Onderpoederlassen met gevulde draad Wolfraamexpert Piet van der Horst in China Vaktrots uit Noordwijkerhout

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderpoederlassen met gevulde draad Wolfraamexpert Piet van der Horst in China Vaktrots uit Noordwijkerhout"

Transcriptie

1 Onafhankelijk vakblad voor lassen, lijmen en snijden Nummer 2 - februari 2015 In deze editie o.a. Onderpoederlassen met gevulde draad Wolfraamexpert Piet van der Horst in China Vaktrots uit Noordwijkerhout

2 VOORWOORD - februari 2015 De NILBIL Verbindingsgids is een uniek naslagwerk voor professionals in de verbindingstechniek. Technische informatietabellen en tekeningen vormen een belangrijk onderdeel van de gids. Deze zorgvuldig geselecteerde informatie is bedoeld als een leidraad bij het interpreteren van normen, procedures en specificaties. Verder bevat de gids informatie over de belangrijkste overkoepelende organisaties, een overzicht van erkende opleidingsinstellingen en het stroomschema van las- en laskaderopleidingen. De NILBIL Verbindingsgids is een uitgave van vakblad Lastechniek, in samenwerking met het NIL en het BIL. De gids is uitgevoerd als een handzaam en robuust boekje, bedoeld voor intensief gebruik op de werkvloer. Voor 30, - excl. 6% btw en verzendkosten kunt u in het bezit komen van dit praktische naslagwerk. Bestellen is eenvoudig. Ga naar en klik op de cover van de Verbindingsgids. Colofon Uitgave ISSN Lastechniek wordt uitgegeven in opdracht van het Nederlands Instituut voor Lastechniek (NIL) in samenwerking met het Belgisch Instituut voor Lastechniek (BIL). Redactie Bert de Jong, Fleur Maas, Rolf Mul, Leo Vermeulen, Bart Verstraeten, Margriet Wennekes Eindredactie Margriet Wennekes, Leo Vermeulen (techniek) Uitgever Bert de Jong Advertenties Con-Sell, Rolf Mul T E Redactieadviesraad Paul Barendse, Ruud van Bezooijen, Tim Blok, Leen Dezillie, Rob Helmich, Marcel Hermans, Michel van t Hof, Piet van der Horst, Michael Jak, Pieter Keultjes, Marco Kraaijeveld, Maurice Mol, Ed Mulder, Johan Schelfhorst, Frank Smit, Wil van der Stap, Erik Steenkist, Gregor Tokarenko, Fred Vasquez, Adriaan Visser Adressen Nederlands Instituut voor Lastechniek Postbus AD Zoetermeer T E - Belgisch Instituut voor Lastechniek vzw Technologiepark B-9052 Zwijnaarde, België T F , E - OPUS communicatie-ontwerp Fruitweg 24 j GK Leiden, T F E Abonnementen Voor particulieren in Nederland 62,50 op privé-adres, voor bedrijven in Nederland per abonnement. Voor studenten en senioren geldt in Nederland een speciaal tarief. Voor abonnementen in België kunt u contact opnemen met Prijzen zijn excl. btw. Lastechniek verschijnt tien keer per jaar en wordt toegezonden aan deelnemers van het Nederlands Instituut voor Lastechniek (NIL) en het Belgisch Instituut voor Lastechniek (BIL) en andere geïnteresseerden en belanghebbenden in de verbindingstechniek. Voor vragen over abonnementen kunt u terecht bij het NIL of het BIL voor België. Het abonnement geldt voor een geheel jaar. Opzeggingen per aangetekend schrijven vóór 1 oktober van het lopende jaar. Verzendadres wijzigen? Stuur dan het etiket met verbeterd adres retour. Alle advertentiecontracten worden afgesloten conform de regels voor het Advertentiewezen gedeponeerd bij de rechtbanken in Nederland. Ontwerp en lay-out OPUS communicatie-ontwerp, Leiden. Hoewel de informatie gepubliceerd in deze uitgave zorgvuldig is uitgezocht en waar mogelijk gecontroleerd, sluiten de uitgever en de redactie uitdrukkelijk iedere aansprakelijkheid uit voor eventuele onjuistheden en/of onvolledigheid van de verstrekte gegevens Overname van artikelen is slechts mogelijk na verkregen schriftelijke toestemming van de uitgever. Volg op Redactionele zaken Het nieuwe jaar begint voor de redactie van Lastechniek altijd met een vooruitblik. Samen met de leden van de redactieadviesraad besteden we begin januari een ochtend aan het bespreken van de koers van het blad. Daarbij kijken we niet alleen naar wat er ten opzichte van de afgelopen jaargang anders moet of beter kan, maar we wisselen ook ideeën uit en bepalen welke onderwerpen een themanummer verdienen. Het kan niet vaak genoeg gezegd worden hoeveel waardering we hebben voor de betrokkenheid, de inzet en het enthousiasme van de leden van de redactieadviesraad, die vrijwillig hun tijd en energie opofferen om samen met ons intensief na te denken over het maken van een goed vakblad. Het eerstvolgende themanummer: Onderwijs en Opleidingen, verschijnt in maart. Een jaarlijks terugkerend thema, waarmee we onze lezers vooral willen informeren over wat er allemaal gaande is op dit terrein. Het thema Arbeidsmarkt, met daarin speciale aandacht voor zzp ers, is een ander onderwerp dat we komend jaar zullen gaan uitspitten. Verder zullen we zeker aandacht besteden aan grote evenementen, zoals de Welding Week die in 2015 weer plaats gaat vinden. Vaste bezoekers hebben het al gemerkt: in januari is onze nieuwe website gelanceerd. Via het vertrouwde adres hopen we u als lezer van Lastechniek nog meer te kunnen bieden als aanvulling op het blad. Zo is het brancheregister nu ook digitaal te bezoeken, waarbij heel eenvoudig gelinkt kan worden naar de websites van de betreffende bedrijven. Via nieuwsberichten, Twitter en Instagram houden we u op de hoogte van de actualiteit, en er is een agenda met daarin een overzicht van relevante evenementen en bijeenkomsten in Kortom, een nieuw jaar vol uitdagingen ligt voor ons, waarin we ernaar streven de kwaliteit van Lastechniek continu te verbeteren. We wensen u veel leesplezier met deze eerste uitgave in De redactie van Lastechniek

3 Inhoud #2 februari 2015 wordt uitgegeven door OPUS communicatie-ontwerp in opdracht van het Nederlands Instituut voor Lastechniek in samenwerking met het Belgisch Instituut voor Lastechniek De website van vakblad Lastechniek is vernieuwd! Trots nodigen we u uit om een bezoek te brengen aan Onze nieuwe site is overzichtelijk, heeft een frisse uitstraling en bevat een aantal nieuwe elementen. Zo kunt u direct kennisnemen van de laatste tweets en geven we u via Instagram een actueel kijkje in onze keuken, via foto s van onze activiteiten. Bedrijven die vermeld staan in ons brancheregister kunt u nu ook via het uitgebreide digitale brancheregister op onze website gemakkelijk bereiken. Verder vindt u snel de inhoud van de nieuwste uitgave van het blad en kunt u met een muisklik eenvoudig de Verbindingsgids bestellen. Mocht u suggesties hebben voor verdere uitbreiding of verbetering, dan horen we graag van u via 04 Vanuit de verbindingswereld 08 Onderpoederlassen met gevulde draad 12 Bronswerk Heat Transfer, wereldspeler uit Nijkerk 16 EN 1090 bij een jonge onderneming 18 Laskaderopleidingen in de lift 4 Foto: Wim Wilmers 22 De voordelen van het laserlassen 25 Laskennis opgefrist Piet de wolfraamelektrode-expert 31 Willem de Welder 32 Vaktrots 34 Brancheregister Foto: Steven Bemelman 32 Foto: Bronswerk Heat Transfer, Nijkerk We verwerken alle materialen, zoals hogesterktestalen, titaan, geclad materiaal en soms zelfs zirkonium. We proberen daarnaast veel te mechaniseren. Pijp-pijpplaat verbindingen lassen we alleen nog maar gemechaniseerd Coverfoto: Steven Bemelman bij DMN Westinghouse, Noordwijkerhout Foto: William Opheij

4 BERICHTEN - februari 2015 februari 2015 Mobiel luchtreinigingssysteem voor diverse toepassingen De CleanAirTower van Kemper is een mobiele luchtreinigingsinstallatie voor gebruik in werkplaatsen waar een bronafzuiging niet kan worden toegepast, of als aanvulling op bronafzuigsystemen. Het relatief nieuwe systeem is sinds enkele maanden op de markt. Verdringing De CleanAirTower werkt volgens het verdringingsluchtprincipe. Door de warmte stijgt de lucht en neemt hierbij de lasrook mee omhoog naar de aanzuigopening boven in de toren. De verontreinigde lucht wordt in de toren gefilterd en gereinigd en de schone lucht stroomt aan de onderzijde terug in de ruimte. Het stof wordt automatisch opgevangen in een stofemmer. De toren is voorzien van hijsogen en een botsbeveiliging. Voordelen Het systeem veroorzaakt minimale luchtwerveling. Door de lage inblaassnelheid van de schone lucht ontstaat er geen opmenging tussen schone en vervuilde lucht. Erik Mars van Lashuis Haprotech: Het systeem is geschikt voor productiehallen en magazijnen met sterk wisselende stofbelastingen en beschermt de medewerkers en de machines doeltreffend tegen fijnstof. Het is te koop, maar ook te huur ter verbetering van de luchtkwaliteit bij projecten waar niet standaard of te weinig afzuiging aanwezig is. Als extra voordelen noemt Mars de snelle en eenvoudige montage en de lagere stookkosten door een betere luchtverdeling in de productiehal. Economische Barometer Koninklijke Metaalunie: 2014 positief afgesloten Statistieken van Nederlandse en buitenlandse banken, CBS en de Europese Bank voorspellen een kleine economische groei voor Nederland in Wat de bijdrage zal zijn van het MKB-metaal is niet exact te zeggen. Wel laat de Economische Barometer van het laatste kwartaal van 2014 zien dat het afgelopen jaar positief werd afgesloten. Zonder de effecten van de Russische sancties was het resultaat nog beter geweest. Arbeidsmarkt In het vierde kwartaal van 2014 is bij een op de vijf bedrijven de werkgelegenheid toegenomen. Een dergelijke groei is sinds begin 2011 niet meer voorgekomen. Drie van de tien deelnemers aan het onderzoek heeft op dit moment gemiddeld twee vacatures openstaan. Export Vooral export moet de Nederlandse economie uit het slop trekken. Het MKB-metaal draagt zijn steentje daaraan bij. De ontwikkeling van de buitenlandse orderpositie is nu per saldo 19%, dat was neutraal. Maar liefst 50% van de exporterende ondernemers verwacht een beter eerste kwartaal van In memoriam Herman Antinus Meijer Op 24 december 2014 is Herman Meijer op 80-jarige leeftijd overleden. Herman heeft een groot deel van zijn carrière gewerkt op de afdeling metaalkunde van het natuurkundig laboratorium van Philips. Vervolgens werkte hij voor Philips Lastechniek in Utrecht en later was hij werkzaam bij ESAB. Zijn activiteiten en kennis lagen vooral op het terrein van lasbaarheid van materialen en toevoegmaterialen. Vanaf 1974 is hij twaalf jaar lid geweest van de Technische Commissie IV/XII. In deze hoedanigheid heeft hij diverse malen een IIW-congres bijgewoond en hiermee ook op internationaal niveau van zich doen spreken. Vanuit zijn positie in de Velatec, de Vereniging van fabrikanten en importeurs van lasapparatuur en lastoevoegmaterialen, heeft hij acht jaar zitting gehad in de Raad van Toezicht van het Nederlands Instituut voor Lastechniek. Zijn kennis van de laswereld is hierbij van groot belang geweest. Herman was een geliefd docent bij de opleiding van laspraktijkingenieurs. advertentie 2-daagse Workshop Het visueel beoordelen van LASVERBINDINGEN Meer informatie vindt u op Bedrijfsresultaat Inmiddels maakt ruim 60% van de bedrijven weer winst en 10% nog verlies. Alle sectoren in het MKB-metaal hebben last van de druk op de verkoopprijzen. Deze druk is weliswaar wat afgenomen in de laatste periode van 2014, maar per saldo zijn er nog steeds meer bedrijven die hun prijzen moesten verlagen dan bedrijven die hun prijzen konden verhogen. De investeringsverwachtingen van de ondernemers in het MKB-metaal voor wat betreft hun machinepark, blijven ook dit kwartaal met 8% per saldo negatief. Dat is echter historisch gezien geen slechte score. Over de Economische Barometer In het katern Economische Barometer (bijlage vakblad Metaal & Techniek) wordt eens in de drie maanden de uitslag van de Metaalunie Economische Barometer gepubliceerd. In het onderzoek dat aan de Economische Barometer ten grondslag ligt, wordt ieder kwartaal een aantal extra vragen gesteld aan leden van Koninklijke Metaalunie waarmee een bepaald thema wordt belicht. In de jaren negentig is Herman enkele jaren voorzitter geweest van de examencommissie voor de laspraktijkingenieurs. Hij heeft deze functie tot zijn zeventigste vervuld. Onder zijn voorzitterschap werd nieuw lesmateriaal ontwikkeld en vond de overstap plaats van de Europese EWE- naar de internationale IWE-erkenning. Daarmee werd de basis gelegd voor de LPI-opleiding zoals we die nu kennen. Herman heeft bovendien zijn medewerking verleend aan diverse lastechnische publicaties. Voor zijn bijzondere bijdrage aan de verbindingstechnologie is Herman in 2001 onderscheiden met de prof. Geerlingspenning. Wij wensen zijn kinderen en verdere familie veel sterkte toe bij het verwerken van dit verlies. Bestuur, Raad van Advies en medewerkers van het Nederlands Instituut voor Lastechniek 4 5

5 BERICHTEN - februari 2015 februari 2015 Brandgevaar door ontbreken vonkenvanger Bij alle las- en snijtoepassingen is er een risico op het ontstaan van brand. Brandwerende maatregelen zijn dan ook geen overbodige luxe. Dat het gevaar uit onverwachte hoek kan komen ondervond Kees van Koevorden, manager Engineering bij Flamco in Bunschoten. Slijpwerkzaamheden In augustus vorig jaar ontstond er in de productiehal van Flamco brand in de lasrookafzuiginstallatie. De installatie brandde volledig uit. De schade aan de rest van de werkplaats bleef gelukkig beperkt dankzij snel ingrijpen van de aanwezige medewerkers. De brand ontstond tijdens slijpwerkzaamheden, waarbij enkele vonken in de afzuiginstallatie terecht kwamen. Dat is normaal gesproken geen probleem, maar in dit geval was er geen vonkenvanger gemonteerd in de afzuiginstallatie, vertelt Kees van Koevorden. Doordat zich in de loop van de tijd stof ophoopt in de installatie, kan een vonk voldoende zijn om het brandbare filterpatroon vlam te doen vatten. Dat gebeurde dus ook bij Flamco. VDAB opent officieel lasexamencentrum in Roeselare De Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding, VDAB, wil bijdragen aan de opwaardering van het beroep van lasser. Op 11 december 2014 opende VDAB een officieel lasexamencentrum in Beveren-Roeselare. Werkzoekenden, scholen en werknemers kunnen er terecht om EN-ISO-lascertificaten of een internationaal erkend lasdiploma te behalen. Bekend probleem Gek genoeg is het monteren van een vonkenvanger niet verplicht, ondanks dat het probleem bekend is, aldus de manager. Maar ook al is er wel een vonkenvanger aanwezig, dan nog is niet alle risico uitgesloten. Zoals alle apparatuur vereist elke installatie, dus ook een vonkenvanger, regelmatig onderhoud. Het lijkt me goed om dit via de lezers van Lastechniek nog eens onder de aandacht te brengen. Ik ben al blij dat niet de hele fabriek is afgebrand. 6 advertentie 3-daagse Workshop AWS D1.1 en D1.6 Meer informatie vindt u op Knelpuntberoep Johny Vandekerckhove, teamleider industrie, constateert dat de lasser een belangrijke rol speelt in de lasindustrie. Door nieuwe normeringen zijn lassers nodig die certificeringen kunnen voorleggen. Ook werknemers moeten reeds behaalde certificaten updaten en nieuwe verwerven. Lasser is nog steeds een knelpuntberoep, wat betekent dat er te weinig kandidaten zijn voor de vacatures. Aangezien werkgevers steeds vaker certificaten en lasdiploma s eisen, is dit examencentrum zeker een meerwaarde: de cursist komt met een extra troef op de arbeidsmarkt terecht. Hoogtechnologisch opleidingscentrum Het examencentrum in Beveren-Roeselare werd De Lastoorts gedoopt. Het is een hoogtechnologisch opleidingscentrum, uitgerust met de nieuwste professionele apparatuur voor lascontroles. In het CERTILAS-opleidingscentrum staat ook het mobiele RX-labo als paradepaardje opgesteld. Op jaarbasis rekent de VDAB op een driehonderdtal cursisten. In totaal moet dat resulteren in meer dan 400 lascertificaten en een 80-tal lasdiploma s. 7

6 TOEVOEGMATERIALEN - februari 2015 februari 2015 Onderpoederlassen Sinds de uitvinding van het onderpoederlassen in de jaren veertig van de vorige eeuw, wordt dit lasproces wereldwijd gebruikt. In de loop der jaren is het gemechaniseerde onderpoederlasproces doorontwikkeld met één belangrijk doel: het combineren van een hoge kwaliteit met productiviteit. Tegenwoordig is een volledige lijn metaalpoedergevulde draden verkrijgbaar, speciaal voor dit proces. Deze gevulde draden bieden een enorme diversiteit aan mogelijkheden, voor zowel verbindingslassen als oplassen. door B. Gerard en C. Pease, vertaling Wicher M. Geertsema Het onderpoederlassen, in Engelstalige landen bekend onder de afkorting SAW (Submerged Arc Welding), heeft een aantal belangrijke voordelen, zoals een uitstekende laskwaliteit en een hoge productiviteit door de hoge neersmelt. Verder is het relatief gemakkelijk in gebruik en is bij automatisering een goede naspeurbaarheid en kwaliteitscontrole mogelijk. Dit artikel gaat in op de voordelen van het gebruik van gevulde draden voor zowel verbindingstoepassingen als oplastoepassingen, met name voor hooggelegeerde staalsoorten. Gevulde draad versus massieve draad Er zijn twee soorten toevoegmaterialen voor het onderpoederlassen: massieve draden (de meest gebruikte) en gevulde draden. De karakteristieken van de gevulde draad geven deze draadsoort een aantal voordelen ten opzichte van de massieve draad. De gevulde draad bestaat uit een metalen omhulsel (gemaakt van een strip) en een vulling, bestaande uit een mix van verschillende metallische en niet-metallische poeders. Bij het lassen van de buisvormige gevulde elektroden wordt (bijna) alle lasstroom geleid door het metalen omhulsel. Bij een massieve draad daarentegen, gaat de stroom door de volledige dwarsdoorsnede van de draad. Hieraan danken metaalpoedergevulde draden twee grote voordelen: Bij eenzelfde stroomsterkte heeft een gevulde draad een hogere neersmelt dan een massieve draad. Bij eenzelfde neersmelt geeft een gevulde draad een lagere warmte-inbreng dan een massieve draad. Austenitische en super-austenitische roestvast staalsoorten zijn relatief eenvoudig te lassen. Voor deze materialen worden doorgaans geen warmtebehandelingen voorgeschreven. Austenitisch lasmetaal met een ferrietgehalte van 3-10 % heeft een goede weerstand tegen warmscheuren. Super-austenitische roestvast staalsoorten zijn gevoeliger voor warmscheuren en vragen meer aandacht tijdens het lassen. Deze materialen hebben een lagere thermische geleiding dan standaard (laaggelegeerde) staalsoorten (C- Mn), waardoor de laszone langer op een hoge temperatuur blijft. Tijdens het lassen kunnen onzuiverheden zich concentreren op de korrelgrenzen, waardoor het risico van scheurvorming ontstaat. Om dit te voorkomen moeten de lascondities met zorg worden gekozen, dat wil zeggen: een laag residu van onzuiverheden in het lasmetaal; controle op de opmenging; een lage warmte-inbreng; een lage interpass temperatuur (< C). met gevulde draad voor lassen en cladden Bij gebruik van metaalpoeder-gevulde draad kan de las worden uitgevoerd met een lagere warmte-inbreng en een hogere neersmelt, in vergelijking tot massieve draad. Hierdoor levert metaalpoeder-gevulde draad een goede kwaliteit in combinatie met een hoge productiviteit. Lean duplex, duplex en superduplex stalen hebben ook goede laseigenschappen. Om een betrouwbare neersmelt te garanderen moet echter rekening worden gehouden met het ferrietgehalte. Een te hoog ferrietgehalte (> 65%) verlaagt de corrosiebestendigheid en taaiheid. Daarom is het belangrijk om het werkstuk niet te snel te laten afkoelen, zodat excessieve ferrietvorming wordt voorkomen. Onderpoederlassen maakt gebruik van een hoge warmteinbreng en wordt daarom ook toegepast voor het lassen van austenitisch-ferritische staalsoorten. Tabel 1 Las in 35 mm plaat (60 V-naad) Massieve draad Gevulde draad Vergelijking van de prestaties van massieve en metaalpoeder-gevulde draden Ø (mm) 3,2 3,2 Voltage Stroomsterkte Lassnelheid (V) (A) (cm/min) Verbindingslassen Onderpoederlassen wordt regelmatig toegepast voor het maken van verbindingslassen. Aangezien het proces beperkt is tot gebruik in horizontale positie, en het smeltbad niet zichtbaar is, is het hoofdzakelijk ontwikkeld als een gemechaniseerd of gerobotiseerd proces. Met de toenemende druk om de productiviteit te verhogen, is het belangrijk dat de betrouwbaarheid en kwaliteit gegarandeerd blijven. Om die reden zijn er allerlei varianten ontwikkeld en heeft men tegenwoordig de keuze uit vele mogelijke combinaties: tandem, twin, tandem-twin, meerdraadssystemen en, meer recent, de ICE -technologie van ESAB. Welke variant ook wordt gebruikt, metaalpoeder-gevulde draad kan de productiviteit en kwaliteit verhogen. De keuze voor gevulde draad in plaats van massieve draad kan al een aanmerkelijk voordeel opleveren, zoals blijkt uit tabel 1. Bij gebruik van metaalpoeder-gevulde draad wordt een hogere neersmeltsnelheid bereikt, met minder lassnoeren. Neersmeltefficiency (%) Aantal lassnoeren Neersmeltsnelheid (kg/h) 6,2 7.6 Specifieke voordelen Gevulde draden hebben specifieke voordelen voor het lassen van hooggelegeerde staalsoorten. De eigenschappen van gevulde draad zorgen voor lassen van hoge kwaliteit, in het bijzonder voor austenitisch en duplex (austenitischferritisch) staal. Afb. 1 Vergelijking neersmeltsnelheden gevulde en massieve draad Afb V-naad gelast met massieve draad. (t = 50 mm - ER309Lø A - 31V - 50 cm/min - 27 snoeren) Afb V-naad gelast met gevulde draad (t = 50 mm - EC309Lø A - 31V - 50 cm/min - 22 snoeren) Dankzij het brede parametergebied kunnen metaalpoedergevulde draden voor een groot aantal onderpoederlas-toepassingen worden ingezet, van dubbele draadprocessen tot multipass naadlassen. 8 9

7 TOEVOEGMATERIALEN - februari 2015 februari 2015 Oplassen Ondanks de hoge neersmeltsnelheden bij het onderpoe- Austenitisch roestvaststaal en duplex Austenitisch roestvaststaal- en duplex-gevulde draden Bij het oplassen van hoge kwaliteiten roestvast staal is het derlassen, was het tot nu toe moeilijk om dit proces als al- Austenitisch roestvaststaal- en duplex-gevulde draden worden doorgaans gebruikt voor het vullen van naden. belangrijk om de mate van opmenging te controleren. Las- ternatief voor het elektroslaklassen te gebruiken. De voor onderpoederlassen zijn hoofdzakelijk gevuld met me- Echter, door het toepassen van een bufferlaag met de deskundigen gebruiken Schaeffler-, Delong-, Espy- of belangrijkste reden hiervoor was de hoge opmenging (zelfs tallische ingrediënten. Ze kunnen echter toevoegingen be- klant-specifiek gemaakte 309L, kan een neersmelt van WRC-gronddiagrammen als een kristallen bol om de met toepassing van gevulde draden). Het was ook niet mo- vatten van enkele basismineralen, ter verbetering van de hoge kwaliteit worden gegarandeerd, zelfs op ongelegeerd structuur van het lasmetaal te voorspellen. Hoe dichter je gelijk om een constante kwaliteit te waarborgen, vanwege dichtheid en de sterkte. Roestvaststaal-gevulde draden en laaggelegeerd staal. bij de grens van het martensietgebied van het diagram de te verwachten martensietvorming in de warmte-beïn- geven niet alleen de mogelijkheid om speciale samenstel- komt, hoe groter het risico van koudscheuren. Een las- vloede zone en het optreden van scheurvorming tijdens de lingen neer te smelten, ze bieden ook andere voordelen, Super-austenitisch roestvaststaal en duplex methodekwalificatie volgens EN-ISO en ASME buigtest. Dit probleem is opgelost met de door Welding zoals kwaliteitsverbeteringen, flexibiliteit in gebruik en Super-austenitische toevoegmaterialen geven een volledig IX schrijft buigtesten voor om de neiging tot scheurvor- Alloys ontwikkelde nieuwe, over-gelegeerde 309L-lege- een hoge productiviteit. austenitische neersmelt, met een laag koolstofgehalte en ming te onderzoeken en om de betrouwbaarheid van het ring, die gebruikt kan worden als bufferlaag. De verho- een goede weerstand tegen agressieve, corrosieve omstan- neergesmolten lasmetaal te garanderen. ging van de hoeveelheid chroom maakt het mogelijk om Samenvattend hebben roestvaststaal-gevulde draden de digheden. Dankzij hun hoge PREN-waarde (weerstand op grotere afstand van de grens van het martensietgebied volgende voordelen: tegen pitting), geven deze lastoevoegmaterialen een goede Voor het oplassen wordt tegenwoordig wereldwijd het te blijven en er ontstaat een hoge opmengtolerantie (meer verhoogde productiviteit; weerstand tegen algemene en lokale corrosie, in het bij- ESW-proces toegepast (ElectroSlag Welding of elektroslak- dan 40%). Dankzij de klant-specifiek gemaakte 309L-le- minder vervorming van de gelaste constructie door zonder in zwavel- en fosforzuur en zeewater. In tegenstel- lassen). Grote voordelen van dit proces zijn de geringe op- gering kan de vereiste chemische samenstelling worden een verhoogde lineaire voortloopsnelheid; ling tot standaard austenitisch roestvast staal, hebben menging, de hoge neersmeltsnelheid en de te bereiken verkregen in twee lagen, zonder risico van scheurvorming. aantrekkelijke lasbaarheid en zeer goede slaklossing, super-austenieten (zoals UNS N08904) geen specifieke vlakheid. Soms is het echter onmogelijk of te gecompli- zelfs onder in de lasnaad; bufferlagen nodig, dankzij hun hoge tolerantie voor op- ceerd om het elektroslaklassen toe te passen. Dit kan ver- Gevulde draden kunnen dankzij deze ontwikkeling in tal- flexibiliteit: gevulde draad is met een groot parame- menging. schillende redenen hebben: rijke toepassingen worden gebruikt, zoals: tergebied lasbaar voor verbindings- en oplastoepas- Obstructie (vanwege stripbreedte plus magnetisch het herstellen van oplaslagen (bijvoorbeeld oplasla- singen. sturingssysteem). gen in lengte- en omtrekrichting van drukvatonder- De vereiste minimale basismateriaaldikte. De basis- delen); materiaaldikte moet minimaal ongeveer de helft van het oplassen van verbindingen van componenten de stripbreedte bedragen. (Bij een 60 mm brede strip met een beperkte bereikbaarheid; is de minimale materiaaldikte 30 mm.) een flexibele lasnaadvoorbewerking. Een te grote vervorming, veroorzaakt door de hoge warmte-inbreng. De vereiste hoge stroomsterkte. Het proces vereist een krachtige stroombron. Voor het oplassen van een 60 mm strip moet de stroombron 1200 A leveren. Van alle smeltlasprocessen is het onderpoederlassen een van de meest productieve processen. Omdat de stroom alleen door het omhulsel (strip) wordt gevoerd, wordt met een gevulde draad een breder lasbad verkregen en is de penetratiediepte geringer dan met massieve draad. Onderpoederlassen met gevulde draad leidt tot een lagere opmenging en brengt een lager risico van martensietformatie in de warmte-beïnvloede zone met zich mee. Afb. 4 Oplassen met massieve draad (ER309Lø3.2) levert 30% opmenging (330A - 30V - 41cm/min) Afb. 6 Oplassen op 1.25%Cr-0.5Mo met 309L+308L Afb. 5 Oplassen met gevulde draad (EC309Lø3.2) levert 23% opmenging (330A - 30V - 41cm/min) Personalia De auteurs van dit artikel, B. Gerard en C. Pease, wer- Ondanks de hoge neersmeltsnelheden bij het onderpoederlassen, was ken voor de Welding Alloys Group. Het artikel is vertaald door Wicher M. Geertsema IWT/IWI-C, werkzaam bij Lashuis Haprotech. het tot nu toe moeilijk om dit proces als alternatief voor het Welding Alloys Consumables is gespecialiseerd in het ontwikkelen en produceren van gevulde draden. elektroslaklassen te gebruiken. Het bedrijf levert een grote diversiteit aan lasdraden voor zowel verbindingslassen als oplassen. Lashuis Haprotech brengt deze en andere Welding Alloys producten exclusief op de Nederlandse markt

8 WERELDSPELER UIT NIJKERK - februari 2015 februari 2015 Bronswerk Heat Transfer wereldspeler uit Nijkerk Als er ergens ter wereld een industriële warmtewisselaar is geïnstalleerd bij de olie- of gaswinning, de energieopwekking of in de chemische industrie, is de kans groot dat deze is ontworpen en gebouwd in het Gelderse Nijkerk. Hier is namelijk Bronswerk Heat Transfer gevestigd, een bedrijf dat al 75 jaar op wereldwijde schaal producten ontwikkelt op het gebied van warmteoverdracht en stromingssystemen. door Margriet Wennekes, fotografie BHT Wat bij binnenkomst in het kantoorpand van Bronswerk Heat Transfer (BHT) meteen opvalt, zijn de kunstwerken die de hal en de trapopgang sieren. Algemeen directeur Sjaak Remmerswaal vertelt dat de eigenaar van het bedrijf, Herman Schaëfer, als kunstliefhebber een mooie verzameling heeft opgebouwd, die door het hele gebouw te zien is. Achter het kantoor liggen de diverse productiehallen met een totale oppervlakte van m 2, waar de ontworpen installaties worden opgebouwd en getest. Behalve warmtewisselaars worden ook koelinstallaties, condensatoren en ventilatoren gemaakt. Op het moment van ons bezoek wordt een aantal nieuwe koelers getest. Na goedkeuring worden ze (gedeeltelijk) gedemonteerd en gaat de hele installatie op transport naar de klant. Alles wordt door ons bedacht, berekend, ontworpen, gebouwd en geïnstalleerd. Projectteams Bij BHT wordt gewerkt in projectteams, bestaande uit projectmanagers, inkoopmedewerkers, engineers, rekenaars en tekenaars. Van de 150 medewerkers die deze vestiging telt, zijn 80 mensen opgeleid tot ingenieur op minimaal hbo-niveau. Personeel is belangrijk: we doen enorm veel aan training, coaching en opleiding, vertelt Remmerswaal. De Bronswerk Groep is verdeeld in BHT Holding (operationeel) en Bronswerk Technology Group (kennis), maar in de praktijk zitten deze afdelingen bij elkaar in hetzelfde pand. Naast de vestiging in Nederland heeft BHT een vestiging in Tsjechië met 130 medewerkers. Drie jaar geleden is daar een compleet nieuwe fabriek gebouwd. Het is een zelfstandig opererende vestiging, waar alles gemaakt wordt wat we ook in Nederland maken, maar dan vooral gericht op de Russische markt. 12 Luchtgekoelde koeler tijdens het proefdraaien op het terrein van Bronswerk Thermisch design Sjaak Remmerswaal legt uit dat BHT geen kant-en-klare producten maakt en ook niet op voorraad heeft. Wij hebben geen catalogus met artikelen, maar we krijgen van de klant een vraag en gaan op basis daarvan aan het werk. Een klant zegt bijvoorbeeld: we hebben een leiding waar m 3 aardgas per uur doorheen stroomt. We willen dat gas opwarmen van 40 naar 120 graden. Wat hebben we daarvoor nodig? Eerst wordt een thermisch design gemaakt. Met behulp van computersoftware berekenen we welke apparatuur gebouwd moet worden: hoe groot, hoeveel buizen, in welke dikte, enzovoort. Na het thermisch design wordt een mechanisch design gemaakt. Voor het maken van berekeningen, zoals wanddiktes, moet rekening gehouden worden met allerlei internationale normen. In West-Europa geldt als paraplunorm de PED, maar daar kun je niks mee uitrekenen. Elk land hanteert daarnaast zijn eigen normen. Al die landelijke normen hebben we in huis en gebruiken we om onze berekeningen te maken. Door de onderlinge verschillen in normen kan het gebeuren dat een installatie voor de Duitse markt een stuk lichter gebouwd kan worden dan voor bijvoorbeeld de Amerikaanse markt. Duitsers hebben van oudsher een goede staalindustrie en berekenen op de millimeter. Moet een installatie zo licht mogelijk worden, dan kun je het best de Duitse norm hanteren. Amerikanen houden meer speling aan, omdat de staalkwaliteit minder gegarandeerd kan worden. Warmtewisselaars Bij de industriële warmtewisselaars die BHT bouwt, moeten we denken aan verschillende soorten toepassingen. Voor de NAM bijvoorbeeld, zorgt een warmtewisselaar dat het hete aardgas dat uit de bodem komt, wordt afgekoeld met koud aardgas. Bij de fabrieken van Lays wordt een stoomleiding gebruikt om frituurvet op te warmen. Dat zijn typische voorbeelden van wat je met een warmtewisselaar doet. Zo zijn er legio voorbeelden van projecten die Bronswerk heeft gerealiseerd, waarbij de duur van een project gemiddeld twee jaar is. Titaan Op offshore-locaties wordt soms zeewater als koelmiddel gebruikt. Dan moet je rekening houden met je materiaalkeuze. We bouwen dan bijvoorbeeld warmtewisselaars uit titaan. Dat is niet alleen een kostbaar materiaal; het is ook moeilijk te lassen. Dat gebeurt door drie lassers tegelijk. BHT is behoorlijk ver op het gebied van lassen, vertelt Remmerswaal. We verwerken alle materialen, zoals hogesterktestalen, titaan, geclad materiaal en soms zelfs zirkonium. We proberen daarnaast veel te mechaniseren. Pijp-pijpplaat verbindingen lassen we alleen nog maar gemechaniseerd. Maar er is ook laswerk dat niet meer uitgevoerd hoeft te worden vanwege een ander soort ontwerp. Inlaatkasten van luchtkoelers maakten we vroeger uit plaatmateriaal; daar kwam heel veel laswerk bij kijken. Tegenwoordig kopen we een groot smeedblok waar we een gatenpatroon in boren. Het enige laswerk bestaat dan nog uit een opgelaste flens. 13

9 WERELDSPELER UIT NIJKERK - februari 2015 De meeste omzet haalt BHT uit het Midden- Oosten, Rusland en Brazilië. De hogedrukgaskoelers op schepen in Brazilië zijn vrijwel allemaal afkomstig uit Nijkerk. Wat de markt complex maakt, zijn de vele specificaties waaraan de installaties moeten voldoen. Soms moet er voldaan worden aan een combinatie van specificaties die niet altijd samengaan, zoals de Amerikaanse en de Braziliaanse. Onze ingenieurs lezen al die specificaties en halen de tegenstrijdigheden eruit. Die leggen we voor aan de klant, met de vraag om een beslissing te nemen. Innovatie Een groot deel van de werkzaamheden bestaat uit ontwikkeling en onderzoek. De medewerkers van Bronswerk Technology Group houden zich bezig met innoverende producten. Zo hebben ze onder de naam Klarex een verticale warmtewisselaar ontwikkeld. In deze warmtewisselaar zorgen kleine stalen korreltjes die meegevoerd worden, dat er door de turbulentie nauwelijks nog vuilafzetting is. Een andere innovatie is de Radiax, een compacte compressor die in staat is om een gasstroom te comprimeren waarin zich kleine druppeltjes bevinden. Deze uitvinding is gepatenteerd en een prototype wordt momenteel gebouwd. Het nieuwste is de ontwikkeling van de Wizzwheel, een geluidsarme ventilator. Remmerswaal is trots op zijn bedrijf: Eens in de zoveel jaar houden we open huis. We nodigen dan ook altijd mensen van de gemeente uit. Iedereen is altijd verbaasd dat dit allemaal in Nijkerk gebeurt. Automatisch lassen van de pijp/pijpplaat verbinding Montage pijp/romp warmtewisselaar Een complete plasma snijinstallatie van Air Liquide Welding vervangt uw huidig plasmasysteem met behoud van uw bestaande snijmachine. Dit Auto Gas systeem laat u toe een keuze te maken op materiaalsoort en dikte waarbij een database de diverse parameters verzorgt. Installatie bestaat uit een 300 A stroombron, lifter met 160 of 350 mm slag, CPM400 plasma toorts, actieve water koeling, Auto Gas systeem en Touch Screen bediening. Voordelen met, MASTER HOLE, TWIN DETECTION, INSTANT MARKING. Geïnteresseerd? Neem contact op met ons. Uw bestaande plasma snijmachine upgraden? Gemonteerde luchtgekoelde koeler, gereed voor transport 14 Air Liquide Welding Nederland B.V. Rudonk 6B, 4824 AJ BREDA Tel.: Air Liquide Welding Belgium N.V. I.Z. West Grijpen - Grijpenlaan TIENEN Tel.: Fax:

10 EN februari 2015 februari 2015 Ons FPC is nu gecertificeerd maar het is zeker geen gesloten boek STC Heerenveen behaalde in 2014 een certificatie volgens de EN Voor de relatief jonge onderneming verliep het certificeringstraject vrij soepel. Medeoprichter Paul de Koster: Wij hadden veel zaken al goed voor elkaar, maar nu hebben we het allemaal ook in de organisatie vastgelegd. door Helena Penders Paul de Koster (39) werkte als productieleider voor een constructiebedrijf in Friesland dat vooral veel werk verrichtte voor aannemers. Toen dit bedrijf in 2003 failliet ging, besloot De Koster samen met een collega een eigen bedrijf te beginnen. Ik heb een lastechnische achtergrond en wilde me daarom vooral richten op de staalindustrie. In 2004 richtten de compagnons het Staal Technisch Centrum (STC) op, met als doel een allround uitbestedingspartner en toeleverancier te zijn voor de staalindustrie in de breedste zin van het woord. Servicebedrijf De dagelijkse leiding is vooral in handen van Paul de Koster, directeur en tevens lascoördinator. Het bedrijf telt nu zo n vijfentwintig werknemers. We zijn echt een servicebedrijf en bieden twee belangrijke diensten. Ten eerste de staalbewerking: we zijn gespecialiseerd in het samenstellen en aflassen van de meest uiteenlopende staalconstructies voor staalbouwers. Dat betekent veel laswerk en het bouwen van onderdelen tot en met complete constructies. Onze tweede belangrijke activiteit is staalcoating: het stralen en coaten van stalen onderdelen en constructies. We hebben een geconditioneerde straal- en spuithal van 20 bij 90 meter, waarin zowel één- als meerlaagssystemen airless worden aangebracht. Omdat STC alle staalbewerkingen uitvoert, heeft het een brede klantenkring. Dat varieert van constructiebedrijven en machinefabrieken tot de staalhandel waarvoor we deelbewerkingen uitvoeren. Maar we zitten ook in de carrosseriebouw en de natte infra, het is heel breed. Het be- drijf is behoorlijk regionaal gebonden, maar naarmate de bewerkelijkheid van de producten groter is, speelt de afstand geen rol meer, weet De Koster. Bij een combinatie van veel verschillende werkzaamheden, dus zeg maar vanaf boren, zagen, ponsen, knippen en lassen tot en met coaten, bieden wij wel een meerwaarde, omdat we alles onder een dak kunnen uitvoeren. De transportkosten tellen dan niet meer zo zwaar mee en we kunnen concurreren met bedrijven in andere delen van het land. We benaderen ook heel gericht potentiële klanten, want uiteindelijk willen we gewoon uren maken.... maar wat heeft de werknemer nodig om zijn werk goed te kunnen doen en hoe kan ik met minimale middelen voldoen aan de norm? Toetsen FPC Wat betekende het van kracht worden van de EN 1090 voor STC? De Koster: In principe vonden wij het wel een goede zaak. Je moet nu eenmaal werken volgens de regelgeving en deze norm dwingt je om dat aan te tonen. Bedrijven die altijd al een goede kwaliteit werk leverden, hebben volgens mij dan ook niets te vrezen, want als het goed is, hebben ze hun organisatie al op orde. Het moet alleen nog gecertificeerd worden. Maar De Koster moet wel toegeven dat hij bij het toetsen van de FPC (Factory Production Control) wel een paar zwakke plekken in de organisatie ontdekte. Aan de hand van de workshop die hij bij SNS volgde, ging hij zelf aan de slag om het FPChandboek op orde te krijgen. We hebben vanuit de werknemer gekeken naar de norm in plaats van andersom. Dus niet: wat vraagt de norm allemaal en wie moet dat afvinken, maar wat heeft de werknemer nodig om zijn werk goed te kunnen doen en hoe kan ik met minimale middelen voldoen aan de norm? Kijk, een lasser wil gewoon goed zijn werk kunnen doen. Die moet je niet vier, vijf keer per dag een papiertje laten invullen. Ik ben zelf lasser geweest en ben uitgegaan van de vraag: wat zijn de handvaten die je nodig hebt om het product goed te maken? Bij STC is daarom zoveel mogelijk in de processen geborgd. Via een logboeksysteem en een traceersysteem wordt alles vastgelegd. Voor de meest gangbare werk- zaamheden in uitvoeringsklasse 2 (EXC2) blijkt dit systeem te volstaan, zonder dat dit de lassers belast met veel papierwerk. Alleen voor specials (EXC3) wordt met aanvullende eisen gewerkt. De Koster: Kijk vanuit de medewerker wat er mogelijk is. Dat houdt de situatie werkbaar. Voor onze productiemedewerkers is het invoeren van de norm op die manier heel soepel gegaan. Certificering Toen het FPC-handboek eenmaal op de rit stond was het tijd om de certificering volgens EN 1090 te halen. We kwamen terecht bij IFO (Instituut voor Oppervlaktetechniek), omdat we eerst het coaten wilden laten certificeren. We kregen toen te horen dat het lastechnische deel door IFO in samenwerking met het NIL gecertificeerd kon worden. We hebben dus twee keer een audit gehad: een keer voor de lastechnische zaken en een keer voor alle andere werkzaamheden. De Koster kijkt tevreden terug op het hele certificeringstraject en ziet vooral de voordelen van het werken volgens de regelgeving. Het FPC dwingt je om alert te blijven. Het is nu dan wel gecertificeerd, maar het is geen gesloten boek. Het is de leidraad voor onze hele productie geworden en we blijven kijken waar het efficiënter kan. Zijn advies aan bedrijven die nog niet zover zijn: Gewoon beginnen. Je zult de certificering moeten hebben, anders ga je op termijn toch werk mislopen

11 LASKADEROPLEIDINGEN IN DE LIFT - februari 2015 februari 2015 Laskaderopleidingen in de lift Het gaat goed met de laskaderopleidingen in Nederland. Op 12 december 2014 kwamen tachtig geslaagde IWT ers en IWE ers naar AWL Techniek in Harderwijk om hun NIL-diploma officieel in ontvangst nemen. Het totale aantal geslaagden was zelfs nog hoger. De opleiding IWT was altijd wel populair, maar vooral de laatste tijd zien we dat het aantal cursisten fors stijgt, constateert Leo Vermeulen, lastechnisch adviseur bij het Nederlands Instituut voor Lastechniek. Wie zijn deze cursisten, waar komen ze vandaan en waarom hebben ze gekozen voor een hogere laskaderopleiding? Alle geslaagden bijeen in een hal bij AWL Techniek door Margriet Wennekes, fotografie Robert Koelewijn Elk jaar organiseert het NIL een diploma-uitreiking Pittig voor een hele lichting geslaagden die met succes de Eén van de geslaagde IWE ers is Maurice Salden (32). Hij opleiding IWT (International Welding Technologist) of IWE (International Welding Engineer) hebben af- bedrijf gespecialiseerd in piping. Mijn manager wil dat is als kwaliteitsinspecteur werkzaam bij Spie in Elsloo, een gerond. Leo Vermeulen: Dat is historisch zo gegroeid. De op mijn functie hoog opgeleide mensen zitten; we moeten opleiding IWT, die door het merendeel van de cursisten minstens hetzelfde kennisniveau hebben als dat van onze gevolgd is, duurt een jaar. Altijd rond deze tijd van het klanten. Daar past deze opleiding perfect bij. Ik heb nog jaar is bekend wie alle examens met goed gevolg heeft afgelegdtechnieken), maar de IWE-opleiding is toch meer toege- getwijfeld over een IKT-cursus (Inspectie en Keurings- Voor de IWE ligt het iets anders. Die opleiding duurt langer en loopt volgens een ander rooster. De geslaagden kun- lastechniek werd gewekt toen hij bij Lincoln een middlespitst op lastechniek. Maurice belangstelling voor de nen hun diploma soms al in mei toegestuurd krijgen. Toch managementcursus Lastechniek volgde. Van oorsprong is vinden veel IWE ers het leuk om samen met de IWT ers hij opgeleid als werktuigbouwkundige op hbo-niveau. Het naar de officiële diploma-uitreiking te komen. studeren kost hem over het algemeen weinig moeite; toch vond hij de IWE-opleiding pittig. Dat had vooral te maken met de combinatie van werk en privé. In totaal heb ik drie jaar over de opleiding gedaan, in plaats van de twee jaar die ervoor staat. Maar ik merk wel dat ik de opgedane kennis meteen goed kan toepassen in de praktijk. Maurice is nu een van de lascoördinatoren bij Spie. Ik vind het leuk om samen met mijn collega-iwe ers te sparren over een probleempje. Peter Breure en Jeroen de Pan; twee van de drie met lof geslaagden Diepgang Frank Laffeber (39) is ook geslaagd voor zijn IWE-examens. Zijn motivatie voor het volgen van kaderopleidingen is dat hij zoveel mogelijk diepgang wil. In 2006 ben ik begonnen met de IWT-opleiding. Gelijk daarachteraan heb ik IWI-C, VTW-2 en Magnetisch Onderzoek gedaan. In 2013 ben ik gestart met IWE en dat heb ik dit jaar gehaald, vertelt hij met enige trots. Frank werkt als Senior QC Welding Engineer bij Seaway Heavy Lifting. Klanten vragen steeds vaker om een IWE er en daarom heeft mijn werkgever mij deze opleiding laten volgen. Ik zou daarnaast heel graag NDO-opleidingen op niveau 3 willen doen, maar de vraag is of ik het op dit moment veel ga toepassen. Ik geef ook nog les en neem examens af. Met lof Drie kandidaten (J.P. Breure, J.B. de Pan en B.B.M van Osch) wisten met lof te slagen voor hun IWT-examen. Dat wil zeggen dat ze voor elk examenonderdeel minimaal een 8 hebben gescoord. Een van hen, Peter Breure (44), werkt sinds zijn 21ste bij Cemilas in Sint-Maartensdijk. Daarbij moet je denken aan zware constructies, kranenbouw, transportbanden voor schepen en gasleidingen. Peter heeft nu de functie van Welding Supervisor. Noem het maar voorman van de lassers. Maar zelf las ik ook nog mee, verduidelijkt hij. Om aan de IWT-opleiding te kunnen beginnen voltooide Peter eerst de schakelcursus. Dat kostte wel wat bloed zweet en tranen, want er gaat veel tijd in zitten. Maar 25 jaar laservaring heeft zeker geholpen. Voor de lassersvoorman begon het studeren naast zijn baan al een paar jaar geleden, toen hij een opleiding tot Welding Supervisor moest volgen. Wij waren bezig met een project voor een Canadees bedrijf. Het Canadian Welding Bureau stelde als eis dat je een Welding Supervisor moest hebben. Via zelfstudie heb ik de opleiding daarvoor gevolgd, waarna ik door iemand uit Canada werd ge examineerd. Ik heb daar enorm veel van geleerd, vertelt Peter. Daarna volgde ik nog een opleiding tot visueel lasinspecteur, en nu heb ik dus mijn IWT-diploma. Peter Breure staat overal voor open als het gaat om zijn vak en het vergroten van zijn kennis. Ik ben lid van de Zeeuwse lasgroep en bezoek graag de vakbeurzen. Ook de rondleiding die we hier vandaag gekregen hebben vind ik geweldig. Ik zit nu te denken aan een IWI-opleiding, maar of ik dat ga doen dat hangt af van mijn functie in het bedrijf. Het ligt in de bedoeling dat ik lascoördinator word. Zijn liefde voor het lassersvak draagt Peter ook over op zijn zoontje van 9. Hij is nu al echt geïnteresseerd. Af en toe neem ik hem mee en laat hem zelf een beetje lassen. Prachtig toch? Het is voor mij het mooiste vak van de wereld. Naftakrakers Ook Jan Eijkenboom (45) heeft al een lange loopbaan in de lastechniek achter de rug. Hij behaalde op jonge leeftijd drie vakdiploma s en werkte twintig jaar lang als lasser op projecten door heel Europa. Ongeveer vijf jaar geleden besloot hij om zich meer toe te leggen op de theorie van het lassen en de lasinspectie. Ik was altijd in de praktijk bezig geweest met het zo goed mogelijk uitvoeren van het laswerk, en op een gegeven moment wilde ik de andere kant van het lassen wel eens zien. Hij volgde 18 19

12 LASKADEROPLEIDINGEN IN DE LIFT - februari 2015 de gecombineerde opleiding IWP-IWS en heeft vandaag zijn IWT-diploma gekregen. Ook heeft hij een diploma Filmlezen. Als het kan zou ik ook nog wel de duaalopleiding IWE willen doen. Sinds een jaar of drie werkt Jan bij Stork als QC (Quality Controller). Ik houd me in hoofdzaak bezig met het onderhoud van naftakrakers. Dat zijn installaties waarbij je te maken hebt met lassen in hoog nikkelgelegeerd staal in grote diktes, dus niet de simpele materiaalsoorten. Dat is echt een andere wereld, waarbij je een grote verantwoordelijkheid draagt als het gaat om de veiligheid. Drukapparatuur Achter elke geslaagde schuilt een uniek verhaal, zoveel wordt vandaag wel duidelijk. Pieter Lokin (50) bijvoorbeeld, van oorsprong drinkwaterspecialist en opgeleid aan de TU Delft, kwam via een aantal omzwervingen terecht in de lastechniek. Vandaag heeft hij zijn IWE-diploma in ontvangst genomen. Hij volgde deze opleiding vooral om meer theoretische kennis van het lassen op te doen, én om zijn mogelijkheden op de arbeidsmarkt te vergroten. Toen ik begon met de opleiding bouwde ik als eigenaar van een klein bedrijf nog stoomketels, maar inmiddels bestaat dit bedrijf niet meer en ga ik weer in loondienst. Ik ga binnenkort werken bij Vinçotte als inspecteur voor drukapparatuur. De geslaagde kandidaten namens EQIN Arbeidsmarkt En hoe kijken docenten aan tegen de grote belangstelling voor laskaderopleidingen? Hoewel ook de lascoördinatorcursussen behoorlijk vol zitten, zien niet alle docenten een duidelijk verband met de norm EN 1090 en de eisen die gesteld worden aan de functie van lascoördinator. Piet Dielemans van Dielemans Opleidingen ziet dit verband wel, omdat vooral de laatste paar jaar het aantal cursisten sterk is gegroeid. Het aantal IWT-cursisten is dit jaar weliswaar niet hoger dan vorig jaar, maar de schakelcursus die mensen met een te lage vooropleiding moet voorbereiden op de IWT-cursus zit behoorlijk vol. Er zit dus nog groei in. Verder valt het Piet Dielemans op dat het soms de directieleden zijn die zelf naar de opleiding komen. Waarschijnlijk gebeurt dit uit angst dat hun werknemers het bedrijf sneller zouden kunnen verlaten met een goed diploma op zak. Enkele docenten van EQIN Opleidingen die het verband met de eisen van de EN 1090 niet zozeer zien, denken dat vooral de behoefte aan persoonlijke ontwikkeling een belangrijke motivatie is voor het volgen van een kaderopleiding. Sommige cursisten geven aan dat het diploma meer kansen geeft op de arbeidsmarkt, maar ze zien ook dat klanten steeds vaker vragen om IWE ers. Frank Smit concludeert: De lasmarkt is heel dynamisch, dat maakt het spannend en dat maakt ook dat mensen het leuk vinden om zich er steeds verder in te verdiepen. POWERTEC ONZE POPULAIRSTE EN MEEST ROBUUSTE MIG/MAG LASMACHINES Perfecte start Superieure stabiliteit Uitstekende dynamiek True Heavy Duty TECHNOLOGY FOR THE WELDER S WORLD. ABIMIG A T Voor elke opdracht het geschikte laspistool. ABIMIG A T: de beste keuze! Flexibiliteit: de optimale positie en configuratie voor elke opdracht Lichtgewicht: minder belastend voor de lasser Robuust: hoge mechanische sterkte en duurzame slijtonderdelen Krachtig: onovertroffen verhouding gewicht-belastbaarheid Kostenbesparend: forse vermindering van de stilstandtijd met hart voor techniek 20 21

13 DE VOORDELEN VAN LASERLASSEN - februari 2015 februari 2015 door Margriet Wennekes, fotografie Oreel Laserlassen onmisbaar voor plaatverwerkende industrie Heeft het laserlassen de toekomst? Wat zijn de voordelen en beperkingen van deze techniek en wat zijn de overwegingen van een metaalverwerkend bedrijf om te investeren in (dure) laserlastechnologie? Lastechniek ging op zoek naar een bedrijf dat deze stap onlangs heeft gezet en kwam terecht bij Oreel B.V. in Friesland. Klaas Oreel was een Friese koperslager die in 1855 de basis legde voor een bedrijf dat tot op de dag van vandaag is blijven voortbestaan. Oreel B.V., gevestigd in Hallum, heeft zich ontwikkeld van een eenvoudige koperslagerij die zich toelegde op het vertinnen van melkbussen, tot een belangrijke toeleverancier en dienstverlener voor de machine- en apparatenbouw. Innovatie, kennis en gerichte investeringen zijn de kernwaarden voor dit bedrijf, dat in 2003 lasertechnologie introduceerde op de werkvloer met de aanschaf van lasersnijapparatuur. Onmisbare technologie Honderdzestig jaar na de oprichting staat Oreel onder leiding van een nazaat van de koperslager uit Hallum. Sytse Oreel, de huidige directeur en eigenaar, kwam in 2006 aan het roer en is daarmee de vijfde generatie die aan het hoofd kwam van het bedrijf dat nu 85 werknemers telt. Hij verdiepte zich onder meer in de lasertechnologie en besloot in 2014 tot de aanschaf van een laserlasmachine. Sytse Oreel is ervan overtuigd dat het laserlassen de toekomst heeft en een onmisbare technologie zal blijken voor de plaatverwerkende industrie. Strategie De strategie van Oreel is het bieden van een zo breed mogelijk dienstenpakket. Specialiseren vind ik een zwaktebod. De markt vraagt om een grote diversiteit aan bewerkingen en die moeten we als toeleverancier dan ook kunnen leveren. Sytse Oreel heeft een duidelijke visie op de toekomst van de machinebouw. Een machinebouwer is erbij gebaat om met korte doorlooptijden en een zo klein mogelijk kapitaalbeslag zijn machines te maken. Als toeleverancier stellen we onszelf tot taak om onze opdrachtgevers in een zo kort mogelijke tijd zo compleet mogelijk te beleveren. Dat vraagt om een goede onderlinge afstemming. Oreels klantenkring bestaat uit bedrijven die actief zijn in sorting en grading, voornamelijk in de voedingsindustrie en de agrarische industrie. We verwerken heel veel rvs maar ook staal en andere materialen. We hebben dan ook de meeste lastechnieken wel in huis, maar de laatste tijd zien we dat met name het laserlassen een interessante vlucht neemt. Lasersnijden en laserlassen De lasertechnologie en dan vooral het lasersnijden van plaatstaal, werd al in 2003 geïntroduceerd in het bedrijf. Naast twee fiberlaserinstallaties beschikt Oreel over een van de grootste plaatlasers van Nederland, met een formaat van 12 bij 3 meter, met wisseltafels. Voor het snijden van buizen en profielen heeft het bedrijf lasersnijapparatuur van Adige in huis. In 2014 kwam daar een laserlasinstallatie bij, een flexibele laserlasrobotcel van Trumpf. De jonge directeur is erg te spreken over de mogelijkheden van de laserlascel: De opspanmogelijkheden en de bediening zijn zo flexibel en snel dat je eenvoudige producten (denk aan kasten, bakken en kappen) snel en efficiënt kunt fabriceren. Het is een mythe dat het inzetten van de apparatuur altijd vraagt om lange programmeertijden en ingewikkelde mallen. Dat laatste geldt alleen voor bijzonder ingewikkelde constructies. Vooral zichtwerk is volgens Oreel uitermate geschikt om te laserlassen, vanwege het mooie lasuiterlijk. Het proces is bovendien heel snel: we lassen met wel 5 centimeter per seconde. Het is een mythe dat het inzetten van de apparatuur altijd vraagt om lange programmeertijden en ingewikkelde mallen. Dat laatste geldt alleen voor bijzonder ingewikkelde constructies. Vooral zichtwerk is volgens Oreel uitermate geschikt om te laserlassen, vanwege het mooie lasuiterlijk. Het proces is bovendien heel snel: we lassen met wel 5 centimeter per seconde. Onderscheiden Laserlasapparatuur vergt een behoorlijke investering. Duurt het niet erg lang om deze investering terug te verdienen? Ook daar heeft Oreel een eigen kijk op: Je kunt alles in principe kapot calculeren. Maar er spelen hierbij andere, cruciale zaken een rol. Zo kun je 30% van het investeringsbedrag toekennen aan de positionering van je bedrijf als een hightech onderneming die met de modernste techniek overweg kan. Hiermee kun je je als bedrijf onderscheiden, en klanten aantrekken die naar een dergelijk bedrijf op zoek zijn. Het laswerk zelf wordt gekenmerkt door een constante kwaliteit en een grote snelheid. Een laserlas vraagt nauwelijks nabewerking. Je haalt er een doekje overheen en je hebt de mooiste en schoonste las die er bestaat

14 DE VOORDELEN VAN LASERLASSEN - februari 2015 APPARATUUR VOOR HET PLASMALASSEN - februari 2015 Natuurlijk kent het laserlassen ook beperkingen, erkent Oreel. Het inzetten van een laserlasapparaat is minder geschikt voor enkelstuks of kleine series van complexe producten, met name in dik staal. Voor complexe producten zou het maken van een mal net zo lang duren als het maken van het eindproduct. Een andere beperking heeft te maken met de afmetingen: het product moet nu eenmaal in de cel passen. Kort samengevat heb je het dan dus over het verwerken van grote, lompe of ingewikkelde producten in kleine series. Voor dat soort producten is het laserlassen minder geschikt. Laskennis opgefrist 17 Plasmalassen vertoont veel overeenkomsten met TIG-lassen. Bij beide processen wordt een boog getrokken tussen de punt van een dunne wolfraamelektrode en het werkstuk, maar de lastoorts is iets anders van opbouw. Het principe van het plasmaproces is al behandeld in aflevering 7 van deze reeks. Apparatuur voor het plasmalassen Scepsis Het laswerk zelf wordt gekenmerkt Als eigenaar en directeur van het bedrijf neemt Sytse Oreel Procesvarianten verkrijgen van een hulpboog en de afzonderlijke plasma- door een constante kwaliteit en een grote snelheid. Een laserlas zijn investeringsbeslissingen zelf, dus ook de beslissing over de aanschaf van de laserlascel. Dit had natuurlijk veel impact op de productie. Hoe waren de reacties op de Het plasmalassen kent drie procesvarianten of werkgebieden. Deze zijn afhankelijk van de stroomsterkte, de hoeveelheid plasmagas en de diameter van de boring in en beschermgassen. Daarnaast is er specifiek voor het plasmalassen ontwikkelde apparatuur verkrijgbaar. vraagt nauwelijks nabewerking. Je haalt er een doekje overheen en je werkvloer? Oreel: Waar ik in zekere zin tegenaan gelopen ben, is dat niet alle werknemers meteen enthousiast waren om met deze machine te gaan werken. Sommige het mondstuk. Micro-plasmalassen (0,1 tot 15 A) is vergelijkbaar met micro-tig-lassen, maar de zuilvormige boog Toorts Het plasmalasproces dankt zijn unieke kenmerken aan de constructie van de toorts, die aanzienlijk complexer is dan hebt de mooiste en schoonste las die er bestaat. lassers houden er meer van om met hun handen te werken. Maar toen de machine er eenmaal stond, en de eerste producten eraf kwamen, hoorde ik wel dat iedereen onder de maakt het mogelijk met een veel grotere booglengte te werken. De boog is ook nog stabiel bij lage lasstroomsterktes, terwijl een naaldvormige boog wordt de TIG-toorts. De wolfraamelektrode is bij de plasmatoorts achter een koperen mondstuk met een kleine opening geplaatst. Doordat de boog gedwongen is het indruk was. Ze hadden niet verwacht dat het resultaat zo verkregen die geschikt is voor het lassen van zeer dun mondstuk te passeren, wordt een geconcentreerde zuil- goed zou zijn. De eerste scepsis is dus wel min of meer ver- materiaal. vormige boog gevormd, die kenmerkend is voor het plas- dwenen. Melt-in -plasmalassen (15 tot 100 A) is vergelijkbaar malasproces. Vanwege de complexiteit van de toorts is het Dankzij de voordelen die gekoppeld zijn aan de laserlas- met conventioneel TIG-lassen en wordt ook toegepast belangrijk om niet alleen aandacht te schenken aan de op- technologie, heeft het bedrijf onlangs een grote order bin- voor precisielaswerk en daar waar hoge kwaliteitsei- bouw bij ingebruikname, maar ook aan controle en on- nengehaald. Het gaat om een project voor het maken van sen gesteld worden. derhoud van de onderdelen van de toorts tijdens de 250 roestvast stalen frames, opgebouwd uit diverse plaat- 'Keyhole'-plasmalassen (boven 100 A) wordt ver- productie. werkdelen en assen, met een tolerantie van een tiende over kregen door zowel de stroomsterkte als de hoeveel- 600 mm. Waar normaal gesproken een grote krimp op- heid plasmagas te verhogen. Daardoor ontstaat een treedt en een groot risico bestaat van kromtrekken, is dat zeer krachtig boogplasma, vergelijkbaar met een la- met deze techniek verleden tijd. We kunnen met het laser- serstraal. Tijdens het lassen snijdt de plasmaboog een lassen toleranties bereiken die op een andere manier on- klein gaatje in het te lassen metaal. Rondom deze sleu- haalbaar zouden zijn. telgatvormige opening (keyhole) wordt het lasbad ge- Er is nog een ander groot voordeel. Let op, het is een vormd en komt de verbinding tot stand. Bij deze beetje een technisch verhaal, legt Oreel uit. Bij veel kap- Toekomst variant wordt een diepe inbranding verkregen bij pen en kastachtige producten krijg je met het snijden en Heeft Oreel tot slot nog een goed advies aan bedrijven die hoge lassnelheden. buigen uitslagen die niet altijd even economisch uit plaat ook overwegen te gaan laserlassen? Uiteindelijk besluit komen. Vooral de nesting van de grote zijflappen is iedereen zelf wat hij met zijn geld doet, maar sommige be- Plasmalasinstallatie meestal weinig economisch. Omdat het laserlassen zo n drijven die ik ken zouden het proces meteen rendabel kun- Ondanks de overeenkomsten in plasma- en snel proces is en een zo mooie afwerking heeft, is het ei- nen exploiteren. Het levert een enorme versnelling in het TIG-lassen zijn er enkele belangrijke verschillen genlijk vergelijkbaar met een zetting. Daardoor is het pa- productieproces, ook door het ontbreken van de nood- in de volgende onderdelen van de installatie: radigma dat je bij voorkeur moet zetten (buigen) in plaats zaak om na te bewerken. Dat veel bedrijven de beslissing Toorts van lassen, compleet komen te vervallen. Bij een kast bij- nog voor zich uit schuiven, begrijpt hij wel: Bedrijven kij- Stroombron voorbeeld kun je de zijflappen los programmeren. Daar- ken liever nog een paar jaar de kat uit de boom, maar ik Plasma- en beschermgassen door krijg je een veel betere materiaalbenutting. Zeker ben ervan overtuigd dat deze techniek in de toekomst bij Backingsysteem met duurdere materiaalsoorten scheelt dit aanzienlijk in vrijwel iedere plaatbewerker in huis zal staan. In de auto- Beschermende middelen de kosten, en de productie wordt duurzamer. Door de mobielindustrie is het laserlassen al enorm ingebed. Er is hoge lassnelheid is er nauwelijks nog sprake van tijdver- geen ontsnappen aan dat dit voor seriematige productie De plasmalasinstallatie kan worden opgebouwd op con- lies ten opzichte van buigen. de toekomst zal zijn. ventionele TIG-apparatuur met extra toebehoren voor het Figuur 1 Doorsnede plasmatoorts 24 25

15 APPARATUUR VOOR HET PLASMALASSEN - februari 2015 februari 2015 Figuur 2 Mondstuk Bij conventionele toortsen is de elektrode geplaatst achter het watergekoeld koperen mondstuk. De kracht van de plasmaboog wordt bepaald door de mate waarin de boog in het mondstuk wordt samengeknepen. De diameter van de boring in relatie tot de stroomsterkte en de stroomsnelheid van het plasmagas is daarom van belang. Voor een 'zacht' plasma, zoals dat wordt toegepast bij microplasmalassen en 'melt in'-lassen wordt een relatief grote boring aanbevolen om slijtage van het mondstuk te beperken. Bij het keyhole-lassen met hoge stroom worden de boring van het mondstuk, de plasmagasstroom en lasstroom zo gekozen dat een sterk samengetrokken boog ontstaat, met voldoende vermogen om door het materiaal te snijden. De hoeveelheid plasmagas is bepalend voor het verkrijgen van de diep penetrerende plasmaboog en om slijtage van het mondstuk te voorkomen. Een te lage gasstroom ten opzichte van boring en stroomsterkte leidt tot overslag van de boog in de toorts en smelten van het mondstuk. 26 Aanbevolen waarden voor de hoeveelheid plasmagas en de stroomsterkte behorend bij de verschillende mondstukdiameters van drie procesvarianten. Elektrode De elektrode is vervaardigd uit wolfraam met een dope van lanthaanoxide. Deze toevoeging is ter verbetering van de ontsteekeigenschappen en de standtijd. Gewoonlijk wordt de punt van de elektrode voor microplasmalassen geslepen onder een hoek van 15 graden. De tophoek neemt toe met de stroomsterkte. Voor hoge stroomsterktes, zoals bij keyhole-plasmalassen, wordt een hoek van 60 tot 90 graden aanbevolen. Voor hoge stroomsterktes wordt de punt ook vlakgeslepen tot ongeveer 1 mm in diameter. Bij handmatig lassen luistert het slijpen van de elektrodepunt over het algemeen niet zo nauw. Bij gemechaniseerde toepassingen echter, is de conditie van elektrodepunt en mondstuk bepalend voor de vorm van de lasboog en het profiel van de inbranding van het lasbad. De conditie van de punt en het mondstuk moet regelmatig worden gecontroleerd. Voor constante lasresultaten is een gelijkblijvende positie van de elektrode achter het mondstuk van belang. De leverancier van de toorts geeft hiervoor richtlijnen en levert speciaal instelgereedschap. Het maximale stroombereik van elk mondstuk is bepaald door de grootste afstand van de elektrode en de maximale plasmagasdoorstroom. Minder plasmagas kan worden ingesteld om de boog zachter te maken bij het maximale stroombereik van het mondstuk, mits de afstand van de elektrode tot het mondstuk ook verminderd wordt. Stroombron De stroombron voor het plasmalassen is praktisch altijd een gelijkstroombron en heeft - net als bij TIG - een dalende karakteristiek (CC, Constant Current). Deze levert een nagenoeg constante stroom bij een bepaalde instelling, ook bij variaties in de booglengte bij het handmatig lassen. De stroombron is ideaal voor gemechaniseerd lassen. Bij het plasmalasproces wordt gewoonlijk gewerkt met de elektrode aan de negatieve polariteit, om de warmte die aan de elektrode vrijkomt te beperken. Ongeveer een derde van de boogwarmte wordt aan de kathode ontwikkeld en twee derde aan de anode. Er zijn speciale toortsen verkrijgbaar die met de elektrode aan de positieve pool kunnen worden aangesloten. Intensieve koeling voorkomt bij die toortsen het smelten van de elektrode. Dergelijke toortsen worden toegepast voor het lassen van aluminium, waarbij de kathode op het werkstuk nodig is voor het verwijderen van de oxidehuid. Wisselstroom wordt normaal gesproken niet voor het plasmalasproces toegepast, omdat het lastig is om hiermee een stabiele boog te verkrijgen. Bij gebruik van wis- selstroom ontstaan problemen met het herontsteken van de boog, die samenhangen met de vernauwing door het mondstuk, de grote afstand van de elektrode tot het werkstuk en de vorming van een bolvormig einde van de elektrode tijdens de positieve periode. Plasmalassen met wisselstroom wordt gemakkelijker met gebruik van een goed gekoelde toorts in combinatie met de 'square wave' (blokvormige) wisselstroom van een inverterstroombron. Het snelle omschakelen van polariteit bevordert het herontsteken van de boog. Door te werken met kortere perioden waarin de elektrode positief is geschakeld, wordt de elektrode minder warm, zodat de punt aan de elektrode gehandhaafd blijft. Plasma- en beschermgassen De gebruikelijke gascombinatie is argon als plasmagas, en argon met 2 tot 8 % waterstof als beschermgas. De plasmagasinstelling luistert nauw, omdat de gasstroom de inbranding van het smeltbad beïnvloedt. Ongeacht het te lassen materiaal is met argon als plasmagas de slijtage van zowel de elektrode als het mondstuk het kleinst. Argonwaterstofmengsels als beschermgas bieden een licht reducerende atmosfeer en schonere lassen bij austenitische roestvast staal. Helium geeft een hogere boogspanning, maar als plasmagas verkleint het de stroomoverdrachtcapaciteit van het mondstuk en bemoeilijkt het de vorming van een keyhole. Helium-argonmengsels, zoals 75% helium en 25% argon, worden toegepast als beschermgas voor materialen als koper. Filternummer Tabel Microplasma Plasma 0, ,5 2, lager dan boven Aanbevolen filternummers voor het micro-plasmalassen en plasmalassen Deze aflevering in de rubriek 'Laskennis opgefrist' is een bewerking van 'Job Knowledge for Welders Part 18' uit TWI Connect (TWI Ltd, Cambridge, UK), geactualiseerd in Met dank aan Fred Kempen Backingsysteem Lasstroom (A) De bij het TIG-lassen gebruikelijke onderlegstrips voor het beschermgas kunnen ook voor micro- en melt-in-plasmalassen worden toegepast. Bij het keyhole lassen moet een backingstrip met een groef worden gebruikt, met of zonder gasbescherming of algehele bescherming van de onderkant van de naad. Daarbij moet de groef diep genoeg zijn om geen verstoring van de boog te veroorzaken: als het uittredende plasma de onderlegstrip raakt, wordt de boog instabiel met porositeit als gevolg. Beschermende middelen De beschermende middelen voor het plasmalassen zijn dezelfde als voor het TIG-lassen. De te gebruiken lasglaasjes zijn afhankelijk van de hoogte van de lasstroom en dus van de procesvariant. 27

16 DE WOLFRAAMELEKTRODE - februari 2015 februari 2015 Kennis over wolfraamelektrode schiet tekort Piet van der Horst heeft een fascinatie voor TIG-lassen. En weet veel over de wolfraamelektrode, die onlosmakelijk aan het TIG-lasproces is verbonden. Onlangs kreeg hij de kans zijn kennis te verbreden door middel van een bezoek aan een wolfraamelektrodefabriek in China. Er ging een droom in vervulling. door Jaap van Sandijk, fotografie William Opheij en Weldstone, China De 67-jarige Van der Horst wil niets weten van pensionering. De vitale Bemmelaar, die in zijn regio re- Toen Van der Horst bij dochteronderneming Binzel Bene- Punt slijpen gelmatig wordt gespot op de mountainbike, kan lux als lastechnisch adviseur voor dealers met pensioen zich geen leven voorstellen waarin TIG-lassen en de wolfraamelektrode geen rol spelen. Dit tot grote vreugde van te gaan in een nieuwe adviesfunctie. Ik heb me de afge- ging, werd hem gevraagd om bij Abicor Binzel aan de slag het Duitse Abicor Binzel, leverancier van toortsen voor lopen jaren gespecialiseerd in de wolfraamelektrode, vertelt de door de praktijk gevormde specialist. En omdat lasprocessen en snijprocessen. lassers en bedrijven weinig weten over deze elektrode ben ik gevraagd om kennis over te brengen. De wolfraamelektrode wordt vaak verkeerd gebruikt. Wat gebeurt er precies in de lasboog? Wat is de hoek van een punt en wat is de invloed daarvan? Veel lassers weten dat niet. Zelfs in onderwijsboeken stond het tot voor kort verkeerd vermeld. Bepaalde wolfraamelektroden zijn geschikt voor bepaalde materialen. Maar ik zie heel vaak dat lassers of bedrijven een verkeerd type gebruiken. Daarmee vergroot je het risico op insluitingen en moet je vaker een punt slijpen. Het economisch proces vertraagt daardoor. Vroeger kon je die fout niet maken: je had één type wolfraamelektrode. Maar acht jaar geleden werd de thoriumhoudende wolfraamelektrode in Nederland verboden omdat deze licht radioactief is. Nederland was hiermee voorloper - inmiddels is de thoriumhoudende wolfraamelektrode in veel meer landen verboden. Ook is de productie van thoriumoxide niet meer toegestaan. Toen zijn directeur hem verzocht een werkbezoek te brengen aan een belangrijke fabriek uit de groep - wolfraamelektrodeproducent Weldstone in de Chinese stad Zibo - twijfelde Van der Horst dan ook geen moment. Want ik weet weliswaar veel van wolfraamelektroden, maar hoe ze gemaakt worden? Dat wilde ik graag zien. Mijn opdracht was om de fabrieksmedewerkers te informeren over waarom wij zo succesvol zijn met wolfraamelektrode in Europa en hoe wij omgaan met kennisoverdracht. Overigens is Weldstone niet de enige producent van wolfraamelektroden in China. En dat heeft alles te maken met het feit dat 75 procent van de wereldvoorraad aan wolfraamoxide wordt aangetroffen in dit land. Afwijkende productiemethode Van der Horst is hobbyfotograaf. In de fabriek maakte hij foto s van het hele productieproces. Ik verwachtte een compleet geautomatiseerd proces, maar tot mijn grote verbazing zag ik dat bij de productie van wolfraamelektroden heel veel handwerk komt kijken. Hij klapt zijn laptop open en zoeft door de foto s. Hier, moet je kijken, zegt hij, wijzend op de afbeelding van een jonge Chinese vrouw met een mondkapje voor. Aan het eind van het proces worden de elektroden gecontroleerd op ruwheid, lengte en kromheid. Tussen de elektroden mag maximaal drie millimeter lengteverschil zitten. Hij klikt terug naar de eerste foto en legt stap voor stap de productiefasen uit. Weldstone heeft in vergelijking met andere fabrikanten een afwijkende productiemethode. Net als iedere producent van wolfraamelektroden begint de fabrikant met wolfraamoxide, waarna daaraan lanthaan en andere oxiden worden toegevoegd. Maar waar anderen de oxiden in droge poedervorm toevoegen, doet Weldstone dat in een natte toestand. De oxiden worden opgelost in een vloeistof en daarna gemixt en gedroogd in draaiende trommels, waardoor je de exacte mix krijgt. Daarna gaat de mix de oven in, waar de wolfraampoeder ontstaat. In de pers wordt de poeder vervolgens onder zeer hoge druk samengeperst. Hierna ontstaan staven van een halve meter lang en drie centimeter dik. In de oven worden de staven vervolgens gesinterd. Uiteindelijk worden deze ruwe staven in hamermachines uitgesmeed tot lange dunne staven, waarna ze door trekstenen op de juiste diameter worden getrokken. Vervolgens worden ze op lengte gemaakt en belanden ze voor de laatste controle bij de dame met het mondkapje, die je eerder op de foto zag. Wolfraamexpert Piet van der Horst doceert bij Stork Marel in Boxmeer. Weldstone Van der Horst beschouwt het als zijn missie om lassers en bedrijven van de juiste kennis te voorzien. Daarom geeft hij, zowel in binnen- als buitenland, presentaties over de wolfraamelektrode. Inmiddels heeft hij zich ontwikkeld tot een wandelend kennisinstituut op dit gebied. Sinterstaaf wordt uit de oven gehaald om hem daarna in de hamermachine uit te smeden. De hamermachine staat rechts naast de oven

17 DE WOLFRAAMELEKTRODE - februari 2015 februari 2015 COLUMN Lassen in de media Kennisoverdracht Weldstone in Zibo telt in totaal 330 werknemers. In de fabriek worden niet alleen wolfraamelektroden gemaakt maar ook TIG-staven op basis van wolfraam voor het cladden van aluminium gietmallen en producten op basis van wolfraam-koper en wolfraam-molybdeen. Met het werkbezoek ging een droom in vervulling, zegt Van der Horst, die ook onder de indruk was van de duurzame aanpak van de nieuwe fabriek, waar men in 2013 naar toe verhuisde. De ovens worden gestookt door waterstof, koelwater wordt opgevangen, schoongemaakt en hergebruikt. Natuurlijk speelde kennisoverdracht de belangrijkste rol tijdens zijn bezoek. Ik heb een presentatie verzorgd voor de medewerkers en heb ze ook meer vertrouwen gegeven in het product dat ze maken. De fabriek ontvangt namelijk regelmatig klachten over de wolfraamelektroden, die worden onderzocht in het labo bij Abicor Binzel in Duitsland. Het komt echter zelden voor dat een klacht gegrond verklaard wordt. In de meeste gevallen is de klacht te wijten aan verkeerd gebruik. Genieten Gevraagd naar het waarom van zijn fascinatie voor TIGlassen en de wolfraamelektrode zegt Van der Horst: TIGlassen is zó strak, zó clean Natuurlijk, achter je kap ben 30 Nieuwe energiezuinige en milieuvriendelijke ovens voor het omzetten van wolfraamoxide naar wolfraam metaalpoeder. Inzet: In het laboratorium wordt van iedere charge de structuur van de elektrode bekeken maar nog belangrijker, hoe de verdeling is van de dopes. Ik zie heel vaak dat lassers of bedrijven een verkeerd type wolfraamelektrode gebruiken je een einzelgänger en focus je op je smeltbad. Voorlopen, toevoegen, ritme krijgen. Maar als je dan je kap omhoog doet en je ziet het resultaat Man, dat is genieten! Na afloop van het gesprek in het horecaetablissement valt op dat Van der Horst ietwat voorzichtig de trap afloopt. Ik heb een nieuwe knie, legt hij uit. Opgetogen: Dit is pas mijn vierde herstelweek en krukken heb ik al niet meer nodig. Dat is maar goed ook, want er ligt nog genoeg werk te wachten op de bijzondere adviseur. Na China is het de bedoeling dat ik ook onder meer de Verenigde Staten ga bezoeken om ook daar kennis van wolfraamelektroden over te brengen bij grote afnemers. Opnieuw kan Van der Horst haast niet wachten. Wat hebben de media toch met lassen? Daar moest ik aan denken toen er voor de zoveelste keer een lasser in beeld kwam tijdens het achtuurjournaal. Het ging over onze pensioenen en daar hoort volgens de directie van het journaal blijkbaar een lasser bij. De pensioenfondsen hebben miljarden verdiend, maar de zuur verdiende spaarcentjes van ouderen worden niet uitgekeerd. Dank je wel staatssecretaris, die ons allemaal aan het tuinieren wil zetten. Goed, daar gaat het nu niet om. Het gaat erom dat steeds een lasser in beeld komt als het goed of slecht gaat met onze economie. Bij het verslag van slecht draaiende bedrijven, bij stakingen, bij overname van bedrijven enzovoort. Waarom geen machinebankbewerker, timmerman, metselaar, bakker of elektricien als het om onze economie of onderwijs gaat? Zijn die beroepen niet spectaculair genoeg? De cameramensen van de NOS of NPO kicken blijkbaar op het beeld van de elektrische boog. Ze moeten meerdere bestanden hebben, want het is zelden dezelfde lasser die in beeld is. Het is ook bijna altijd lassen met beklede elektrode, dat we te zien krijgen. Overigens wel mijn favoriete lasproces. MIG/MAG-lassen en laserlassen komen zelden in beeld. Aan de ene kant is dat goed, want niet alles wordt MIG/MAG of met de laser gelast. Lassen met beklede elektrode neemt nog een heel belangrijke plaats in voor het maken van gelaste constructies, dat wordt weleens vergeten. Dit alles kwam in me op bij het lezen van een Amerikaans artikel over de rol van lassen en lasprocessen in ons leven. Hoe zou onze maatschappij eruit zien als we niet zouden kunnen lassen? Heel wat minder aangenaam denk ik. Hoe zou een koelkast of een wasmachine eruitzien, waarbij het plaatwerk via klinknagels, bouten of schroeven in elkaar gezet zou zijn? Zo lek als een mandje waarschijnlijk, en onbetaalbaar. Of wat te denken van een auto waaraan niet gelast zou zijn? Onmogelijk, geen auto zonder actuele lasprocessen. In het Amerikaanse artikeltje gaat het om het lassen van afsluithekken voor grotten van vleermuizen. Die liggen vaak op slecht bereikbare plekken, maar hebben toch last van vandalisme. Dan moet je er een hek omheen maken en dat kun je het beste ter plekke doen met, u raadt het al, lassen met beklede elektrode. Een tweede voorbeeld dat gegeven wordt is het repareren van gescheurde gietijzeren klankkasten van piano s. Niet gemakkelijk, want gietijzer laat zich echt niet zomaar lassen. Zo zijn er nog honderden voorbeelden te geven, waarbij u niet onmiddellijk aan lassen denkt, maar waarbij lassen wel de meest economische en technisch gezien ook de beste oplossing is voor het maken van een product of constructie. Kortom, we hebben een geweldig en ook spectaculair beroep en dat vinden de cameramensen ook. Lastechniek #3 half maart verschijnt ons themanummer Onderwijs & Opleidingen Voor redactionele bijdragen en advertenties kunt u ons bellen of mailen naar 31

18 VAKTROTS - februari 2015 februari 2015 Het in Noordwijkerhout gevestigde DMN Westinghouse ontwikkelt en produceert doseersluizen en wisselkleppen voor de stortgoedindustrie. Olaf van der Vliet maakt hier de niet-standaard rotoren voor doseersluizen: apparaten die wereldwijd in de procesindustrie gebruikt worden voor het doseren of pneumatisch transporteren van poeders en korrels. Ze staan vaak bij bedrijven in het hoogwaardige segment, zoals Heineken, Pfizer en Friesland Campina, vertelt Van der Vliet, in zijn eigen hoek van het bedrijf. Ja, dit is echt mijn hoek, lacht hij. Ik sta hier altijd helemaal alleen. En nee, dat is helemaal niet saai of eenzaam. Het is juist heerlijk om hier in alle rust te kunnen werken. Ik doe voor niemand mijn kap af, ook niet als het de directeur is. Als ik eenmaal bezig ben, kan ik niet stoppen. loop met de staalborstel erover, en klaar. Dat is t mooiste. Maar gaat hij dan naar huis met de pest in z n lijf? Nee, zo denk ik niet, zegt hij nuchter. Maar dan denk ik wel: goh, vandaag liep niet zo lekker. Van huis uit Van der Vliet kreeg de liefde voor het vak van huis uit mee. Mijn vader zat in de metaal, hij heeft gewerkt bij Fokker en later bij Vicon, producent van landbouwwerktuigen. Iedereen bij ons in de buurt in Nieuw-Vennep werkte daar. Op de LTS in Nieuw-Vennep koos Van der Vliet voor metaal met bouw en elektra had hij niets. Hij houdt van het materiaal, of het nu rvs of gietijzer of wat anders is. DMN Westinghouse was zijn leerbedrijf en daar is hij sinds 1989 oké, met een kleine onderbreking blijven plakken. Een ander beroep heeft Van der Vliet eigenlijk nooit overwogen. Of toch? Hij denkt even na. Ja, ik heb wel even heel kort gedacht aan het beroep van ambulancechauffeur, staat hem nu bij. Spannend en verantwoordelijk, maar uiteindelijk toch niet zijn ding. Ik zou de metaal veel te veel missen, huivert hij al bij de gedachte Blad één moet even mooi zijn als blad acht Als kind had hij al iets met metaal. Hij knutselde aan fietsen en bouwde moeiteloos een onderstel voor een kinderwagen. Om maar iets te noemen. Olaf van der Vliet, lasser bij DMN Westinghouse in Noordwijkerhout, kan zich dan ook geen leven zonder metaal voorstellen. Van niets maak je iets. Iets dat blijvend is. door Jaap van Sandijk, fotografie Steven Bemelman 32 Rotoren Hoewel Van der Vliet ook reparaties en andere voorkomende laswerkzaamheden uitvoert, is het maken van rotoren zijn voornaamste activiteit. De bladen hechten op de as, de maatvoering goed maken en dan aflassen, omschrijft hij. Over een rotor doet hij twee tot zes uur. De uitdaging van het werk zit m in de soms kleine verschillen. Elk product is anders. Zo zijn er bijvoorbeeld klanten die specifieke aanpassingen vragen. En deze, waar ik nu aan werk, is erg groot. Daar zit de uitdaging weer in het feit dat je zwaarder moet lassen en hoger in je ampères zit. Dan is het niet alleen fysiek maar ook qua concentratie zwaarder. Maar blad één moet er wel even goed uitzien als blad acht. Staalborstel Het leveren van constante kwaliteit, dat is wat Van der Vliet trots maakt. Al heeft hij natuurlijk, net als iedereen, ook wel eens een mindere dag. De lasmachine is dan bijvoorbeeld net niet goed afgesteld. Tja, dan heb je wat meer spetters. Daar hou ik niet van: het liefst ga ik na af- Tic Ook buiten het bedrijf let Van der Vliet ongemerkt op de staat van het laswerk om hem heen. Dat is een tic van me. Als ik ergens loop, bijvoorbeeld in een winkelcentrum, kijk ik altijd of een deurpost recht zit of let er op hoe een trapleuning gelast is. En wat ziet hij dan? Soms denk ik: dat ziet er niet uit, dat had beter gekund. Over de toekomst is de lasser duidelijk: vooral zo door blijven gaan en blijven streven naar perfectie. En betrokken blijven bij het bedrijf. Hij is jaren lid geweest van de ondernemingsraad en sinds anderhalf jaar een van de twee vertrouwenspersonen. Ik heb dan wel mijn eigen hoek, maar die mooie sluizen maken we met z n allen. 33

19 BRANCHEREGISTER - februari 2015 februari 2015 ADVIES en CONSULTANCY AFZUIGINSTALLATIES EN LUCHTBEHANDELING LASAPPARATUUR EN ANDERE TOEBEHOREN LASKWALIFICATIES/ CERTIFICERING LASTOEVOEGMATERIALEN MANIPULATOREN EN MECHANISATIE NDO/DO ONDERZOEK ONDERHOUD EN NIEUWBOUWINSPECTIE Zekeringstraat BV Amsterdam T +31 (0) E Voorerf GN Breda T +31 (0) E Locaties Benelux: Amsterdam, Antwerpen, Beek, Breda, Hengelo, Rotterdam, Veendam. Nederman Nederland BV Wiekenweg KL Amersfoort Postbus GD Amersfoort T F E GEAUTOMATISEERD SNIJDEN Air Liquide Welding Nederland B.V. Rudonk 6b AJ Breda Postbus HX Breda T F E Zekeringstraat BV Amsterdam T +31 (0) E Voorerf GN Breda T +31 (0) E Locaties Benelux: Amsterdam, Antwerpen, Beek, Breda, Hengelo, Rotterdam, Veendam. Air Liquide Welding Nederland B.V. Rudonk 6b AJ Breda Postbus HX Breda T F E Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy Zekeringstraat BV Amsterdam T +31 (0) E Voorerf GN Breda T +31 (0) E Locaties Benelux: Amsterdam, Antwerpen, Beek, Breda, Hengelo, Rotterdam, Veendam. 3P Project Services B.V. Nijverheidsweg MT Bavel T F E Totaalproject in inspectie, lastechnische ondersteuning en projectmanagement De Groot Lasopleidingen B.V. Weidehek AS Breda T F E Lastechnische opleidingen, advisering en certificering. Air Liquide Welding Nederland B.V. Rudonk 6b AJ Breda Postbus HX Breda T F E KEURINGEN Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy Lincoln Smitweld B.V. Lincoln Electric Europa B.V. Nieuwe Dukenburgseweg AD Nijmegen Postbus AG Nijmegen T F E Materiaal Metingen Testgroep B.V. MME Group Rietdekkerstraat 16 - Ridderkerk Postbus GE Ridderkerk T F E Drachten Zutphen Rotterdam Hoofdkantoor Dukdalf BE Drachten Postbus AM Drachten T E Kwaliteitsmanagement Lasconsultancy Inspectie Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy AIB-Vinçotte Nederland B.V. Takkebijsters BL Breda Postbus HW Breda T F E Lincoln Smitweld B.V. Lincoln Electric Europa B.V. Nieuwe Dukenburgseweg AD Nijmegen Postbus AG Nijmegen T F E Lincoln Smitweld B.V. Lincoln Electric Europa B.V. Nieuwe Dukenburgseweg AD Nijmegen Postbus AG Nijmegen T F E MECHANISATIE EN AUTOMATISERING Air Liquide Welding Nederland B.V. Rudonk 6b AJ Breda Postbus HX Breda T F E Drachten Zutphen Rotterdam Hoofdkantoor Dukdalf BE Drachten Postbus AM Drachten T E Lorch Lastechniek B.V. Postbus AA Noordwijk T F E Dumeta import / export B.V. Marconistraat AR Oldenzaal T F E Kwaliteitsmanagement Lasconsultancy Inspectie Magnatech International B.V. De Amer RC Dronten T F E

20 BRANCHEREGISTER - februari 2015 OPLEIDINGEN EN CURSUSSEN ORBITAAL EN APPARATUUR ROBOTS EN ROBOTISERING VOORBEWERKINGSAPPARATUUR VOOR PIJP EN PLAAT De Groot Lasopleidingen B.V. Weidehek AS Breda T F E Lastechnische opleidingen, advisering en certificering. Hogeschool Utrecht, Centrum voor Natuur & Techniek en ROC Midden Nederland NIL erkende opleidingen voor alle niveau s en processen. International Welding Engineer (IWE/ LPI) International Welding Technologist (IWT/ MLT) Verkorte combinaties van IWT met Inspectie en keuring mogelijk. Lastechnisch construeren, Workshop lasnormen, Lasopleidingen MIG/MAG, BMBE, TIG, Autogeen, Laskwalificalties/ certificeringen, SMLT Ook cursussen op gebied van Materialen, Procestechnologie, Onderhoud & Inspectie, Engineering, Bedrijfskunde (hbo, post-hbo en masterniveau). Meer informatie CvNT Lenneke Kok T E Meer informatie ROC Joost Zijderveld T E bedrijfsopleidingen.rocmn.nl Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy Magnatech International B.V. De Amer RC Dronten T F E PUNTLASSEN Laskar Puntlastechniek B.V. Avelingen West MS Gorinchem Postbus EB Gorinchem T +31 (0) F +31 (0) E Puntlas- en Projectielasmachines Rolnaadlas- en Stuiklasmachines Puntlaselektroden Componenten Stiftlasmachines en bouten Rolan Robotics B.V. De Corantijn AP Zwaag Postbus AC Hoorn T F E STIFTLASSEN Laskar Puntlastechniek B.V. Avelingen West MS Gorinchem Postbus EB Gorinchem T +31 (0) F +31 (0) E Puntlas- en Projectielasmachines Rolnaadlas- en Stuiklasmachines Puntlaselektroden Componenten Stiftlasmachines en bouten Automatisering en mechanisering Training, onderhoud en Verhuur Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy WARMTEBEHANDELING Delta Heat Services B.V. Scheelhoekweg LZ Stellendam Postbus AB Stellendam T F E Elektrisch voorwarmen en gloeien Inductie verwarmen Stationaire gloeiovens Mobiele gloeiovens Uitdrogen beton / coatings Verhuur / verkoop Advisering WEERSTANDLASSEN VERBINDT ONS. Lastechniek/Engineering Laspraktijk Ingenieur (LPI) / International Welding Engineer (IWE) - Bereidt voor op NIL-examen - Hoog slagingspercentage - Jarenlange ervaring met LPI/IWE - Face to face onderwijs - Ondersteund door digitale leeromgeving Middelbare Lastechniek (MLT) / International Welding Technologist (IWT) Workshop Lasnormen Procestechnologie *Voor MLT ers bestaat de mogelijkheid (met vrijstellingen) deel te nemen aan IKT2. Materialen Introductie Metaalkunde Introductie Corrosiebeheersing Corrosie en Corrosiebeheersing Hogere Gieterijtechniek Expert Class Gieterijtechnologie Post-HBO metaalkunde Onderhoud & Inspectie Post-MBO Onderhoudstechniek Post-HBO Onderhoudstechnologie Post-HBO Onderhoud en Management Inspectie- en Keuringstechnieken (IKT2 * en IKT3) NDO Vakspecialist Level 3 U HEEFT EEN LPI- OF IKT3 DIPLOMA EN WILT EEN COMBINATIE VAN BEIDEN? U HEEFT EEN MLT-DIPLOMA EN WILT IKT2 VOLGEN? INFORMEER NAAR DE MOGELIJKE VRIJSTELLINGEN! MLT/IWT START 7 SEPTEMBER 2015 Lashuis Haprotech Rooswijkweg MD Velsen-Noord T F E Totaalpakket in lastechniek, opleidingen, training en consultancy Automatisering en mechanisering Training, onderhoud en Verhuur Laskar Puntlastechniek B.V. Avelingen West MS Gorinchem Postbus EB Gorinchem T +31 (0) F +31 (0) E Puntlas- en Projectielasmachines Rolnaadlas- en Stuiklasmachines Puntlaselektroden Componenten Stiftlasmachines en bouten Voor alle cursussen en opleidingen geldt: naast individuele deelname behoort maatwerk voor meerdere medewerkers ook tot de mogelijkheden. Meer weten? Bel , of kijk op ER VALT NOG GENOEG TE LEREN Automatisering en mechanisering Training, onderhoud en Verhuur 36

Onder poeder lassen. Laskennis opgefrist (nr. 15) Proces beschrijving. Lasparameters

Onder poeder lassen. Laskennis opgefrist (nr. 15) Proces beschrijving. Lasparameters Laskennis opgefrist (nr. 15) Onder poeder lassen Het eerste patent op het onder poeder lasproces werd verleend in 1935 en omvatte het lassen met een elektrische vlamboog onder een deken van korrelige flux.

Nadere informatie

Fred Neessen. Het lassen van ongelijksoortige verbindingen Kan dat allemaal wel?

Fred Neessen. Het lassen van ongelijksoortige verbindingen Kan dat allemaal wel? 2 Het lassen van ongelijksoortige verbindingen Kan dat allemaal wel? 3 Het lassen van ongelijksoortige verbindingen. Kan dat allemaal wel? en Harm Meelker, Lincoln Smitweld B.V., Nijmegen Inleiding Het

Nadere informatie

Lasmechanisatie. complex of toch nog eenvoudig

Lasmechanisatie. complex of toch nog eenvoudig Lasmechanisatie complex of toch nog eenvoudig BIL / NIL Lassymposium, 24 en 25 november 2009, Gent, België Product Informatie Bulletin Ongeacht het lasproces dat men kiest, is de hoogste productiviteit

Nadere informatie

STERK IN CONSTRUCTIE!

STERK IN CONSTRUCTIE! STERK IN CONSTRUCTIE! INSTALLATIES & CONSTRUCTIES VAN VAN SCHETS SCHETS TOT TOT INSTALLATIE INSTALLATIE EN EN NAZORG NAZORG Van Wijk voert complete ontwerptrajecten uit van machines, metaal- en constructie

Nadere informatie

CE-markering volgens EN 1090-1 en de gevolgen voor het lassen

CE-markering volgens EN 1090-1 en de gevolgen voor het lassen CE-markering volgens EN 1090-1 en de gevolgen voor het lassen Bert van Beek 1 Waar hebben we het over? markering van staalconstructies 2 1 3 Waar komt het vandaan? Richtlijn bouwproducten CPD (Construction

Nadere informatie

TARIEVEN RWC B & S OPLEIDING

TARIEVEN RWC B & S OPLEIDING Lascoördinator hoe en wat Doordat wij tientallen bedrijven intensief hebben begeleid bij het behalen van een bedrijfscertificaat ISO-3834 en EN-1090, signaleerden wij al in een vroeg stadium een tekort

Nadere informatie

TOPTIG. Principe. elektrode. Figuur 1 : Schematische voorstelling TOPTIG. p. 1/5 [1], [2]

TOPTIG. Principe. elektrode. Figuur 1 : Schematische voorstelling TOPTIG. p. 1/5 [1], [2] TOPTIG Principe Vandaag worden de meeste gerobotiseerde lastoepassingen gerealiseerd met het MIG/MAGprocedé. Dit lasproces is hiervoor uitstekend geschikt, maar heeft wel één groot nadeel, namelijk de

Nadere informatie

Lasbaarheid van Materialen Staal

Lasbaarheid van Materialen Staal Laskennis opgefrist (nr. 59) Lasbaarheid van Materialen Staal Oorzaak lasonvolkomenheden Tijdens het lassen moet de lasser zien te voorkomen dat er onvolkomenheden ontstaan in de las, zeker als de las

Nadere informatie

Symbolen weergave op tekeningen Las- en soldeerverbindingen

Symbolen weergave op tekeningen Las- en soldeerverbindingen Symbolen weergave op tekeningen Las- en soldeerverbindingen NEN-EN-ISO 2553:2014 Leo Vermeulen (IWE) 17 maart 2015 1 Onafhankelijke stichting Opgericht in 1934 (81 jaar!) Behartiging van collectieve belangen

Nadere informatie

Geometrische afwijkingen - deel 2

Geometrische afwijkingen - deel 2 Laskennis opgefrist (nr. 57) ] Geometrische afwijkingen - deel 2 In het eerste deel worden geometrische vormafwijkingen - typen en oorzaken van lasonvolkomenheden besproken. In het tweede deel beschouwen

Nadere informatie

THE PROCESS PERFECTION PEOPLE

THE PROCESS PERFECTION PEOPLE THE PROCESS PERFECTION PEOPLE UW IDEALE LOGISTIEKE PARTNER Budi is de ideale logistieke partner in lasersnijden, watersnijden en CNC-kanten. Bij Budi wordt uw tevredenheid gegarandeerd. Door onze process

Nadere informatie

Maximale productiviteit

Maximale productiviteit Wat u ook last, dankzij Air Products nieuwe reeks las- en snijgassen bent u zeker van het allerbeste resultaat. De speciale samenstelling van elk gas zorgt voor een hogere productiviteit. Gemakkelijk in

Nadere informatie

Cursus & Trainingsprogramma 2015

Cursus & Trainingsprogramma 2015 Cursus & Trainingsprogramma 2015 Geachte relatie, Een gedegen productkennis is 80% van het verkopen. Daarom bieden wij u het nieuwe Cursus & Trainingsprogramma 2015 van Lincoln Smitweld B.V. met betrekking

Nadere informatie

Krimpvervorming - Verschijningsvormen en oorzaken

Krimpvervorming - Verschijningsvormen en oorzaken Laskennis opgefrist (nr. 4) Krimpvervorming - Verschijningsvormen en oorzaken Figuur 1: Doordieping (bukkeling) van de staalplaat tussen de verticale en horizontale verstijvingsprofielen ten gevolge van

Nadere informatie

Cursus & Trainingsprogramma 2015

Cursus & Trainingsprogramma 2015 Cursus & Trainingsprogramma 2015 Geachte relatie, Een gedegen productkennis is 80% van het verkopen. Daarom bieden wij u het nieuwe Cursus & Trainingsprogramma 2015 van Lincoln Smitweld B.V. met betrekking

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Klima

Kracht door samenwerking. VDL Klima Kracht door samenwerking VDL Klima VDL Klima De voortgang van uw processen en uw productie, daar draait het om bij VDL Klima. Soms kunnen we die voortgang waarborgen met een standaardproduct. Veel vaker

Nadere informatie

Hoeklassen. overzicht en praktische tips

Hoeklassen. overzicht en praktische tips Laskennis opgefrist (nr. 58) Hoeklassen overzicht en praktische tips Hoeklassen vormen het merendeel van alle lasverbindingen.vaak worden de problemen die kunnen voorkomen bij het vervaardigen ervan onderschat.

Nadere informatie

Certificatie: wat en waarom. Soorten certificaten

Certificatie: wat en waarom. Soorten certificaten Certificatie: wat en waarom Weten dat u kwaliteit levert is één ding, maar hoe toont u dit aan? In de lastechniek geldt dat u pas zeker weet dat een las goed is, als deze destructief is onderzocht. Om

Nadere informatie

Gutsen met beklede elektroden

Gutsen met beklede elektroden Laskennis opgefrist (nr. 18) Gutsen met beklede elektroden Het grote voordeel van het gutsen met beklede elektroden is dat het de lasser mogelijk maakt heel eenvoudig van het lassen over te stappen op

Nadere informatie

Toepassingsnormen, praktijkrichtlijnen en kwaliteitsniveaus

Toepassingsnormen, praktijkrichtlijnen en kwaliteitsniveaus Laskennis opgefrist (nr. 22) Toepassingsnormen, praktijkrichtlijnen en kwaliteitsniveaus Toepassingsnormen en praktijkrichtlijnen moeten verzekeren dat een constructie of een component een acceptabel kwaliteitsniveau

Nadere informatie

Markering conform CPD

Markering conform CPD Markering conform CPD - constructies - Even voorstellen Maikel van der Sanden Manager QHSE, Valkenswaard kwaliteit arbo milieu 1 MCB: Service in Metaal Leveranciers Klanten >600 leveranciers >7.500 klanten

Nadere informatie

Snijprocessen laser snijden proces varianten

Snijprocessen laser snijden proces varianten Laskennis opgefrist (nr. 40) Snijprocessen laser snijden proces varianten De laser biedt een hoogst nauwkeurig CNC gestuurde methode voor het snijden van metalen, kunststoffen en keramische materialen.

Nadere informatie

I www.gns-nederland.nl T +31 (0)40 368 22 70 E info@gns-nederland.nl INHOUDSOPGAVE

I www.gns-nederland.nl T +31 (0)40 368 22 70 E info@gns-nederland.nl INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1: Technische informatie Roestvaststaal 1.1 Algemene informatie 2 1.2 Korte typering veel gebruikte kwaliteiten 3 Hoofdstuk 2: Mechanische eigenschappen 2.1 RVS stafmateriaal en

Nadere informatie

Duurzaam herstellen en produceren van hoogwaardige producten met lasertechnologie

Duurzaam herstellen en produceren van hoogwaardige producten met lasertechnologie 26/01/2012 Duurzaam herstellen en produceren van hoogwaardige producten met lasertechnologie Marleen Rombouts Lasercentrum Vlaanderen, Vito, Mol (België) Marleen.Rombouts@vito.be Benelux Laserevent 2012,

Nadere informatie

Opleidingscatalogus: Lassen

Opleidingscatalogus: Lassen Opleidingscatalogus: Lassen t WEB Opleidingen, Adviezen & Subsidies Hoofdvestiging: Zeppelinstraat 7 7903 BR Hoogeveen Tel: 0528 280 888 Fax: 0528 280 889 foto's Harm Noor Presentaties Website: www.tweb.nl

Nadere informatie

INFOFICHES RVS [DEEL 4-2]

INFOFICHES RVS [DEEL 4-2] ALGEMEEN Bij dit algemeen verspreid en zeer flexibel lasproces worden beklede elektroden gebruikt. Dit proces kan worden toegepast voor alle lasbare roestvaste staalsoorten en dit in een breed toepassingsgebied.

Nadere informatie

Wartsila en Air Products

Wartsila en Air Products Wartsila en Air Products Ons gezamenlijke werk Door onze samenwerking met Air Products beschikken we over de nodige expertise om onze doelstelling te bereiken: zo veel mogelijk lasmateriaal smelten in

Nadere informatie

transmissionnews EEN UITGAVE VAN ZUIDBERG transmissions NR. 7 maart 2014 Zuidberg Transmissions levert transmissies voor Hybrid PTO systeem

transmissionnews EEN UITGAVE VAN ZUIDBERG transmissions NR. 7 maart 2014 Zuidberg Transmissions levert transmissies voor Hybrid PTO systeem EEN UITGAVE VAN ZUIDBERG transmissions NR. 7 maart 2014 In deze editie Blz. 2 Zuidberg Transmissions levert transmissies voor 2 Hybrid PTO systeem Blz. 3 Zuidberg opent eigen vestiging in USA Zuidberg

Nadere informatie

Defecten en onvolkomenheden in lasverbindingen: stolscheuren

Defecten en onvolkomenheden in lasverbindingen: stolscheuren Laskennis opgefrist (nr. 30) Defecten en onvolkomenheden in lasverbindingen: In deze aflevering van 'Laskennis Opgefrist', een bewerking van 'Job knowledge for welders' van TWI, gaan we in op de. Omdat

Nadere informatie

Allround service voor afmetingen buiten de normale standaard

Allround service voor afmetingen buiten de normale standaard Plaatbewerking Profiel Toen Wilhelm Göcke in 1988 zijn onderneming oprichtte, wist hij dat de verwerking van stalen platen meestal in massaproductie wordt uitgevoerd zodat er geen ruimte is voor individuele

Nadere informatie

SpeedRoot: Meer productiviteit bij het lassen van grondlagen

SpeedRoot: Meer productiviteit bij het lassen van grondlagen SpeedRoot: Meer productiviteit bij het lassen van grondlagen Optimale spleetoverbrugging en smeltbadcontrole met MIG-MAG Lorch laat op de WeldingWeek via de SpeedRoot zijn nieuwe lasproces voor het MIG-MAG-grondnaadlassen

Nadere informatie

MIG/MAG-lassen met massieve draad

MIG/MAG-lassen met massieve draad Laskennis opgefrist (nr. 24) MIG/MAG-lassen met massieve draad Het eerste patent voor het gasbooglassen met een afsmeltende elektrode, die gemechaniseerd werd aangevoerd, stamt uit de Verenigde Staten

Nadere informatie

Apparatuur voor het Onderpoeder lassen

Apparatuur voor het Onderpoeder lassen Laskennis opgefrist (nr. 16) Apparatuur voor het Onderpoeder lassen Het onderpoederlassen kan vergeleken worden met het MIG-lassen: er wordt een boog onderhouden tussen een continue aangevoerde draadelektrode

Nadere informatie

BAND lassen. Review en nieuwe ontwikkelingen voor verhoogde productiviteit

BAND lassen. Review en nieuwe ontwikkelingen voor verhoogde productiviteit BAND lassen Review en nieuwe ontwikkelingen voor verhoogde productiviteit Ronny Demuzere; Soudokay te Seneffe, België NL-bewerking door Johan Cobben; BLG te Haarlem, Nederland * SAW: Submerged Arc Welding

Nadere informatie

Apparatuur voor het MIG/MAG lassen

Apparatuur voor het MIG/MAG lassen Laskennis opgefrist (nr. 43) Apparatuur voor het MIG/MAG lassen Het MIG/MAG proces is een veelzijdig proces dat toepasbaar is voor het lassen van zowel dunne plaat als dikwandige werkstukken. Er zijn diverse

Nadere informatie

kwalificatie van lasprocedures, lassers en lasoperateurs

kwalificatie van lasprocedures, lassers en lasoperateurs Laskennis opgefrist (nr. 23). Laskennis opgefrist: Normen kwalificatie van lasprocedures, lassers en Voor een gegeven toepassing is de meest voor de hand liggende route om de laskwaliteit zeker te stellen,

Nadere informatie

Lasbaarheid van materialen - gietijzer

Lasbaarheid van materialen - gietijzer Laskennis opgefrist (nr. 3) Lasbaarheid van materialen - gietijzer In deze aflevering van de rubriek Laskennis Opgefrist aandacht voor gietijzer. Gietijzer is een ijzerlegering met meer dan 2 % koolstof,

Nadere informatie

BEDRIJFSSCAN EN 1090 & EN-ISO 3834 BEDRIJFSNAAM DATUM

BEDRIJFSSCAN EN 1090 & EN-ISO 3834 BEDRIJFSNAAM DATUM BEDRIJFSSCAN EN 1090 & EN-ISO 3834 DATUM BEDRIJFSNAAM DOCUMENT OPGESTELD DOOR: ELEKTROLAS LASTECHNIEK B.V. GOMPENSTRAAT 9 5145 RM WAALWIJK +31 (0)416336777 CONTACTPERSONEN: JOOST VAN DEN HOOVEN RUUD SCHIPPER

Nadere informatie

Machinebouw. Studieloopbaan begeleiding. Mark de Vries Bart van Winden Bas van Wingerden Ferry Wever Stein Wulfers Sander de Vos

Machinebouw. Studieloopbaan begeleiding. Mark de Vries Bart van Winden Bas van Wingerden Ferry Wever Stein Wulfers Sander de Vos Machinebouw Studieloopbaan begeleiding Mark de Vries Bart van Winden Bas van Wingerden Ferry Wever Stein Wulfers Sander de Vos 1 Voorwoord In dit rapport wordt het beroepsveld en de beroepsmogelijkheden

Nadere informatie

Nijhuis & Wigger Flanges and Fittings. the smart connection

Nijhuis & Wigger Flanges and Fittings. the smart connection Nijhuis & Wigger Flanges and Fittings the smart connection Totaalpakket aan expertise, voorraad en specials! Nijhuis & Wigger, sinds 1969 professionele specialisten in stalen fl enzen en fi ttingen uit

Nadere informatie

allround metaalbewerking op topniveau

allround metaalbewerking op topniveau allround metaalbewerking op topniveau Laseren (FMT) is een betrouwbare toeleverancier in de metaalindustrie. Al meer dan vijftig jaar zijn wij in staat kwaliteit te leveren met een grote flexibiliteit

Nadere informatie

Techniek. Avondopleidingen Techniek cursussen. www.rocrivor.nl

Techniek. Avondopleidingen Techniek cursussen. www.rocrivor.nl Avondopleidingen Techniek cursussen Lassen ROC Rivor biedt meer dan 20 lascursussen op verschillende niveaus aan. Alle lascursussen voldoen aan de voorwaarden die het Nederlands Instituut Lastechniek hieraan

Nadere informatie

Mechanische beproeving

Mechanische beproeving Laskennis opgefrist (nr. 66) Mechanische beproeving Hardheidsbeproeving Deel 2 - Micro-hardheidsmetingen en methoden met draagbare apparatuur. In de vorige aflevering van Laskennis Opgefrist zijn de conventionele

Nadere informatie

leertraject voor werkzoekenden in de elektrotechniek

leertraject voor werkzoekenden in de elektrotechniek Galvanistraat 51 6716 AE Ede T 0318-631 670 E info@elektroraad.nl www.elektroraad.nl leertraject voor werkzoekenden in de elektrotechniek een initiatief van Elektroraad auteur: Peter Treffers gewijzigd:

Nadere informatie

Het CMT-proces (Cold Metal Transfer)

Het CMT-proces (Cold Metal Transfer) Het CMT-proces (Cold Metal Transfer) Principe Het Cold Metal Transfer-proces (CMT) van Fronius kan gezien worden als een verdere ontwikkeling van het MAG-kortsluitbooglassen. [1], [2], [3], [4], [5], [6]

Nadere informatie

Autogeen snijden. Het proces en de gassen

Autogeen snijden. Het proces en de gassen Laskennis opgefrist (nr. 36) Autogeen snijden. Het proces en de gassen Het autogeensnijden is in de metaalindustrie nog altijd het meest toegepaste thermische snijproces. Deze populariteit ontleent het

Nadere informatie

Studco International BV Dommelstraat 6c. Nederland. +31 412 69 14 02 +31 412 64 80 45 info@studco.nl. Producten isolatiebedrijven

Studco International BV Dommelstraat 6c. Nederland. +31 412 69 14 02 +31 412 64 80 45 info@studco.nl. Producten isolatiebedrijven Studco International BV Dommelstraat 6c 5347 JL Oss Nederland Producten isolatiebedrijven Tel +31 412 69 14 02 Fax +31 412 64 80 45 Email info@studco.nl Website www.studco.nl INLEIDING STUDCO STIFTLASTECHNIEK

Nadere informatie

Hoogeveen, Hardenberg 2012-2013. Metaal. www.alfa-college.nl

Hoogeveen, Hardenberg 2012-2013. Metaal. www.alfa-college.nl Hoogeveen, Hardenberg 18 2012-2013 Metaal www.alfa-college.nl Jouw opleiding volg je bij het Alfa-college Het Alfa-college is het christelijk regionaal opleidingencentrum voor Noord- en Oost-Nederland.

Nadere informatie

Workshop MIG/MAG-gevorderden RVS en Aluminium

Workshop MIG/MAG-gevorderden RVS en Aluminium Workshop MIG/MAG-gevorderden RVS en Aluminium Leo Vermeulen (IWE) 1 Workshop MIG/MAG-lassen Procesprincipe MIG/MAG lassen, procesaanduidingen Stroombronnen en boogtypen Beschermgassoorten Toevoegmaterialen

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VD Leegte Metaal

Kracht door samenwerking. VD Leegte Metaal Kracht door samenwerking VD Leegte Metaal VD Leegte Metaal Een bijzonder geavanceerd machinepark, gekwalificeerde lassers, een op flexibiliteit en oplossingen gerichte aanpak, een strakke organisatie,

Nadere informatie

Akaplast, top in vorm.

Akaplast, top in vorm. Top in vorm Akaplast, top in vorm. Akaplast is sinds de oprichting in 1999 uitgegroeid tot een van de meest gerenommeerde vacuümvormspecialisten in de Benelux. Klantgerichtheid en gezond ondernemerschap

Nadere informatie

Marktleider in klimaatbeheersing

Marktleider in klimaatbeheersing Marktleider in klimaatbeheersing klimaattechniek www.mark.nl www.markbelgium.be LUCHTVERWARMING Hoogrendement gasgestookte luchtverwarming, geproduceerd volgens de laatste stand der techniek. 3 Van oudsher

Nadere informatie

Vorken prijslijst 06-2014

Vorken prijslijst 06-2014 prijslijst 06-2014 1 Productieproces Piacenza, Italië Kwaliteit, veiligheid en efficiëntie Hoge kwaliteit Bolzoni Auramo biedt een compleet assortiment vorken aan voor heftrucks, bouw- en landbouwmachines,

Nadere informatie

CE-markering volgens EN 1090-1 Een update. Ir. G.E. (Bert) van Beek IWE

CE-markering volgens EN 1090-1 Een update. Ir. G.E. (Bert) van Beek IWE CE-markering volgens EN 1090-1 Een update Ir. G.E. (Bert) van Beek IWE EN 1090-1 Opwaaiend stof Waar gaan we het over hebben 1. Disclaimer 2. Terugblik safety event 2012 3. CPR en EN 1090-1 4. Spraakverwarring

Nadere informatie

Snijprocessen - Plasma snijden (Het proces en de apparatuur)

Snijprocessen - Plasma snijden (Het proces en de apparatuur) Laskennis opgefrist (nr. 38) Snijprocessen - Plasma snijden (Het proces en de apparatuur) Sinds het ontstaan van plasma snijden wordt het gezien als een alternatief voor het autogene snijden. In deze "Laskennis

Nadere informatie

Machinebouw. Infratechniek. Milieutechniek. Engineering. Onderhoud

Machinebouw. Infratechniek. Milieutechniek. Engineering. Onderhoud Machinebouw Infratechniek Milieutechniek Engineering Onderhoud Machinebouw Voorwoord Machinefabriek Emmen B.V. is een jong en dynamisch metaalbewerkingsbedrijf met circa 50 medewerkers. De onderneming

Nadere informatie

``MOSE`` - de immense waterkering van Venetië gelast met Megafil 710 M.

``MOSE`` - de immense waterkering van Venetië gelast met Megafil 710 M. ``MOSE`` - de immense waterkering van Venetië gelast met Megafil 710 M. E. Engindeniz, Altleiningen; P. Giorgi, Padova-Italien Om de Lagune van Venetië tegen hoog water te beschermen heeft het Waterschap

Nadere informatie

De TRUMPF 3D laser systemen. Van applicatie ontwikkeling tot en met productie

De TRUMPF 3D laser systemen. Van applicatie ontwikkeling tot en met productie De TRUMPF 3D laser systemen STAP IN DE 3D WERELD VAN TRUMPF: Van applicatie ontwikkeling tot en met productie Met de TRUMPF TruLaser Robot en de TRUMPF TruLaser Cell bieden wij u op het gebied van lasersnijden

Nadere informatie

MIG ROESTVASTSTAAL CBL MIG 308 LSI

MIG ROESTVASTSTAAL CBL MIG 308 LSI CBL MIG 308 LSI Is een massieve draad voor het lassen van austenitisch roestvast staal, zoals 304 en 304L. De lasbaarheid is uitstekend in alle posities. Normen: AWS A5.9: ER 308 LSi EN 12072: 19 9 L Si

Nadere informatie

a s s o r t i m e n t l o g i s t i e k

a s s o r t i m e n t l o g i s t i e k compleet in duplex technische informatie a s s o r t i m e n t l o g i s t i e k compleet in duplex Met trots presenteren wij ons -programma, met uitgebreide technische informatie, ons assortiment en op

Nadere informatie

Product/Gasvoerend lassen.

Product/Gasvoerend lassen. Product/Gasvoerend lassen. Inleiding De wereld is een continu bedrijf, werken en leven gaat dag en nacht door, dus ook de levering van water, elektriciteit en gas. Om te zeker te stellen dat de levering

Nadere informatie

StudieGids 2015/2016

StudieGids 2015/2016 Omdat verbinden kennis vereist StudieGids 2015/2016 Lastechnische opleidingen Booglassen met NIL-einddiploma Certificeren van lassers Lastechnische trainingen op maat Opleiding lascoördinator S2C is onderdeel

Nadere informatie

Marleen Rombouts Lasercentrum Vlaanderen, Vito, Mol (België) Marleen.Rombouts@vito.be

Marleen Rombouts Lasercentrum Vlaanderen, Vito, Mol (België) Marleen.Rombouts@vito.be 26/01/2012 Lasercladden, een duurzaam proces voor het produceren en herstellen van componenten Marleen Rombouts Lasercentrum Vlaanderen, Vito, Mol (België) Marleen.Rombouts@vito.be Lasercentrum Vlaanderen

Nadere informatie

AANMELDINGSFORMULIER VOOR DE OPLEIDING EN 1090 WELDING COORDINATION - S VOLGENS EWF GUIDELINE 652 1. PERSOONLIJKE GEGEVENS

AANMELDINGSFORMULIER VOOR DE OPLEIDING EN 1090 WELDING COORDINATION - S VOLGENS EWF GUIDELINE 652 1. PERSOONLIJKE GEGEVENS Pagina 1 van 5 AANMELDINGSFORMULIER VOOR DE OPLEIDING EN 1090 WELDING COORDINATION - S VOLGENS EWF GUIDELINE 652 1. PERSOONLIJKE GEGEVENS Naam kandidaat: Werkgever: Straat & nummer: Postcode: Plaats: Telefoonnummer:

Nadere informatie

Voorkomen van lasvervorming in het ontwerpstadium

Voorkomen van lasvervorming in het ontwerpstadium Laskennis opgefrist (nr. 1) Voorkomen van lasvervorming in het ontwerpstadium In deze aflevering worden algemene richtlijnen gegeven om de ongewenste vervorming door het lassen te beperken in de ontwerpfase

Nadere informatie

Specialty Stainless Steel Processes

Specialty Stainless Steel Processes Specialty Stainless Steel Processes Bodycote Dé partner voor u Precies wat u nodig heeft. Bodycote biedt een compleet scala van warmtebehandelingen, oppervlaktetechnologieën en warm isostatisch persen

Nadere informatie

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica België Inleiding Aanleiding De industrie wordt wereldwijd steeds hoogwaardiger en heeft alsmaar meer behoefte aan ondernemingen die uitblinken in een hightech

Nadere informatie

Gesoldeerde Platenwarmtewisselaars

Gesoldeerde Platenwarmtewisselaars Gesoldeerde Platenwarmtewisselaars Algemene Documentatie L-Line gesoldeerde platenwarmtewisselaars Constructie Gesoldeerde platenwarmtewisselaars zijn pure tegenstroom warmtewisselaars. De gesoldeerde

Nadere informatie

EFFECT. 4 7 geluidsbeheersing. 8 9 toegangstechniek. 10 11 operator cabines. 12 13 plaatbewerking. 14 15 kennis & ontwikkeling

EFFECT. 4 7 geluidsbeheersing. 8 9 toegangstechniek. 10 11 operator cabines. 12 13 plaatbewerking. 14 15 kennis & ontwikkeling INZICHT EFFECT 4 7 geluidsbeheersing 8 9 toegangstechniek 10 11 operator cabines Inzicht. Weten wat werkt. In welke situatie. Voor wie. En vooral: met welk doel. We denken. Vragen. Verwonderen. Onderzoeken

Nadere informatie

Geen stress met Ruukki Laser

Geen stress met Ruukki Laser Geen stress met Ruukki Laser www.ruukki.com Meer dan 15 jaar expertise Géén spanning met Ruukki Laser Ruukki was de eerste staalproducent in Europa die de uitdaging aanging om plaatstaal te ontwikkelen

Nadere informatie

TECHNI SHOW MEDIAKIT 2010

TECHNI SHOW MEDIAKIT 2010 Een aantrekkende markt...of niet. Wij staan voor u klaar! Hans Koopmans Martijn Min Fientje Köster Harry Steunenberg Thomas Baggelaar Sylvia Blok Gerrit Mollema TECHNI SHOW MEDIAKIT 2010 Stelt u zich eens

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Staalservice

Kracht door samenwerking. VDL Staalservice Kracht door samenwerking VDL Staalservice VDL Staalservice VDL Staalservice, opgericht in 1983, maakt sinds 1993 deel uit van VDL Groep. vdl staalservice, met ongeveer 100 medewerkers, biedt een scala

Nadere informatie

Kwaliteits- en productiviteitsverhoging door aanwending van innovatieve booglasvarianten. Lasproeven op dunne plaat

Kwaliteits- en productiviteitsverhoging door aanwending van innovatieve booglasvarianten. Lasproeven op dunne plaat Voortgangsverslag Collectief Onderzoeksproject Innolas (IWT 060859) Kwaliteits- en productiviteitsverhoging door aanwending van innovatieve booglasvarianten Lasproeven op dunne plaat Belgisch Instituut

Nadere informatie

m a c h i n e s p e c i a l i s t e n

m a c h i n e s p e c i a l i s t e n BS machine specialisten industrieel onderhoud m a c h i n e s p e c i a l i s t e n o v e r b s BS, opgericht in 1946, heeft zich de reputatie verworven de machinespecialist bij uitstek te zijn. De organisatie

Nadere informatie

Service en onderhoud. Eén telefoontje is genoeg.

Service en onderhoud. Eén telefoontje is genoeg. Service en onderhoud Onze projectmatige werkwijze garandeert snelle en adequate oplossingen. HB Group voert wereldwijd, 24 uur per dag, 7 dagen per week, service en onderhoud uit. Eén telefoontje is genoeg.

Nadere informatie

UITVOERINGS VOORSCHRIFTEN EXAMINERING werken met twin ferrule fittingen Ingangsdatum 1 april 2012

UITVOERINGS VOORSCHRIFTEN EXAMINERING werken met twin ferrule fittingen Ingangsdatum 1 april 2012 werken met twin ferrule fittingen Ingangsdatum 1 april 2012 SSVV - versie 1.1 augustus 2015 Artikel 1 Het examen 1. Het examen dient te worden afgenomen conform de door VCA gepubliceerde toetsmatrijs en

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie

CE-markering volgens EN 1090-1 Een update

CE-markering volgens EN 1090-1 Een update CE-markering volgens EN 1090-1 Een update Ir. G.E. (Bert) van Beek IWE Disclaimer Wie is Bert van Beek? Kleine zelfstandige (Telford Consult BV) specialist op het gebied van fabricage/montage staalconstructies

Nadere informatie

CE-markering volgens EN 1090-1 Een update. Ir. G.E. (Bert) van Beek IWE

CE-markering volgens EN 1090-1 Een update. Ir. G.E. (Bert) van Beek IWE CE-markering volgens EN 1090-1 Een update Ir. G.E. (Bert) van Beek IWE EN 1090-1 Opwaaiend stof Disclaimer Wie is Bert van Beek? Kleine zelfstandige (Telford Consult BV) specialist op het gebied van fabricage/montage

Nadere informatie

BESPARING IN BESCHERMGAS BIJ HET GASBOOGLASSEN. Theo Luijendijk, Luijendijk Advisering Jurriaan van Slingerland, TU Delft

BESPARING IN BESCHERMGAS BIJ HET GASBOOGLASSEN. Theo Luijendijk, Luijendijk Advisering Jurriaan van Slingerland, TU Delft BESPARING IN BESCHERMGAS BIJ HET GASBOOGLASSEN Theo Luijendijk, Luijendijk Advisering Jurriaan van Slingerland, TU Delft De methode om de productiekosten bij het gasbooglassen te verlagen is automatisering.

Nadere informatie

BEDRIJFSSCAN EN 1090 & EN-ISO 3834

BEDRIJFSSCAN EN 1090 & EN-ISO 3834 BEDRIJFSSCAN EN 1090 & EN-ISO 3834 Logo bedrijf DATUM BEDRIJFSNAAM RAPPORT OPGESTELD DOOR: ELEKTROLAS LASTECHNIEK B.V. GOMPENSTRAAT 9 5145 RM WAALWIJK +31 (0)416336777 CONTACTPERSOON: BEDRIJFSGEGEVENS

Nadere informatie

Besam IFD type EN, TF en TM

Besam IFD type EN, TF en TM Besam IFD type EN, TF en TM Industriële snelvouwdeuren Ideaal voor een snelle doorgang bij middelgrote tot grote entrees ASSA ABLOY, the global leader in door opening solutions Verkrijgbaar in vele aantrekkelijke

Nadere informatie

Pneumatiek cilinders

Pneumatiek cilinders Pneumatiek cilinders perslucht in beweging perslucht in beweging Pneumatiek cilinders en Q Plus Q Plus heeft een prachtig pakket cilinders, daar kan niemand omheen. Het pakket is breed en we hebben samen

Nadere informatie

FPC01 Overzichtsplan kwaliteitshandboek & documenten Conform EN1090-2 en EN ISO 3834-2

FPC01 Overzichtsplan kwaliteitshandboek & documenten Conform EN1090-2 en EN ISO 3834-2 FPC01 Overzichtsplan kwaliteitshandboek & documenten Conform EN1090-2 en EN ISO 3834-2 Alle documenten die hieronder vermeld staan vormen samen het kwaliteitshandboek. Dit document toont beknopt hoe, waar

Nadere informatie

Flexibel: staanders in 6 soorten en liggers om de 50 mm verstelbaar

Flexibel: staanders in 6 soorten en liggers om de 50 mm verstelbaar PALLETSTELLINGEN Flexibel: staanders in 6 soorten en liggers om de 50 mm verstelbaar Van simpel rek Tot compex magazijn hoog en stevig en in alle veiligheid PALLETSTELLINGEN Palletstellingen zijn erg eenvoudig

Nadere informatie

TIG 101 201 221 301 321 401 451

TIG 101 201 221 301 321 401 451 TIG 101 201 221 301 321 401 451 Migatronic TIG ERGO - nieuwe ergonomisch ontworpen lastoortsen Instelbare regeling Met de trappenloze regeling van de lasstroom met één vinger op de regelknop kunnen essentiële

Nadere informatie

Aanbod technische opleidingen Onderhoud, transport en procestechniek. www.academytatasteel.nl. Tata Steel Academy Postbus 10000 1970 CA IJmuiden

Aanbod technische opleidingen Onderhoud, transport en procestechniek. www.academytatasteel.nl. Tata Steel Academy Postbus 10000 1970 CA IJmuiden www.academytatasteel.nl Aanbod technische opleidingen Onderhoud, transport en procestechniek Deze informatie is zo zorgvuldig mogelijk samengesteld. Tata Steel Europe Limited en haar dochterondernemingen

Nadere informatie

Curriculum vitae. Opleiding Richting Ervaring Veel ervaring in CAD Woonplaats. 10 + jaar Technisch tekenaar Solid Edge Solidworks

Curriculum vitae. Opleiding Richting Ervaring Veel ervaring in CAD Woonplaats. 10 + jaar Technisch tekenaar Solid Edge Solidworks Curriculum vitae PERSOONLIJKE DETAILS Naam Sergio Woonplaats DELFT Geboortedatum 1979 SAMENVATTING Opleiding Richting Ervaring Veel ervaring in CAD Woonplaats HBO HTS Werktuigbouwkunde 10 + jaar Solid

Nadere informatie

De organisatie is in staat om direct in te spelen op nieuwe ontwikkelingen, hierbij produceren wij tegen aantrekkelijke prijzen,

De organisatie is in staat om direct in te spelen op nieuwe ontwikkelingen, hierbij produceren wij tegen aantrekkelijke prijzen, Plaattechnieken Bedrijfsprofiel WEVAB is een modern, praktisch en flexibel productiebedrijf en al meer dan 40 jaar gespecialiseerd in het nauwkeurig bewerken van voornamelijk aluminium profielen en platen

Nadere informatie

1.200. Uw draaibank. Het is tijd om gebruik te maken van het volledige potentieel van uw machine. seconden klauw snelwissel

1.200. Uw draaibank. Het is tijd om gebruik te maken van het volledige potentieel van uw machine. seconden klauw snelwissel Machinebouwers sinds 1991 Voor enkelstuks en kleine series Nederlandse ontwikkeling Eigen besturing Fabrieksservice STYLE besturing Eenvoudig en snel programmeren 2014 SCHUNK GmbH & Co. KG Handbediendeklauwplaat

Nadere informatie

toeleverancier met toegevoegde waarde

toeleverancier met toegevoegde waarde toeleverancier met toegevoegde waarde Toeleverancier met toegevoegde waarde Wij zijn specialist in het vervaardigen van componenten, modules en complete systemen. Centraal staan gecompliceerde vormen in

Nadere informatie

De kracht van bewezen technologie

De kracht van bewezen technologie De kracht van bewezen technologie De kracht van bewezen technologie Rodelta Pumps International BV is een nationaal en internationaal toonaangevende producent van centrifugaalpompen. Al meer dan 60 jaar

Nadere informatie

bott vario De bedrijfswageninrichting voor uw Peugeot Bipper Partner Expert Boxer

bott vario De bedrijfswageninrichting voor uw Peugeot Bipper Partner Expert Boxer bott vario De bedrijfswageninrichting voor uw Peugeot Bipper Partner Expert Boxer bott vario Thuis in uw Peugeot 2 www.bottvario.nl U heeft gekozen voor een Peugeot. Met deze keuze heeft u een goede basis

Nadere informatie

Workshop Mechanische Damprecompressie - DWA

Workshop Mechanische Damprecompressie - DWA Ontwikkelingen op het vlak van compressor technologie Johan van der Kamp, chief design engineer Bodegraven, 4 maart 2015 Radiax compressor Inhoud Bronswerk, het bedrijf Bronswerk Heat Transfer Nederlands

Nadere informatie

BEDRIJFSSCAN EN 1090 & EN-ISO 3834 BEDRIJFSNAAM DATUM

BEDRIJFSSCAN EN 1090 & EN-ISO 3834 BEDRIJFSNAAM DATUM BEDRIJFSSCAN EN 1090 & EN-ISO 3834 DATUM BEDRIJFSNAAM RAPPORT OPGESTELD DOOR: ELEKTROLAS LASTECHNIEK B.V. GOMPENSTRAAT 9 5145 RM WAALWIJK +31 (0)416336777 CONTACTPERSOON: JOOST VAN DEN HOOVEN RUUD SCHIPPER

Nadere informatie

ISO 9001:2000. Kwaliteit gewaarborgd!? Auteur: Henk Stitselaar Verslag nr: 3 Klas: E432 Praktijkbegeleider: G. de Graaf Inleverdatum: 02-12- 05

ISO 9001:2000. Kwaliteit gewaarborgd!? Auteur: Henk Stitselaar Verslag nr: 3 Klas: E432 Praktijkbegeleider: G. de Graaf Inleverdatum: 02-12- 05 ISO 9001:2000 Kwaliteit gewaarborgd!? Auteur: Henk Stitselaar Verslag nr: 3 Klas: E432 Praktijkbegeleider: G. de Graaf Inleverdatum: 02-12- 05 BEDRIJFSKUNDIG VERSLAG Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2.

Nadere informatie

GASGESTOOKTE LUCHTVERWARMING VOOR UTILITEIT EN INDUSTRIE

GASGESTOOKTE LUCHTVERWARMING VOOR UTILITEIT EN INDUSTRIE GASGESTOOKTE LUCHTVERWARMING VOOR UTILITEIT EN INDUSTRIE Alles rondom Duurzame oplossingen voor nu en in de toekomst: In de meer dan vijftig jaar van haar bestaan heeft Thermagas altijd vooruit gekeken.

Nadere informatie

persinformatie Persluchtmotor met inbouwhoogte van slechts 150 mm

persinformatie Persluchtmotor met inbouwhoogte van slechts 150 mm persinformatie Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen Atlas Copco Tools Nederland, Merwedeweg 7, NL -, Tel. 078-6230230, Fax 078-6104702, tools.nl@nl.atlascopco.com, www.atlascopco.nl

Nadere informatie