Innoveren, opleiden en leren in de autobranche

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "2.8-1. Innoveren, opleiden en leren in de autobranche"

Transcriptie

1 Innoveren, opleiden en leren in de autobranche Drs. ].H.M. Warmerdam Handboek Effectief Opleiden tj/j7 okt t.Ol

2 2.8 OPLEIDINGSBELEID/ SECTORAAL OPI.EJDINGSHEI.E!D Inhoud 1 Inleiding Innoveren in de autobranche Bedrijfsopleidingen bieden uitkomst 2.8-I.os 4 Verbetering aansluiting. via vergroting betrold<:enheid sociale partners s Activering ondernemers via opleidingsnetwerken op bedrijfsketenniveau 6 Kwalificering van lager opgeleiden door leeractiviteiten op de arbeidsplaats s 2.s-1.1o 7 Flexibele koppeling tussen opleiding en beroepspraktijk z.s Afsluiting Literatuur Auteur: Drs. J.H.M. Warmerda1n is verbonden aan het Instituut voor Toegepaste Sociale Wetenschappen (ITS) in Nijmegen Handboelc Effectief Opleiden 13/38 okt. 97

3 Innoveren, opleiden en leren in de autobranche 1 Inleiding In deze bijdrage wordt beschreven hoe in de autoreparatiesector vorm wordt gegeven aan bedrijfsopleidingen. De autobranche kenmerkt zich momenteel door een hoog niveau van technologische innovatie. Nieuwe elektronica~ en in~ formaticatoepassingen vinden steeds meer ingang in auto's, apparatuur en werkprocessen en met die nieuwe ontwikkelingen verandert het werk van de monteurs in de reparatiewerkplaatsen ingrijpend. De autobranche is ook een branche waar veel aan opleiding wordt gedaan. De deelname van werknemers aan opleiding en bijscholing ligt er een stuk hoger dan in veel andere branches uit het midden- en kleinbedrijf. De behoefte aan opleiding is groot, gegeven het hoge tempo van innovatie, en de branche slaagt er blijkbaar in effectief op die behoefte in te spelen. Wat kunnen andere branches leren van deze succesvolle aanpakvan sectoraal opleidingsbeleid? In deze bijdrage leggen we het accent op drie kernproblemen die in dit verband aan de orde zijn: de aansluiting tussen beroepsopleiding en beroepspraktijk, de activering van kleinere ondernemers en de stimulering van leeractiviteiten onder lager gekwalificeerd personeel. We beschrijven wellee oplossingen de autobranche hiervoor heeft gevonden. 2 Innoveren in de autobranche De autobranche in Nederland telt circa 12.ooo bedrijven en bijna so.ooo werlmemers. Er zijn twee redenen waarom het interessant is te kijken naar deze branche als het gaat om de rol van bedrijfsopleidingen als strategische instrumenten in het aanpassingsproces van economische sectoren. In de eerste plaats is de autobranche interessant vanwege de technologische vernieuwing. Het is altijd al een sterk innovatieve branche geweest, maar met de opkomst van de microelektronica is het innovatieproces de laatste 10 jaar nog in een tempoversnelling geraakt. Er zijn drie gebieden waar de micro-elektronica snel terrein wint: in de auto zelf, in de werkplaatsapparatuur en in de bedrijfslogistiek (VAM, 1988). De oudste toepassingen van micro-elektronica in de auto zijn te vinden op en rond de motor. Dit zijn de zogenaamde motormanagementsystemen. Deze systemen regelen essentiële motorfuncties, zoals brandstofmenging, inspuiting en ontsteking. Van recenter datum zijn systemen voor de beheersing van het voer~ tuig, zoals de antibloldceersystemen (ABS) voor de remmen en de antislipsystemen (ASR) voor de wielen. Elektronische beheersingssystemen zijn er inmid~ deis ookvoor de versnellingen, de vering, de wielaandrijving en de beveiliging. De nieuwste systemenhebben een adaptief, zelflerend karakter, datwil zeggen dat ze zich tijdens het rijden automatisch kunnen aanpassen aan wijzigingen in de omstandigheden op de weg of in het rijgedrag van de bestuurder. Tot voor kort beschikten alleen duurdere autotypes over dergelijke systemen. Ze worden echter toenemend ook in goedkopere middenklassers toegepast. De micro-elektronica dringt de laatste jaren ook steeds verder door in de reparatiewerkplaatsen, vooral in de meet- en testapparatuur die daar wordt gebruikt. Handboek Effectief Opleiden 13/39 okt :3

4 2.8 OPLE!DINGSBELE!D/ SECI"ORAAL OPLEIU!NGSHE!.Ii!D In veel garages zijn de traditionele meetkasten inmiddels vervangen door com~ putergestuurde diagnosestations, die niet alleen metingen verrichten en tests uitvoeren, maar ook storingen opsporen en analyseren. Ze geven aan wat er mis is, waar de storing kan zitten, waar de oorzaken van de storing kunnen worden gezocht en welke handelingen moeten worden verricht om de storing te verhelpen. Monteurs kunnen menugestuurd deze testprogramma's doorlo~ pen. Een van de kernelementen van het monteursvak, nan1elijk het opsporen en verhelpen van storingen, krijgt daarmee een heel ander karakter. Het derde toepassingsgebied van micro~elektronica is de administratieve en logis~ tieke automatisering. Veel garagebedrijven hebben de laatstejaren de verkoopadministratie en het magazijnbeheer op de computer gezet. Diverse dealerorga~ nisaties zijn bezig met de ontwild<eling van landelijke computernetwerken, waarbinnen de fabrikant/importeur en zijn dealerbedrijven zijn gekoppeld. Deze automatisering is niet rechtstreeks van invloed op het werk in de werk~ plaatsen, maar ze raakt de monteurs wel indirect, omdat ze andersoortige vormen van organisatie van het werk mogelijk maakt. Computernetwerken binnen de dealerorganisatie bieden bij voorbeeld de mogelijkheid tot diagnosestelling 'op afstand'. Deze ontwildcelingen op technologisch gebied hebben grote gevolgen voor de monteurs in de werkplaatsen. Steeds meer monteurs krijgen te maken met een wezenlijk ander soort technologie dan waarmee ze doorgaans gewend zijn te werken: elektronica en micro~elektronica. Diagnostische werkzaamheden, zoals het testen van systemen, het analyseren van storingsoorzaken en het af~ wegen van alternatieve oplossingsmogelijkheden, gaan een steeds groter deel van het monteurswerk uitmaken. Monteurs zullen zich daarvoor nieuwe en wezenlijk andersoortige kwalificaties eigen moeten maken. Vooral twee typen kwalificaties worden de komende jaren van groter belang (Rauner & Zeymer, 1991; Rauner e.a., 199s): ~ systeemkennis, dat wil zeggen het vermogen problemen in het functione~ ren van de auto in systeemtermen te analyseren en in staat te zijn samenhan~ gen tussen de verschillende functies, componenten en subsystemen van de auto te onderkennen; ~ methodische competentie, dat wil zeggen kunnen bepalen well<e wijze van probleemdiagnose en probleemoplossing onder welke omstandigheden het meest geschikt is en deze vervolgens adequaat kunnen toepassen. Deze ontwild<elingen binnen het monteursvak worden in de branche gety~ peerd als een omschakeling van 'sleutelaar naar diagnosticus' {VAM, 1988). Veel monteurs zullen moeten worden bijgeschoold op terreinen als geïntegreerde elektronica, moderne test~ en diagnosewerkwijzen, geautomatiseerde informatiesystemen en nieuwe reparatiemethoden. De branche verwacht overigens dat dit niet zonder problemen zal verlopen. Er werken in de branche nogal wat zuiver mechanisch opgeleide, traditioneel georiënteerde monteurs waarvan het de vraag is of zij de stap naar de elektronica (of: mechatronica) zonder meer kunnen zetten. Voor deze groep zijn in ieder geval extra scholingsinspan~ ningen nodig (OOMT, 1993). Handboek Effectief Opleiden. lj /4o okt. 97

5 z,s-1. Innoveren, opleiden en leren in de autobranche Een tweede reden waarom de autobranche interessantis vanuit een optiek van strategisch opleidingsbeleid, is omdat er, naast de betekenis van opleiding voor technologische innovatie, sprake is van een directe relatie tussen kwalificatie en commerciële concurrentie. De automarkt kampt al een aantaljaren met verzadigingsverschijnselen en de grote producenten verdringen elkaar om de gunst van de consument (Won1ack e.a., 199o; Dankbaar, 1992). De techniek, de kwaliteit en de prijs van het product waren lange tijd de belangrijkste aspecten waarmee autoproducenten zich van hun concurrenten konden onderscheiden. Maar doordat techniek, kwaliteit en prijs dichter bij elkaar zijn komen te liggen, zijn geleidelijk twee andere aspecten van groter belang geworden, namelijk het imago van het merk en de kwaliteit van de service. Dat laatste aspect, de servicelcwaliteit, is echter iets wat buiten de directe beheersmacht van de producenten valt. Deze wordt bepaald binnen de servicewerkplaatsen en is daar weer voor een belangrijk deel afhankelijk van de kwaliteit van het personeelsbestand. De kwaliteiten i.c. de kwalificaties van de monteurs in de reparatiewerkplaatsen zijn in de huidige marktverhoudingen dus van strategisch belang in de concurrentie tussen de autoproducenten, iets wat door de producenten ook wordt onderkend en waarop zij steeds meer greep proberen te krijgen (Rauner e.a., 1995). Die strategische betekenis van servicekwaliteit voor de concurrentiepositie van automerken maakt het eveneens de moeite waard het opleidingsbeleid in de autoreparatiebranche nader te beldjken. 3 Bedrijfsopleidingen bieden uitkomst De ontwildcelingen in de technologie en op de afzetmarkt hebben de opleidingsinstellingen in de autobranche niet ongemoeid gelaten. De laatste jaren is er een waar scholingsoffensiefontlcetend. Er zijn nieuwe voorzieningen en faciliteiten voor scholing gekomen, het scholingsaanbod is sterk uitgebreid en vernieuwd, de verschillende voorzieningen zijn beter op elkaar afgestemd (OOMT, 1993). En de geleverde inspanningen hebben resultaat gehad. Uit onderzoek blijkt dat de autobranche in vergelijldng met andere branches in het middenen ldeinbedrijf relatief veel ondernemers telt die ernaar streven nieuwe ontwildcelingen op de markt en in de technologie via scholing het hoofd te bieden. In de autobedrijven hanteert 40 procent van de ondernemers bijscholing actief als instrument om problemen in het bedrijf als gevolg van nieuwe ontwildcelingen op te vangen. Over alle bedrijven heen gezien ligt dit percentage een stuk lager, namelijkop 19 procent. De autobranche scoort op dit punt het hoogste van alle onderzochte branches (Van den Tillaart e.a, 1992). In de branche wordt niet alleen veel over opleiding gepraat, er wordt ook feitelijk veel aan gedaan. Dat maakt de sector des te meer geschikt om te bekijken wellee rol bedrijfsopleidingen spelen in tijden van commerciële en technologische turbulentie. We zullen niet alle aspecten van de opleidingspralctijk in de autobranche in dit artikel gaan bespreken - dat zou het kader van deze bijdrage te buiten gaan maar we zullen ons verder concentreren op drie kernproblemen van sectoraal opleidingsbeleid in het midden- en ldeinbedrijf. Veel branches hebben met deze problemen te maken en moeten er op de een ofandere manier een oplos- Handboek Effectief Opleiden 13 f41 okt. 97

6 2.8 OPL!i!DINGSDIJLEID/ SECTORAAL OPLEIDINGSllF.LE!D sing voor zien te vînden. Naarmate de drukvanuit technologie en markten toeneemt, wordt de noodzaak daarvoor om goede oplossingen te vinden des te groter. Het gaat om de volgende problemen: - het probleem van de aansluiting tussen beroepsopleiding en beroepspraktijk; - het probleem van de activering van (ldeinere) ondernemers op opleidingsgebied; - het probleem van de opleiding en bijscholing van laaggekwalificeerde werkneiners. We zullen beschrijven hoe in de autobranche met deze problemen wordt omgegaan, vanuit de gedachte dat andere branches kunnen leren van de oplossingen die de autobranche heeft gevonden. We gaan in op respectievelijk: de vergroting van de betraideenheid van sociale partners bij opleidingsbeleid als strategie om de aansluiting tussen opleiding en beroep te verbeteren; de vorming van opleidingsnetwerken in de bedrijfsketen, die mede worden ingezet omldeinere ondernemers te activeren; en de ontwildceling van allerlei vormen van leren op de werkplek om ook lager opgeleide werknemers bij scholingsinitiatieven te betreld<:en. We moeten overigens wel bedenken dat de 'oplossingen' die de autobranche op deze punten hanteert niet zijn 'gemaakt', maar zich geleidelijk hebben 'ontwildeeld' (en nog ontwildeelen). Ze zijn tot stand gekomen in een krachtenveld van samenspel en tegenspel, waarin diverse partijen op diverse niveaus, met diverse belangen en vanuit diverse optieken, elk hun eigen bijdrage leveren. Opleiden in de autobranche is niet alleen een zaak van opleiders en opleidingsinstellingen, maar ookvan sociale partners, ondernemers (fabrikanten, importeurs, dealers), bedrijfsmanagers, werkplaatschefs en, niet in de laatste plaats, van de wedmemers zelf. In andere branches kan dit anders liggen. Andere partijen kunnen in het spel betraideen zijn, de verhoudingen tussen partijen kunnen een ander karakter hebben en het ontwikkelingsperspectief kan er anders uitzien. Dat is iets waarmee uiteraard rekening moet worden gehouden bij generalisering van de ervaringen van de autobranche naar andere branches. 4 Verbetering aansluiting via vergroting betmldeenheid sociale partners Het eerste probleem waar veel branches mee kampen is dat ontwildcelingen in de beroepspraktijk onvoldoende worden vertaald in de beroepsopleidingen omdat er een te grote afstand is tussen bedrijven en opleidingsinstellingen en partijen te veellangs gescheiden wegen opereren. Een mogelijke oplossing in dit verband is het doorbreken van de schotten tussen onderwijs en arbeid door vergroting van de betraideenheid van de sociale partners bij de beroepsopleidingen. Dat is een optie die na de commissies Wagner, Rauwenhoff en Van Veen door de overheid met krachtwordt uitgedragen (Hövels & Römleens, 1993). Ook in de autobranche is op dit vlak de laatste 10 jaar veel gebeurd. a De sociale partners hebben op landelijk niveau een belangrijke stem gekregen bij de invulling en vaststelling van de eindtermen voor de nieuwe, geherstructureerde, beroepsopleidingen en de vakopleidingen in het kader van het leerlingwezen, een belangrijke toeleverancier voor de branche. Via speciale sectorale Handboek Effectief Opleiden 13f42 okt. 97

7 z.s-1. Innoveren, opleiden en leren in de autobranche commissies onderwijsfbedrijfsleven zijn ze ook regionaal nauw bij de uitvoering van deze opleidingen betroldcen. b In de CAO is een aantal trendzettende afspraken over het opleidingsbeleid gemaakt. Enkele jaren geleden is er bij CAO eenopleidings-en ontwikke!ingsfonds ingesteld, grotendeels gefinancierd via een heffing op de loonsom van de bedrijven, waaruit opleidingsactiviteiten in de branche kunnen worden gesubsidieerd. Ook is een scholingsverlofregeling afgesproken, op grond waarvan werkgevers jaarlijks recht hebben op vergoeding uit het fonds van een aantal scholingsdagen dat gelijk is aan het aantal werknemers dat zij in dienst hebben. Het fonds, het Opleidings- en Ontwildcelingsfonds Motorvoertuig- en Tweewielerbranche (OOMT), dat door vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers gezamenlijk wordt bestuurd, is de laatste jaren uitgegroeid tot de belangrijkste beleidsbepalende instantie op opleidingsgebied binnen de sector. c De functie van het vakopleidingsinstituut in de branche, de INNOVAM, is geherdefinieerd en versterkt. De INNOVAM was voorheen vooral een uitvoerend opleidingsinstituut. Het is geleidelijk omgevormd tot een volwaardig innovatie- en opîeidingscentrum, dat onder meer tot taak heeft gekregen het hele opleidings-en bijscholingsbeleid in de branche voor te bereiden en te coördineren. Het instituut is daartoe direct onder de sociale partners, verenigd in het OOMT, geplaatst. d Op initiatief van OOMT en INNOVAM is een meer planmatige aanpak van opleiding en bijscholing in de sector geïntroduceerd. In het kader daarvan is behoeftenonderzoek in de branche gedaan, is een meerjarenbeleidsplan ontwildceld, is het opleidingsaanbod inhoudelijk sterk vernieuwd en uitgebreid en is een stelsel van contractopleidingen ontwildceld, dat meer mogelijkheden voor flexibiliteit en maatwerk richting bedrijven biedt. e Mede onder invloed van de sociale partners zijn er initiatieven ontwildceld om te komen tot een betere afstemming van het opleidingsaanbod van het regulier onderwijs, de valeopleidingen en de bedrijven zelf. Dit heeft geleid tot allerlei nieuwe samenwerkingsverbanden, bijvoorbeeld tussen vakopleidingen en bedrijven rond uitbesteding van trainingen en contractactiviteiten; tussen vakopleidingen en scholen, bijvoorbeeld voor gezamenlijke ontwikkeling van programma's; en tussen scholen en bedrijven, bijvoorbeeld in verband met stages en sponsoring van leermiddelen en lesmateriaal. Met al deze maatregelen heeft de autobranche een infrastructuur voor opleiding geschapen die er zijn mag. Individuele bedrijven kunnen niet alleen voor opleiding van nieuwe wedmemers een beroep op deze infrastructuur doen, maar ook voor bijscholing van zittend personeel. Een deel van de inspanningen die de bedrijven anders zelf hadden moeten leveren om personeel te kwalificeren voor de nieuwe technologie is daarmee verlegd naar het brancheniveau. De ontwikkelingen in het branche-opleidingssysteem zijn voor een goede inschatting van de positie van de bedrijfsopleidingen dan ook van groot belang (Mulder & De Grave, 1996). Handboek Effectief Opleiden n f43 okt. 97

8 2.11 OPUillJ!NGSBELEID/ SECfORAAL OPLEIDINGSRRLEID s Activering ondernemers via opleidingsnetwerken op bedrijfsketenr niveau De ontwildceling van goede voorzieningen op brancheniveau is vaak echter niet voldoende, In veel branches in het midden- en ldeinbedrijfbestaat er een grote afstand tussen het brancheniveau en het niveau van de bedrijven. In de praktijk is al vaak gebleken dat ondernemers, vooral ondernemers in kleinere bedrijven, moeilijk vanuit beleidscircuits op brancheniveau aanspreekbaar zijn, en dat ze zich al helemaal niet vanuit dat niveau laten aansturen. Uit de problemen die sectorale scholingsfondsen momenteel ondervinden bij het stir muleren van scholing in de bedrijven blijkt dat dit op het gebied van scholing niet anders is dan op andere terreinen. Kleine ondernemers zijn niet gemaldeer lijk mobiliseerbaar vanuit anonieme instanties die in hun ogen ver van hun bed opereren en waar zij nauwelijks zakelijke bindingen mee hebben (Van den Tillaart & Warmerdam, t99s). Moet dat nu als een onvermijdelijk gegeven worden geaccepteerd of moet worden gezocht naar aanvullende mogelijkheden om ondernemers te stimuleren? Mogelijkheden die dichter bij huis liggen en meer bij de alledaagse bedrijfspraktijk aansluiten? Wij zouden voor dat laatste willen pleiten. Ook op dit punt kunnen constructies die in de autobranche zijn ontwildceld als voorbeeld dienen. In de autobranche heeft zich geleidelijk een stelsel van opleidingsvoorzieningen ontwildceld op een niveau tussen het bedrijfsr en het brancheniveau in. We doelen hier op de opleidingsvoorzieningen van de importeurs. Nederland kent, wat de verkoop van nieuwe auto's betreft, een systeem van selectieve distributie, hetgeen wil zeggen dat de distributie van auto's verloopt via landelijke verr koopnetten van importeurs. Elke importeur sluit contracten af met een netwerk van dealerbedrijven, waarbij de dealers de exclusieve verkooprechten van een automerk krijgen in een bepaald rayon. De dealercontracten, die jaarr lijks opnieuw worden afgesloten, bevatten allerlei afspraken over aantallen te verkopen auto's, aan te houden voorraden, garantieregelingen, marktbewerr ldng en dergelijke. Ook de bijscholing van dealerpersoneel is doorgaans in de contracten geregeld. De importeurs zijn de belangrijkste aanbieders van bi} scholing in nieuwe technologie voor de medewerkers van de bedrijven in hun dealernetwerk De meeste importeurs beschildcen over een eigen trainingscentrum. Deze trainingscentra zijn goed geoutilleerd en beschildcen vaak over de nieuwste technologie en over moderne leermiddelen, zoals interactieve video, simulatiepanelen en opengewerkte modellen, die ze vaak rechtstreeks van de fabrikant van het betreffende merk aangeleverd krijgen. De trainingscentra hebben eigen docenten in dienst, meestal gespecialiseerde trainers voor techr nische, commerciële en managementcursussen. Vrijwel alle importeurs hebben anticiperend of reagerend op de elektronicaboom in de tweede helft van de jaren tachtig hun technisch bijscholingsaanbad ingrijpend vernieuwd en fors uitgebreid. De meeste importeurs startten met een basiselektronicartraject waarna vervolgens allerlei specifieke cursussen werden ontwildceld voor de nieuwe systemen die door hun merk werden geïntroduceerd. De importeurscentra bieden momenteel een scala van merkspecir fieke en merkgebonden cursussen aan: Handboek Effectief Opleiden tj /44 okt. 97

9 Innoveren, opleiden en leren in de autobranche technische basiscursussen: leergangen die monteurs van dealerbedrijven moeten doorlopen om thuis te raken in de specifieke techniek van het merk; ~ technische specialistencursussen: bedoeld voor ervaren monteurs, die in hun bedrijf door kunnen groeien naar een functie als technisch specialist of, nog hoger, high-tech specialist; ~ cursussen gericht op nieuwe producten en modellen: kortdurende cursus~ sen die het dealerpersoneel moeten bijscholen in de nieuwe technieken die in nieuwe typen auto's zijn toegepast; commerciële cursussen: bedoeld voor de verkopers van de aangesloten dea~ Iers; meestal is hierin ook een behoorlijk brok techniek ve1werkt; ~ managementcursussen: gericht op versterking van de binding aan het merk en op specifieke aspecten van de bedrijfsvoering binnen het dealernetwerk Van dit paldcet zijn de technische bijscholingscursussen veruit de belangrijkste. Volgens schattingen van de INNOVAM nemen de importeurscentra het leeuwendeel van de bijscholing in de branche voor hun rekening. Zij zouden goed zijn voor maar liefstso procent van het totaal aantal bestede scholingsdagen. De importeurscursussen zijn alleen toegankelijk voor ondernemers en werknemers van de aangesloten dealerbedrijven. Mspraken over bijscholing wardenjaarlijks geregeld in het contract tussen dealer en importeur: het dealercon~ tract. Welke afspraken worden gemaakt, hoe de scholing wordt geregeld, en hoe verplichtend de afspraken zijn, verschilt daarbij van importeur tot importeur. Sommige importeurs leggen hun dealers vrij stringente verplichtingen op. Zij houden een soort 'opleidingsboekhouding' van hun dealernet bij en geven zelf aan door wellee monteurs in welk stadium welke opleiding moet worden gevolgd; de dealers zijn aan dat programma gebonden. Bij andere importeurs hebben de afspraken een minder verplichtend karakter. Zij stellen jaarlijks een cursusprogramma op en informeren de dealers daarover, maar de dealers zijn verder vrij zelf te bepalen wellee werknemers wanneer naar wellee cursus gaan. De importeurs blijven er echter wel alert op dat iedereen ook aan de beurt komt. Wat de door ons onderzochte bedrijven betreft is de regelge~ ving in de Ford~organisatie het meest liberaal. Men biedt trainingen aan, waarop de dealers naar eigen keuze mensen kunnen aanmelden. GM-Opellaat de dealers eveneens vrij, maar hanteert wel een eigen plannings~ en oproepsysteem waarbij medewerkers die eenmaal in het trainingsprogramma zijn opgenomen automatisch worden opgeroepen voor vervolgtrainingen in de lijn waarvoor ze zijn aangemeld. BMW is het meestverplichtend. BMW-dealers zijn vrij in de keuze voor wellee trainingen zij personeel aanmelden, maar elke dealer is verplicht, op straffe van een malus, namelijk het risico van verlies van een omzetkorting, om medewerkers een minimum aantal dagen bijscholing per jaar te laten volgen, te weten 5 dagen plus 12 uur video-educatie voor technisch personeel en 2,5 dag voor commercieel en leidinggevend personeel. Alle drie de importeurs houden nauwkeurig bij wie van de werknemers wellee cursussen heeft gevolgd. Bijscholingscursussen worden geregistreerd in een zogenaamd 'trainingspaspoort', een boekwerlçje waarin ellee nieuwe cursus met een officieel stempel van de ilnporteur wordt bijgeschreven. Werknemers kun- Handboek Effectief Opleiden 13 f45 okt. 97

10 2.8 OPLEIDINGSBELEID{ SECIURAAI. Ol'l,EIDINGSBELEID nen dit bij interne ofexterne sollicitaties overleggen als een soort 'curriculum' van hun opleidingscarrière bij de betreffende importeur. Een belangrijke rol in de opleidingsnetwerken hebben de intermediairs tussen het trainingscentrum en de dealerbedrijven. Dergelijke intermediairs zijn bij voorbeeld de regiomanagers, service~inspecteurs en helpdesk-medewerkers van de importeur. Deze intermediairs hebben verschillende nuttige functies in het opleidingsnetwerk: attendering van dealers op nieuw aanbod; bewaking van de deelname aan cursussen; stimuleringvan achterblijvende dealers; advisering van dealers omtrent scholingsdeelname van personeel; bewalring en be~ vordering van de transfer van opleidingen in het bedrijf; evalueren van cursussen in overleg met dealers en medewerkers; signaleren van nieuwe behoeften en lacunes in het aanbod. Mede dankzij de intermediairs zijn de importeurstrainingscentra uitgegroeid tot belangrijke opleidingsvoorzieningen met een grote invloed op de bedrijven in het dealernetwerk De intermediairs vormen naar de ondernemers toe een extra stimulerende factor. Ze bundelen specifieke opleidingskennis en staan veel dichter bij de ondernemers dan representanten van bijvoorbeeld brancheorganisaties. Ze zijn vertrouwd met de ondernemers, kennen hun bedrijven en hun personeel, en houden zich bezig n1et datgene waar de ondernemers ook zelfdagelijks mee bezig zijn: het primaire proces, de dienstverlening aan ldanten van het merk. Vanuit die directe zalcelijke relatie kunnen ze ondernemers gemaldcelijker tot opleiding proberen aan te zetten. Vormen van opleiden die zijn ingebed in bedrijfsnetwerken bestaan overigens niet alleen in de autobranche. Ze zijn ook elders te vinden, bijvoorbeeld in de detailhandel, in de relaties tussen moederbedrijven en filiaalbedrijven; in de metaalnijverheid, in de relaties tussen assemblagebedrijven en toeleveranciers; in de machinebouw, in de relaties tussen machineproducenten en afue~ roers; in de automatiseringsbranche, in de relaties tussen systeemhuizen, softwareleveranciers en gebruikersorganisaties. Netwerken ofwel clusters van bedrijven worden steeds meer van belang bij de organisatie van economische activiteiten. Opleiden op het bedrijfsnetwerkniveau kan dan ook een essentiële component van een sectoraal opleidingssysteem zijn, juist omdat het een schakel kan vormen tussen het sectorniveau en het niveau van de individuele onderneming. Netwerkvorming rond scholing en scholing binnen clusterverbanden zijn tot dusver echter sterk onderbelichte terreinen gebleven. Pas recent lijkt hier enige verandering in te komen (Van der I<rogt, 1996; Jacobs, 1996). 6 Kwalificering van lager opgeleiden door leeractiviteiten op de arbeidsplaats Een derde probleem waar branches en bedrijven vaalc mee te maken hebben is het feit dat een deel van hun werknemers, veelallager gekwalificeerde medewerkers, niet aan bijscholing deelneemt omdat men niet of niet zonder meer in staat is de opleidingen te volgen die vanuit externe opleidingsinstellingen worden aangeboden in relatie tot de invoering van nieuwe producten oftechnologieën. Vooral als het gaat om wezenlijk andersoortige producten en technieken die heel andersoortige kennis en vaardigheden vragen, kunnen zich Handboek EffectiefOpleiden tj/46 okt. 97

11 Innoveren, opleiden en leren in de autobranche wat dit betreft lastige problemen voordoen. In de autobranche speelt het probleem heel duidelijk bij de introductie van elektronica in de door mechanica gedomineerde autotechnologie. Extra voorzieningen voor lager gekwalificeer~ de werknemers in de bedrijven zelfkunnen dan uitkomst bieden. De onderne~ mersin de bedrijven uit ons onderzoek zochten de oplossing in een betere ver~ binding van de formele opleidingen off-the-job met allerlei formele en informele leeractiviteiten op het werk. In twee dealerbedrijven troffen we voorbeelden aan van aanvullende voorzie~ ningen gericht op trainingaon-thejob voor monteurs die vanwege kwalificatie~ tekorten niet ofniet zonder meer in staat waren aan de externe scholing van de importeurs deel te nemen. De Ford-organisatie is momenteel bezig met een inhaaloperatie om alle man~ teurs voldoende kennis van elektronica bij te brengen. De door de importeur en de lnnovam aangeboden individuele bijscholingscursussen bieden daarbij voor een aantal monteurs geen oplossing; deze hebben moeite met het niveau en schrildcen ervoor terug training te volgen in een vreemde, niet-vertrouwde omgeving. Om te voorkomen dat de kwalificaties in de werkplaatsen te veel uit elkaar gaan lopen, is op initiatiefvan een aantal Ford-dealers voor deze groep monteurs een specifieke voorziening getroffen. Er is een zogenaamde 'indealer training' ontwildceld, bestaande uit vijf cursussen, die door erkende do~ centen op locatie, dat wil zeggen in de werkplaatsen zelf, worden gegeven. De monteurs kunnen in hun eigen werkomgeving onder de eigen collega's worden bijgeschoold. De training is afgeleid van het gewone Ford-programma, maar is beperkter qua omvang en inhoud, omdat onder andere bepaalde specialistische theorie-onderdelen werden weggelaten. De Europese Ford-organisatie heeft het initiatief recent overgenomen en naar andere landen uitgebreid. Eind vorig jaar is in Duitsland een grootschalig nieuw opleidingstraject gestart, dat beoogt alle lager gekwalificeerde Ford-monteurs via een gericht aanbod van training-on-the-job een aantal nieuw vereiste basiskwalificaties bij te brengen. Een tweede voorbeeld troffen we aan in een van de onderzochte BMW~bedrijven. Voor de monteurs van dit bedrijf, dat nog maar kort BMW-dealer was, bleekhet externe BMW~bijscholingsaanbod in eerste instantie te hoog gegrepen. Op initiatiefvan de bedrijfsleermeester startte men daarop met een reeks studiebijeenkomsten in het bedrijf zelf. Alle monteurs kwamen gedurende de wintermaanden een avond per week bij elkaar in de bedrijfsschool en bestudeerden dan gezamenlijk een aantal video-instructiebanden die BMW onder zijn dealers distribueert. Normaal is dit zelfstudiemateriaal bedoeld als voorbereiding voor BMW-monteurs die extern op cursus gaan. In het betreffende bedrijfwerd het ook gebruikt om ondergekwalificeerde monteurs voldoende basiskennis bij te brengen, als opstap voor de externe scholing. Een groot deel van de betreffende monteurs kon na dit traject in de formele BMW-opleidingen instromen. Zowel dit voorbeeld bij BMW als het vorige bij Ford illustreert hoe lager gekwalificeerden extra tot opleiding kunnen worden gestimuleerd, als er in de leer- Handboek Effectief Opleiden 13/47 okt. 97

12 2.8 OPLEIDINGSBELEID{ SECTORAAL OPLEIDINGSDELEID omgeving een aantal specifieke elementen wordt ingebouwd. Deze elementen zijn: het geven van de opleiding in de eigen vertrouwde omgeving, met coller ga's gezamenlijk de opleiding volgen, in een niet direct competitieve sfeer, en de mogelijkheid eigen praktijk in te brengen en leerstof direct naar de eigen praktijk terug te vertalen. De opleiding in het bedrijf kan daarbij als een volwaardige opleidingsvoorziening fungeren naast de externe opleiding, zoals bij Ford. Ze kan ook fungeren als een opstap in het voortraject voor een externe opleiding, zoals dat bij BMW het geval is. De twee andere bedrijven die we onderzochten waren kleine autobedrijven, die niet konden beschild<:en over voorzieningen voor gestructureerde trainingr onrthe-job. In deze bedrijven werden aanvullende voorzieningen gecreëerd via een vergroting van de leermogelijkheden op het werk. Daarbij werden diverse comr ponenten van de werksituatie gebruikt om leeractiviteiten te stimuleren: R de werkinhoud: er werd naar gestreefd elektronicawerk, ook de lastiger repar raties, in eerste instantie zo veel mogelijk door de eigen monteurs te laten doen; pas als deze er echt niet meer uitkwamen werd werk uitbesteed aan specialisten in de regio; ook werd speciaal voor oefendoeleinden soms werk gezocht, bijvoorbeeld het ombouwen van elektronische systemen van de ene in de andere auto; - de werkplanning: bij voorkomende elektronicaklussen werd soms extra tijd ingeruimd, zodat monteurs de mogelijkheid hadden zaken goed uit te zoeken en te bekijken; de extra kosten hiervan werden voor eigen rekening genomen; R de werkverdeling: indien mogelijk werden reparaties zodanig ingeroosterd dat diverse monteurs de mogelijkheid kregen ervaring met elektronicawerk op te doen; door monteurs telkens lastiger klussen toe te bedelen werden de leerr effecten nog vergroot; - de werkbegeleiding: iu beide werkplaatsen fungeerde een van de monteurs als specialist voor het lastiger elektronicawerk; deze ging tevens de begeleiding verzorgen van n1inder gekwalificeerde collega's en leerlingen die de eenvoudiger werkzaamheden voor hun rekening namen; - de werkomgeving: er werd voor gezorgd dat alle beschikbare technische documentatie (handboeken, fabrikantgegevens) in de werkplaats zelf aanwezig is, zodat monteurs deze in voorkomende gevallen gemald<:elijk kunnen raadplegen; R de werkrelaties: goede relaties werden onderhouden met dealerbedrijven in de regio, regiomanagers van importeurs en leveranciers van elektronicacomponenten, zodat men te allen tijde voor deskundig advies op specialisten kon terugvallen; dergelijke consultaties hadden vaak belangrijke leereffecten; - de werlwntwikkeling: nieuwe apparatuur werd meestal collectief bekeken; nieuwe werlanethodes en taken werden in onderling overleg nader bepaald; nieuwe werkwijzen konden in directe onderlinge contacten snel en gemald<:elijk worden bijgesteld. Dit soort bedrijfsinterne leeractiviteiten lijken bij uitstek geschikt als aanvullende voorziening voor lager gekwalificeerde werknemers in de respons van bedrijven op technologische ontwild<:elingen. Mits goed georganiseerd en geïnr tegreerd, lijken ze ook het rendement van formele externe opleidingen aanr zienlijk te kunnen vergroten. De laatste jaren komt er weliswaar steeds meer 2.8"1.12 Handboek Effectief Opleiden 13/48 okt. 97

13 2.s-1. Innoveren, opleiden en leren in de autobranche oog voor het belang van leeractiviteiten op de werkplek, maar al met al krijgt deze vorm van kwalificering nog maar beperkt aandacht, zeker als we het vergelijken met de aandacht die in beleid en praktijk aan formele beroeps- en bedrijfsopleidingen wordt gegeven. Welke omvang het leren op de werkplek aanneemt, welke soorten leeractiviteiten in bedrijven voorkomen, wellee betekenis deze voor de bedrijven en de werknemers hebben, hoe leeractiviteiten op het werk kunnen worden georganiseerd en gestimuleerd, hoe effectief ze zijn en onder wellee condities ze optimaal effect hebben- over al deze zaken is nog nauwelijles iets beleend. In een recent onderzoek naar de relaties tussen werkorganisatie en opleiding in ldeinere garagebedrijven is het belang van informele leeractiviteiten voor de autobranche in ieder geval nog eens onderstreept (Van den Tillaart e.a., in druk). 7 Flexibele koppeling tussen opleiding en beroepspraktijk Resumerend leurmen we stellen dat de autobranche de laatstejaren een stevig fundament heeft gelegd voor een flexibele koppeling tussen beroepsopleiding en beroepspraktijk. Zo'n systeem kent drie componenten (Van Hoof, 1987; Hö vels, 1993): - brede beroepskwalificerende basisopleidingen, die toekomstige werlmemers zodanige basiskennis en -vaardigheden bijbrengen dat zij langere tijd in diverse segmenten, binnen diverse typen bedrijven en op diverse soorten arbeidsplaatsen in de branche kunnen functioneren; - een stelsel van intermediaire voorzieningen voor om-, her- en bijscholing, waar werknemers gebrulle van kunnen maken als zij uit eigen beweging of door omstandigheden gedwongen van baan, bedrijfofberoep willen veranderen; een goed uitgebouwd geheel van opleidingsvoorzieningen in de bedrijven zelf, die enerzijds fungeren als laatste schakel in de kwalificering voor specifieke functies en die anderzijds een eerste-lijnsvoorziening bieden bij het opvangen van de gevolgen van technische en organisatorische veranderingen in de bedrijven. Niet alleen in de autobranche is zo'n systeem in ontwildeeling. Ook andere branches zijn ermee bezig, bijvoorbeeld de grafische industrie (Hövels & Van den Berg, 1992). De autobranche heeft daarbij als voordelen dat het een tamelijk homogene sector is, qua bedrijfsstructuur, qua product en qua technologie, dat het een goed georganiseerde sector is met betreldeelijk harmonieuze arbeidsverhoudingen, en dat het een sector is met een rijlee opleidingstraditie. Deze factoren zijn sterk bevorderlijk voor de ontwildeeling van een sectoraal opleidingsbeleid (Mulder & De Grave, 1997; Warmerdam & Van den Tillaart, 1997). Niettemin zouden ook minder hecht georganiseerde branches lering kunnen treldeen uit de ervaringen in de autobranche. De bedrijfsopleidingen hebben in zo'n systeem een eigen positie. In het voorafgaande hebben we twee typen voorzieningen er uit gelicht die ons inziens van groot belang zijn als het gaat om de vraag hoe de effectiviteit van bedrijfsopleidingen kan worden vergroot: Handboek Effectief Opleiden 13/49 okt. 97

14 2.8 OPLElJJINGSBELEID{ SECTORAAL OPLEIDINGSBELEID w de kwalificatievoorzieningen rond bedrijven, die liggen op het niveau van het bedrijfsnetwerk; M en de kwalificatievoorzieningen binnen bedrijven, die op het niveau van de arbeidsplaats zijn gesitueerd. Deze voorzieningen bieden met name mogelijkheden voor stimulering van scholing bij groepen met een zwaldcere positie op de scholingsmarkt. Opleidingsactiviteiten in het bedrijfsnetwerk vormen een extra kanaal waarlangs ondernemers in ldeinere bedrijven kunnen worden gestimuleerd (Van den TilM!aart & Warmerdam, 199s). Opleidingsactiviteiten op de arbeidsplaats bieden extra kansen voor lager opgeleide en oudere werknemers (Onstenk, 1992; Thijssen, 1996). Kenmerkend voor beide typen voorzieningen is dat zij sterk zijn verm bonden met de bedrijfsprocessen. ScholingsM en leerprocessen zijn direct ingebed in zakelijke relaties en transacties en grijpen rechtstreeks aan bij datgene waar ondernemers en werlmemers elke dag mee bezig zijn: de productie en de problemen in het primaire proces. Die inbedding in het productiesysteem geeft ze extra potentieel, maar brengt ook risico's met zich mee (Onstenk, 199s). Leeractiviteiten kunnen door productiedruk gemaldcelijk in het gedrang komen, leerinhouden kunnen te sterk gebonden blijven aan de inhoud en strucw tuurvan de werkproces sen, bedrijfsbelangen en werlmemersbelangen kunnen met elkaar conflicteren. Binding aan de directe productie kan het bovendien moeilijk maken om ingesleten productiesituaties en Mroutines te overstijgen, en dat is iets watjuistbij vernieuwingen in het productieproces belemmerend kan werken. Om die risico's te ondervangen zijn adequate verbindingen met de meer formele, bredere en minder bedrijfsgebonden opleidingen off.the-job nodig. De koppeling van verschillende opleidings- en leersituaties laat in de praktijk echter vaak te wensen over, zodat tussen beroepsopleidingen en leeractiviteiten op het werk nauwelijks wisselwerking plaatsvindt. Op dat gebied ligt er voor bedrijfsopleiders ons inziens een belangrijke opgave te wachten. s Afsluiting Opleiden voor het beroep, opleiden in het bedrijfsnetwerk en opleiden op de arbeidsplaats: het zijn drie verschillende schakels in een sectoraal opleidingssysteem, waar verschillende partijen bij zijn betroldcen, die verschillende opvattingen huldigen over wat goed is voor de branche, voor de bedrijven en voor de werlmemers. Het verbinden van deze schakels en het afstemmen van de voorzieningen die er deel van uitmaken stelt hoge eisen aan partijen, zowel op het bestuurlijk-organisatorische vlak als op pedagogisch-didactisch gebied. In de praktijk is momenteel volop discussie gaande over de vraag hoe nieuwe arrangementen voor opleiding en bijscholing bestuurlijk en onderwijskundig kunnen worden ingevuld. Die discussie vindt niet alleen in de autobranche plaats, maar ook in veel andere branches van het bedrijfsleven. De autobranche heeft voor een deel de antwoorden al geformuleerd, voor een deel moeten opties zich nog verder uitkristalliseren. Andere branches zijn nog minder ver en zijn pas recent een discussie gestart gericht op versterking ofherijking van het opleidingsbeleid. Bedrijfsopleiders kunnen dergelijke discussies niet aan zich voorbij laten gaan Handboek Effectief Opleiden 13/so okt 97

15 2.s-1. Innoveren, opleiden en leren in de autobranche N.B. De gegevens in dit artikel zijn afkomstig uit een onderzoek voor de Europese Commissie dat is uitgevoerd in het kader van het FORCE-programma, een Europees actieprogramma gericht op stimulering van de scholing van werlmemers (Warmerdam, 1993). Het artikel is gebaseerd op een inleidingvoor een congres over de rol van bedrijfsopleidingen in de bedrijfsstrategie, uitgesproken tijdens Didacta 'gs, de vakbeurs voor bedrijfsopleiders. Literatuur Dankbaar, B. (1992). Herstructurering in de automobielindustrie. In: Arbeidsverhoudingen in Europa. Heerlen, Open Universiteit. Hoof, JJ. van (1987). De arbeidsmarkt als arena. Amsterdam, SUA Hövels, B. & ]. van den Berg (t992). Beroepsonderwijs in de grafische industrie. Nijmegen, ITS. Jacobs, D. {1996). Het kennisoffensief Alphen afd Rijn, Samsam Uitgeverij. Hövels, B. & L. Römkens (1993). Notities over kwalificaties. Den Bosch, CIBB. I<rogt, F. van der (1996). Leren in netwerken. Utrecht, Uitgeverij Lemma. Mulder, M. & W. de Grave (1996). Ontwikkelingen in branche- en bedrijfsopleidingen. Utrecht, Uitgeverij Lemma. Onstenk, ]. (1992). Scholing van lager opgeleide werknemers. Bunnik, RVE/A&O Adviescentrum. Onstenk,]. (1995). Linldng work and learning duringa career: opportunities and risks oflearning at the workplace. In: G. Kraayvanger, F. van der I<rogt, T. Reubsaet & ]. Warmerdam (ed.), Work and learning: opportunities and risks. Proceedings ofa European conference, Nijmegen, ITS. Opleidings-en Ontwikkelingsfonds Motorvoertuigenbranche (1993). Trends in vakbekwaamheid in de motorvoertuigen- en tweewie1erbranche. Voorschoten, OOMT. Rauner, F. &H. Zeymer (1991). Auto und Beruf. Technischer Wandel und Berufsbildung im Kfz-Gewerbe. Bremen, Donat Verlag. Rauner, F., G. Spöttl, K Olesen & B. Clematide (1995). Training in the European motor vehicle repair and sales sector. A report to the FORCE-programme. Berlin, CEDEFOP. Thijssen, J (t996). Leren, leeftijd en loopbaanperspectief. Deventer, Kluwer Bedrijfswetenschappen. Tillaart, H. van den, J. van den Berg & ]. Warmerdam (in druk). Work organisation and qua1ification in micro car repair entreprises. Thessalonild, CEDEFOP. Tillaart, H. van den&]. Warmerdam (1995). Scholing in sectoren. Een verkenning van de mogelijkheden en beperkingen van een sectorale aanpak bij beleid en onderzoek op het gebied van scholing van werkenden. Nijmegen, ITS. Tillaart, H. van den,]. Frietman & ]. van den Berg (1991). Ondernemen met perspectief. Onderzoek scholing van werknemers in het midden- en kleinbedrijf. Den Haag, Ministerie van Economische Zaken. VAM (1988). Autobedrijf op weg naar gestroomlijnde toekomst. Voorschoten, VAM. Warmerdam,J. (1993). Werkgelegenheid, arbeid en scholing in de autoreparatie en distributiesector. Nijmegen, ITS. Warmerdam, ]. & H. van den Tillaart. Sector approach to training. Synthesis report of trends and issues in jive European countries. Thessalonild, CEDEFOP. Womack, ]., D.Jones & D. Roos (199o). The machine that Changed the world. New York, MIT. Handboek Effectief Opleiden tj/51 okt t.t5

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster

M200608. Vooral anders. De kwaliteit van het personeel van de toekomst. Frans Pleijster M200608 Vooral anders De kwaliteit van het personeel van de toekomst Frans Pleijster Zoetermeer, september 2006 De Werknemer van de toekomst Van alle ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf verwacht

Nadere informatie

Afsprakenkader. Partners in Leren en Werken in. Zorg en Welzijn Zeeland. Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad. ViaZorg

Afsprakenkader. Partners in Leren en Werken in. Zorg en Welzijn Zeeland. Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad. ViaZorg Afsprakenkader Partners in Leren en Werken in Zorg en Welzijn Zeeland ViaZorg 2014 Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad INHOUD Inleiding 1. Hoe kunnen de opleidingen kwalitatief beter en vooral uitdagender?

Nadere informatie

interview Duurzame relatie bedrijf-opleidingsinstituut verhoogt rendement Joseph Kessels

interview Duurzame relatie bedrijf-opleidingsinstituut verhoogt rendement Joseph Kessels interview Joseph Kessels Duurzame relatie bedrijf-opleidingsinstituut verhoogt rendement Hoe zet je als industrieel bedrijf het opleiden van medewerkers strategisch in, zodat dit bijdraagt aan je organisatiedoelstellingen?

Nadere informatie

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt.

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Kennis in beweging eten werkt Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Weten werkt Partner in praktijkleren en personeelsontwikkeling. Dat wil Kenniscentrum GOC zijn voor alle bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting ATLEC Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting WP nummer WP titel Status WP2 State of the Art en Onderzoeksanalyse F Project startdatum

Nadere informatie

ACTUEEL TEKST: REMKO EBBERS FOTO: KEES VAN DE VEEN/HH

ACTUEEL TEKST: REMKO EBBERS FOTO: KEES VAN DE VEEN/HH TEKST: REMKO EBBERS FOTO: KEES VAN DE VEEN/HH In de metaalsector worden scholingsfondsen nu ingezet voor persoonlijke opleidingstrajecten. Niet meer per se voor losse cursussen 24 OMSCHOLING REGELEN ONDERNEMERS

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

Personeelsvoorziening van de toekomst

Personeelsvoorziening van de toekomst Personeelsvoorziening van de toekomst een transitienetwerk voor Noordoost-Brabant Food & Feed Noordoost-Brabant Wie doet over tien jaar het werk? Waar staat uw bedrijf over tien jaar? De crisis voorbij,

Nadere informatie

ITEMLIJST voor EXTERNE GESPREKKEN

ITEMLIJST voor EXTERNE GESPREKKEN ITEMLIJST voor EXTERNE GESPREKKEN opgesteld in het kader van de ontwikkeling van strategisch beleid voor de SOIG te Groningen Groningen, mei 1995, Klaas Brouwer Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

Mobiliteitscentrum Glastuinbouw

Mobiliteitscentrum Glastuinbouw Mobiliteitscentrum Glastuinbouw Eindrapport project Scholingsconsulenten Glastuinbouw 2010 René Scholte 7 februari 2011 Inhoud 1. Aanleiding 3 2. Doel 3 3. Aanpak 3 Werkzoekenden Bedrijven Scholen Brancheorganisaties

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in de motorvoertuigenen tweewielerbranche in 2015. Samenvatting Toekomstonderzoek 2015

De arbeidsmarkt in de motorvoertuigenen tweewielerbranche in 2015. Samenvatting Toekomstonderzoek 2015 De arbeidsmarkt in de motorvoertuigenen tweewielerbranche in 2015 Samenvatting Toekomstonderzoek 2015 Ontwikkeling is breder dan alleen opleiden Hoe ziet in de toekomst de arbeidsmarkt in de mobiliteitsbranche

Nadere informatie

Xcellent. in performance ontwikkeling van mens en organisatie

Xcellent. in performance ontwikkeling van mens en organisatie Xcellent in performance ontwikkeling van mens en organisatie Xpertise Xpert Xact Xcellent + Xpertise Een geslaagd opleidingstraject begint met kennis. Onze kennis, maar ook die van u. P3transfer heeft

Nadere informatie

In: Gids voor Personeelsmanagement, Jaargang 72, nr. 3, maart 1993 LEERVRIENDELIJK ORGANISEREN VAN DE ARBEID

In: Gids voor Personeelsmanagement, Jaargang 72, nr. 3, maart 1993 LEERVRIENDELIJK ORGANISEREN VAN DE ARBEID In: Gids voor Personeelsmanagement, Jaargang 72, nr. 3, maart 1993 LEERVRIENDELIJK ORGANISEREN VAN DE ARBEID Voorwaarden voor informeel leren op het werk John Warmerdam John Warmerdam is verbonden aan

Nadere informatie

OOP ers in het vo. Arbeidsmarktpositie, scholingsmogelijkheden en werktevredenheid van

OOP ers in het vo. Arbeidsmarktpositie, scholingsmogelijkheden en werktevredenheid van Arbeidsmarktpositie, scholingsmogelijkheden en werktevredenheid van OOP ers in het vo Gegevens over het onderwijsondersteunend personeel (OOP) uit de Arbeidsmarktanalyse ondersteunend personeel voortgezet

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Inhoudsopgave SAMENVATTING... 3 1. INLEIDING... 4 1.1 Aanleiding... 4 1.2 Doel... 4 2. VISIE OP LEREN EN ONTWIKKELEN... 6 2.1 De relatie tussen leeractiviteiten

Nadere informatie

Quickscan Bouw 2012 samenvatting

Quickscan Bouw 2012 samenvatting 2012 samenvatting Vraag & aanbod personeel in de bouw sector KBB 2012.26 Curaçao, mei 2013 Kenniscentrum Beroepsonderwijs Bedrijfsleven Curaçao kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven curaçao tel

Nadere informatie

Strategisch Opleidingsbeleid

Strategisch Opleidingsbeleid Strategisch Opleidingsbeleid Achtergrondinformatie en tips om zelf aan de slag te gaan In deze handreiking vindt u de volgende onderwerpen: Wat is strategisch opleidingsbeleid? Hoe komt u tot strategisch

Nadere informatie

PE,PEPP en Samen Werken

PE,PEPP en Samen Werken PE,PEPP en Samen Werken Permanente Educatie Platform voor Pedagogische Professionals Begeleiding, Ondersteuning, Tijd en Moeite 15-10-2015 Alex Cornellissen Kleine Ikke lid AGOOP 1 Permanente Educatie

Nadere informatie

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het?

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? werkgroep bundelen van expertise, 25 mei 2012 Aanleiding voor een team passend onderwijs Passend onderwijs betekent dat iedere leerling het onderwijs en

Nadere informatie

DIT IS VNO-NCW. Lidmaatschap en contributie

DIT IS VNO-NCW. Lidmaatschap en contributie De Europese lobby van vno-ncw richt zich zowel op de Europese spelers in Brussel (Europese Commissie, Europees Parlement) als op de Nederlandse politiek (in Den Haag en via de Permanente Vertegenwoordiging

Nadere informatie

3D-PROJECT HOOGEVEEN !!! Talentontwikkeling door wetenschap en techniek. Kansen zien is. De aanpak

3D-PROJECT HOOGEVEEN !!! Talentontwikkeling door wetenschap en techniek. Kansen zien is. De aanpak 3D-PROJECT HOOGEVEEN Rotaryclub Staphorst-Reestland Kansen zien is Er is een tekort aan technici en zonder goede technici is het lastig innoveren en zonder innovatie komen duurzame ontwikkelingen niet

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Personeelsmanagement HRM

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Personeelsmanagement HRM Exact Synergy Enterprise Krachtiger Personeelsmanagement HRM 1 Inleiding Waar gaat het om? Uw mensen zijn uw meest waardevolle bezit. U spaart tijd noch geld om uw mensen de erkenning te geven die zij

Nadere informatie

NIDAP Informatie 02042015 / Audits NIDAP. Opleidingsmarktonderzoek. Informatie over onze onderzoeksdiensten NIDAP 2015

NIDAP Informatie 02042015 / Audits NIDAP. Opleidingsmarktonderzoek. Informatie over onze onderzoeksdiensten NIDAP 2015 Opleidingsmarktonderzoek Informatie over onze onderzoeksdiensten 2015 1 Introductie Inleiding In dit korte document staat algemene informatie over onze opleidingsmarktonderzoeken. Tevens wordt dieper ingegaan

Nadere informatie

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012

Nameting Scan Mijn Bedrijf 2.0 2011-2012 Sociale innovatie De volgende vragen gaan over sociale innovatie en innovatief ondernemingsbeleid. Sociale Innovatie is een vernieuwing of een verbetering in de arbeidsorganisatie en in de arbeidsrelaties

Nadere informatie

Workshop: ROC als bedrijfsopleider Wel.. Of niet?

Workshop: ROC als bedrijfsopleider Wel.. Of niet? Workshop: ROC als bedrijfsopleider Wel.. Of niet? Margriet Snellen Beleidsadviseur Opleidingen ActiZ 6 november 2014 Welkom Wie ben ik? Wie bent u? De workshop? Wanneer ben je een bedrijfsopleider? Doelgroep:

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

Samenwerken voor een rendabele keten. Verhoudingen importeurs en dealers drastisch gewijzigd. HISWA Vereniging Hilversum, 17 februari 2011.

Samenwerken voor een rendabele keten. Verhoudingen importeurs en dealers drastisch gewijzigd. HISWA Vereniging Hilversum, 17 februari 2011. Samenwerken voor een rendabele keten Verhoudingen importeurs en dealers drastisch gewijzigd Even voorstellen Curriculum Vitae strategie en structuur PricewaterhouseCoopers PWC Consulting IBM Business Consulting

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio STRATEGISCH PLAN 20152020 Excellent onderwijs voor een innovatieve regio introductie Met meer dan 10.000 studenten en ruim 800 medewerkers zijn we het grootste opleidingencentrum voor beroepsonderwijs

Nadere informatie

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist Adresgegevens: Meent 93a 3011 JG Rotterdam 010 41 40 282 Voor algemene informatie over Carrièrewinkel Projecten: www.carrierewinkel.nl E-mail: info@carrierewinkel.nl

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Opzet Participatiepool

Opzet Participatiepool Opzet Participatiepool Aanleiding In het sociaal akkoord zijn overheid en sociale partners overeengekomen om de komende jaren 100.00 mensen met een beperking in bedrijven en 25.000 mensen met een beperking

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

De schakel tussen mens en techniek

De schakel tussen mens en techniek 3, 4 en 5 november 2015 Venray De schakel tussen mens en techniek voor Midden- en Zuidoost-Nederland Schrijf u nu online in! Evenementen HAL HARDENBERG GORINCHEM VENRAY Evenementenhal Venray De Voorde

Nadere informatie

Vakopleidingen. Breng puur vakmanschap in uw organisatie!

Vakopleidingen. Breng puur vakmanschap in uw organisatie! Vakopleidingen Breng puur vakmanschap in uw organisatie! 1 Vakopleidingen Succesvol zijn. Resultaat boeken. Kansen pakken. Met gekwalificeerde medewerkers die het beste uit zichzelf halen. Die in een veilige

Nadere informatie

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo Van Theorie naar Praktijk De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo In deze bijdrage slaat junior adviseur Marloes Zewuster van CINOP de brug tussen de theorie van het intersectorale vmbo en

Nadere informatie

Via de wijk aan het werk

Via de wijk aan het werk Via de wijk aan het werk Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en sport.

Nadere informatie

Goed werkgeverschap loont. Rob Gründemann (kenniscentrum sociale innovatie) Bijeenkomst personeelsgeleding CMR, 9 april 2008

Goed werkgeverschap loont. Rob Gründemann (kenniscentrum sociale innovatie) Bijeenkomst personeelsgeleding CMR, 9 april 2008 Goed werkgeverschap loont Rob Gründemann (kenniscentrum sociale innovatie) Bijeenkomst personeelsgeleding CMR, 9 april 2008 Opzet van de presentatie 1. Leeftijdsopbouw Hoger onderwijs 2. Ontwikkelingen

Nadere informatie

HAALBAARHEIDSONDERZOEK NAAR EEN EUROPESE SECTORRAAD ARBEIDSMARKT EN KWALIFICATIES IN DE SPORT EN BEWEEGSECTOR

HAALBAARHEIDSONDERZOEK NAAR EEN EUROPESE SECTORRAAD ARBEIDSMARKT EN KWALIFICATIES IN DE SPORT EN BEWEEGSECTOR HAALBAARHEIDSONDERZOEK NAAR EEN EUROPESE SECTORRAAD ARBEIDSMARKT EN KWALIFICATIES IN DE SPORT EN BEWEEGSECTOR essc-sport project www.eose.org 1 De uitdagingen van de Sport- en Beweeg sector De Sport en

Nadere informatie

AWVN trends voor HRM Innoveren met flexibiliteitsbeleid

AWVN trends voor HRM Innoveren met flexibiliteitsbeleid AWVN trends voor HRM Innoveren met flexibiliteitsbeleid Introductie AWVN 6 trends voor HRM trend flexibeler Innoveren met HR flexibiliteitsbeleid Verander richtingen arbeidsverhoudingen arbeidsvoorwaarden

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk:

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk: De bedrijfsmaatschappelijk werker helpt bij het tot stand laten komen van gezondere arbeidsverhoudingen en meer welzijn binnen het bedrijf of de instelling. Op die manier ontstaat bij werknemers een grotere

Nadere informatie

Mobiliteit. Onderwijs Normen

Mobiliteit. Onderwijs Normen Kwaliteit Erkenning Mobiliteit Onderwijs Normen Werkgelegenheid Kwalificaties en opleidingsprogramma s gericht op de arbeidsmarkt ontwikkelen Het VSPORT + Project Het VSPORT + Project heeft als hoofddoel

Nadere informatie

Een bedrijf kopen? U staat er niet alleen voor

Een bedrijf kopen? U staat er niet alleen voor Een bedrijf kopen? U staat er niet alleen voor INTRODUCTIE Een bedrijf kopen? U staat er niet alleen voor U hebt carrière gemaakt. Door de jaren heen hebt u veel kanten van de bedrijfsvoering gezien. Dat

Nadere informatie

Excellente docent in de mbo-praktijk

Excellente docent in de mbo-praktijk Excellente docent in de mbo-praktijk Uitwisseling scholen HU 7 maart 2014 ROCMN P&O 5-3-2014 1 ROC Midden Nederland Profiel: Kwaliteit, kleinschaligheid en persoonlijk contact Nauwe verbinding met regionale

Nadere informatie

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK forum beroepsonderwijs 1 oktober 2015 @THNK Vindt u ook wat van het beroepsonderwijs? Praat mee! De volgende bijeenkomst vindt plaats op: n e x t DEC 3 Terugblik op het eerste Forum op 1 oktober met als

Nadere informatie

Toonaangevend in accountancy en fiscale adviezen

Toonaangevend in accountancy en fiscale adviezen Blömer accountants en adviseurs Toonaangevend in accountancy en fiscale adviezen Als professional op het gebied van accountancy en fiscale advisering zijn we u graag van dienst. Deskundig en betrokken

Nadere informatie

Euler Hermes Nederland. Corporate. Uw waardevolle en kwetsbare business beschermd. www.eulerhermes.nl

Euler Hermes Nederland. Corporate. Uw waardevolle en kwetsbare business beschermd. www.eulerhermes.nl Euler Hermes Nederland Corporate Uw waardevolle en kwetsbare business beschermd www.eulerhermes.nl Euler Hermes is wereldmarktleider op het gebied van kredietverzekeren en corporate incasso en is onderdeel

Nadere informatie

GEMEENTE UDEN VITAAL REGIE OP EIGEN OPLEIDING, ONTWIKKELING & TALENTGEBRUIK

GEMEENTE UDEN VITAAL REGIE OP EIGEN OPLEIDING, ONTWIKKELING & TALENTGEBRUIK GEMETE UD VITAAL Samen in beweging Onderdeel REGIE OP EIG OPLEIDING, ONTWIKKELING & TALTGEBRUIK Duurzaam opleidingsbeleid gemeente Uden 2013 2016 versie 2 (vastgesteld 04-02-2014) 1 Gemeente Uden Vitaal

Nadere informatie

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl

Whitepaper. Outsourcing. Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6. www.nobeloutsourcing.nl Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 1/6 Inhoud Uitbesteden ICT: Wat, waarom, aan wie en hoe? 3 Relatie tussen ICT en 3 Outsourcen ICT: Wat? 3 Cloud Services 3 Service Level Agreement 3 Software

Nadere informatie

Intersectoraal? Auteur: Michel Winnubst Datum: 7 oktober 2011

Intersectoraal? Auteur: Michel Winnubst Datum: 7 oktober 2011 Mobiliteit Intersectoraal? Auteur: Michel Winnubst Datum: 7 oktober 2011 Opzet Verschillende vormen van mobiliteit Sectoren Betrokken partijen: Werknemers Werkgevers O&O fondsen En verder Hoe te organiseren

Nadere informatie

WELKOM BIJ SCALA 1 / 7

WELKOM BIJ SCALA 1 / 7 WELKOM BIJ SCALA SCALA heeft zowel onderwijskundige als bedrijfskundige expertise en is in staat deze te verbinden met organisatorische en veranderkundige ontwikkelingen. Onze partners zijn bedrijven,

Nadere informatie

Stork maakt leren toegankelijker met Springest Go

Stork maakt leren toegankelijker met Springest Go Stork maakt leren toegankelijker met Springest Go Stork lanceerde in 2014 een online leerportal voor zijn medewerkers. Sindsdien kunnen medewerkers zelfstandig opleidingen zoeken en boeken binnen het aanbod

Nadere informatie

Waardecreatie op scherp

Waardecreatie op scherp Inleiding Waardecreatie op scherp Focus voor verbetering van professionele dienstverlening Jos van Dam, strategisch adviseur Hoe kan het dat je levert wat is afgesproken en de klant toch niet helemaal

Nadere informatie

Harrie m/v. Harrie. Harrie. Harrie. Kortom: Harrie!

Harrie m/v. Harrie. Harrie. Harrie. Kortom: Harrie! Harrie m/v Harrie Werken met Wajongeren is goed mogelijk! Maar de beperking van een Wajonger brengt met zich mee dat er extra ondersteuning en begeleiding op de werkplek nodig is. Een directe collega kan

Nadere informatie

Onbeperkt leren. NTI-Eega Businesscase en Discussie

Onbeperkt leren. NTI-Eega Businesscase en Discussie Onbeperkt leren NTI-Eega Businesscase en Discussie Voorstellen Drs. Erik Steenwelle MM Directeur NTI Zakelijk NTI Zakelijk 071-7501040 06-33324391 erik.steenwelle@nti.nl Programma Ontwikkelingen in de

Nadere informatie

De toekomst van handelsmissies

De toekomst van handelsmissies De toekomst van handelsmissies 1 Deze rapportage is een uitgave van het lectoraat International Business. Lectoraat International Business School of Business, Media en Recht Windesheim Campus 2-6 Postbus

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Goed werkgeverschap loont. Rob Gründemann (kenniscentrum sociale innovatie) Themabijeenkomst Management FMR, 31 januari 2008

Goed werkgeverschap loont. Rob Gründemann (kenniscentrum sociale innovatie) Themabijeenkomst Management FMR, 31 januari 2008 Goed werkgeverschap loont Rob Gründemann (kenniscentrum sociale innovatie) Themabijeenkomst Management FMR, 31 januari 2008 Leeftijdsopbouw HBO, overheid en totaal in 2005 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5%

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

Beroepscompetentieprofiel. Basismedewerker interieurtextiel

Beroepscompetentieprofiel. Basismedewerker interieurtextiel Beroepscompetentieprofiel Basismedewerker interieurtextiel Beroepscompetentieprofiel Algemene informatie datum: 21 juni 2010 versie: 1.0 Onder regie van kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven Ontwikkeld

Nadere informatie

Audit Flexibiliteit Hogeschool van Amsterdam Flexibilisering

Audit Flexibiliteit Hogeschool van Amsterdam Flexibilisering Audit Flexibiliteit Hogeschool van Amsterdam Flexibilisering Agenda Flexibiliteit Opzet audit Turbulentie in de omgeving en Flexibiliteitsmix Flexibliteitsmatrix Mogelijkheden voor flexibiliteit: primaire

Nadere informatie

De werknemers van de toekomst. werken straks al bij u. U kunt er vast over meepraten: goed personeel is

De werknemers van de toekomst. werken straks al bij u. U kunt er vast over meepraten: goed personeel is 43600118_Brochure_WerkGevers - 210 x 210 mm - FC - pagina 1 Met de werken straks al bij u juiste U kunt er vast over meepraten: goed personeel is schaars. En die krapte op de arbeidsmarkt zal de komende

Nadere informatie

ICT-behoeften in het mkb. Onderzoek van TNS-NIPO

ICT-behoeften in het mkb. Onderzoek van TNS-NIPO ICT-behoeften in het mkb Onderzoek van TNS-NIPO ICT-behoeften in het mkb Onderzoek TNS-NIPO Koninklijke vereniging MKB-Nederland Beleid, Onderzoek en Communicatie Delft, 13 april 26 Contactpersoon: drs.

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VD Leegte Metaal

Kracht door samenwerking. VD Leegte Metaal Kracht door samenwerking VD Leegte Metaal VD Leegte Metaal Een bijzonder geavanceerd machinepark, gekwalificeerde lassers, een op flexibiliteit en oplossingen gerichte aanpak, een strakke organisatie,

Nadere informatie

Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk.

Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk. uit rapport Werken in de Metalektro Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk. Bent u geïnteresseerd

Nadere informatie

Nieuwe kansen voor intermediairs

Nieuwe kansen voor intermediairs 1 Bemiddeling van werkzoekenden met een arbeidsbeperking Nieuwe kansen voor intermediairs De komende jaren is het aan werk helpen van werkzoekenden met een arbeidsbeperking een groot thema. In 2026 moet

Nadere informatie

SRA-Automotivescan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Automotivescan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Automotivescan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Automotivescan De Automotivescan 2014 is 464 x ingevuld: 4 van de respondenten heeft een merk-garagebedrijf en 5 is universeel. 71% heeft een

Nadere informatie

U stelt u klanten in de gelegenheid achteraf te betalen. De klant is immers koning. Maar een niet betalende klant, is geen klant.

U stelt u klanten in de gelegenheid achteraf te betalen. De klant is immers koning. Maar een niet betalende klant, is geen klant. Gilles & Partner Incasso is dé partner op het gebied van credit management en incasso voor het midden- en kleinbedrijf. Ons dienstenpakket bestaat uit debiteurenbeheer, incasso, gerechtelijke incasso en

Nadere informatie

Laat zien wat je waard bent!

Laat zien wat je waard bent! Laat zien wat je waard bent! Drie instrumenten die kunnen helpen bij loopbaanstappen Raisa van Winden en Esther Murre, Lelystad, 18 september 2015 Programma Welkom en introductie Aan de slag! Korte toelichting

Nadere informatie

Procedure ESF-subsidie O&A fonds SZS

Procedure ESF-subsidie O&A fonds SZS Procedure ESF-subsidie O&A fonds SZS Opleiden met ESF-subsidie in de SZS-branche! De SZS branche is door technologische ontwikkelingen voortdurend in beweging. De activiteiten, de projecten en het scholingsaanbod

Nadere informatie

Venturaplus. Werkplan 2016 Dit willen wij in 2016 realiseren

Venturaplus. Werkplan 2016 Dit willen wij in 2016 realiseren Venturaplus Werkplan 2016 Dit willen wij in 2016 realiseren Venturaplus is een samenwerkingsverband van werkgevers in zorg en welzijn en beroepsopleidingen in Friesland. Onze focus is de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

Cursus gebouwenergiesilll

Cursus gebouwenergiesilll Cursus gebouwenergiesilll ulatie op het Web Voor ingenieurs is computersimulatie en -modellering een zeer belangrijk technologisch hulpmiddel bij het ontwerpen en analyseren van gebouwen en klimaatregelingssystemen,

Nadere informatie

Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten. Tweede meting werkgevers en werknemers

Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten. Tweede meting werkgevers en werknemers Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten Tweede meting werkgevers en werknemers 2 Inleiding In deze brochure vindt u de belangrijkste resultaten van de benchmark Opleiden en Ontwikkelen. De benchmark

Nadere informatie

Voor u als ondernemer. Sterk in Werk maatschappelijk en flexibel ondernemen

Voor u als ondernemer. Sterk in Werk maatschappelijk en flexibel ondernemen Voor u als ondernemer Sterk in Werk maatschappelijk en flexibel ondernemen Steeds meer bedrijven laten hun maatschappelijke betrokkenheid zien. Bijvoorbeeld door werkzaamheden uit te besteden bij een organisatie

Nadere informatie

Beleid. Beschrijving trekkersrollen LC en LD. Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Coevorden, Hardenberg e.o. / De Nieuwe Veste

Beleid. Beschrijving trekkersrollen LC en LD. Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Coevorden, Hardenberg e.o. / De Nieuwe Veste 1. Inleiding De koers voor de komende jaren, zoals beschreven in het strategisch beleidsplan 2011-2014 heeft consequenties voor gewenste managementstijl van de school. In de managementvisie 2011-2014 heeft

Nadere informatie

Rapport Docent i360. Test Kandidaat

Rapport Docent i360. Test Kandidaat Rapport Docent i360 Naam Test Kandidaat Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Sterkte/zwakte-analyse 3. Feedback open vragen 4. Overzicht competenties 5. Persoonlijk ontwikkelingsplan Inleiding Voor u ligt het

Nadere informatie

TI-Arbeidsmarkt 2013-2015

TI-Arbeidsmarkt 2013-2015 TI-Arbeidsmarkt 21-215 1. Recessie 2. Maatregelen TI-bedrijven. Gevolgen voor stage- en leerlingplekken 4. Demografische ontwikkelingen 5. Situatie in 215 1. Recessie Ontwikkeling werkvoorraad Ontwikkeling

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

(Alle) Hout werkt voor jou! scholings- en werkgelegenheidsplan houthandel 2012 2013

(Alle) Hout werkt voor jou! scholings- en werkgelegenheidsplan houthandel 2012 2013 (Alle) Hout werkt voor jou! scholings- en werkgelegenheidsplan houthandel 2012 2013 augustus 2012 INLEIDING Vijf ton voor scholing en werkgelegenheid In de CAO voor de houthandel over 2012/2013 hebben

Nadere informatie

Werken naar vermogen bij Sunny Tom een kwestie van de juiste mix: persoon, situatie en begeleiding

Werken naar vermogen bij Sunny Tom een kwestie van de juiste mix: persoon, situatie en begeleiding Werken naar vermogen bij Sunny Tom een kwestie van de juiste mix: persoon, situatie en begeleiding Persoon Jongeren met een beperking die moeilijk plaatsbaar zijn op de arbeidsmarkt Situatie Tuinbouwbedrijf

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Workshop. Risicomanagement in de procesindustrie

Workshop. Risicomanagement in de procesindustrie Workshop Risicomanagement in de procesindustrie Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag zonder schriftelijke toestemming van de eigenaar worden overgenomen, vermenigvuldigd, gekopieerd, opgeslagen

Nadere informatie

koel- en vriestechniek airconditioning elektrotechniek Bewust verder

koel- en vriestechniek airconditioning elektrotechniek Bewust verder koel- en vriestechniek airconditioning elektrotechniek Bewust verder Dijksma Koudetechniek is specialist in het creëren van een optimaal bewaarklimaat voor producten in onder meer de agrarische sector

Nadere informatie

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs

MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs M201114 MKB ziet wel brood in ondernemerschapsonderwijs MKB-ondernemers over ondernemen in het reguliere onderwijs drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, november 2011 MKB ziet wel brood in

Nadere informatie

Nieuwe kans op extra instroom

Nieuwe kans op extra instroom Nieuwe kans op extra instroom Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en

Nadere informatie

Lerend leren werken. Brede vakbekwaamheid en de integratie van leren, werken en innoveren

Lerend leren werken. Brede vakbekwaamheid en de integratie van leren, werken en innoveren Lerend leren werken Brede vakbekwaamheid en de integratie van leren, werken en innoveren Een wetenschappelijke proeve op het gebied van de Sociale Wetenschappen Proefschrift ter verkrijging van de graad

Nadere informatie

Sociale werkbedrijven de toekomst

Sociale werkbedrijven de toekomst & Sociale werkbedrijven de toekomst Sociale werkbedrijven 2.0 De Participatiewet vraagt om een nieuwe manier van werken. Er zijn nieuwe doelen vastgelegd en overal ontstaan nieuwe samenwerkingsverbanden.

Nadere informatie

Vacatures in de industrie 1

Vacatures in de industrie 1 Vacatures in de industrie 1 Martje Roessingh 2 De laatste jaren is het aantal vacatures sterk toegenomen. Daarentegen is in de periode 1995-2000 het aantal geregistreerde werklozen grofweg gehalveerd.

Nadere informatie

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN!

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! DOELEN VAN PARTICIPATIEWET ALLEEN TE HALEN ALS RIJK, PROVINCIE, GEMEENTEN, ONDERWIJS EN SOCIALE PARTNERS GEZAMENLIJK AAN DE SLAG GAAN! DE PARTICIPATIEWET IN OOST-GRONINGEN:

Nadere informatie

fhkn: WIE, WAT, WAAR, MAAR VOORAL: WAAROM? P A R T N E R I N O P L E I D I N G E N E X A M E N

fhkn: WIE, WAT, WAAR, MAAR VOORAL: WAAROM? P A R T N E R I N O P L E I D I N G E N E X A M E N fhkn: WIE, WAT, WAAR, MAAR VOORAL: WAAROM? P A R T N E R I N O P L E I D I N G E N E X A M E N P A R T N E R I N O P L E I D I N G E N E X A M E N we HebbeN Het Hier over aloude NormeN en waarden als vakmanschap,

Nadere informatie

Hoofddoel: Toename van het aantal werknemers van de baanafspraak in een reguliere werkomgeving.

Hoofddoel: Toename van het aantal werknemers van de baanafspraak in een reguliere werkomgeving. Protocol Quickscan 1. Algemeen Werkgevers Servicepunt Haaglanden heeft een Quickscan ontwikkeld waarmee, op een snelle manier inzicht kan worden verkregen in de mogelijkheden voor het creëren van arbeidsplaatsen

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel?

Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt; kan dat wel? 1 Waar wil ik het over hebben? Het MBO De arbeidsmarkt Jongeren Waar hebben wij het over als we het hebben over aansluiting? Mijn conclusies 2 Het MBO

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 23 maart 2015 Betreft Inzet huishoudelijke hulp toelage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 23 maart 2015 Betreft Inzet huishoudelijke hulp toelage > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Kenmerk

Nadere informatie

Onderwijsraad, Den Haag, juli 2009. De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Onderwijsraad, Den Haag, juli 2009. De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag a 1 > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directie Leren en Werken Anna van Hannoverstraat 4 Den Haag Postbus

Nadere informatie

Derde Wereld Werkplaats Laanzichtweg 101 4847 SH Teteringen telefoon: 076-581 02 02 info@dwwbreda.org www.dwwbreda.org

Derde Wereld Werkplaats Laanzichtweg 101 4847 SH Teteringen telefoon: 076-581 02 02 info@dwwbreda.org www.dwwbreda.org ACHTERGROND INFORMATIE VAN DE DERDE WERELD WERKPLAATS Bezoek raadsleden van de commissies Economie en Bestuur van de gemeente Breda aan de Derde Wereld Werkplaats op 22-11-2011 1 overeenkomsten met directie

Nadere informatie

Franck Wtb Advies 1 jaar!

Franck Wtb Advies 1 jaar! 1 s e p t e m b e r 2 0 07 Franck Wtb Advies 1 jaar! Het is inmiddels een jaar geleden dat ik, Rowald Franck, ben gestart met mijn adviesbureau. Vanuit Franck Wtb Advies worden met name sterkteberekeningen

Nadere informatie