Utrecht Sustainability Institute. Jaarverslag 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Utrecht Sustainability Institute. Jaarverslag 2013"

Transcriptie

1 Utrecht Sustainability Institute Jaarverslag 2013 Utrecht, 21 januari 2014

2

3 Voorwoord Voor u ligt het jaarverslag 2013 van het Utrecht Sustainability Institute. Het afgelopen jaar hebben we hard gewerkt aan het versterken van de samenwerking met onze netwerkpartners en het opzetten en uitvoeren van concrete projecten. In samenwerking met onze kennis en bedrijfspartners hebben we de activiteiten van USI nader afgebakend. De meerwaarde van USI voor haar netwerk wordt vooral gezien in de volgende activiteiten: 1. Het optreden als kennismakelaar op het gebied van duurzame steden 2. Het vergroten van de zichtbaarheid van het Utrechts kenniscluster op duurzaamheidsgebied 3. Het helpen initiëren van nieuwe projecten en programma s, met name op de volgende gebieden: integraal aanpakken van energiebesparing en duurzame energie in de gebouwde omgeving circulaire economie: van theorie naar praktijk living labs, gericht op integrale duurzame herontwikkeling van stedelijke gebieden modellering van energie, grondstoffen en water in urbane regio s inrichting en ordening van de ondergrond (waaronder het CATO 2 programma) Sustainable Finance Lab Eind 2014 wordt de balans opgemaakt en bepaald op welke wijze USI na afloop van de EFRO subsidie (medio 2015) zal worden gecontinueerd. In voorbereiding hierop is al in 2013 gestart met het marktconform functioneren van USI. Het aantal lopende projecten groeit gestaag, evenals de portefeuille met nieuwe projecten. De onderstaande Highlights 2013, de projectsamenvattingen en de projectbeschrijvingen in de kaders geven u daarvan een indruk. USI hoopt ook komend jaar haar inzet te blijven leveren in samenwerking met al haar partners en vrienden. Ik wens u namens het USI team een inspirerend 2014 toe! Jacqueline Cramer Directeur van het Utrecht Sustainability Institute

4

5 Inhoud Highlights Overzicht activiteiten Toekomstbestendig en energieneutraal wonen en werken Visie en strategie Innovatie en marktontwikkeling Outreach activiteiten Coördinerende activiteiten Integrale stedelijke ontwikkeling Visie & strategie Innovatie en marktontwikkeling Coördinerende activiteiten Het sluiten van de kringloop van hernieuwbare en niet hernieuwbare grondstoffen Niet hernieuwbare grondstoffen... 8 b. De Amsterdamse Afvalketen: Van Grijs naar Groen Hernieuwbare grondstoffen Outreach activiteiten Ondergrond Sustainable finance Outreach Boeken Wetenschappelijke publicaties Populair wetenschappelijke publicaties Rapporten Bijdragen aan kranten en websites Interviews voor tijdschriften Gastsprekers Lectures USI externe evenementen Ontvangst buitenlandse gasten Deelname promotiecommissie Begeleiding master studenten Buitenlandse bezoeken in het kader van USI Media optredens in het kader van USI Prijzen/onderscheidingen Nevenactiviteiten Overig USI JAARVERSLAG

6

7 Highlights 2013 Het aantal lopende projecten en de portefeuille nieuwe projecten zijn in 2013 gestaag gegroeid. Op het terrein van energie bijvoorbeeld heeft USI een substantiële bijdrage geleverd aan het project Smart grid: rendement voor iedereen dat wordt uitgevoerd met kennisinstellingen en marktpartijen in de gemeenten Utrecht en Amersfoort. In dit project coördineert USI de kennisdeling. Verder vervult USI binnen het project Energiepunt Bodem van de gemeente Utrecht een belangrijke coördinerende rol. Met Deltares, de UU en zes andere partners is een nieuw project opgebouwd over glasvezelmonitoring van bodemenergiesystemen. Verder behartigt USI sinds 2013 de Nederlandse belangen in het Climate KIC platform Transforming the Built Environment en draagt daarmee bij aan de totstandkoming van nieuwe innovatieprojecten. Tot slot melden we de samenwerking met KIVI die leidde tot het EU 2050 Power Lab, een serie van vijf bijeenkomsten op de Uithof over de route naar een duurzame stroomvoorziening in Ook het thema Circulaire economie: van theorie naar praktijk heeft het afgelopen jaar hoge prioriteit gehad. In dit kader is een serie Circular Economy Labs georganiseerd in het Academiegebouw van de Universiteit Utrecht. Daarnaast zijn projecten uitgevoerd op het terrein van vernieuwbare grondstoffen (met name biogas en bouw en sloopafval) en niet vernieuwbare grondstoffen (zoals e waste en afvalmanagement in stedelijk gebied). Er zijn diverse integrale projecten opgezet en uitgevoerd. Voorbeelden hiervan zijn de bijdrage aan de renovatie van Tergooiziekenhuizen in Hilversum, de advisering van de gemeente Amsterdam over haar afvalmanagement en de regio Midden Brabant over het verduurzamen van de regio. In het kader van Climate KIC heeft USI met succes het Sustainable Campus project geacquireerd. In samenwerking met verschillende Europese campussen wordt onderzocht hoe het Utrecht Science Park en andere campussen broedplaatsen voor vernieuwing kunnen worden. Voorbereidingen zijn getroffen om in 2014 ook een project op te zetten op het gebied van modellering van energie, grondstoffen en water in urbane regio s. Op het thema Ondergrond wordt met enthousiasme gewerkt aan de uitvoering van het CATO 2 programma gericht op CO 2 opslag. Speciale aandacht wordt hierbinnen besteed aan communicatie en kennisdeling, onder andere binnen het CATO promovendinetwerk. Tevens heeft USI als ambassadeur van het COB platform Ordening en Ondergrond opgetreden. Tenslotte heeft het Sustainable Finance Lab veel publiciteit getrokken. Onder grote belangstelling is wederom een aantal drukbezochte bijeenkomsten over de toekomst van de financiële sector georganiseerd. Internationaal hebben we ons gericht op het bestendigen van de opgebouwde contacten in Singapore en Hongkong. Tevens is USI als voorzitter van de Adviesraad betrokken bij het promoten van Orange Goes Green, een samenwerking van Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen met de Westkust van de Verenigde Staten en Canada. USI JAARVERSLAG

8 Overzicht activiteiten 2013 In samenwerking met het netwerk van het USI 1. Toekomstbestendig en energieneutraal wonen en werken USI besteedt veel aandacht aan de transitie naar toekomstbestendig en energieneutraal wonen en werken in de stedelijke omgeving. Thema s waar we aan werken zijn duurzame energie, energiebesparing, intelligente netten, mobiliteit, leefbare steden en betrokkenheid van eindgebruikers bij deze transitie. Op dit terrein werkte USI in 2013 aan de volgende projecten. 1.1 Visie en strategie a. Energiepunt Bodem Met het project Energiepunt Bodem wil de Gemeente Utrecht goed functionerende bodemenergiesystemen in de stad bevorderen. De gemeente wil dit bereiken door meer regie te voeren en ondersteuning te bieden bij de totstandkoming en monitoring van goed functionerende wko s. Belangrijke instrumenten zijn een centraal informatiepunt (Energiepunt Bodem), toegang tot kennis over de ondergrond bij de gemeente en provincie, goede afstemming tussen de verschillende bevoegde gezagen en een masterplan voor bodemenergiesystemen in de stad. USI coördineert dit project. In opdracht van de Gemeente Utrecht. Samenwerking met Gemeente Utrecht, Provincie Utrecht, Waterschap HDSR, Agentschap NL. Contactpersoon: Carolien van Hemel. 1.2 Innovatie en marktontwikkeling b. Smart Grid: rendement voor iedereen Het project Smart Grid: rendement voor iedereen ontwikkelt en test een serie nieuwe, opschaalbare en door gebruikers gedragen diensten rond elektriciteitsnetten van de toekomst. De testen vinden plaats in twee middelgrote smart grids van elk honderd huishoudens in Amersfoort (Nieuwland) en Utrecht (Lombok). Geleerde lessen en succesvolle aanpakken worden al tijdens de looptijd van het project actief gedeeld zodat én de regionale economie én de maatschappij maximaal profiteren van de opbrengsten van dit project. USI is in dit project verantwoordelijk voor de coördinatie van de kennisoverdracht en communicatie. In opdracht van Gemeente Amersfoort, Gemeente Utrecht, Provincie Utrecht. Samenwerking met Taskforce Innovatie Regio Utrecht, LomboXnet, Icasus, Eemflow Energy, Stedin, Ecofys, DNV KEMA, Capgemini, Universiteit Utrecht, Hogeschool Utrecht, Rijksuniversiteit Groningen. Contactpersoon: Carolien van Hemel. 4 USI JAARVERSLAG 2013

9 Het project Smart Grid: rendement voor iedereen ontwikkelt en test acht innovatieve smart grid diensten c. ReFoMo Het project ReFoMo (REduced FOotprints of MOnumental structures, landscapes and buildings) verduurzaamt unieke historische monumenten door in te zetten op energiebesparing. Het project wil de markt voor deep retrofit van monumenten ontwikkelen met als start een marktstudie naar de kansen voor deep retrofit van monumenten, een analyse van beschikbare producten en diensten en vaststelling van de innovatiebehoefte. In opdracht van Climate KIC, European Institute of Technology and Innovation. Samenwerking met (NL) Provincie Utrecht, Arcadis, Universiteit Utrecht, (HU) NEGOS, (IT) UNIBO Bologna, (ES) AIDICO Valencia. Contactpersoon: Carolien van Hemel. 1.3 Outreach activiteiten d. EU 2050 Power Lab Het EU 2050 Power Lab is een serie van vijf bijeenkomsten in 2013 over de transitie naar een duurzame elektriciteitsvoorziening. Uit de studie Power Roadmap 2050 van de European Climate Foundation blijkt dat dit mogelijk moet zijn met behoud van een betrouwbaar, robuust elektriciteitssysteem. De uitdagingen en mogelijke oplossingen om dit doel te verwezenlijken vormen de rode draad in de serie bijeenkomsten georganiseerd door KIVI en USI. Samenwerking met KIVI. Contactpersoon: Carolien van Hemel. 1.4 Coördinerende activiteiten e. Platform Transforming the Built Environment Het Climate KIC platform Transforming the Built Environment (TBE) wil de transformatie van de gebouwde omgeving versnellen richting energie en grondstofefficiëntie en emissiereductie. Het werkveld betreft nieuwbouw en bestaande bouw waar de grootste uitdaging ligt. Het platform TBE is een van de acht platforms binnen Climate KIC. In dit platform vertegenwoordigt USI de belangen van de Nederlandse Climate KIC partners. USI JAARVERSLAG

10 In opdracht van Climate KIC, European Institute of Technology and Innovation. Samenwerking met ETH Zürich, Knight Frank London, Valencia Institute of Building Technology, TU Berlin, Chalmers University Gotenburg. Contactpersoon: Carolien van Hemel. 2. Integrale stedelijke ontwikkeling De verschillende functies van de stedelijke omgeving zijn nauw met elkaar verbonden en synergie in duurzame stedelijke ontwikkeling kan alleen bereikt worden door een integrale benadering. Het doel van integrale stedelijke ontwikkelingsprojecten is het bereiken van een optimale combinatie van stedelijke planning, waterbeheer, grondstoffenbeheer en energie oplossingen. USI houdt zich bezig met integrale stedelijke (her)ontwikkeling via de volgende projecten. 2.1 Visie & strategie a. Duurzaamheidsstrategie Tergooiziekenhuizen nieuwbouw Het Tergooi Ziekenhuis gaat een ambitieuze en ingrijpende nieuwbouw van het ziekenhuis en andere faciliteiten aan, genaamd Plan Monnikenberg. De directie heeft besloten deze nieuwbouw zo duurzaam mogelijk plaats te laten vinden en wil een voorbeeldfunctie vervullen voor andere instellingen. Het ambitieniveau ligt hoog: BREEAM very good of zelfs excellent. USI en haar netwerk leveren een extra bijdrage aan het denkproces en specialistische vervolgtrajecten op het gebied van water, energie en grondstoffen. In opdracht van Tergooiziekenhuizen. Samenwerking met KWR, Ecofys, Eneco, Vitens, TNO e.a. Contactpersoon: Tom Bakkum. b. Midden Brabant als Duurzame Regio ; een strategisch toekomstplan Doel van het strategisch toekomstplan is om in samenspraak met relevante stakeholders een visie te formuleren op de verduurzaming van de regio Midden Brabant die tegelijkertijd aansluit bij een mogelijke Smart Specialization Strategie (S3). Deze studie constateert dat het door Midden Brabant omarmde concept social innovation een uitstekende drager is om in Midden Brabant de ambitie van een duurzame regio waar te maken. In opdracht van de Gemeente Tilburg. Samenwerking met Gemeente Tilburg, Midpoint Brabant, bedrijven, gemeenten, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en andere professionals. Contactpersoon: Jacqueline Cramer. c. Eurbanlab Het project Eurbanlab ontwikkelt een netwerk van bestaande en nieuwe Europese urban living labs voor duurzame stedelijke herontwikkeling. Deze testgebieden vormen een gezamenlijk platform waarin duurzame innovaties worden gerealiseerd, geëvalueerd en vermarkt, ook in het buitenland. In opdracht van Climate KIC, European Institute of Technology and Innovation. Samenwerking met (FR) Fondaterra, Advancity, Vinci, GDF Suez, UVSQ REEDS, École des Ingénieurs de la Ville de Paris, EPAMARNE, Paristech, (UK) Imperial College London, Institute for Sustainability, (NL) TNO, Stadshavens Rotterdam, Provincie Utrecht, Universiteit Utrecht, TU Delft, (DE) TU Berlin, (ES) Instituto Valenciano de la Edificatión. Contactpersoon: Carolien van Hemel. 6 USI JAARVERSLAG 2013

11 2.2 Innovatie en marktontwikkeling d. Sustainable Campus Dit project is erop gericht om campussen door heel Europa te ondersteunen om een florerend ecosysteem (van universiteiten, leveranciers, start ups etc.) te ontwikkelen waar nieuwe duurzame innovaties kunnen worden ontwikkeld, getest, uitgewisseld en geïmplementeerd. Het uiteindelijke doel van dit Verkenningsproject is om iedere campus binnen het Climate KIC netwerk te voorzien van de juiste handvaten om een regionale innovatiemotor te worden waarin het gehele ontwikkelingstraject van model tot pilot tot markt is ondergebracht. In opdracht van Climate KIC, European Institute of Technology and Innovation. Samenwerking met Universiteit Utrecht, TU Delft, Wageningen UR, Fondaterra, Universiteit van Valencia, Universiteit van Debrecen, Universiteit van Warwick, Universiteit van Berlijn. Contactpersoon: Tom Bakkum. Utrecht Science Park, een voorbeeld van Duurzame (her)ontwikkeling Utrecht Science Park e. Orange Goes Green Orange Goes Green (OGG) is een publiek privaat samenwerkingsinitiatief gericht op economische diplomatie, promotionele activiteiten en kennisoverdracht tussen Nederlandse en Noord Amerikaanse overheidsinstanties, kennisinstellingen en bedrijven. Het doel van Orange Goes Green is om samenwerking op te zetten tussen Nederlandse, Amerikaanse en Canadese bedrijven op het gebied van green tech, met name in urbane gebieden. Publiek privaat samenwerkingsverband tussen bedrijfsleven, overheid en kennisinstellingen. Contactpersoon: Jacqueline Cramer. f. Opstarten Stichting TERI European Head Office TERI (The Energy and Resources Institute) uit India is een vooraanstaand onderzoeksinstituut op het gebied van o.a. duurzaamheid. TERI Europe moet een brugfunctie vervullen tussen Europa en India op vele terreinen, zowel middels het versterken van wederzijdse commerciële belangen als het USI JAARVERSLAG

12 faciliteren van gezamenlijk wetenschappelijk onderzoek. USI levert een tijdelijke parttime manager om deze opstart vorm te geven. In opdracht van de Provincie Utrecht, Gemeente Utrecht, Universiteit Utrecht, TERI India. Samenwerking met Provincie Utrecht, Gemeente Utrecht, Universiteit Utrecht, TERI India. Contactpersoon: Fee Romein. g. FIEGO TKI EnerGO Een krachtig instrument om duurzaamheid (met name energiebesparing) te stimuleren is het verhogen van de lat voor minimale duurzaamheid als financieringsvoorwaarde. Het project FIEGO onderzoekt de mogelijkheden om duurzaamheid onderdeel te maken van de voorwaarden van vastgoedfinanciers door het ontwikkelen van duurzaamheidscriteria en standaarden die gebruikt kunnen worden in de financieringsbeoordeling van commerciële vastgoedprojecten. Het feit dat duurzaam vastgoed beter rendeert dan conventioneel vastgoed vormt de basis van dit project. In opdracht van Dutch Green Building Council. Samenwerking met GRESB, Holland Financial Centre, FGH, Syntrus Achmea, ING Real Estate Finance, ABN AMRO, SNS Property Finance, NIBC. Contactpersoon: Tom Bakkum. 2.3 Coördinerende activiteiten h. Co voorzitterschap Making Transitions Happen (MTH) platform van Climate KIC De belangrijkste strategische uitdaging binnen het Climate KIC platform Making Transitions Happen (MTH) is het creëren van een koolstofarme cultuur waarin bedrijven, gemeenschappen en burgers zich committeren om hun CO 2 uitstoot te verminderen en zich aansluiten bij de mondiale klimaatveranderingsopgave. Concrete aandachtspunten daarbij zijn netwerk, opschaling en het verwijderen van barrières. MTH richt zich op de niet technische barrières van sociale, institutionele, financiële, gedrags of regelgevende aard en ontwikkelt producten gericht op het implementeren en opschalen van innovaties. In opdracht van Climate KIC, European Institute of Technology and Innovation. Samenwerking met Universiteit Utrecht, Provincie Utrecht e.v.a. Contactpersoon: Tom Bakkum. 3. Naar een circulaire economie: Het sluiten van de kringloop van hernieuwbare en niet hernieuwbare grondstoffen Grondstoffen vormen de basis van alle producten die we uiteindelijk afdanken. Hiermee gaan deze grondstoffen vaak verloren, of neemt hun kwaliteit af. De gedachte achter de Circulaire Economie is verbazend simpel: met het oog op de continu stijgende mondiale consumptie en gestage uitputting van geologische grondstoffenreserves moeten we zoveel mogelijk toe naar hergebruik, recycling en gebruik van biobased grondstoffen. Om toekomstige generaties niet van kansen te beroven, creëren we projecten die proberen het voorbeeld van de natuur te volgen, door te gebruik te maken van hernieuwbare grondstoffen of grondstoffen volledig terug te winnen uit afval. 3.1 Niet hernieuwbare grondstoffen 8 USI JAARVERSLAG 2013

13 a. Second opinion Transitie Afval Energie Bedrijf tot Duurzaam Energie en Grondstoffenbedrijf De directie van AEB heeft het Utrecht Sustainability Institute (USI) een second opinion op hoofdlijnen gevraagd over haar ambitie om zich te ontwikkelen tot een duurzaam energie en grondstoffenbedrijf. In opdracht van Afval Energie Bedrijf. Samenwerking met Gemeente Amsterdam. Contactpersoon: Jacqueline Cramer. b. De Amsterdamse Afvalketen: Van Grijs naar Groen Het Amsterdamse gemeentebestuur heeft de ambitie uitgesproken om een inhaalslag te maken op het gebied van afvalmanagement. De opdracht was een perspectief te bieden hoe Amsterdam in 2020 (met een doorkijk naar 2032) een ambitieus en tegelijkertijd realistisch afvalketenbeleid gerealiseerd kan hebben. De advisering spitste zich toe op het huishoudelijk afval. Uitgangspunt van het advies was dat afval in de toekomst niet meer bestaat. In opdracht van het Afval Energie Bedrijf en de Gemeente Amsterdam. Samenwerking met Gemeente Amsterdam en aangesloten stadsdelen. Contactpersoon: Jacqueline Cramer. c. E waste 2.0 Challenge Doel van de Challenge is het verzinnen van goede ideeën die via nieuwe media de inzameling van elektronisch afval op lokaal (wijk)niveau voor burgers leuker en gemakkelijker maakt. Studenten én werkzoekenden (HBO en WO) in Nederland worden hierbij uitgedaagd om dé oplossing aan te dragen voor het inzamelen van elektronisch afval. De uiteindelijke twee winnaars krijgen de kans om hun idee in praktijk te brengen. In opdracht van de Stichting NVMP, Wecycle en UtrechtInc. Samenwerking met Wecycle en UtrechtInc. Contactpersoon: Jeroen Aarts. d. Recycling van Bouw en Sloopafval: van Cirkelstad naar Cirkelland Dit project richt zich op het kwalitatief hoogwaardig recyclen van bouw en sloopafval, d.w.z. met zo weinig mogelijk downcycling. Het project beoogt de prestaties en het business model van het Cirkelstad concept ( Cirkelstad Rotterdam) in Nederland op te schalen naar landelijk niveau. In het Cirkelstad concept wordt duurzaamheidswinst geboekt door de vorming van bouw (en sloop ) consortia op basis van wederzijds vertrouwen en duurzaamheidsambities. Hierdoor verbetert ketenregie aanzienlijk. De gehele bouwketen (waaronder opdrachtgevers, sloopbedrijven, producenten en leveranciers van bouwmaterialen en bouwbedrijven) wil zich voor de uitvoering van dit project inzetten. In opdracht van het Ministerie van I&M en de samenwerkingspartners ( in kind ). Samenwerking met Universiteit Utrecht, Van Nieuwpoort Bouwgrondstoffen, Oranje BV, Dutch Green Building Council, Aedes, TNO, BRBS, Van Gansewinkel, Bouwend Nederland, Strukton, Search Ingenieursbureau. Contactpersoon: Sander de Vries. e. Naar een uniforme en breed gedragen invulling voor de Milieu Relevante Productinformatie (MRPI) van gerecyclede producten In de transitie naar een verduurzaming van de bouwsector is volledige vergelijkbaarheid van de milieueffecten van gerecyclede materialen ten opzichte van virgin materialen essentieel. Dit project boogt deze vergelijking te verbeteren met als verwacht resultaat een LCA gerelateerde USI JAARVERSLAG

14 berekeningsmethode. De kern van deze methode is de manier waarop milieukosten en baten worden toegeschreven aan de verschillende schakels in de productketens. Het oplossing van dit vraagstuk, in samenwerking met belanghebbenden, stelt bouwers en aanbesteders in staat beter te sturen op de milieuprestaties en faciliteert controlerende overheids en andere instanties. In opdracht van het Ministerie van BZK en Koninklijke Metaalunie. Samenwerking met Ecofys, LBP Sight en IVAM Interfacultaire Vakgroep Milieukunde (UvA Universiteit van Amsterdam). Contactpersoon: Sander de Vries. 3.2 Hernieuwbare grondstoffen f. Biogas 2 Market Dit project beoordeelt de klimaatrelevantie van diverse innovatieve biogasproductiesystemen op basis van gedeeltelijke levenscyclusanalyses. Broeikasgassen en diverse andere impactcategorieën, zoals wijzigingen in (indirect) landgebruik, worden behandeld in deze kritische analyse. Als referentie dienen vergistingsinstallaties op kleine, middelgrote en industriële schaal die op dit moment in gebruik zijn. De resultaten van het project worden gebruikt om bestaande installaties te upgraden, hun algehele duurzaamheid (economie en ecologie) te verbeteren en om duurzame biogas gedreven bioraffinageplatforms te ontwikkelen voor nieuwe nog te bouwen conversiecapaciteit. De belangrijkste partners zijn: Wageningen UR, Universiteit Utrecht, Copernicus Instituut, Provincie Utrecht, Imperial College Londen, Aberystwyh Universiteit, Universiteit van Debrecen, Universiteit van Aachen. Contactpersoon: Sander de Vries g. Biogas, Energizing the Countryside (Biogas ETC) Dit project beoogt een innovatief en kostenefficiënt gas opwaardeersysteem op kleine schaal te ontwikkelen, gericht op kleinere of meer afgelegen boerderijen in Europa. Het project combineert het verwijderen van CO 2 met het omzetten van H 2 S in onschadelijk elementair zwavel. Dit resulteert in een hoge kwaliteit brandstof die voldoet aan de NPR ISO/TR norm. Samenwerking met Cornelissen Consulting Services BV (CCS), Imperial College Londen, Fraunhofer Instituut voor Windenergie en Energiesysteemtechniek (IWES), GDF Suez, TNO, Provincie Utrecht, Wageningen UR Veehouderij Onderzoek. Contactpersoon: Sander de Vries. h. Klankbordgroep van het Initiative Wood Pellets Buyers Platform (IWPB) Het Initiative Wood Pellets Buyers Platform is bedoeld om zich te ontwikkelen tot een gezamenlijk initiatief van bedrijven met biomassacentrales of die vaste biomassa voor energiedoeleinden produceren, verwerven of verhandelen. Het IWPB is gemandateerd om een effectief en geloofwaardig certificeringsschema te ontwikkelen voor de verwerving van duurzame biomassa. Jacqueline Cramer treedt op als voorzitter van de Klankbordgroep. In opdracht van IWPB. Samenwerking met IWPB. Contactpersoon: Jacqueline Cramer. 3.3 Outreach activiteiten i. Circular Economy Labs Het doel van de Labs is om de circulaire economie in een aantal belangrijke sectoren een herkenbare plaats op de agenda te geven en richtingen te verkennen met betrokkenen om de circulaire 10 USI JAARVERSLAG 2013

15 economie tot stand te brengen. In de debatten worden oplossingen gezocht voor concrete knelpunten en organisatorische problemen. De verkregen inzichten worden gebruikt om in de praktijk de verandering richting circulaire economie te versnellen en de mogelijkheden voor het bedrijfsleven te vergroten om concreet aan de slag te gaan. USI Circular Economy Lab foto: Dick Boetekees In opdracht van USI en betrokken partners. Samenwerking met verschillende partners. Contactpersonen: Jacqueline Cramer en Sander de Vries. 4. Ondergrond Regie op de ondergrond is van belang, zeker in urbane regio's. Dit maakt het mogelijk om geothermie te gebruiken om energie op te wekken, eventueel gecombineerd met opslag van CO2 in de bodem, en/of bodemsanering te combineren met vernieuwende technieken die duurzaam rendement opleveren. a. CATO 2 De missie van het CATO 2 programma is om integrale ontwikkeling van CCS demonstratiesites in Nederland te faciliteren en mogelijk te maken. De ambitie is om voor 2015 twee of meer grote demonstratiesites voor geïntegreerde opvang, transport en opslag van CO2 in Nederland te realiseren. Dankzij CATO 2 is Nederland internationaal gezien toonaangevend op het gebied van CCS kennis en technologie. De basis voor deze reputatie is gelegd door CATO 1. In opdracht van en samenwerking met de overheid, industrie, kennisinstituten en NGO: ruim 40 consortium partners. Contactpersoon: Sander van Egmond. USI JAARVERSLAG

16 CATO 2 Excursie aio s, Bergermeer b. Ordening & ondergrond Het platform Ordening en Ondergrond richt zich op integraliteit binnen ondergronds bouwen en legt zo de verbinding tussen de andere COB onderzoeksgebieden. Om partijen te helpen bij de combinatie ordening en ondergrond, coördineert het COB verschillende onderzoeken op dit gebied. Het Platform verbindt partijen, initieert nieuwe projecten en ondersteunt praktijkgericht onderzoek. Hierbij richt ze zich op bestuurders en overheden, evenals op alle professionals die zich bezighouden met ruimtelijke ordening. In opdracht van Nederlands Kennis Centrum voor Ondergronds Bouwen en Ondergronds Ruimtegebruik (COB). Samenwerking met bedrijven, gemeenten en professionals. Contactpersoon: Jacqueline Cramer. c. Analysis of the Dutch CCS program as a knowledge network Uitgevoerd door UU GEO NW&I i.s.m. USI. Contactpersonen: Sander van Egmond en Marlies Verlinde. 5. Sustainable finance Een stabiele financiële sector die gericht is op waardecreatie op de lange termijn is een randvoorwaarde voor een duurzame economie. Het Sustainable Finance Lab benadrukt daarbij de financiële sector meer rekening moet houden met duurzaamheidsrisico's en voldoende financiering beschikbaar moet maken voor de benodigde energietransitie. Activiteiten van SFL in 2013 waren zowel gericht op financiële stabiliteit in het algemeen (geldsysteem, kapitaalbuffers van banken) als op financiering van een duurzame economie (risico's van fossiele brandstoffen, financiering van technologische innovatie). 12 USI JAARVERSLAG 2013

17 Discussieavond Sustainable Finance Lab in het Academiegebouw Utrecht Photo: Eric Brinkhorst a. Sustainable Finance Lab Het doel van het Sustainable Finance Lab (SFL) is het bevorderen van een daadwerkelijke verduurzaming van de financiële sector: een stabiele en robuuste financiële sector die bijdraagt aan een economie die de mens dient zonder daarbij zijn leefmilieu uit te putten. Het SFL opereert als een netwerk van wetenschappers en experts met een klein secretariaat. Initiatief van USI en Triodos Bank. Samenwerking met DNB, AFM,, financiële instellingen en verschillende kennisinstellingen. In dialoog met financiële instellingen en beleidsmakers. Contactpersonen: Rens van Tilburg en Francis Weyzig. b. De carbon bubble: een systeemrisico voor het financiële stelsel van de EU? De carbon bubble refereert aan het overschotpotentieel van CO 2 emissies bij bedrijven, voornamelijk in de vorm van minerale reserves. Dit resulteert in een aanzienlijke overwaardering van de koolstof intensieve bedrijven. Deze studie heeft als doel het vaststellen van de impact van de carbon bubble en ecologische crises op financiële markten en institutionele beleggers, evenals aanbevelingen te ontwikkelen die nadelige gevolgen van de carbon bubble beperken en een vergroening van de financiële markten vergemakkelijken. In opdracht van EFA/ De Groenen binnen het Europees Parlement. Samenwerking met Profundo. Contactpersonen: Rens van Tilburg en Francis Weyzig. c. Technologie ondernemers nemen financiering in eigen hand Het doel van het project is om ondernemers de mogelijkheid te bieden een goed geïnformeerde keuze te maken of ze betrokken willen zijn bij verdere ontwikkelingen van alternatieve financieringsmogelijkheden. Hiervoor stelt SFL een achtergronddocument op waarin beschikbare kennis over financieringsknelpunten en alternatieve financieringsvormen wordt samengebracht. Vervolgens wordt een bijeenkomst georganiseerd voor ondernemers waarin de urgentie van de problematiek wordt geschetst en mogelijke oplossingen, zoals kredietunies en crowd finance, worden aangereikt. In opdracht van Technologiestichting STW. Samenwerking met FME CWM, De Ruijter Strategie. Contactpersonen: Rens van Tilburg en Francis Weyzig. USI JAARVERSLAG

18 Voor meer informatie over bovenstaande projecten verwijzen wij u graag naar onze website: Ook de projecten die wij momenteel in samenwerking met onze partners ontwikkelen zullen hierop worden gepubliceerd. 14 USI JAARVERSLAG 2013

19 Outreach Boeken Egmond, N.D. van (2013) Een Vorm van Beschaving, 3 e herziene druk. Christofoor Zeist Egmond, N.D. van (2013) Mannen met Visie. In; Het beste idee van Baijens, J. uitgeverij De Wereld. Vries, Bert J.M. de, Sustainability Science, Cambridge University Press, Cambridge, Wetenschappelijke publicaties Heijden, A. van der, J.M. Cramer and P.P.J. Driessen, Change agent sensemaking for sustainability in a multinational subsidiary, Journal of Organizational Change Management, Vol. 25, no. 4, 2012, pp Cramer, J.M., Material efficiency: from top down steering to tailor made governance, Phil.Trans. R. Soc. A , , published online 28 January 2013, The Royal Society, London, pp Cramer, J.M., De bijdrage van milieurecht aan duurzame ontwikkeling, in: De toekomst van het milieurecht: Eenvoudig beter? Vereniging voor Milieurecht, Boom Juridische uitgevers, Den Haag, 2013, pp Vries, S.C. de, Ven, G.W.J. van de, Ittersum, M.K. van, First or second generation biofuel crops in Brandenburg, Germany? A model based comparison of their production ecological sustainability, European Journal of Agronomy, 2013, in press. Populair wetenschappelijke publicaties Cramer, J.M., Duurzame stad heeft de toekomst, Milieu, februari 2013, pp Cramer, J.M., Circulaire economie: van visie naar realisatie. Milieu, september 2013, pp Verlinde van den Berg, L.M., CO 2 opslag in de Nederlandse ondergrond, GEA, maart 2013, vol. 46, nr.1, pp Rapporten Cramer, J.M., De Amsterdamse Afvalketen: van grijs naar groen, Advies aan de Gemeente Amsterdam en het Afval Energie Bedrijf, Utrecht Sustainability Institute, Utrecht, 10 april Cramer, J.M., Midden Brabant als Duurzame Regio, Een Strategisch Toekomstplan, Advies aan de regio Midden Brabant, Utrecht Sustainability Institute, Utrecht, 14 oktober Cramer, J.M., J. van den Berg en E. Boonsma, Slimme Regie op de Ondergrond; Een Handreiking uit de Praktijk, Nederlands Kenniscentrum voor Ondergronds Bouwen en Ondergronds Ruimtegebruik, Gouda, november Cramer, J.M., Reactie op Energiestrategie gemeente Amsterdam, Utrecht Sustainability Institute, Utrecht, 17 november Bijdragen aan kranten en websites Cramer, J.M.: Columns in NRC: Overheid toon leiderschap, 4 Jan.; Momentopname, 11 jan.; Leren van het verleden, 22 feb.; Dumpen in Europa 8 maart; Minder geld voor innovaties, 29 maart, Vooral anders USI JAARVERSLAG

20 consumeren, 19 april; Niet: of of, maar: en en, 7 juni; Bespaar met de buurt, 30 augustus; In de valley of death, 27 sep.; Vliegtuig is de boosdoener, 8 okt.; 1.2 miljoen kilo Plastic Soep per Uur, 22 nov. Egmond, N.D. van, Weyzig, F. en Tilburg, R. van (2013), geldcreatie is een gevaarlijk privilege, zowel in private als in publieke handen, Volkskrant, 27 juli Hemel, C.G. van, Demonstratie Power Matching City bij KASSA Groen, 16 januari Hemel, C.G. van, Zaanstad lanceert eigen smart grid, 23 januari Hemel, C.G. van, Nieuwe partners in project Smart Grid: rendement voor iedereen, 26 maart Hemel, C.G. van, Het energiemarktmodel verklaard door Smart Grid: Rendement voor iedereen, 22 april Hemel, C.G. van, Smart Grid: Rendement voor iedereen geeft smart grid pilots een vliegende start, 22 april Hemel, C.G. van, Spin off: Solar Forecasting, een tool om opbrengst zonnepanelen te voorspellen, 23 april Hemel, C.G., Nieuwe dienstenconcepten project Smart Grid: rendement voor iedereen positief ontvangen door MKB, 19 juni 2013 Hemel, C.G. van, Smart Grid: rendement voor iedereen op de E Future Arena, 1 oktober Hemel, C.G. van, Ervaringen met en mogelijkheden van smart grids, 15 november Hemel, C.G. van, Landelijke kennistransfer Slimme netten 2013: Balanceren op wijkniveau het systeem en de gebruiker, 11 december Tilburg, R. van, column in Volkskrant. Tilburg, R. van, Het overgewichtsprobleem van de Nederlandse bankensector en aanvullende afslanktips, TPEdigitaal, 2013/paper/311. Tilburg, R. van, Nederlandse grootbanken zijn te groot, Bank en Effectenbedrijf, april 2013, pp Tilburg, R. van, De goddelijke Boekhouder, New Financial Magazine, najaar Interviews voor tijdschriften Cramer, J.M., Milieu is nooit zo eenduidig, interview Cramer, J.M., Bestuurswetenschappen, 67, nr. 2, 2013, pp Cramer, J.M., Esconetwerk.nl voorzitter Jacqueline Cramer: Verduurzaming gebouwde omgeving nog vaak onnodig complex, nl voorzitter Jacqueline Cramer Verduurzaming gebouwde omgeving nog vaak onnodig complex/ (4 februari 2013) Cramer, J.M., De Sprong naar de Duurzame Energievoorziening, Media Planet, 4 april 2013., pp Cramer, J.M., Ik wil zorgen dat de dingen in een bredere context worden begrepen, `Zicht op Toezicht, Ernst & Young, 2013, pp Cramer, J.M., Die stoomboot moet een flink duw krijgen, Duurzame Stad, VG Visie, 2013, p USI JAARVERSLAG 2013

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Utrecht Sustainability Institute. Annual Report 2013

Utrecht Sustainability Institute. Annual Report 2013 Utrecht Sustainability Institute Annual Report 2013 Utrecht, 21 January 2014 Foreword We would hereby like to present you with the Utrecht Sustainability Institute s annual report for 2013. The main priorities

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Martin Bakker, 18 februari 2014 Eind 2014 gaan twee nieuwe Europese samenwerkingsverbanden van start. Verspreid over Europa zullen universiteiten, kennisinstellingen,

Nadere informatie

Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw

Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw Prof.dr. Jacqueline Cramer Universiteit Utrecht Opzet lezing Wat zijn de grote opgaven in de bouw op het gebied van duurzaamheid? Hoe kunnen deze opgaven worden

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

Utrecht Sustainability Institute. Jaarverslag 2014

Utrecht Sustainability Institute. Jaarverslag 2014 Utrecht Sustainability Institute Jaarverslag 2014 Utrecht, 22 januari 2015 Voorwoord Voor u ligt het jaarverslag van het Utrecht Sustainability Institute (USI) over 2014, een jaar dat we hebben afgesloten

Nadere informatie

RDM Centre of Expertise. Innovatie motor voor Stad en Haven

RDM Centre of Expertise. Innovatie motor voor Stad en Haven RDM Centre of Expertise Innovatie motor voor Stad en Haven https://www.youtube.com/watch?v=ubghpqsittc RDM Centre of Expertise RDM Centre of Expertise is een broedplaats waar studenten, onderzoekers/lectoren

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Samen op weg naar een Smart City

Samen op weg naar een Smart City Samen op weg naar een Smart City Amsterdam Smart City (ASC) is een uniek samenwerkingsverband tussen bedrijven, overheden, kennisinstellingen én de Amsterdammer. ASC loopt voorop in de ontwikkeling van

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

Gemeentelijke aanpak van de circulaire stad. Bron: Week van de Stad

Gemeentelijke aanpak van de circulaire stad. Bron: Week van de Stad Gemeentelijke aanpak van de circulaire stad Bron: Week van de Stad Prof. dr. Jacqueline Cramer, Utrecht Sustainability Institute, 9 mei 2014 Wat betekent een circulaire stad? Uitgangspunt van een circulaire

Nadere informatie

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020.

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020. Horizon 2020 MKB instrument & Fast track to Innovation 10 juni 2015 Martijn Lammers Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020 2 1 Boodschap 3 MKB instrument: wat is het? Financiering voor High

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

MUST MARITIME CONSORTIUM of ENVIRONMENTAL SCIENCE and TECHNOLOGY

MUST MARITIME CONSORTIUM of ENVIRONMENTAL SCIENCE and TECHNOLOGY Global Ocean Innovation Independent shared research for sustainable exploitation of ocean resources MARITIME CONSORTIUM of ENVIRONMENTAL SCIENCE and TECHNOLOGY 10 miljard mensen in 2050 grondstoffen -

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

Vlaams afval- en materialencongres 6 april

Vlaams afval- en materialencongres 6 april Vlaams afval- en materialencongres 6 april Erik de Baedts Directeur NVRD President MWE Board member ISWA Strategisch omgaan met grondstoffen Nederlandse vereniging van gemeenten ogv afvalbeheer & reiniging

Nadere informatie

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com Best? New practice industry-university cooperation Chemelot InSciTe www.chemelot-inscite.com Aanleiding / Externe ontwikkelingen Wetenschappelijke competitie neemt toe; universiteit moet zich op sterktes

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Utrecht, 21 oktober 2015 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 RACE programma 6 Sectoranalyse

Nadere informatie

Brainport Eindhoven ENERGIE. Studievoormiddag Energie in de Noorderkempen 29 april 2010

Brainport Eindhoven ENERGIE. Studievoormiddag Energie in de Noorderkempen 29 april 2010 Brainport Eindhoven ENERGIE Studievoormiddag Energie in de Noorderkempen 29 april 2010 Brainport Development, 2010 agenda Brainport innovatieve regio energietransitie de Brainport aanpak belang/kansen

Nadere informatie

Onderwerp. raad Energie Made in [Arnhem] 14-5. EMiA. Arnhem toonaangevend in energie. Themasessie raad 14 mei 2012 Marc de Kroon, sr.

Onderwerp. raad Energie Made in [Arnhem] 14-5. EMiA. Arnhem toonaangevend in energie. Themasessie raad 14 mei 2012 Marc de Kroon, sr. EMiA Arnhem toonaangevend in energie Themasessie raad 14 mei 2012 Marc de Kroon, sr. adviseur EZ Het begin van Energie Made in [Arnhem] UN Millennium doelen: Duurzame samenleving Duurzaam inkopen CO2 reductie

Nadere informatie

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt

Urgenda ESCo-project. Peter Odermatt Urgenda ESCo-project Peter Odermatt Inleiding Ambitie Urgenda: Vergroten energie efficiency in NL Beter benutting hernieuwbare energie potentieel in NL Verkennen onder welke voorwaarden ESCo s een bijdrage

Nadere informatie

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST

SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST E u r o p e s e Commissie INFORMATIESYSTEEM VOOR STRATEGISCHE ENERGIETECHNOLOGIEËN SETIS VOOR EEN KOOLSTOFARME TOEKOMST http://setis.ec.europa.eu Europese Commissie Informatiesysteem voor strategische

Nadere informatie

Student Consulting Skill Development Entrepreneurship. www.afcleuven.be

Student Consulting Skill Development Entrepreneurship. www.afcleuven.be Student Consulting Skill Development Entrepreneurship www.afcleuven.be 1 Welkom 2 Outline Welkomstwoord Woordje van Luc Sels, decaan F.E.B. Inzichten in interne werking & vooruitgang AFC Speeddating Walking

Nadere informatie

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Green Deal 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Inhoud presentatie Overheidsbeleid Green Deal Green Deal Aanpak Voorbeelden van Green Deals Green Deal initiatief

Nadere informatie

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society This project has received funding from the European Union s Seventh Framework Programme for research, technological development and demonstration under grant agreement no 612789 RICHES Renewal, Innovation

Nadere informatie

Civic economy; de hype voorbij

Civic economy; de hype voorbij Civic economy; de hype voorbij workshop conferentie Uitdagingen voor de stedelijke economie 2014-2018 Den Bosch, 27 feb 2014 Stefan Panhuijsen (Social Enterprise.NL) en Bram Heijkers (Platform31) Civic

Nadere informatie

DE ZUIDAS. Cradle to Cradle Amsterdam 22 mei 2008 Annemarie van Doorn ABN AMRO Special Projects BU NL

DE ZUIDAS. Cradle to Cradle Amsterdam 22 mei 2008 Annemarie van Doorn ABN AMRO Special Projects BU NL DE ZUIDAS Cradle to Cradle Amsterdam 22 mei 2008 Annemarie van Doorn ABN AMRO Special Projects BU NL Zuidas ambitie Internationale allure Toplocatie voor wonen, werken en voorzieningen Volwaardig stadscentrum

Nadere informatie

Overzicht opleidingen

Overzicht opleidingen Overzicht opleidingen Stand van zaken oktober 2013 Opleiding Onderwijsinstelling Deeltijd Voltijd Duur Kosten Overig Leegstand Post-MA NRP Academie (transformatie) NRP, ism TU Delft, Nyenrode en Hogeschool

Nadere informatie

Prins Carlos de Bourbon de Parme

Prins Carlos de Bourbon de Parme Prins Carlos de Bourbon de Parme Prins Carlos de Bourbon de Parme is directeur van INSID, Institute for Sustainable Innovation & Development. Een onafhankelijke stichting die als doel heeft het versnellen

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

ir. T.V.J. (Victor) Pastoor, commercial director, Grontmij Sustainable Buildings: Green Talker naar Green Walker naar Green Star

ir. T.V.J. (Victor) Pastoor, commercial director, Grontmij Sustainable Buildings: Green Talker naar Green Walker naar Green Star Inspiratiemiddag ir. T.V.J. (Victor) Pastoor, commercial director, Grontmij Sustainable Buildings: Green Talker naar Green Walker naar Green Star Vrijdag 10 oktober Mijn boodschap voor u 1. Respecting

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Stilstaan bij vooruitgang

Stilstaan bij vooruitgang Stilstaan bij vooruitgang Thuis in duurzaam organiseren Duurzaam rendement is geld verdienen... en meer... Onze visie op duurzaamheid Duurzaamheid is een modewoord geworden. Om mee te gaan met de trend

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

Bedrijfsleven en Universiteit Best Practices: T-Labs & LTN

Bedrijfsleven en Universiteit Best Practices: T-Labs & LTN Bedrijfsleven en Universiteit Best Practices: T-Labs & LTN Deutsche Telekom Laboratories: T- Labs One of the largest university-industry research centers London Technology Network LTN helps a company define

Nadere informatie

Peter Tom Jones. Bijdrage Peter Tom Jones. Duurzaam Materialenbeheer, Departement Metaalkunde en Toegepaste Materiaalkunde, KU Leuven 13/05/2014

Peter Tom Jones. Bijdrage Peter Tom Jones. Duurzaam Materialenbeheer, Departement Metaalkunde en Toegepaste Materiaalkunde, KU Leuven 13/05/2014 Stuur uw vragen naar: +32 470 533 966 Peter Tom Jones Duurzaam Materialenbeheer, Departement Metaalkunde en Toegepaste Materiaalkunde, KU Leuven Bijdrage Peter Tom Jones Dr. Ir. Peter Tom Jones (IOF Onderzoeksmanager

Nadere informatie

Het Jaar van de Ruimte

Het Jaar van de Ruimte meets Het Jaar van de Ruimte Het Vastgoedsymposium Informatiebrochure Vrijdag 4 december 2015 Utrecht, Nederland Voorwoord Stichting Hèt Vastgoedsymposium is een samenwerkingsverband tussen de drie academische

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 Circulaire gebiedsontwikkeling Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 Circulaire werkmilieus

Nadere informatie

Circulaire Economie. Jacqueline Cramer Member Amsterdam Economic Board, oud minister van VROM en hoogleraar duurzaamheid

Circulaire Economie. Jacqueline Cramer Member Amsterdam Economic Board, oud minister van VROM en hoogleraar duurzaamheid Circulaire Economie Jacqueline Cramer Member Amsterdam Economic Board, oud minister van VROM en hoogleraar duurzaamheid John Nederstigt Inleider Hoe maken we de MRA Circulair? Jacqueline Cramer Ambassadeur

Nadere informatie

Ton Venhoeven, Rijksadviseur Infrastructuur

Ton Venhoeven, Rijksadviseur Infrastructuur Geïntegreerde netwerken en knooppunten: veranderingen in de maatschappij Ton Venhoeven, Rijksadviseur Infrastructuur Project uitwerking en planvoorbereiding Advies verkenningen Onderzoek duurzame stedenbouw

Nadere informatie

Het TKI SOLAR ENERGY in het Nederlandse Energie- / Topsectorenbeleid

Het TKI SOLAR ENERGY in het Nederlandse Energie- / Topsectorenbeleid Het TKI SOLAR ENERGY in het Nederlandse Energie- / Topsectorenbeleid SundayNL 2014-19 november 2014 - Arnhem Wijnand van Hooff Programmadirecteur TKI Solar Energy Inhoud Het Nederlandse Energiebeleid en

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Introductie. Waarom deze guide? Hoe is deze tot stand gekomen? Inhoud van de guide: Self-assessment tool. Lancering

Inhoudsopgave. Introductie. Waarom deze guide? Hoe is deze tot stand gekomen? Inhoud van de guide: Self-assessment tool. Lancering Inhoudsopgave Introductie Waarom deze guide? Hoe is deze tot stand gekomen? Inhoud van de guide: Policy Investment Management Transparantie Self-assessment tool Lancering www.vbdo.nl 2 VBDO Vereniging

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Positionering. Caribbean Branch Office TNO. CBOT Italiestraat 46 Oranjestad, Aruba Contact: Jan Ebbing GSM:+297 5920990 E-mail: jan.ebbing@tno.

Positionering. Caribbean Branch Office TNO. CBOT Italiestraat 46 Oranjestad, Aruba Contact: Jan Ebbing GSM:+297 5920990 E-mail: jan.ebbing@tno. 0 Caribbean Branch Office TNO Positionering CBOT Italiestraat 46 Oranjestad, Aruba Contact: Jan Ebbing GSM:+297 5920990 E-mail: jan.ebbing@tno.nl 1 TNO: 7 thema s Gezondheid Veiligheid Energie Mobiliteit

Nadere informatie

Communicatieplan CO 2 -prestatieladder

Communicatieplan CO 2 -prestatieladder plan CO 2 -prestatieladder T.b.v. certificering CO 2 -prestatieladder (nr 3.C.1) U vindt in dit document de communicatiedoelstellingen, de interne en externe doelgroepen, de interne en externe communicatiemiddelen

Nadere informatie

Energy efficiency. Low Carbon Region

Energy efficiency. Low Carbon Region Noord Brabant The provincie of Noord Brabant werkt naar een dynamische CO2 neutrale economie voor ruim 2.4 millioen inwoners Deze routekaart laat 5 thema s zien die leiden naar een low carbon economy in

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges

Clean Tech Delta. Innovative solutions to climate and energy challenges Clean Tech Delta Innovative solutions to climate and energy challenges De New Green Deal voor innovatie en schone technologie in de regio Rotterdam-Delft Clean Tech Delta gezamenlijk innovatie en schone

Nadere informatie

Gebouwinrichting. Circular Economy Lab: Welkom: Jacqueline Cramer. Deze bijeenkomst is de tweede in een serie van vijf debatavonden, welke

Gebouwinrichting. Circular Economy Lab: Welkom: Jacqueline Cramer. Deze bijeenkomst is de tweede in een serie van vijf debatavonden, welke Duurzaamheidswinst door ketensamenwerking! Circular Economy Lab: Deze bijeenkomst is de tweede in een serie van vijf debatavonden, welke zijn bedoeld om de circulaire economie Gebouwinrichting een aantal

Nadere informatie

Kennis van Energietransitie Kansen voor Noord Nederland EDIAAL

Kennis van Energietransitie Kansen voor Noord Nederland EDIAAL Kennis van Energietransitie Kansen voor Noord Nederland EDIAAL EDIAAL is een programma van Energy Delta Institute dat zich toelegt op het verzamelen, bewerken en ontsluiten van onafhankelijke, toepasbare

Nadere informatie

VERKENNING van de BioBased Economy

VERKENNING van de BioBased Economy VERKENNING van de BioBased Economy Biobased of Biowaste? Vereniging van Ver(s)kenners Martijn Wagener 28-nov-2013 Indeling Introductie Virida! Wat is de Biobased Economy?! Principes: cascadering en raffinage!

Nadere informatie

Ontwikkeling van Europese onderzoeksprojecten

Ontwikkeling van Europese onderzoeksprojecten Ontwikkeling van Europese onderzoeksprojecten Twente Grants Week Workshop Oriëntatie Europese Projecten 8 oktober 2015 Hans Schaffers Lector Ambient Intelligence, ACT, Saxion Research director Aalto University

Nadere informatie

Brochure Green IT Foundation

Brochure Green IT Foundation Brochure Green IT Foundation Over Pink Elephant Bedrijfshistorie Pink Elephant is een Nederlandse IT onderneming die rond 1980 is ontstaan als bijverdienste van een drietal studenten aan de Technische

Nadere informatie

Lerende gebouwen. meer comfort & minder energie. 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft

Lerende gebouwen. meer comfort & minder energie. 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft Lerende gebouwen meer comfort & minder energie 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft 2 e Expert meeting Thermisch Actieve Gebouwen, woensdag 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Staal heeft de cirkel rond : de Circulaire Economie. Frank Maatje : Bouwen met Staal Bauke Bonnema: Tata Steel Bouw

Staal heeft de cirkel rond : de Circulaire Economie. Frank Maatje : Bouwen met Staal Bauke Bonnema: Tata Steel Bouw Staal heeft de cirkel rond : de Circulaire Economie Frank Maatje : Bouwen met Staal Bauke Bonnema: Tata Steel Bouw 1 Uitdagingen Sustainable Development 1950 2.5 billion 2011 7 billion 2050 9 billion World

Nadere informatie

ECOSYSTEEM TOPSECTOR ENERGIE

ECOSYSTEEM TOPSECTOR ENERGIE ECOSYSTEEM TOPSECTOR ENERGIE Organisatie en hoofdactoren Ø Topteam: Manon Janssen (boegbeeld), Fokko Pentinga (vertegenwoordiger namens het MKB), Tim van der Hagen (vertegenwoordiger namens de kennisinstellingen),

Nadere informatie

14/09/2012 WETENSCHAP, TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN DE MAATSCHAPPIJ: EEN PRAKTIJKVOORBEELD. Elie Ratinckx VRWI

14/09/2012 WETENSCHAP, TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN DE MAATSCHAPPIJ: EEN PRAKTIJKVOORBEELD. Elie Ratinckx VRWI WETENSCHAP, TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN DE MAATSCHAPPIJ: EEN PRAKTIJKVOORBEELD Elie Ratinckx VRWI Studiedag Toekomstverkenningen 21 september 2012 HISTORIEK VRWI TOEKOMSTVERKENNINGEN Ontwikkeling Methodologie

Nadere informatie

Het bevorderen van een integrale en duurzame stedelijke en regionale ontwikkeling: beleid en instrumenten

Het bevorderen van een integrale en duurzame stedelijke en regionale ontwikkeling: beleid en instrumenten Het bevorderen van een integrale en duurzame stedelijke en regionale ontwikkeling: beleid en instrumenten Koos van Dijken Platform31 6-2014 - Rotterdam, 17- Inleiding Beleidsontwikkeling Het Reference

Nadere informatie

Relevant publications/relevante publicaties

Relevant publications/relevante publicaties Relevant publications/relevante publicaties Journal articles/tijdschrift artikelen Willems, J., Ehlen, C. G. (2005). Visie op en implementatie van Vraaggestuurd Competentiegericht Maatwerkonderwijs. Tijdschrift

Nadere informatie

Interregionale Cooperatie. Intraregionale. Research and Innovation Strategy Noord Nederland, Europa 2 december 2013

Interregionale Cooperatie. Intraregionale. Research and Innovation Strategy Noord Nederland, Europa 2 december 2013 Research and Innovation Strategy Noord Nederland, Europa 2 december 2013 Intraregionale Interregionale Cooperatie RIS3 Willem Reek Om met de deur in huis te vallen: Wat hebben we zoal aan Europese cooperatie?

Nadere informatie

Investeringsstrategie MRDH

Investeringsstrategie MRDH Investeringsstrategie MRDH Aanleiding De economische ontwikkeling van de MRDH blijft achter bij die van Amsterdam en Eindhoven en zeker bij die van andere Europese metropolitane regio s Agenda Economisch

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Kinderopvang in transitie Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Conclusies Ingrijpende maatschappelijke verandering vraagt aanpassing Transities leiden tot onzekerheid, spanning en afbraak Omgaan met transities

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium Vlaams Kenniscentrum water Van projectidee tot projectconsortium ca. 600 calls -> 96 calls Intern gebruik -> nuttig voor Vlaanderen 96 calls -> 34 calls -> 6 thema s o o o o o o Sustainable rural development

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

dutch building better//energy markets

dutch building better//energy markets building better//energy markets Alliander versnelling van de energietransitie Opzetten van een nieuwe dienst in een zelfstandige BV; inbrengen van gewenst ondernemerschap Vertalen van mogelijkheden nieuwe

Nadere informatie

3/12/13. Horizon 2020 Challenge 5: klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen

3/12/13. Horizon 2020 Challenge 5: klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen 3/12/13 Horizon 2020 Challenge 5: klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen Mieke Houwen Horizon 2020 : klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen Agenda n Horizon 2020 algemeen n

Nadere informatie

new world CAMPUS Op de grens van organisaties begint de New World Campus

new world CAMPUS Op de grens van organisaties begint de New World Campus new world CAMPUS Op de grens van organisaties begint de New World Campus New World Water & Sanitatie Campus Agri & Food De New World Campus is dé plek waar oplossingen worden gevonden voor mondiale vraagstukken

Nadere informatie

Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO

Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO Eelco Smit Philips Consumer Lifestyle 29 maart 2012 Een sterke diverse industriële groep leading

Nadere informatie

INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD

INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD INNOVATIE- MOTOR VOOR HAVEN EN STAD _ RDM CENTRE OF EXPERTISE Rotterdam heeft de ambitie uit te groeien tot een klimaatbestendige deltastad met de meest innovatieve en duurzame haven ter wereld. Deze ambitie

Nadere informatie

Nieuwsbrief Energie april 2013

Nieuwsbrief Energie april 2013 b6agina 1 van 6 Nieuwsbrief Energie april 2013 Inhoud Nieuws Duurzame energieveiling van start Nieuwe visie ontwikkeling biogas Algen en zeewier: hoe duurzaam is de productie? Kwaliteitsborging helpt bij

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

milieuhandhaving bij invoering van regionale uitvoeringsdiensten Titel bodemkwaliteit bij gemeenten en waterschappen. Titel

milieuhandhaving bij invoering van regionale uitvoeringsdiensten Titel bodemkwaliteit bij gemeenten en waterschappen. Titel Lijst van artikelen en trainingen door Lex Stax Regionale samenwerking na 2012 Jaar van publicatie 2010 Beschrijving Artikel in het tijdschrift 'Bodemkwaliteit' over samenwerking inzake milieuhandhaving

Nadere informatie

Duurzame Energie bij de NHL Hogeschool. Kennismiddag BTO - 25 januari 2011

Duurzame Energie bij de NHL Hogeschool. Kennismiddag BTO - 25 januari 2011 Duurzame Energie bij de NHL Hogeschool Kennismiddag BTO - 25 januari 2011 Opzet presentatie 1. Positionering Offshore Windenergie 2. Onderwijsconcept en opzet afstudeerrichting 3. Kennis- en Windpartners

Nadere informatie

De potentie van diepe geothermie voor de transitie naar duurzame energie. Technologische kansen voor de Nederlandse industrie

De potentie van diepe geothermie voor de transitie naar duurzame energie. Technologische kansen voor de Nederlandse industrie De potentie van diepe geothermie voor de transitie naar duurzame energie Technologische kansen voor de Nederlandse industrie Diepe geothermie heeft vele voordelen Characteristics Geothermal Geothermal

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

03 november 2011. Bart Brink manager business development / corporate coördinator Cradle to Cradle

03 november 2011. Bart Brink manager business development / corporate coördinator Cradle to Cradle 03 november 2011 Bart Brink manager business development / corporate coördinator Cradle to Cradle Voor meer informatie: b.brink@royalhaskoning.com of 06-55885393 Duurzaam ontwerpen Geïnspireerd door Cradle

Nadere informatie

Groeien door samenwerken

Groeien door samenwerken Samenwijs en verder Hoe kan het onderwijs een bijdrage leveren aan de duurzame maatschappelijke innovatie vanuit het concept Samenwijs? Roeland Hogt (Automotive, RDM CoE, Kenniscentrum RDM, ACE) Ism Ans

Nadere informatie

LED & de integratie in slimme netwerken met diverse sensoren, bieden nieuwe kansen voor openbare verlichting,

LED & de integratie in slimme netwerken met diverse sensoren, bieden nieuwe kansen voor openbare verlichting, / solution partner of the at TU/e De vraag Samenhangende vraagstellingen mbt openbare verlichting: Mogelijke vervanging van 21.000 lichtmasten in de stad Strategie die breder kijkt dan energiebesparing

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

Zonnecellen 2.0. Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013

Zonnecellen 2.0. Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013 Zonnecellen 2.0 Oktober 2013 Beurs Elektrotechniek 2013 Innovatiereis 0-energieomgeving De toekomst van zonne-energie Oktober 2013 3 Inhoud Commerciële haalbaarheid Zonne-cellen 2.0 Smart grid Rexel Nederland

Nadere informatie

Duurzame energie. Leveranciersdag Rijk 27 november 2015. Piet Glas

Duurzame energie. Leveranciersdag Rijk 27 november 2015. Piet Glas Duurzame energie Leveranciersdag Rijk 27 november 2015 Piet Glas P.Glas@mindef.nl Categoriemanager Energie Frans van Beek frans.beek@minbzk.nl BZK - DG Organisatie Bedrijfsvoering Rijk Opzet workshop 1.

Nadere informatie

INTERREG NOORDWEST-EUROPA Overzichtstabel van de assen, doelstellingen en soorten acties

INTERREG NOORDWEST-EUROPA Overzichtstabel van de assen, doelstellingen en soorten acties INTERREG NOORDWEST-EUROPA Overzichtstabel van de assen, doelstellingen en soorten acties Elke as streeft één of meerdere specifieke doelstellingen na, elk onderverdeeld in soorten acties. De aangehaalde

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0 Discussie en vragen Ambition Document 1.0 2.0 Potention Research Parkstad Limburg Energy Transition (PALET 3.0) Basic principles PALET

Nadere informatie

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Partners TNO is een onafhankelijk kennis instituut met meer dan 80 jaar ervaring in technologie

Nadere informatie