere partij hier met eigen tijdpad zijn project realiseren. Ontwikkelaars hebben moeite met het tijdstraject van het maken van een masterplan. 20 APRIL e Jaargang

4 Koude & luchtbehandeling RCC reeds gerealiseerd zonder dat volledig zicht was op contracten met afnemers. Het systeem is inmiddels verkocht aan Hydreco (dochteronderneming van Brabant Water). Het systeem wordt nog maar beperkt benut. De exploitatie is discutabel. Collectief bronsysteem en warmtepomp Oostelijke Handelskade Amsterdam. (info ontleend aan WKO-coördinator A dam; Marlies Lambregts) resultaat masterplan Beukenhorst Hoofddorp; Warme bronnen in de rode vlekken, koude in de blauwe. Collectief bronsysteem WKO Oostpoort Amsterdam. Collectief grondwatersysteem: gepland 2x 230 m 3 /uur voor verschillende gebouwen en wooncomplexen. Gerealiseerd 1x 230 m 3 /uur. Investeerder/initiatiefnemer het Stadsdeel Oost. complex grondwatersysteem. Forse problemen bij opstart en oplopen van kosten. Afstemming van grondwatersysteem op de aansluitingen in de gebouwen geeft beduidende problemen; er is weinig ervaring met deze variant. Daarbij is het moeilijk de regie te bewaken bij veel betrokken partijen en onduidelijke verantwoordelijkheden; in binnenstedelijk gebied zit veel polderweggebied amsterdam. infra (leidingwerk en kabels) in de grond. Dat vraagt veel afstemming en geeft risico s (kapot trekken kabels, beschadigen leidingen); het bouwprogramma stagneert. Naar alle waarschijnlijkheid wordt een tweede doubletsysteem niet meer gemaakt. Dergelijke systemen zijn technisch mogelijk. Ze zijn echter niet standaard en vragen veel afstemming zowel technisch, economisch en organisatorisch. Er is substantieel risico van desinvestering. WKO centrum Arnhem. De gemeente heeft hier initiatief genomen tot ontwikkeling en realisatie van een collectief WKO-systeem. De kosten hiervan zijn behoorlijk hoog opgelopen. De bronsystemen zijn Kenmerken van het WKO-project: meerdere ontwikkelaars; eindgebruikers grotendeels onbekend; subsidie rijk en gemeente; energieonderzoek voorafgaand aan opstellen PvE; grootschalige werkfuncties; deels monumenten (financieel haalbaar), deels nieuwbouw; programma zwaar vertraagd door recessie. Eindresultaat/ervaring gebiedssysteem energie-opslag; gemeente-energiebedrijf exploitant (NUON); gebiedssysteem decentrale warmtepompen en piekketels (achteraf ingepast); per ontwikkelaar strijd en onderhandeling; vertraging in de bouwplanning; grote veranderingen in warmtekoudevraag. WKO Zernike Complex Groningen PZW. Collectief bronsysteem 235 m3/uur met meerdere warmtepompen en diverse (bestaande) bouwdelen aangesloten. kosten transportleidingen vallen tegen; veel afstemming tussen energiecentrale en installaties in gebouwen nodig; vertraging in bouw en mutatie in warmte en koudevraag na opdracht WKO. Daarmee opstartproblemen door beperkte vraag en worden beoogde besparingen niet direct gerealiseerd. 104e Jaargang APRIL

5 WKo centrum arnhem. WKO Universiteit van Amsterdam FNWI gebouwen e.a. Collectieve energiecentrale 2 x 230 m 3 / uur met warmtepompen etc. Eén opdrachtgever. Duidelijk programma en vooraf committent over aansluitingen van diverse gebouwen. veel afstemming tussen energiecentrale en gebouwinstallaties nodig. Dit heeft bij opstart problemen gegeven. beperkt collectieve systemen Levenswetenschappen en FBOR Zernike complex. Twee gebouwen gebruiken gezamenlijk de bronnen van een doubletsysteem van 230 m 3 /uur, maar hebben hun eigen energiecentrale met grondwaterwisselaar en warmtepompen. De Rijksuniversiteit is opdrachtgever voor beide bouwdelen. na opdracht nog veel mutatie in vermogens en daarmee in capaciteit van de WKO. Bij opdracht waren individuele bronsystemen per gebouw voorzien. Na opdracht is besloten tot collectief gebruik van een doubletbron. Mutaties na opdracht geven vaak veel discussie over geld. Afstemming tussen energiecentrale en gebouwinstallatie vraagt veel aandacht. Wko en brandblusfunctie Systemen voor energieopslag in de bodem zijn voorzien van hoogwaardige bronsystemen. Deze bronsystemen kunnen daarom ook prima ingezet worden om ook water te leveren voor de brandweer en sprinklerwatersuppletie. Waterleverende bedrijven hebben geen plicht om gewenste bluswatercapaciteiten aan te bieden en mogen daar hoge kosten voor in rekening (gaan) brengen. Het plaatsen van grote voorraadtanks of kelders voor sprinklersuppletie kost veel geld en neemt veel kostbare ruimte in een binnenstad in beslag. Het toepassen van reeds geprojecteerde bronnen is in dit kader een zeer duurzame oplossing. Het water wordt dan direct lokaal gewonnen. Drinkwaterleidingen hoeven niet onnodig zwaar te worden uitgevoerd Een bronsysteem kan dienst doen voor de sprinklerwatervoorziening van meerdere gebouwen. In dat kader is het ook economisch interessant om deze optie in te zetten. Sinds april 2008 kunnen dergelijke systemen toegepast en gecertificeerd worden voor de meest gebruikelijk toepassingen (zogenaamde N3-installaties). De Jaarbeurs Utrecht en RAI Amsterdam draaien al enige jaren met dergelijke installatie. In principe kunnen alle bronnen van WKO ingezet worden voor een sprinklerfunctie. De uitvoering een WKObronsysteem dient wel aangepast te worden om deze functie mogelijk te maken. Daarom dient deze optie wel tijdig in de planvorming te worden betrokken. Bovengronds voorraadvat sprinkler. ondergronds voorraadvat voor sprinkler. Meer informatie: installect advies ampèrestraat 19c 3861 nc nijkerk t: f: e: i: 22 APRIL e Jaargang

Registratie van bestaande bodemwarmtewisselaars/ bodemgekoppelde warmtepompen. Meld uw systeem en voorkom onderlinge beïnvloeding

Registratie van bestaande bodemwarmtewisselaars/ bodemgekoppelde warmtepompen. Meld uw systeem en voorkom onderlinge beïnvloeding Registratie van bestaande bodemwarmtewisselaars/ bodemgekoppelde warmtepompen Meld uw systeem en voorkom onderlinge beïnvloeding Het gebruiken van de bodem als energiebron is de laatste jaren in populariteit

Nadere informatie

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen Open en gesloten WKO systemen Open systemen Een kenmerk van open systemen is dat er grondwater onttrokken en geïnfiltreerd wordt. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen doubletsystemen, monobronsystemen

Nadere informatie

Betrouwbare bodemenergiesystemen door ketenbenadering

Betrouwbare bodemenergiesystemen door ketenbenadering RCC Koude & luchtbehandeling Tekst: Victor van der Lee en Henk Broekhuizen Betrouwbare bodemenergiesystemen door ketenbenadering "We staan in Nederland voor een forse opgave om de energievoorziening te

Nadere informatie

Bodemenergie in de gemeente Arnhem

Bodemenergie in de gemeente Arnhem Bodemenergie in de gemeente Arnhem Congres ILB 14 februari 2012 Marc van der Burght Beleidsadviseur Energie en Bodem Open systeem Gesloten systeem 1 Arnhem wil bodemenergie als bron van duurzame energie

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Wat is WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

Bodemenergie in Arnhem Stimuleren en regie

Bodemenergie in Arnhem Stimuleren en regie Stimuleren en regie 12 juni 2013 Marc van der Burght Gelders netwerk Energie Beleidsmedewerker Bodem en Energie Open systeem 2011 Zes programmalijnen: 1. Energieneutraal Arnhem 2. Toonaangevend cluster

Nadere informatie

De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst.

De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst. De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst. Bodemenergie in Haarlem Marc van Someren (Bodem en Water Consultancy) 14 februari 2012 ILB Congres Media Plaza - Utrecht De ondergrond als basis voor

Nadere informatie

Optimale prijs/ prestatie energieopslagsystemen

Optimale prijs/ prestatie energieopslagsystemen Meer doen met minder Optimale prijs/ prestatie energieopslagsystemen Met steun van de NOVEM is er een onderzoek gedaan ter verbetering van de prijs/prestatie van energieopslagsystemen. De investeringen

Nadere informatie

Technologische invulling energie strategie Sciencepark. Jan-Maarten Elias

Technologische invulling energie strategie Sciencepark. Jan-Maarten Elias Technologische invulling energie strategie Sciencepark Jan-Maarten Elias Smartgrid warmte/koude Parkeren Sporthal Matrix IC gebouwen Lab HIER BENT U NU WKO Kantoren FNWI-fac. Kantoren Kassen Datacenter

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business. Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect)

Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business. Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect) Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect) Elbert Raben Product Manager IT Controlelijst EU Code of Conduct Best

Nadere informatie

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden Ko Hage (TTE) Delft, 1 december 2010 TTE consultants verbinden van ondergrond en bovengrond - Opgericht in 1999 door drie ingenieurs (The Three Engineers)

Nadere informatie

Realisatie WKO. WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO

Realisatie WKO. WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO Realisatie WKO WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO 1 Bouwopgave: Case: realisatie 4 woontorens, totaal 200 appartementen 2 gemeente convenant (stap 2) duurzame ambities DE scan besluit gemeenteraad

Nadere informatie

White Paper Warmtepompsysteem

White Paper Warmtepompsysteem White Paper Warmtepompsysteem Inleiding Een warmtepompsysteem is voor veel mensen inmiddels een bekend begrip, toch ontstaat er nog steeds veel onduidelijkheid over de werking van het systeem. Dit blijkt

Nadere informatie

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 Inhoud 1. Introductie 2. Inventarisatie a. Bodemgeschiktheid b. Bouwontwikkelingen c. Omgevingsbelangen

Nadere informatie

Verbinden van onder- en bovengrond

Verbinden van onder- en bovengrond Verbinden van onder- en bovengrond Gebieden en clusters: Slimmer omgaan met grondwater Inhoud - Gebiedsgerichte benadering - Toelichting locaties: multi sectorale opgave - Het proces Deventer 18 november

Nadere informatie

Stadswarmte en alternatieven Technische Sessie Stadswarmte Gemeenteraad Amsterdam. dr. C. (Cor) Leguijt, CE Delft, 2 juni 2015

Stadswarmte en alternatieven Technische Sessie Stadswarmte Gemeenteraad Amsterdam. dr. C. (Cor) Leguijt, CE Delft, 2 juni 2015 Stadswarmte en alternatieven Technische Sessie Stadswarmte Gemeenteraad Amsterdam dr. C. (Cor) Leguijt, CE Delft, 2 juni 2015 Inhoud 1. Doelen energie- en klimaatbeleid 2. Drie knoppen om aan te draaien

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Leo Brouwer Programma adviseur Duurzame Energie en Energietransitie 16 oktober 2007 donderdag 18 oktober 2007 1 Daan van Vliet Directeur Unica Bestuurslid

Nadere informatie

Bijlage 1: Kaart Aanwijzing Interferentiegebied

Bijlage 1: Kaart Aanwijzing Interferentiegebied Bijlage 1: Kaart Aanwijzing Interferentiegebied Toelichting Algemeen Artikel 1 Begripsomschrijving Op 1 juli 2013 treedt het Besluit bodemenergiesystemen in werking. Het besluit bevat regels over het installeren

Nadere informatie

Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk. Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie

Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk. Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie DEFINITIEF Opdrachtgever Adviseur

Nadere informatie

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Dat voor u als eigenaar of beheerder van duurzaam vastgoed de energielevering op duurzame wijze moet geschieden spreekt voor zich.

Nadere informatie

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld:

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld: Besteco wil aan de hand van een korte, eenvoudige uitleg algemene informatie verstrekken omtrent warmtepompinstallaties en waar de aandachtspunten liggen. De meest optimale installatie is een zuinige installatie.

Nadere informatie

Wavin Diensten BV. Energiebesparing. warmte-koudeopslag restwarmte. Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V.

Wavin Diensten BV. Energiebesparing. warmte-koudeopslag restwarmte. Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V. Wavin Diensten BV Energiebesparing warmte-koudeopslag restwarmte Door Thom Cremer Manager locatiebeheer Wavin Diensten B.V. Inhoud 2 Inhoud Wavin locatie algemeen Koude opslagsysteem Ombouw naar warmte-koude

Nadere informatie

Gebruik en Beheer van WKO Systemen

Gebruik en Beheer van WKO Systemen installatiegroep Gebruik en Beheer van WKO Systemen Enkele aandachtspunten in de exploitatiefase Bedrijventerreinen Peter Slot 1 Agenda Even voorstellen De noodzaak van goed beheer WKO op bedrijventerreinen

Nadere informatie

Financieringsconstructies Frisse Scholen in de Praktijk. Met minder geen genoegen nemen. in opdracht van

Financieringsconstructies Frisse Scholen in de Praktijk. Met minder geen genoegen nemen. in opdracht van Financieringsconstructies Frisse Scholen in de Praktijk Met minder geen genoegen nemen in opdracht van 1 ROC Koning Willem I College in Den Bosch Het Koning Willem I College heeft verschillende onderwijslocaties

Nadere informatie

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Zonder Energieopslag geen Energietransitie Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Duurzame Energie Koepel 6 brancheorganisaties (wind, zon, bodemenergie, bio, warmtepompen,

Nadere informatie

Duurzaam benutten van warmte

Duurzaam benutten van warmte Duurzaam benutten van warmte Netwerkbijeenkomst duurzame regionale energie Gelderland 12 juni 2013 Door: Hans Wouters Programma energietransitie Provincie Gelderland Provincie zet zich in op de toepassing

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens MeppelEnergie Lokaal Duurzaam EnergieBedrijf MeppelEnergie Openingshandeling op 26-1-2012 Duurzame energie voor de woonwijk Nieuwveense

Nadere informatie

WKO Uw grondwater is goud waard

WKO Uw grondwater is goud waard 11/03/15 WKO Uw grondwater is goud waard agenda 15:00 uur Inleiding 15:10 uur De theorie van een WKO 15:30 uur Het onderzoek van 10 WKO s 15:50 uur Beheer en optimalisatie 16:05 uur Eigenaar aan het woord

Nadere informatie

Bio energiecentrales Eindhoven

Bio energiecentrales Eindhoven Bio energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Projectmanager Gemeente Eindhoven Maart 2009 Inhoudsopgave 1. Duurzame energie op lokaal niveau 2 Activiteiten op lokaal niveau 3. Bio energiecentrales in

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

TAB 1 / HOOFDSTUK 1 TAB 2 / HOOFDSTUK 2 I. INLEIDING COLOFON INLEIDING DEELNEMERSLIJST + DOCENTEN

TAB 1 / HOOFDSTUK 1 TAB 2 / HOOFDSTUK 2 I. INLEIDING COLOFON INLEIDING DEELNEMERSLIJST + DOCENTEN TAB 1 / HOOFDSTUK 1 COLOFON INLEIDING DEELNEMERSLIJST + DOCENTEN TAB 2 / HOOFDSTUK 2 I. INLEIDING, COÖRDINATOR VAN DE CURSUS HAND OUT PRESENTATIE NVOE II. SYSTEEMCONCEPTEN 1. WELKE PLAATS HEEFT ENERGIEOPSLAG

Nadere informatie

Focus op vakbekwaamheid

Focus op vakbekwaamheid Focus op vakbekwaamheid Examens & opleidingsmogelijkheden Willem Hooijkaas, BodemenergieNL 1 Focus op vakbekwaamheid Inhoud presentatie aanleiding opleidingen en examens werkgebied leergang/opleidingen

Nadere informatie

Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede

Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede Vraagstelling Inventariseren van de WKO-installaties van de complexen Wachter-Valpoort en Contrefort-Chrispijn.

Nadere informatie

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP De duurzame energiebron is onuitputtelijk, maar heeft een te laag temperatuurniveau om de CV rechtstreeks op aan te kunnen sluiten. De temperatuur zal dus eerst verhoogd moeten worden, waardoor wij onze

Nadere informatie

MAG IK MIJ VOORSTELLEN? IK BEN HERO, THE HEATMATCHER.

MAG IK MIJ VOORSTELLEN? IK BEN HERO, THE HEATMATCHER. WELKOM! MAG IK MIJ VOORSTELLEN? IK BEN HERO, THE HEATMATCHER. Lokaal opgewekte duurzame energie nóg beter inzetten. Nog gerichter gebruik maken van warmte uit de bodem en van de zon. En hierdoor het energiegebruik,

Nadere informatie

Duurzaamheid = Business

Duurzaamheid = Business installatiegroep Duurzaamheid = Business Jan Nauta 22 juni 2010 Wijers: Goed verdienen aan duurzaamheid 18-06-2010 - Duurzaamheid is een strategische kans voor Nederland en het Nederlands bedrijfsleven.

Nadere informatie

Beheer en onderhoud in de praktijk. Warmtepompsystemen met verticale bodemwisselaar technieken. Peter Centen Nathan Group

Beheer en onderhoud in de praktijk. Warmtepompsystemen met verticale bodemwisselaar technieken. Peter Centen Nathan Group Beheer en onderhoud in de praktijk Warmtepompsystemen met verticale bodemwisselaar technieken Peter Centen Nathan Group 2 1 COLLECTIEF BRONSYSTEEM (WARMTEPOMP INDIVIDUEEL PER APPARTEMENT) VERTICALE BODEMWARMTE-

Nadere informatie

Sfeerverslag kennisdeelbijeenkomst bodemenergie gemeenten 23 september 2015

Sfeerverslag kennisdeelbijeenkomst bodemenergie gemeenten 23 september 2015 Sfeerverslag kennisdeelbijeenkomst bodemenergie gemeenten 23 september 2015 Met in totaal 44 deelnemers vanuit diverse (semi) overheidsinstellingen was er sprake van een mooie opkomst. Dat er werd voldaan

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

Waar het elektriciteitsnet stopt, gaat WKO verder! Rob Goes, Liandon Ronald Smit, Installect bedrijven

Waar het elektriciteitsnet stopt, gaat WKO verder! Rob Goes, Liandon Ronald Smit, Installect bedrijven Waar het elektriciteitsnet stopt, gaat WKO verder! Rob Goes, Liandon Ronald Smit, Installect bedrijven Betrouwbare energiesystemen Het energielandschap verandert Het energielandschap verandert De energievraag

Nadere informatie

Ervaringen met gesloten bodemenergiesystemen in Goes. Dag van de Zeeuwse Bodem - 21 april 2016 Ronald Wennekes - IF Technology

Ervaringen met gesloten bodemenergiesystemen in Goes. Dag van de Zeeuwse Bodem - 21 april 2016 Ronald Wennekes - IF Technology Ervaringen met gesloten bodemenergiesystemen in Goes Dag van de Zeeuwse Bodem - 21 april 2016 Ronald Wennekes - IF Technology 1 Inhoud 1. Bodemenergie in het kort 2. Melding en vergunning gesloten systemen

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Highlights Meer met Bodemenergie

Highlights Meer met Bodemenergie Highlights Meer met Bodemenergie Diep onder Drenthe Bijeenkomst over Warmte Koude Opslag 12 juni 2012, Provinciehuis te Assen Maurice Henssen, Bioclear b.v. Inhoud Bodemenergie anno 2012 Waarom Meer met

Nadere informatie

Langs deze weg wil DWA haar reactie geven op de huidige voorstellen betreffende het ontwerpbesluit en de ontwerpregeling voor de warmtewet.

Langs deze weg wil DWA haar reactie geven op de huidige voorstellen betreffende het ontwerpbesluit en de ontwerpregeling voor de warmtewet. Ministerie van Economische zaken Kenmerk Uw kenmerk Datum 25 januari 2010 Behandeld door ir. D.A. van 't Slot Direct nummer 088-163 53 34 betreft Reactie op ontwerpbesluit en de ontwerpregeling warmtewet

Nadere informatie

Themabijeenkomst BodemenergieNL BEHEER & ONDERHOUD. Samenhang bovengrond en ondergrond. Themabijeenkomst BodemenergieNL 4 december 2014

Themabijeenkomst BodemenergieNL BEHEER & ONDERHOUD. Samenhang bovengrond en ondergrond. Themabijeenkomst BodemenergieNL 4 december 2014 Themabijeenkomst BodemenergieNL BHR & ONDRHOUD Samenhang bovengrond en ondergrond ven voorstellen Techniplan Adviseurs bv raadgevend ingenieursbureau; Installaties en nergie & Milieu ongeveer 40 fte focus

Nadere informatie

Bronenergie Duurzame, vriendelijke en groene energie

Bronenergie Duurzame, vriendelijke en groene energie Bronenergie uurzame, vriendelijke en EVENTER ROTTERAM Terminalweg 39 Maagdenburgstraat 12 Smirnoffweg 3 3821 AJ Amersfoort 7421 ZC eventer 3088 HE Rotterdam LEVERT INSTALLATIE- Postbus 352 Postbus 424

Nadere informatie

Energieconcept CC Asse

Energieconcept CC Asse Energieconcept CC Asse Asse Eddy De Baets Expert Cultuur 19 mei 2014 Jeroen Soenens Expert Sites en Cities 1/35 Agenda Voorstelling Ingenium Nota culturele infrastructuur en het CC Asse Energieconcept

Nadere informatie

Bodemenergie: Anno nu en kansen in de toekomst

Bodemenergie: Anno nu en kansen in de toekomst Bodemenergie: Anno nu en kansen in de toekomst Eindsymposium Meer met Bodemenergie 24 april 2012 Wageningen Maurice Henssen Bioclear b.v. Inhoud Bodemenergie anno 2012 Waarom MMB? Het proces van MMB Highlights

Nadere informatie

Hoe bodemenergie stimuleren in uw gemeente? Hier komt tekst. Hier komt ook tekst. Kennisdeelbijeenkomst. 23 september 2015. Utrecht.

Hoe bodemenergie stimuleren in uw gemeente? Hier komt tekst. Hier komt ook tekst. Kennisdeelbijeenkomst. 23 september 2015. Utrecht. Hoe bodemenergie stimuleren in uw gemeente? Hier komt tekst Kennisdeelbijeenkomst Hier komt ook tekst 23 september 2015 Utrecht.nl Programma, deel 1 9.30-9.40 uur Opening Monique Hoogwijk, programma Utrechtse

Nadere informatie

Koude- en Warmte Opslag. 29 september 2010 Door: Bert Bekkers

Koude- en Warmte Opslag. 29 september 2010 Door: Bert Bekkers Koude- en Warmte Opslag 29 september 2010 Door: Bert Bekkers Inhoudsopgave 1. Over Hydreco 2. Het KWO-systeem 3. Referenties 4. Gebiedsgerichte integrale aanpak 5. Exploitatie 6. Ervaringen/bevindingen

Nadere informatie

Presentatie Gijs de Man 6 april 2011

Presentatie Gijs de Man 6 april 2011 Presentatie Gijs de Man 6 april 2011 Gijs de Man 6 april 2011 Tenslotte (Warmtecongres 2010) Warmte heeft een substantieel aandeel in de energiehuishouding Warmtenetten kunnen een belangrijke rol spelen

Nadere informatie

IS F. Buijserd burgemeester

IS F. Buijserd burgemeester iiiiiiiiin G16.0492 Gemeente Nieuwkoop College van Burgemeester en Wethouders nieuwkoop Raadsvoorstel Portefeuillehouder: J.W.M. Pietersen (zwembad Aarweide) T. Veninga (Schoterhoek II) Opgesteld door:

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan

Nadere informatie

Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning

Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning Energy-Floor haalt energie uit de bodem van uw woning De laatste jaren is er qua energiebehoefte veel veranderd in de woningbouw. Voorheen waren de behoefte en kosten m.b.t. verwarming in nieuwbouw woningen

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

PROVINCIALE COMMISSIE LEEFOMGEVING (PCL) UTRECHT

PROVINCIALE COMMISSIE LEEFOMGEVING (PCL) UTRECHT 1 PROVINCIALE COMMISSIE LEEFOMGEVING (PCL) UTRECHT Aan: Gedeputeerde Staten van Utrecht en Provinciale Staten van Utrecht Pythagoraslaan 101 3508 TH Utrecht Datum: 1 oktober 2009 Ons kenmerk: PCL 2009/05

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

Monitoring en Energiebalans

Monitoring en Energiebalans Balans verschil Houtkachel draaikoeler Uw partner in duurzame energie Warmte Koude Monitoring en Energiebalans Cius Monitoring Meten = Weten Optimale regeling = Kostenbesparing Betaalsysteem Wetgeving

Nadere informatie

Baas in eigen Bodem? Green Spread, september 2010

Baas in eigen Bodem? Green Spread, september 2010 Baas in eigen Bodem? Green Spread, september 2010 Aardwarmte in Nederland Aardwarmte (geothermie) is de warmte die in de aardkorst zit gevangen. In de bovenste meters van de aardkorst heeft de temperatuur

Nadere informatie

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam:

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam: Adviseurs & Ingenieurs Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk Documentnummer: 20140075-R04 Projectnaam: Gemeente Mill, onderzoek CV- en E- installatie. Datum: 9-12-2014

Nadere informatie

De (komende) verplichting tot erkenning

De (komende) verplichting tot erkenning De (komende) verplichting tot erkenning Bodem+ Manfred Beckman Lapré Inhoud 1. De waarde van bodemenergie 2. Waarom de verplichting tot erkenning? 3. Wat is en wordt verplicht? 4. Wat is een erkenning?

Nadere informatie

Energie uit oppervlaktewater

Energie uit oppervlaktewater Energie uit oppervlaktewater Thema: De theoretische benadering Dr. ir. Kees Wisse Ir. Kundert de Wit DWA installatie en energieadvies Inhoud Open en gesloten, diep, ondiep Installatieconcepten Vereenvoudigde

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Aanvulling ISSO 39: definitie en monitoring van de SPF van bodemenergiesystemen

Aanvulling ISSO 39: definitie en monitoring van de SPF van bodemenergiesystemen Aanvulling ISSO 39: definitie en monitoring van de SPF van bodemenergiesystemen Normatieve teksten ISSO-kontaktgroep De heer ir. H.J. Broekhuizen De heer ing. A.W.F. Vlooswijk De heer ing. H.C. Roel (voorzitter)

Nadere informatie

B4 - WKO (WARMTE-/KOUDE-OPSLAG), COLLECTIEF WARMTE/KOUDE NETWERK, INDIVIDUELE WARMTEPOMPEN, (Z)LTV

B4 - WKO (WARMTE-/KOUDE-OPSLAG), COLLECTIEF WARMTE/KOUDE NETWERK, INDIVIDUELE WARMTEPOMPEN, (Z)LTV B4 - WKO (WARMTE-/KOUDE-OPSLAG), COLLECTIEF WARMTE/KOUDE NETWERK, INDIVIDUELE WARMTEPOMPEN, (Z)LTV a. Algemeen i Wat is het? Warmte Koude Opslag (WKO) in brede zin, is een duurzame methode om energie in

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 29 048 Voorstel van wet van de leden Ten Hoopen en Samsom tot het stellen van regels omtrent de levering van warmte aan verbruikers (Warmtewet)

Nadere informatie

Masterplan Bodemenergie Stationskwartier

Masterplan Bodemenergie Stationskwartier Masterplan Bodemenergie Stationskwartier Gemeente Breda Opdrachtgever Gemeente Breda Afdeling Ruimtelijke ontwikkeling, Wonen en Milieu Postbus 90156 4800 RH BREDA Contactpersoon: mevr. S.B. Schripsema

Nadere informatie

bevoegd gezag gesloten in de praktijk zeer weinig voorkomt.

bevoegd gezag gesloten in de praktijk zeer weinig voorkomt. telefoon 085-4862450 www.sikb.nl Pagina 1 van 9 OVERZICHT WIJZIGINGEN BUM S EN HUMS S BODEMENERGIE OKTOBER 2015 Voorgenomen wijzigingen in versie 2.4 ten opzichte van versie 2.3 Tabel 1. Wijzigingen BUM

Nadere informatie

White paper. Behaalt uw WKO het maximale rendement? Plus: Antwoord op de 4 WKO-vragen van uw CFO

White paper. Behaalt uw WKO het maximale rendement? Plus: Antwoord op de 4 WKO-vragen van uw CFO White paper Behaalt uw WKO het maximale rendement? Plus: Antwoord op de 4 WKO-vragen van uw CFO Inhoudsopgave A. Inleiding WKO is een geweldige techniek Tijdsaspecten van de WKO WKO in de praktijk Oorzaak

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

Leidschenhof Den Haag. Uitgebreide omschrijving WKO

Leidschenhof Den Haag. Uitgebreide omschrijving WKO Leidschenhof Den Haag Uitgebreide omschrijving WKO Het project Leidschenhof te Leidschenveen is een zorgcomplex met appartementen dat in opdracht van WoonInvest is ontwikkeld. Het gebouw bestaat uit de

Nadere informatie

Legionella Preventie. Antwoord op de meest gestelde vragen. ing. Irene van Veelen ISSO projectcoördinator Water&Gas

Legionella Preventie. Antwoord op de meest gestelde vragen. ing. Irene van Veelen ISSO projectcoördinator Water&Gas Legionella Preventie Antwoord op de meest gestelde vragen ing. Irene van Veelen ISSO projectcoördinator Water&Gas www.legionellavraagbaak.nl: Wie is bevoegd om keerkleppen te controleren? Wie is verantwoordelijk

Nadere informatie

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies 2013 Inleiding In het kader van de CO 2 prestatieladder is een ketenanalyse uitgevoerd naar de CO 2 productie door verwarming

Nadere informatie

Vragen survey 29-6-2015. Energie storage hoe verder Resultaten survey: presentatie& discussie. Arnhem 29 juni 2015

Vragen survey 29-6-2015. Energie storage hoe verder Resultaten survey: presentatie& discussie. Arnhem 29 juni 2015 Energie storage hoe verder Resultaten survey: presentatie& discussie Arnhem 29 juni 2015 1 SAFER, SMARTER, GREENER Vragen survey Welke resultaten moet een gemeenschappelijke activiteit opleveren? Op welke

Nadere informatie

HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW

HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW duurzame economie sociaal culturele duurzaamheid ecologische duurzaamheid DUURZAME STEDENBOUW Inhoud presentatie Opgave Werkwijze 4 thema's Resultaten en vervolgproces

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

collectieve energiewinning uit de bodem

collectieve energiewinning uit de bodem Hertogensite en Janseniushof collectieve energiewinning uit de bodem een MIP-demonstratieproject ir. Pedro Pattijn 3 december 2014 Masterplan Energie Hertogensite Stap 1: Energiestrategie Stap 2: demoproject

Nadere informatie

Uitkomsten Landbouwtelling en vergelijking met informatiebronnen uit de statistiek Hernieuwbare energie

Uitkomsten Landbouwtelling en vergelijking met informatiebronnen uit de statistiek Hernieuwbare energie Hernieuwbare energie bij landbouwbedrijven: discussie uitkomsten Landbouwtelling 2010 Reinoud Segers Inleiding Om de paar jaar wordt de deelnemende bedrijven in de Landbouwtelling gevraagd of ze installaties

Nadere informatie

Gebruikerspakket. Duurzaam energiesysteem Warmte en Koude. Dr. Struyckenplein

Gebruikerspakket. Duurzaam energiesysteem Warmte en Koude. Dr. Struyckenplein Gebruikerspakket Duurzaam energiesysteem Warmte en Koude Dr. Struyckenplein 1 Inhoud 1. Introductie 2. Hoe werkt het WKO(warmte koude opwekking) systeem 3. De duurzame levering van warmte en koude in uw

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Stappenplan WKO. Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Stappenplan WKO. Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Stappenplan WKO Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

Warmtepompen en warmtebronnen. Warmtepompen

Warmtepompen en warmtebronnen. Warmtepompen Warmtepompen en warmtebronnen (augustus 2006) Warmtepompen Wat is een warmtepomp? Warmtepompen zijn duurzame energiesystemen die energie uit de omgeving, zoals buitenlucht, bodem of grondwater, omzetten

Nadere informatie

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens 1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens Agenda. Wie is RENDO Duurzaam? Voorbeeld project Toekomst duurzame energie projecten icm groen gas 2 RENDO Duurzaam. Aantal medewerkers : RENDO totaal ca.

Nadere informatie

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Kansen voor warmte Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Centrale boodschap Er is een groot potentieel aan duurzame warmte en warmtebesparing in Nederland beschikbaar. Per situatie

Nadere informatie

Stadhuisplein te Eindhoven

Stadhuisplein te Eindhoven Stadhuisplein te Eindhoven Masterplan koude-/warmteopslag in de bodem Opdrachtgever Gemeente Eindoven Waagstraat 1 Postbus 90150 5600 RB EINDHOVEN T 040-238 61 02 E a.verboom@eindhoven.nl Contactpersonen:

Nadere informatie

Effectenstudie bodemenergiesysteem

Effectenstudie bodemenergiesysteem voor open bodemenergiesystemen: tot 50 m³/uur en 250.000 m³/jaar en dieper dan 20 m-mv Project: Projectlocatie: OLO-nummer: Datum: Referentie: Vergunningaanvrager: Adviseur: Klik hier als u een datum wilt

Nadere informatie

Het technische rendement van zonnepanelen Opdracht 2.5 Warmteopslag Aquifer, WKO Ondergrondse warmte en koudeopslag

Het technische rendement van zonnepanelen Opdracht 2.5 Warmteopslag Aquifer, WKO Ondergrondse warmte en koudeopslag van de stroomkosten en een actuele rentestand. Zo kunt u de juiste keuze of u wilt investeren in zonnepanelen. Lees meer informatie over de Standaard Rekenmethode. Het technische rendement van zonnepanelen

Nadere informatie

nergiebesparing in de ICT

nergiebesparing in de ICT nergiebesparing in de ICT Een koud kunstje? 10 April Green IT Energy Solutions Niels Sijpheer 3671 Meter (Q=m.g.h) 100 kg massa en 1 kwh arbeid: Hoe hoog kom ik? A Minder dan100 meter B Tussen 100 en 1000

Nadere informatie

De gemeente Montferland heeft het voornemen een Euregionaal bedrijventerrein te ontwikkelen, in samenwerking met de regio Achterhoek.

De gemeente Montferland heeft het voornemen een Euregionaal bedrijventerrein te ontwikkelen, in samenwerking met de regio Achterhoek. Notitie Project Pilot gemeente Montferland Euregionaal bedrijventerrein Betreft Vragen ambitie en borging Ons kenmerk M2011.0091.00 Versie 01 Datum 24 oktober 2011 Verwerkt door Contactpersoon Mirjam van

Nadere informatie

Warmtepompen. Standaard en TOP-klasse

Warmtepompen. Standaard en TOP-klasse Warmtepompen Standaard en TOP-klasse Geveke is met ruim 40 jaar ervaring specialist in het adviseren, leveren, samenbouwen en in werking stellen van producten en systemen voor uw gebouw en productieproces.

Nadere informatie

In 2010 de meest duurzame installateur van Nederland!!

In 2010 de meest duurzame installateur van Nederland!! Een duurzaam rendement, met een duurzaam installatiebedrijf in een duurzame markt Afscheidseminar Jaap Hogeling 8 april 2010 Laurens de Lange Unica Installatiegroep: 2004: Het moet anders Grootste zelfstandige

Nadere informatie

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014 TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid Programmalijnen en speerpunten 2014 Programmalijnen en aandachtspunten 1. Energiemanagement voor fleibiliteit van energiesysteem 2. Informatie en control

Nadere informatie

Bodemenergieplan Waarderpolder en Oostradiaal

Bodemenergieplan Waarderpolder en Oostradiaal Reageren antwoord@haarlem.nl Meer informatie www.haarlem.nl Vragen 023 _ 511 51 15 Gemeente Haarlem Stadszaken Ruimtelijk Beleid en Milieu Ontwerp Bodemenergieplan Waarderpolder en Oostradiaal Haarlem,

Nadere informatie

De grensoverschrijdende regio Plannen zonder grenzen. Symposium Geo Promotion

De grensoverschrijdende regio Plannen zonder grenzen. Symposium Geo Promotion De grensoverschrijdende regio Plannen zonder grenzen Symposium Geo Promotion Workshop Plannen zonder grenzen Arjan Brink Hans van Loon De maatschappelijke vraag bepaalt de ruimtelijke inrichting Vroeger..

Nadere informatie

Duurzame energie. Warmte- en koudelevering door Cogas. www.cogas.nl

Duurzame energie. Warmte- en koudelevering door Cogas. www.cogas.nl Duurzame energie Warmte- en koudelevering door Cogas www.cogas.nl Duurzame energie Stelt u zich eens voor: een woning die u warmte biedt in de winter, heerlijke verkoeling in de zomer en dat zelfs op milieuvriendelijke

Nadere informatie

Klimaatinstallaties met wko beoordeling op functioneren bij 38 kantoren

Klimaatinstallaties met wko beoordeling op functioneren bij 38 kantoren Klimaatinstallaties met wko beoordeling op functioneren bij 38 kantoren Project uitgevoerd door: Innuvate B.V. : R. Krijger Energy Retrofit : P.W. Rolf In opdracht van: Gemeente Den Haag Omgevingsdienst

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant De bakens verzetten Verduurzamen van commercieel vastgoed Machiel Karels - consultant Het glas is half leeg PROFIT 20-6- 20-6- Meer dan 25% van gebouwgebruikers klaagt over de huisvesting Ziekteverzuim

Nadere informatie

Projectnummer: B02015.000137.0100. Opgesteld door: mr.ir. V. Rijsdijk. Ons kenmerk: 077186395:A. Kopieën aan:

Projectnummer: B02015.000137.0100. Opgesteld door: mr.ir. V. Rijsdijk. Ons kenmerk: 077186395:A. Kopieën aan: MEMO ARCADIS NEDERLAND BV Mercatorplein 1 Postbus 1018 5200 BA 's-hertogenbosch Tel 073 6809 211 Fax 073 6144 606 www.arcadis.nl Onderwerp: Memo duurzaamheidskansen Spoorallee 's-hertogenbosch, 4 juli

Nadere informatie