INNOVATIE VALUE ADDED LOGISTICS LIMBURG EINDRAPPORTAGE. juni 2010 B. Vogel

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INNOVATIE VALUE ADDED LOGISTICS LIMBURG EINDRAPPORTAGE. juni 2010 B. Vogel"

Transcriptie

1 INNOVATIE VALUE ADDED LOGISTICS LIMBURG EINDRAPPORTAGE juni 2010 B. Vogel

2 Auteur: Ben Vogel Datum: Juni 2010 Versie: 2.0 Innovatie Value Added Logistics Limburg (INNVALL) INNVALL 2

3 Voorwoord Waarde toevoegen in de logistieke keten Het zogenaamde INNVALL-project heeft 2 jaar geduurd. Centraal in het project heeft de vraag gestaan op welke wijze de kleinere logistiek dienstverleners in Limburg meer toegevoegde waarde kunnen creëren in de grote interconti nentale goederenstroom via de havens van Rotterdam en Antwerpen van/naar Europa (de markt). Om de logistieke bedrijven in Limburg meer te laten profiteren van de intercontinentale goederenstromen, hebben wij in het project een 10-tal MKBbedrijven begeleid om hen aan te zetten tot het verrichten van meer VAL- (Value Added Logistics) en VAS-activiteiten (Value Added Services). De begrippen VAL en VAS zijn door het project toegankelijker gemaakt voor bedrijven, maar ook voor het onderwijs. Verder is de organi satie van de goederenstroom gericht op Limburg vanuit de diverse mainports en de rest van Europa onderzocht. In dit eindrapport doen wij kort verslag van de ervaringen en de resultaten in de afgelopen 2 jaar en geven wij adviezen. De kennis die wij bij dit project hebben opgedaan distribu eren wij naar de rest van het bedrijfsleven en naar het onderwijs. Zo hopen wij in Limburg een bijdrage te leveren aan het op een hoger niveau tillen van de logistieke bedrijven. Het INNVALL-project is uitgevoerd door medewerkers van Fontys Hogeschool Techniek & Logistiek (Vervoersacademie Venlo) in nauwe samenwerking met Syntens, onderdeel van het Ministerie van Economische Zaken. Het project is gesubsidieerd door SIA-RAAK (Stichting Innovatie Alliantie, Regionale Actie en Aandacht voor Kenniscirculatie, Ministerie van O&W). De site waar nog meer informatie m.b.t. het project voor u vandaan te halen is, zal tot juli 2011 beschikbaar blijven. Wij hebben met veel drive en plezier aan dit project gewerkt en vinden zelf dat we in belangrijke mate aan de verwachtingen voldaan hebben. De samenwerking tussen Vervoersacademie en Syntens is vruchtbaar gebleken. De projectpartners, Venlo, juni 2010 Fontys Vervoersacademie Venlo H. Betlem J. Becker M. Reuter R. Seton B. van der Steen B. Vogel Syntens Roermond W. Heldens S. de Lange B.Persoon INNVALL 3

4 Inhoud Voorwoord 3 Inhoud 4 1. Doelen project INNVALL 5 2. Opzet project INNVALL 7 3. Resultaten desk-research 8 Rapport 1 Intercontinentale goederenstromen via Limburg 8 Rapport 2 Goederenstromen van en naar Limburg 9 Rapport 3 Value Added Logistics 11 Rapport 4 Hoogwaardige bulkstromen 11 Rapport 5 Over- en opslagtechnieken op terminals 11 Rapport 6 The Authorised Economic Operator (AEO) Resultaten field-research De benchmarktool VAL/VAS Aanbevelingen Evaluatie Tot slot 19 INNVALL 4

5 1. Doelen project INNVALL Puntsgewijs komen de doelen van dit SIA-RAAK project neer op het volgende: Logistiek-Limburg in de MKB-sfeer meenemen in de vaart der volkeren door deze bedrijven een spiegel voor te houden Logistiek werk gaan doen waar meer mee te verdienen is VAL, VAS en regie Logistiek-Limburg meer aandacht laten krijgen voor de supply chain Onderwijs en bedrijfsleven dichter bij elkaar brengen Toelichting. De vaart der volkeren verwijst naar de toenemende containerstroom. Zie figuur 1. Ondanks een wereldwijde recessie, die overigens met name in het Westen gevoeld wordt, is de structurele trend een forse groei van het aantal containers dat over de wereldzeeën verscheept wordt. Deze groei zit of komt binnenkort wereldwijd op een percentage tussen 5 en 10 (per jaar) en betekent in 10 jaar een verdubbeling van het wereldcontainervolume. Figuur 1 Verwachting ten aanzien van de groei van diverse typen containerstromen (2005 en 2015);bron:Rapport 1. De logistieke bedrijven in Limburg moeten op deze groei in intercontinentale goederenstromen zien in te spelen, daarbij niet alleen lettend op containerstromen (veelal stukgoed) maar ook op bulkgoed. Het versterken van Logistiek-Limburg wordt in dit SIA-RAAK project gedaan door uitdrukkelijk MKB-bedrijven bij te staan in hun strategievorming. Dit wordt niet alleen gedaan door hen algemene ideeën voor te houden maar juist door met hen mee te denken in hun strategievorming. Uitgangspunt daarbij is de strategievorming te richten op het meer oppakken van VAL/VAS-activiteiten, enerzijds omdat deze activiteiten de bedrijven meer opleveren dan zuiver transport, op- en overslag (zie figuur 2), anderzijds om de kwaliteit van de ondernemingen te versterken. De manier om VAL/VAS-activiteiten INNVALL 5

6 te vinden is het bestuderen van de ketens waarin de bedrijven nu actief zijn. Dit houdt in dat men hierbij gericht moet zijn op het kennen van de behoeften van de klant van de klant om vervolgens een logistieke doorvertaling te maken. Figuur 2 Het logistieke sectorhuis: Toegevoegde waarde per werknemer afhankelijk van het type activiteit in de logistieke onderneming Logistiek sectorhuis (TNO 2008) 3 De naam INNVALL sluit bij dit denkconcept aan: bedrijven in de MKB-sfeer zich qua ondernemersstrategie laten innoveren met bijzondere aandacht voor Value Added Logistics -activiteiten, specifiek gericht op Limburge ondernemers in de branche van vervoer en logistiek. Nevendoel, maar voor de subsidiegever het Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen hoofddoel(!), is de wederzijdse bevruchting van bedrijven en (hbo- )onderwijs. Beide partijen moeten van elkaar leren en elkaar verder brengen. INNVALL 6

7 2. Opzet project INNVALL In de oorspronkelijke projectaanvraag van 2007/2008 is de volgende opzet schematisch gegeven. Zie figuur 3. Figuur 3 Opzet project; bron: Projectaanvraag 2008 Deze opzet is ook als een soort zandloper weer te geven: vanuit een brede verkenningsfase, waarin deskresearch gedaan wordt en kennis (m.n. van TNO betrokken) wordt binnengehaald, komen tot focus en een aanpak die gevolgd kan worden bij de deelnemende INNVALL-bedrijven (field-research). Deze field-research houdt in feite in dat in diverse workshops met individuele INNVALL-bedrijven een innovatieplan wordt opgesteld culminerend in een serie concrete acties. In de laatste fase worden ten slotte de opgedane kennis en ervaringen bij de deelnemende bedrijven gedeeld met geheel Logistiek-Limburg. INNVALL 7

8 3. Resultaten desk-research De deskresearch heeft geleid tot 6 rapportages die hieronder kort worden gekenschetst. Rapport 1 Intercontinentale goederenstromen via Limburg Ondanks een terugval van wel 30 à 40 procent in het jaar 2009 kan toch gezegd worden dat de groei van de intercontinentale containerstromen structureel is. De trend is dat er van nivellering in de wereldwijde economie sprake is. Oost-Azië is nog steeds booming. Er is enorme groei in China en India (in het laatste land van 1 miljard inwoners is het productieniveau in het 1 e kwartaal van ,6 % hoger dan in het 1 e kwartaal van 2009). Australië als grootleverancier van grondstoffen aan China heeft in de afgelopen jaren zelfs niet eens een depressie meegemaakt! Ondertussen is het in het Westen (VS en Europa) kommer en kwel. Het Westen moet het steeds meer hebben van de dienstensector. Het geld dat daarmee verdiend wordt kan besteed worden aan importen van producten uit goedkope-lonenlanden. Dit heeft zich reeds vertaald in gigantische onbalansen in de goederenstromen tussen Oost-Azië aan de ene kant en VS en Europa (in mindere mate) aan de andere kant. Zie figuur 4. Figuur 4 Wereldhandelsstromen 2006 in beeld (cijfers in miljarden dollars); bron: Rapport 1 INNVALL 8

9 In deze figuur uit rapport 1 is in feite Europa overgedimensioneerd omdat in de gegeven cijfers de onderlinge leveringen tussen de EU-landen worden meegenomen, iets wat bijvoorbeeld bij de Verenigde Staten van Amerika niet gedaan wordt. Dit wordt in rapport 1 betoogd. Aangenomen mag worden dat productie in toenemende mate local for local zal gaan gebeuren. Dit is een voorstelbare trend. Wereldwijd gezien zal massafabricage van (standaard) halffabricaten en onderdelen gebeuren in landen waar de handjes het goedkoopst zijn. Assemblage kan dan vervolgens dicht bij de afzetmarkten verricht worden. Overigens, hier liggen dan enorme kansen voor de branche van logistiek dienstverleners! In toenemende mate zullen eerst China en op termijn India en andere landen gewone afzetgebieden worden met een geweldig potentieel. Hiermee is in feite de verwachting uitgesproken dat de wereldwijde stukgoederenstromen (dus containerstromen) de neiging hebben diffuser te worden: niet alleen meer gericht op de VS en Europa maar ook op andere gebieden in de wereld, met name overigens tussen de Oost-Aziatische landen. De snelheid van deze ontwikkeling is natuurlijk de vraag. Onze verwachting, gebaseerd op de enorme economische groeicijfers op dit moment en de enorme aantallen mensen in China en India, is dat figuur 4 in 10 à 20 jaar tijd een geheel ander beeld te zien zal geven. Rapport 1 concentreert zich op handelsstromen en containerstromen. Dit betekent dat in dit rapport bulkstromen nauwelijks aan de orde komen. Rapport 2 Goederenstromen van en naar Limburg Rapport 2 bevat enorm veel informatie en concentreert zich op het zogenaamde inland-transport van voornamelijk intercontinentale lading. Voor Europa betekent dit dat goederen uit de rest van de wereld via zeehavens aanlanden in Europa en dan continentaal verder getransporteerd worden middels shortsea, binnenvaart, rail- en wegvervoer. Ditzelfde geldt uiteraard voor het transport in omgekeerde richting. Het rapport betoogt dat Nederland nog steeds een aantrekkelijke gateway to Europe is. Factoren die aan de aantrekkelijkheid van Nederland ten grondslag liggen zijn de geografische locatie, de nabijheid van een zeer goed bereikbare grote zeehaven Rotterdam, de aanwezigheid van een belangrijke internationale luchthaven (Amsterdam Airport), de nabijheid van belangrijke afzetmarkten, de kwaliteit van de transportinfrastructuur t.b.v. de achterlandverbindingen, de stabiele overheid, de wet- en regelgeving, weinig sociale conflicten, niet te vergeten een gunstige fiscale wetgeving, lage vestigingskosten, kwaliteit van de nutsvoorzieningen en communicatiemiddelen en de internationale oriëntatie. Ook bestaat de Nederlandse handelsgeest gelukkig nog steeds! Limburg kán in Nederland doorgroeien tot logistieke hotspot nr.1. Dit is dus niet voorbehouden aan Limburg-Noord. Hiervoor is wel nodig dat de partijen in de transportketen in Limburg hun activiteiten nog beter op elkaar afstemmen. Een belangrijke vorm van coördinatie wordt extended gateway genoemd. Deze kreet INNVALL 9

10 suggereert dat organisatorisch gezien de inland-regio (bijvoorbeeld Venlo of Limburg als geheel) in feite onderdeel van de zeehavens zelf is. Een zo goede organisatie ondersteunt per definitie de transportketen van/naar de inland-regio in optima forma en is nodig om de inland-regio tot logistieke hotspot te promoveren. Logistieke bedrijven in Limburg die in deze logistieke transportketen optimaal weten te opereren en/of VAL/VAS-activiteiten optimaal weten in te richten doen vervolgens de rest. Een taak die voor logistieke bedrijven (in Limburg) voor het oprapen lijkt te liggen, is bijdragen aan het optimaal repositioneren van lege containers. Er is immers sprake van een forse onbalans in containerstromen (meer Europese import dan export). Limburg met een sterke potentie in de grootschalige en daardoor dus in principe per vervoerde eenheid relatief goedkope transportsystemen binnenvaart en railvervoer, kan deze systemen inzetten om de lege containers terug naar de zeehavens te brengen op momenten dat daar ook behoefte aan is. Samenwerking met de eigenaren van de containers, de zeerederijen, al is het maar op het gebied van informatie-uitwisseling, versterkt Logistiek-Limburg. Het overnemen van de regie over lege containerstromen zal moeilijk zijn omdat de grootste rederijen om commerciële redenen niet graag het beheer ervan uitbesteden. Modal shift van wegvervoer naar binnenvaart en spoor is in Europa en in Nederland overheidsbeleid. In een teruggaande transportmarkt worden binnenvaart en railvervoer door het dan noodlijdende wegvervoer er gemakkelijk uitgeconcurreerd; in een opgaande markt zijn er wel duidelijk positieve kansen. Informatiesystemen, gebonden aan de zeehavens, zoals Portbase (Rotterdam/Amsterdam) en Switch (Antwerpen) bieden de inland-transportsystemen extra kansen om tot wrijvingsloos achterlandtransport te komen. We hebben moeten constateren dat de registratie van containerstromen in Europa zeer gebrekkig is. Dit bemoeilijkt het verder ontwikkelen van transportbeleid door overheden en transportbedrijven. Modal shift naar binnenvaart is met name in Limburg met de gekanaliseerde - Maas als infrastructurele drager een zeer goede mogelijkheid. Modal shift naar rail op het vervoer van zeehavens naar Limburg is ook goed mogelijk. Venlo, Born en Stein bieden goede railterminal-faciliteiten. Knelpunten in de coördinatie van transportketens in wegvervoer, railvervoer en binnenvaart en mogelijke oplossingen daarvoor worden in de dissertatie van prof. Peter de Langen besproken. Knelpunten in de technische infrastructuur worden in rapporten van de Provincie Limburg geïnventariseerd en lijken op middellange termijn in principe oplosbaar, tenminste als de Duitse deelstaat Nordrhein Westfalen wil meewerken. De kwaliteit van de achterlandrailverbindingen naar belangrijke Europese transportcentra Duisburg, Keulen en Luik is van het grootste belang om Europees gezien Limburg tot echte logistieke (VAL/VAS) hotspot te maken. INNVALL 10

11 Rapport 3 Value Added Logistics VAL/VAS is een aantrekkelijk waardetoevoegende optie (zie figuur 2, TNO- Logistiek Huis ). Toch zijn VAL/VAS-activiteiten niet zo gemakkelijk door een logistiek bedrijf te realiseren, want het betekent dat deze bij haar opdrachtgevers werk, dat dáár gebeurt, gaat overnemen. De logistiek dienstverlener moet dat dan beter en goedkoper kunnen doen, veelal op basis van logistieke kennis en ervaring, flexibiliteit en zo mogelijk door schaalgrootte. Verder moeten uiteraard de systemen van de logistiek dienstverlener erop ingericht zijn. Daar zijn investeringen voor nodig die terugverdiend moeten kunnen worden, waarvoor hechte en langdurige relaties in stand gehouden moeten kunnen worden. In rapport 3 wordt duidelijk gemaakt welke activiteiten tot VAL en VAS gerekend kunnen worden. Bij de verderop behandelde VAL/VAS-benchmarktool wordt gebruik gemaakt van indelingen in dit rapport. Rapport 4 Hoogwaardige bulkstromen Bij de INNVALL-bedrijven behoren heel wat bedrijven die bulklading transporteren en overslaan. Hoe hoogwaardiger bulkgoederen (bijvoorbeeld bepaalde soorten ertsen) zijn, des te hoger de opbrengst voor de benodigde logistieke activiteiten. Het verkrijgen van zicht op de bulkstromen voor individuele logistieke bedrijven vraagt omstandig marktonderzoek. Enkele van deze onderzoeken zijn door Duitse studenten van de internationale Fontys-opleiding Commerciële Economie (FIHE) in het kader van een 2 e -jaars leermodule opgepakt. Rapport 5 Over- en opslagtechnieken op terminals Rapport 5 is geschreven voor één van de INNVALL-overslagbedrijven die op zoek is naar nieuwe lading waar vervolgens nieuwe investeringen voor gedaan zullen moeten worden. Rapport 6 The Authorised Economic Operator (AEO) De door de douane verleende AEO-status aan bedrijven moet leiden tot meer veiligheid en snellere doorstroming in de containerketen en is daardoor voor de Limburgse logistieke dienstverleners en daarmee voor Logistiek Limburg van het grootste belang. Rapport 6 is gebaseerd op een recent stagerapport van een VA-student die bij een verlader heeft nagegaan wat er allemaal in het bedrijf gedaan moet worden om de AEO-status überhaupt te kunnen verkrijgen. Uit ervaringen op dit moment blijkt dat de AEO-status voor de betreffende bedrijven nog onvoldoende oplevert. Dit is naar verwachting vooralsnog te wijten aan de traagheid waarmee de douaneorganisatie intern kan veranderen. Op middellange termijn biedt de AEO-status belangrijke potentie. INNVALL 11

12 4. Resultaten field-research De 12 à 13 bedrijven die vanaf het begin zich hadden aangemeld bij het INNVALLproject zijn allemaal MKB-bedrijven en zijn in te delen in twee hoofdgroepen: 1. terminal- c.q. overslagbedrijven 2. transportbedrijven c.q. logistiek dienstverleners. Bij deze bedrijven zijn in de loop van de 2 projectjaren diversie instrumenten ingezet. Onderstaande tabel geeft een overzicht. Instrument Doel # deelgenomen bedrijven - TNO-workshops Informatieoverdracht 10 - Ronde Tafeloverleg 10 - ILEC-bedrijfsinventarisatie tool - TNO bedrijfsstrategiepositioneringstool - Fontys/INNVALL Positioning Tool VAL&VAS - Syntens innovatiescan workshops (drijfveren, PMC, definiëring acties) - Syntens/UvM: waardepropositie - VA-stage- en afstudeeropdrachten - FIHE-marketingonderzoekprojecten - RGO-workshops (resultaatgericht ondernemen) Bewustwording Bewustwording 10 en beïnvloeding 3 Verandering 1 2 5/6 In de verkennende fase van het INNVALL-project is regelmatig dankbaar gebruik gemaakt van kennisoverdracht van TNO naar de projectpartners (Fontys en Syntens) enerzijds en de INNVALL-bedrijven anderzijds. Die kennisoverdracht verliep voornamelijk via het zogenaamde ronde-tafel-overleg. Het ronde-tafeloverleg is overleg tussen de projectpartners en de INNVALL-bedrijven geworden en heeft gedurende het gehele project plaatsgevonden om beide partijen dicht bij elkaar te houden. In de verkennende fase is door Fontys/ILEC een quickscan-achtige methode gehanteerd m.b.v. de ILEC-bedrijfsinventarisatie-tool. Doel ervan was om de projectpartners in korte tijd een goed beeld te geven van de INNVALL-bedrijven. Ter voorbereiding van het komen tot voorstellen m.b.t. een nieuwe bedrijfsstrategie per individueel bedrijf en ter verdere kennismaking met de bedrijven is TNO de projectpartners weer voorgegaan met behulp van de TNObedrijfsstrategiepositioneringstool i.c. een workshop per bedrijf van een halve dag uitmondend in de formulering van logistieke aspiraties van het bedrijf en een snelle SWOT-analyse. Deze gestructureerde wijzen van kennismaking met de bedrijven hebben ook tot bewustwording bij de bedrijven zelf geleid. Vervolgens heeft Syntens de lead genomen met haar innovatiescanning bij de individuele bedrijven. In een tweetal workshops bij de individuele bedrijven is INNVALL 12

13 vertrokken bij de drijfveren van de betreffende directeuren om daarna via bespreking van de positie van de product-marktcombinaties van de bedrijven en de sterkten en zwakten te komen tot een 5- tot 10-tal concrete acties. De belangrijkste acties waar óf Syntens óf Fontys rechtstreeks bij betrokken zijn geweest en die ook daadwerkelijk zijn uitgevoerd, zijn: - het bedrijven van een nieuwe manier van marketing, waardepropositie genoemd, ontwikkeld door de Universiteit van Maastricht in samenwerking met Syntens; - workshops met individuele bedrijven op het vlak van resultaatgericht ondernemen (RGO); - stage- en afstudeeropdrachten vervuld door studenten van de Vervoersacademie; - marketingonderzoekopdrachten vervuld door 2 e jaars studenten van Fontys FIHE (Commerciële Economie voor internationale studenten). In de laatste fase van het project is door Fontys een benchmarktool ontwikkeld om voor bedrijven snel in kaart te brengen hoe zij ervoor staan m.b.t. VAL en VAS. Deze tool is bedoeld om te werken aan bewustwording bij de bedrijven maar ook ter beïnvloeding van de bedrijven om zich in positieve zin verder te ontwikkelen. In paragraaf 5 wordt stil gestaan bij deze tool. Er is veel energie gestopt in ondernemerschap. Steeds is het aantal actieve INNVALL-bedrijven rond de 10 gebleven. Enkele bedrijven zijn afgehaakt, aan de andere kant zijn er ook bedrijven geweest die later ingestapt zijn. Het grote aantal instrumenten dat ingezet is geeft de daadkracht van het project aan. Het enthousiast meedoen aan RGO en de andere instrumenten heeft ook de daadkracht van de INNVALL-bedrijven laten zien. Hieronder worden voorbeelden van acties gegeven die uitkomst zijn geweest van de Syntens innovatiescans bij de bedrijven: Verrichten van een interne procesanalyse Het opzetten van een informatiebeheerssysteem Uitbreiding van service-pakket met VAL/VAS Onderzoek naar mogelijke overslagtechnieken Onderzoek naar een meer gestructureerde wijze van marktonderzoek One-stop-shopping mogelijk maken Meer resultaatgericht ondernemen Beter benutten van ICT-mogelijkheden Zoeken naar onderscheidende toegevoegde waarde Om een beeld te geven van het gehalte van die acties zijn deze afgezet in de product-marktontwikkelingsmatrix van Ansoff: INNVALL 13

14 Figuur 5 Product-marktontwikkelingsmatrix van Ansoff De 3 belangrijkste acties per bedrijf zijn in bovenstaande matrix ondergebracht. Daaruit komt het volgende beeld naar voren voor het totaal van de INNVALLbedrijven: Figuur 6 Inschaling acties in de Ansoff-matrix INNVALL 14

15 Het kwadrant productontwikkeling scoort het beste, maar niet alle productontwikkeling heeft noodzakelijkerwijs te maken met VAL/VAS. Opvallend is ook het grote aandeel van acties die slechts werken aan het scheppen van de voorwaarden tot innovatie. Gebleken is dat het voor MKB-bedrijven in het transport niet eenvoudig is om grenzen te verleggen en bedrijfsstrategieën aan te passen. Men is volledig gericht op het dagelijks zo goed mogelijk vervullen van de wensen van de klant. 5. De benchmarktool VAL/VAS Op basis van rapport 3 is door Fontys/ILEC een benchmark-tool ontwikkeld waarmee logistieke bedrijven zich kunnen positioneren op het gebied van VAL en VAS. Vandaar de naam INNVALL Positioning Tool VAL & VAS. Bedoeling ervan is om enerzijds aan bewustwording te werken bij de bedrijven en anderzijds om hen te stimuleren kansen op deze activiteitsgebieden op te pakken. Dit moet leiden tot kwaliteitsverbetering van de bewuste bedrijven. In de tool wordt onderscheid gemaakt tussen: - VAL: Value Added Logistics, goederengerelateerde fysieke activiteiten zoals: assembleren, bewerken, her- en omverpakken, labelen, malen, mengen, onderhoud, ontgassen, reconditioneren, repareren en ook (kwaliteits-)controle; - VAS: Value Addes Services, activiteiten die van of voor diensten of producten van de klant van de klant van de logistiek dienstverlener verricht worden, zoals: o administratieve activiteiten, voorbeelden: verzekeren, douaneafhandeling, facturering, customer service; o plannings- en beheerstaken, zoals voorraadbeheer/vmi, onderdelen- en spare partsbeheer, retourenmanagement, transportplanning, beheer ladingdragers; o andere niet-fysi eke activiteiten (niet gerelateerd aan de beheersing en aansturing van de eigen processen), zoals tracking & tracing, TMS, WMS, bewaking en beveiliging; - Regie-taken: het aansturen van andere partijen in de keten ten behoeve van de realisatie van de doelstellingen van de klant. Bij de INNVALL-bedrijven hebben we met de tool geëxperimenteerd en zijn we inmiddels op versie 1.4 uitgekomen. Met deze versie is het voor bedrijven mogelijk om zowel de huidige als een gewenste situatie in beeld te brengen. Er mogen alleen activiteiten vermeld worden die omzet genereren, echter als waarde van die activiteiten wordt de kostenwaarde gebruikt om op die manier een zo zuiver mogelijk beeld van de operationele bedrijfssituatie te geven. Gebleken is dat voor ondernemers het niet altijd gemakkelijk is om die kostenwaarde uit de boeken te halen. In onderstaande figuren 7 en 8 worden de resultaten van de INNVALL-bedrijven weergegeven die de tool (versie 1.4) hebben toegepast. Opvallend is dat bijna alle INNVALL-bedrijven stappen richting VAL/VAS willen maken. Bedrijf E is zelfs op het punt van regievoering ver gevorderd. INNVALL 15

16 Figuur 7 Verschuivingen van huidige naar gewenste situatie m.b.t. het verrichten van VAL en VAS Figuur 8 Aandeel van transport- en opslaggerelateerde activiteiten en VAL/VAS- activiteiten bij een aantal INNVALL-bedrijven INNVALL 16

17 6. Aanbevelingen Als INNVALL-projectgroep zijn wij tot de volgende aanbevelingen gekomen. Wij hebben daarbij nadrukkelijk willen aansluiten bij acties die nu reeds in Limburg ondernomen worden ter versterking van het idee Logistiek-Limburg. Aanbevelingen die gericht zijn op het individuele bedrijf: 1. De VAL/VAS-benchmarktool moet door bedrijven toegepast worden omdat deze aan bewustwording werkt en te gebruiken is om zich te positioneren en vervolgens zich te verbeteren. 2. Het beleggen van bijeenkomsten voor niet-innvall bedrijven, waarin marktontwikkelingen en de ervaringen van de INNVALL-bedrijven gedeeld worden, is een goed middel om de uitkomsten van INNVALL verder uit te dragen. 3. Verdergaande ketenanalyse moet kunnen leiden tot het ontdekken van nieuwe VAL/VAS-activiteiten in de keten waar logistieke bedrijven reeds actief zijn. 4. Logistieke bedrijven in Limburg moeten zich meer actief tonen op het gebied van VAL/VAS/Regie. Dit verhoogt tevens de kwaliteit van deze organisaties en daarmee van Logistiek Limburg. Hiervoor is de instelling nodig van kennen van de klant van de klant, logistiek gesproken: kennen van de supply chains waar je onderdeel van bent. In de ene keten moet iets anders nagestreefd worden dan in een andere keten. Dit vraagt flexibele organisaties. Aanbevelingen die gericht zijn op de regio: 5. VAL/VAS/Regie-activiteiten kunnen zeker ook op ROC s/terminals opgepakt worden. Een grote(re) regierol van de inlandcontainerterminals stimuleert modal shift en daarmee schaalvergroting en verduurzaming van het inland transport van de structureel groeiende intercontinentale goederenstromen. 6. Logistiek-Limburg moet zich meer als entiteit zien te profileren door middel van clustervorming van bedrijven. Dit betekent niet het creëren van eenheidsworst ; zij moeten juist blijven doen waar zij in excelleren; Logistiek-Limburg is erbij gebaat als de logistieke bedrijven optimaal complementair aan elkaar zijn. 7. Deze clustervorming zou zich moeten richten op knooppuntregie en het realiseren van Limburg als extended gate van de zeehavens. 8. Logistieke centra rond Multimodale Centra Limburg Noord en Zuid (MCL- N en MCL-Z) zijn van groot belang voor modal shift en ontlasting van weginfrastructuur en voor het aanjagen van regionale economische ontwikkeling. Het roepen van de benamingen MCL-N en MCL-Z helpt deze centra van de grond te doen komen. Dit is van groot belang voor Logistiek-Limburg. Ook in een sterk competitieve markt is een vorm van samenwerking mogelijk en effectief. Hoe samenwerking tussen overslagcentra moet/kan gebeuren bieden de gedachten van prof. Peter de Langen aanknopingspunten. Gebleken is dat ook de bewuste overslagbedrijven kansen voor verdergaande samenwerking zien, INNVALL 17

18 gelukkig. Wildgroei van terminals en overslagcentra moet voorkomen worden om voldoende schaalgrootte in overslag te kunnen realiseren. 9. Limburg moet zich verder ontwikkelen tot een belangrijke VAL-regio aanhakend in een Europees transportnetwerk (Duisburg, Keulen, Luik). Wat verbetering van de technische transportinfrastructuur betreft, moet nu echt prioriteit gegeven worden aan een betere railverbinding tussen Venlo en Duisburg. 10. Voor Zuid-Limburg moet een logistieke agenda ontwikkeld worden. Meer algemene aanbevelingen: 11. Registratie van containerstromen van en naar Limburg moet verbeterd worden. Voor een betere registratie van containerstromen zien wij primair een taak weggelegd voor het CBS. Die organisatie zou o.i. de lead moeten nemen om informatie die her en der beschikbaar is (GHR, NEA, CBS, TNO, KIM, RWS, Incodelta, Provincies) te verknopen. 12. Inland-beheer van lege containers kan beter en biedt VAS-kansen voor de multimodale centra. Dit beheer zou in principe door inlandterminals kunnen worden opgepakt en verstevigt hun positie als regievoerder in de inland-transportketen. De grootste rederijen zoals Maersk bieden daartoe helaas weinig kansen. De kleinere rederijen zoals MCL bieden wat dit betreft wel meer perspectief. 13. De AEO-status voor alle Limburgse logistieke partijen is belangrijk om speler te kunnen zijn/worden in intercontinentale goederenstromen. 14. De opgeleverde INNVALL-rapporten bieden geactualiseerd leesvoer voor studenten in de (distributie)logistiek op hbo-niveau. De Vervoersacademie moet bekijken hoe de uitkomsten van INNVALL in het onderwijs in distributielogistiek en transport opgenomen kunnen worden. Een eerste stap is reeds gezet: het meewerken aan een doorlopende leerlijn MBO-HBO-WO op het gebied van douanezaken. 7. Evaluatie Tijdens uitvoering van het INNVALL-project is al snel gebleken dat lang niet alle bedrijven direct in de grote stromen zitten maar vaak bij specifieke, meer lokale, goederenstromen betrokken zijn. Maar ook binnen die stromen zijn de concepten van VAL en VAS (Value Added Services) relevant. Puntsgewijs vindt u hieronder enkele evaluatieve opmerkingen: Reacties van INNVALL-bedrijven: Nieuwe inzichten ontstaan Bevestiging van ingezette bedrijfsstrategie Geleerd van andere bedrijven Reactie van INNVALL-projectgroep van de Vervoersacademie: Serieuze partner in Logistiek-Limburg geworden In project is concept van SCM onvoldoende benut Reactie van INNVALL-projectpartner Syntens: Voor innovatie bij bedrijven blijkt veel ondersteuning nodig te zijn. INNVALL 18

19 8. Tot slot Het verder benutten van de kennis en ervaring die met INNVALL zijn opgedaan kan in principe op de volgende twee wijzen: 1) zichzelf informeren: De site die nog een jaar in de lucht zal blijven, bevat alle gepubliceerde rapporten. Deze zijn daar in te zien en te downloaden. Voor studenten zijn in de Fontys-Venlo mediatheek de INNVALL-rapporten opgenomen. Stagiairs en afstudeerders zullen gestimuleerd worden om de VAL/VASpositioneringstool te gebruiken bij opdrachten in transportbedrijven. Deze tool is overigens voor iedereen van de genoemde site te douwnloaden. 2) hulp inroepen van Fontys ILEC (Fontys Internationaal Logistiek Expertise Centrum) en Syntens ILEC kan met de opgebouwde kennis en ervaring bedrijven individueel helpen om VAL/VAS-innovatie tot stand te brengen. De consultancy-poot van ILEC is als volgt te bereiken: Fontys ILEC Dhr. Ing. Micha Reuter Hulsterweg 2-6 Postbus AC Venlo Syntens kan individuele bedrijven behulpzaam zijn bij strategievorming, resultaatgericht ondernemen en het op een nieuwe manier bedrijven van marketing: waardepropositie. Syntens in Limburg is als volgt te bereiken: Syntens Buitenop 8 E Postbus KH Roermond INNVALL 19

20 Fontys Venlo, i.c. de Vervoersacademie met ILEC en het SCM-lectoraat, zal met de INNVALL-kennis en -ervaring in de komende jaren betrokken zijn bij de Dinalogprojecten Knooppuntregie en Extended Single Window. Dit laatst genoemde project sluit aan op de AEO-certificeringsontwikkeling die ook door INNVALL is aangehaald. Het mede door de Vervoersacademie creëren van een doorlopende leerlijn MBO-HBO-WO in samenwerking met de douane en met bedrijven is reeds in gang gezet. INNVALL 20

21 EINDRAPPORTAGE INNVALL Innovatie Value Added Logistics Limburg (INNVALL) INNVALL 21

Micha Reuter M.Sc. Fontys International Logistics Expertise Center (ILEC)

Micha Reuter M.Sc. Fontys International Logistics Expertise Center (ILEC) jaar>5 jaar=1 Ondernemers Onderwijs Overheid Visie Ambitie = INNVALL Micha Reuter M.Sc. Fontys International Logistics Expertise Center (ILEC) 2013 Agenda (1) Het INNVALLproject (2) Conclusies en praktische

Nadere informatie

Projectvoorstel. INNVALL[k] INNovatie Value Added Logistics Limburg [Ketenregie] I N N V A L INNOVATIE VALUE ADDED LOGISTICS LIMBURG

Projectvoorstel. INNVALL[k] INNovatie Value Added Logistics Limburg [Ketenregie] I N N V A L INNOVATIE VALUE ADDED LOGISTICS LIMBURG Projectvoorstel INNovatie Value Added Logistics Limburg [Ketenregie] L k INNOVATIE Datum: Versie: Januari 2013 1.3 Projectkader Binnen de logistieke sector worden bedrijven geconfronteerd met forse concurrentie.

Nadere informatie

Watertransport Wegtransport Op- en Overslag VACL

Watertransport Wegtransport Op- en Overslag VACL Full Service Container Logistics Watertransport Wegtransport Op- en Overslag VACL 4-10-2013 Corporate presentatie 2 4-10-2013 Corporate presentatie 3 Watertransport Wegtransport Op- en Overslag VACL MCS.

Nadere informatie

Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie

Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie Overseas Logistics Multimodal Inland Locations Supply Chain Solutions Advanced logistics for a smaller world Als het gaat om het optimaal beheersen

Nadere informatie

< Straight into Europe >

< Straight into Europe > < Straight into Europe > Straight into Europe > Betrouwbaar Efficiënt Duurzaam Flexibel Eén ingang voor al uw vervoer tussen de zeehavens en de Europese markt. European Gateway Services (EGS) biedt u een

Nadere informatie

Bundeling goederenstromen in de Extended Gateway Antwerpen/Rotterdam met een focus op de binnenvaart

Bundeling goederenstromen in de Extended Gateway Antwerpen/Rotterdam met een focus op de binnenvaart Impactproject Bundeling goederenstromen in de Extended Gateway Antwerpen/Rotterdam met een focus op de binnenvaart Slotbijeenkomst Maastricht 3-12-2014 A. Verhoeven KvK Nederland Projectpartners Impactproject:

Nadere informatie

freight is our trade www.neele.nl Nederlands

freight is our trade www.neele.nl Nederlands freight is our trade www.neele.nl Nederlands Full service logistieke dienstverlening Neele Logistics ontzorgt uw complete logistiek. Of u nu een vervoerder zoekt die goed de weg weet in Europa of een partij

Nadere informatie

Multimodaal vervoer en Agrosector

Multimodaal vervoer en Agrosector Multimodaal vervoer en Agrosector Ledenbijeenkomst Agro Businessclub Westland Peter Sierat, algemeen directeur TLN Monster, 24 juni 2010 Agenda Toekomstontwikkelingen wegvervoer (on)mogelijkheden multimodaal

Nadere informatie

Logistieke top-100: bouwsteen in waarde logistieke sector voor Nederland

Logistieke top-100: bouwsteen in waarde logistieke sector voor Nederland Logistieke top-100: bouwsteen in waarde logistieke sector voor Nederland TNO, Kees Verweij, Teamleider Logistiek TLN Top-100 bijeenkomst, 8 april 2010 Logistieke kosten stijgen als % omzet bedrijfsleven

Nadere informatie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie De Rotterdamse haven en het achterland Havenvisie 2030 en achterlandstrategie Ellen Naaykens Havenbedrijf Rotterdam N.V. ALV ELC, Venlo 30 november 2011 Inhoud Profiel haven Rotterdam Ontwerp Havenvisie

Nadere informatie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens De Rotterdamse haven en het achterland Havenvisie 2030 en achterlandstrategie Ellen Naaykens Havenbedrijf Rotterdam N.V. Movares symposium 29 november 2011 Inhoud Profiel haven Rotterdam Ontwerp Havenvisie

Nadere informatie

De KMO en zijn import-export WORKSHOP. De KMO en zijn import--export in het Shortseagebied. in het Shortseagebied. (Europa) Maandag 27 oktober 2008

De KMO en zijn import-export WORKSHOP. De KMO en zijn import--export in het Shortseagebied. in het Shortseagebied. (Europa) Maandag 27 oktober 2008 WORKSHOP De KMO en zijn import-export in het Shortseagebied (Europa) Maandag 27 oktober 2008 De rol van de expediteur in de import-export van de KMO Spreker: Dhr. Marc Huybrechts Voorzitter VEA (Vereniging

Nadere informatie

Extending the terminal gate

Extending the terminal gate Extending the terminal gate Transition to smart network coordination Achtergrond Container terminals zijn belangrijke draaischijven voor international handel tussen Europa en de rest van de wereld. De

Nadere informatie

Supply Chain Management in nieuw Europees perspectief

Supply Chain Management in nieuw Europees perspectief Supply Chain Management in nieuw Europees perspectief Dr.ir. Rob Kwikkers 02-06-2004 Fontys Hogescholen 1 Inleiding SCM is samenwerken in ketens van bedrijven taakverdeling communiceren partnerschap 02-06-2004

Nadere informatie

Voorstelling afdeling Transport &Logistiek POM West-Vlaanderen

Voorstelling afdeling Transport &Logistiek POM West-Vlaanderen Voorstelling afdeling Transport &Logistiek POM West-Vlaanderen Mission statement Transport &Logistiek West-Vlaamse gateways uitbouwen tot efficiënte draaischijven in de logistieke ketens van de verladers;

Nadere informatie

MIRT - Verkenning Antwerpen Rotterdam VISIE

MIRT - Verkenning Antwerpen Rotterdam VISIE MIRT - Verkenning Antwerpen Rotterdam VISIE 2010-2020 POSITIONERING DELTALANDSCHAP 2010 BESTAANDE TOEKOMST DELTALANDSCHAP 2010-2020 STRUCTUURBEELD DELTALANDSCHAP 2020 POSITIONERING STEDELIJKE DELTA 2010

Nadere informatie

De potentiële ontwikkelingsmogelijkheden van de luchthaven van Oostende op het gebied van vrachtvervoer

De potentiële ontwikkelingsmogelijkheden van de luchthaven van Oostende op het gebied van vrachtvervoer De potentiële ontwikkelingsmogelijkheden van de luchthaven van op het gebied van vrachtvervoer www.vil.be Vlaams Instituut voor de Logistiek (VIL) Flanders Institute for Logistics Jordaenskaai 25 B 2000

Nadere informatie

CONVENANT GOLD - LOGISTIEKE ACHTERLANDREGIO S

CONVENANT GOLD - LOGISTIEKE ACHTERLANDREGIO S + CONVENANT GOLD - LOGISTIEKE ACHTERLANDREGIO S Samenwerken aan de versterking van de logistieke achterlandregio s in Gelderland, Overijssel, Limburg en Drenthe CONVENANT GOLD - LOGISTIEKE ACHTERLANDREGIO

Nadere informatie

Logistiek in ketens Keuzes betreffende transport Keuzes betreffende het distributiecentrum Keuzes betreffende de distributiekanalen

Logistiek in ketens Keuzes betreffende transport Keuzes betreffende het distributiecentrum Keuzes betreffende de distributiekanalen Logistiek in ketens Keuzes betreffende transport Keuzes betreffende het distributiecentrum Keuzes betreffende de distributiekanalen 1 Keuzes betreffende transport Wegvervoer Binnenvaart Railvervoer Luchtvervoer

Nadere informatie

Nieuwe bedrijvigheid. Flevokust Lelystad. unieke multimodale situering. Lokale ontwikkeling. 115 hectare havengebonden bedrijventerrein

Nieuwe bedrijvigheid. Flevokust Lelystad. unieke multimodale situering. Lokale ontwikkeling. 115 hectare havengebonden bedrijventerrein Flevokust Lelystad Nieuwe bedrijvigheid Flevokust spoorverbinding Filevrij Lelystad synergie unieke multimodale situering groen milieucategorie 5 transportmodaliteiten Bereikbaarheid flexibiliteit in kavelgrootte

Nadere informatie

Stakeholders forum Logistiek Platform West-Poort

Stakeholders forum Logistiek Platform West-Poort Stakeholders forum Logistiek Platform West-Poort Verwelkoming Stefaan Matton Algemeen directeur POM West-Vlaanderen 2 Alexander Demon Afdelingshoofd Transport & Logistiek POM West-Vlaanderen 3 Mission

Nadere informatie

Nota inzake Economic Development Board

Nota inzake Economic Development Board Nota inzake Economic Development Board Inleiding De economische ontwikkeling van Noord-Limburg krijgt een grote impuls met de campusontwikkeling, maar daarmee zijn niet alle economische uitdagingen deze

Nadere informatie

Bronnenlijst Monitor Logistiek & Goederenvervoer

Bronnenlijst Monitor Logistiek & Goederenvervoer Bronnenlijst Monitor Logistiek & Goederenvervoer Bron Naam figuur / tabel publicatie Indicator Publicatiejaar (jaar van toegang) Link (indien mogelijk) A.1 CBS Vervoerd gewicht door beroeps- en eigen vervoer

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Binnenvaart Duurzaam, betaalbaar en op tijd! Philippe Govers COO BCTN Groep

Binnenvaart Duurzaam, betaalbaar en op tijd! Philippe Govers COO BCTN Groep Binnenvaart Duurzaam, betaalbaar en op tijd! Philippe Govers COO BCTN Groep Binnenvaart anno 2014 - Schepen / Varen - Inland terminals - Toegevoegde waarden Toekomstbeeld van transporten - Schaalvergroting

Nadere informatie

KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN

KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN Dick van Damme Lector Logistiek Hogeschool van Amsterdam Terneuzen 3 september 2015 AGENDA 1. Ontwikkelingen lucht- en zeehaven 2. Uitdagingen en strategierichtingen

Nadere informatie

Stabiliteit in een dynamische wereld

Stabiliteit in een dynamische wereld Stabiliteit in een dynamische wereld AIR & OCEAN Autogroupage Chemicals global parcel services health care logistics Special Services warehousing Alles in één Het meer dan 100 jaar oude Nederlandse familiebedrijf

Nadere informatie

Haven Amsterdam NV Toekomst in vogelvlucht

Haven Amsterdam NV Toekomst in vogelvlucht Haven Amsterdam NV Toekomst in vogelvlucht Janine van Oosten, directeur CNB en rijkshavenmeester Februari 2013 Havenclub Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam De havens van

Nadere informatie

Werkplan Centrum XL 2015/2016

Werkplan Centrum XL 2015/2016 Werkplan Centrum XL 2015/2016 Maart 2015, Amsterdam Inleiding: toekomstperspectief Centrum XL Er zijn veel ontwikkelingen gaande in Amsterdam op het gebied van economie, logistiek en duurzaamheid die van

Nadere informatie

De internationale concurrentiepositie van Nederland als logistiek land

De internationale concurrentiepositie van Nederland als logistiek land De internationale concurrentiepositie van Nederland als logistiek land Algemene Ledenvergadering NDL Amsterdam, 22 april 2016 Drs. René Buck Directeur Buck Consultants International Buck Consultants International

Nadere informatie

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en India, heeft de wereld in veel opzichten in hoog tempo veranderd. Voor veel bedrijven betekent dit een strategische herbezinning op

Nadere informatie

Ontwikkeling Rivierenland tot logistieke hotspot. Gemeente Neerijnen

Ontwikkeling Rivierenland tot logistieke hotspot. Gemeente Neerijnen Ontwikkeling Rivierenland tot logistieke hotspot Gemeente Neerijnen Opbouw presentatie Aanleiding Logistiek, waar gaat het om? Waarom Rivierenland? Hoe pakken we het aan? Organisatie hotspot Aanleiding

Nadere informatie

Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City.

Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City. Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City. Naar aanleiding van de Stuurgroep bijeenkomst van het Masterplan Havens Midden- Brabant heb ik gekeken naar de mogelijke

Nadere informatie

Regio Rivierenland Team Onderzoek & Ontwikkeling J.S. de Jongplein WG Tiel Telefoon Businessplan: A15-corridor

Regio Rivierenland Team Onderzoek & Ontwikkeling J.S. de Jongplein WG Tiel Telefoon Businessplan: A15-corridor Regio Rivierenland Team Onderzoek & Ontwikkeling J.S. de Jongplein 2 4001 WG Tiel Telefoon 0344-638555 INHOUD 1. Doelstelling van het Team Onderzoek en Ontwikkeling... 2 2. A15: wat is de huidige situatie?...

Nadere informatie

Rotterdam en de kracht van het achterland. Oss, 6 april 2011

Rotterdam en de kracht van het achterland. Oss, 6 april 2011 Rotterdam en de kracht van het achterland Oss, 6 april 2011 Inhoud Containerontwikkeling Rotterdam Achterlandstrategie Logistiek knooppunten 2 Ontwikkeling overslagvolume 30 2008 2009 2010 25 20 15 10

Nadere informatie

Innoveren maakt het verschil

Innoveren maakt het verschil Innoveren maakt het verschil De logistieke dienstverlener van vandaag bestaat niet meer in 2020! Pascal van Beek Supply chain strategie ontwikkeling & implementatie Business development Customer focussed

Nadere informatie

Het belang van ketenregie voor de verankering van logistieke stromen. Kevin Lyen

Het belang van ketenregie voor de verankering van logistieke stromen. Kevin Lyen Het belang van ketenregie voor de verankering van logistieke stromen Kevin Lyen Senior consultant, Rebelgroup Advisory Belgium www.oostwestpoort.eu 1 Het belang van ketenregie voor de verankering van logistieke

Nadere informatie

The Blue Road De verbinding met het achterland. Miranda Volker Logistiek Adviseur

The Blue Road De verbinding met het achterland. Miranda Volker Logistiek Adviseur The Blue Road De verbinding met het achterland Miranda Volker Logistiek Adviseur Topics Even voorstellen Facts and figures Nieuwe mogelijkheden o 45 ft containerstromen o Reefers o Palletvervoer Even voorstellen

Nadere informatie

!! " # $$ # % % &! " " #! "! "! "

!!  # $$ # % % &!   #! ! ! !! " # $$ # % % &! "# "!" "!!" % &% "' " ( %&%)"$*" % + %( ", - +. Ontwikkeling (middel)grotere logistieke dienstverleners Logistieke Netwerk regisseur Logistieke dienstverlening Transportnetwerken Vervoer

Nadere informatie

Port of Rotterdam. Ports and Hinterland congres 2012 5-12-2012

Port of Rotterdam. Ports and Hinterland congres 2012 5-12-2012 Port of Ports and Hinterland congres 2012 Emile Hoogsteden Directeur Containers, Breakbulk & Logistics 1 2 1 Port of Agenda Havenvisie 2030 Containeroverslag (t/s en achterlandvolume) Modal split Marktaandeel

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... In rapporten en beleidsnotities wordt veelvuldig genoemd dat de aanwezigheid van een grote luchthaven én een grote zeehaven in één land of regio, voor de economie een bijzondere meerwaarde

Nadere informatie

Vanuit Nederland de hele wereld over. Continenten verbonden. Personally worldwide.

Vanuit Nederland de hele wereld over. Continenten verbonden. Personally worldwide. Vanuit Nederland de hele wereld over. Continenten verbonden. Personally worldwide. Wij staan voor u klaar. Wereldwijd. Al sinds 1921 vervoeren wij goederen voor onze klanten over de gehele wereld. Van

Nadere informatie

Kick-off project Oost West Poort Venlo, 26 september 2011 Guido De Roo Projectcoördinator

Kick-off project Oost West Poort Venlo, 26 september 2011 Guido De Roo Projectcoördinator Kick-off project Oost West Poort Venlo, 26 september 2011 Guido De Roo Projectcoördinator Overzicht Presentatie Projectgegevens Uitdaging Doelstellingen Partners Overzicht activiteiten Projecttiming Pilootproject

Nadere informatie

Middelen om de supply chain te verduurzamen. Wytze Rauwenhoff Flanders Logistics-consulenten

Middelen om de supply chain te verduurzamen. Wytze Rauwenhoff Flanders Logistics-consulenten Middelen om de supply chain te verduurzamen Wytze Rauwenhoff Flanders Logistics-consulenten Inhoud 1. Voorstelling Flanders Logistics-consulenten Voorstelling project Methodiek 2. Duurzaamheidsverbeteringen

Nadere informatie

Alles in één GLOBAL PARCEL SERVICES LOGISTICS

Alles in één GLOBAL PARCEL SERVICES LOGISTICS Stabiliteit in een dynamische wereld AIR & OCEAN AUTOGROUPAGE CHEMICALS GLOBAL PARCEL SERVICES HEALTH CARE LOGISTICS SPECIAL SERVICES WAREHOUSING Alles in één Het belang van goede logistiek staat buiten

Nadere informatie

Workshop Bouwlogistiek

Workshop Bouwlogistiek Workshop Bouwlogistiek Duurzame concepten en kansen Innovatieprogramma Duurzame Logistiek Hans Vermij, 28 november 2008. Inhoud 1. Hand in hand met het bedrijfsleven in: Bouwlogistieke Terminal West-Friesland

Nadere informatie

Lange termijn strategiën om meer vervoer over water te stimuleren. C.J. De Vries Koninklijke Schuttevaer/Bureau Voorlichting Binnenvaart

Lange termijn strategiën om meer vervoer over water te stimuleren. C.J. De Vries Koninklijke Schuttevaer/Bureau Voorlichting Binnenvaart Lange termijn strategiën om meer vervoer over water te stimuleren C.J. De Vries Koninklijke Schuttevaer/Bureau Voorlichting Binnenvaart Vijf manieren om binnenvaart te bevorderen 1. Het havenalliantiemodel

Nadere informatie

Workshop Ruimte voor verbeelding. ICTU / GBO 9 april 2009

Workshop Ruimte voor verbeelding. ICTU / GBO 9 april 2009 Workshop Ruimte voor verbeelding ICTU / GBO 9 april 2009 Aanleiding Programma Kabinet neemt toegenomen administratieve lasten en regeldruk van ondernemers serieus Er zijn diverse overheidsacties in het

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Van Kennisbrug naar KennisDC

Van Kennisbrug naar KennisDC Van Kennisbrug naar KennisDC Laat kennis stromen Dick van Damme Lector Logistiek Hogeschool van Amsterdam HAN, Arnhem, 31 januari 2013 Kennis DC Breda Kennis DC Nijmegen Kennis DC Rotterdam Kennis DC Venlo

Nadere informatie

i F jnm azi z g ne n tw erk k vo v o o r o bou o w log o ist s i t ek, k k e n lpun u t n e t n n en n ni n euw e ui u td t aging n en

i F jnm azi z g ne n tw erk k vo v o o r o bou o w log o ist s i t ek, k k e n lpun u t n e t n n en n ni n euw e ui u td t aging n en Fijnmazig netwerk voor bouwlogistiek, knelpunten en nieuwe uitdagingen, NVB congres, Kampen 1 Inhoud Inleiding Marktbeschrijving bouwmaterialen, trends en ontwikkelingen Positie van binnenvaart en binnenhavens

Nadere informatie

Branche Update: Container terminals

Branche Update: Container terminals Branche Update: Container terminals Economisch Bureau Sector & Commodity Research Nadia Menkveld +31 206 286441 Concurrentiepositie haven van belang voor terminal Hoewel de overslag in de haven van Rotterdam

Nadere informatie

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Zakendoen met België Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Overzicht 1. Kamer van Koophandel 2. KvK: afdeling Internationale Zaken 3. België: kansen en ontwikkelingen

Nadere informatie

Gorinchem, mei 2o16 Ingrid van Leeuwen/ Lilian Froitzheim-Leijs

Gorinchem, mei 2o16 Ingrid van Leeuwen/ Lilian Froitzheim-Leijs Gorinchem, mei 2o16 Ingrid van Leeuwen/ Lilian Froitzheim-Leijs Inzet transitie varen op LNG 2016 Eiger Nordwand LNG dualfuel Spoor 1: Retrofit LNG schepen Proof-of-concept retrofit 2 schepen Fondsvorming

Nadere informatie

Inhoudelijke punten van de structuurvisie

Inhoudelijke punten van de structuurvisie VERSLAG Onderwerp: Zeehaven Dordrecht Afdeling: Infrastruktuurontwikkeling ARCADIS Infra BV Lichtenauerlaan 100 Postbus 4205 3006 AE Rotterdam Tel 010 253 22 22 Fax 010 456 72 50 www.arcadis.nl Plaats/datum

Nadere informatie

GEMEENTE HOOGEVEEN. Voorstel voor burgemeester en wethouders. Onderwerp: Start HBO Hoogeveen

GEMEENTE HOOGEVEEN. Voorstel voor burgemeester en wethouders. Onderwerp: Start HBO Hoogeveen Onderwerp: Start HBO Hoogeveen Voorgesteld besluit: 1. t.b.v. voorbereiding opleiding CE Cultuurmanagement (start: studiejaar 2007-2008) 20.000,- beschikbaar stellen aan Hogeschool Drenthe. Genomen besluit

Nadere informatie

Monitor Logistiek & Goederenvervoer voor Nederland

Monitor Logistiek & Goederenvervoer voor Nederland Monitor Logistiek & Goederenvervoer voor Nederland Uitgevoerd in opdracht van: Ministerie van Infrastructuur en Milieu EINDRAPPORTAGE Nijmegen/Den Haag, 30 april 2015 Inhoudsopgave 1. Doel en inhoud Monitor

Nadere informatie

PLATFORM HERGEBRUIK PRODUCTEN. Een initiatief van Avans Hogeschool, Syntens en de Universiteit van Tilburg

PLATFORM HERGEBRUIK PRODUCTEN. Een initiatief van Avans Hogeschool, Syntens en de Universiteit van Tilburg PLATFORM HERGEBRUIK PRODUCTEN Een initiatief van Avans Hogeschool, Syntens en de Universiteit van Tilburg MKB-bedrijven worden geconfronteerd met nieuw beleid met betrekking tot producentenverantwoordelijkheid,

Nadere informatie

ICT alignment en ICT governance: theorie en praktijk

ICT alignment en ICT governance: theorie en praktijk ICT alignment en ICT governance: theorie en praktijk lezing voor de MBO raad, dd. 21/1/2010. Dr.mr.ir. Th.J.G Thiadens, Lector ICT governance Fontys Hogeschool, Docent aan de UvA, Erasmus, UvT, RuG, OU

Nadere informatie

Container Terminal Doesburg Presentatie

Container Terminal Doesburg Presentatie Container Terminal Doesburg Presentatie Container Terminal Rotra Familiebedrijf 4de generatie 860 medewerkers Koninklijk Actief in logistiek sinds 1909 Onberispelijk gedrag van het management Financieel

Nadere informatie

TLN VENDOR SURVEY. ICT in Transport en Logis0ek. Inzicht en trends in transport management systemen. Oktober 2014. Uitgevoerd door TransportLAB

TLN VENDOR SURVEY. ICT in Transport en Logis0ek. Inzicht en trends in transport management systemen. Oktober 2014. Uitgevoerd door TransportLAB TLN VENDOR SURVEY ICT in Transport en Logis0ek Inzicht en trends in transport management systemen Oktober 2014 Uitgevoerd door TransportLAB In opdracht van Transport en Logis0ek Nederland Colofon Opdrachtgever:

Nadere informatie

Monitor Logistiek en Supply Chain Management rapportage 2009

Monitor Logistiek en Supply Chain Management rapportage 2009 Monitor Logistiek en Supply Chain Management rapportage 2009 Addendum Toegevoegde waarde 06 07 08 09 10 11 12 13 Centraal Bureau voor de Statistiek Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig

Nadere informatie

1. Context en doel. 1.1 Voorbeelden belemmeringen per deelgebied 1.1.1 Governance en juridische belemmering

1. Context en doel. 1.1 Voorbeelden belemmeringen per deelgebied 1.1.1 Governance en juridische belemmering 1. Context en doel Het NLIP heeft tot doel om de elektronische informatie-uitwisseling in de Logistieke Sector in Nederland te verbeteren. En dan niet alleen de informatie-uitwisseling tussen specifieke

Nadere informatie

Mainport en blueports: samenwerken aan multimodaal netwerk

Mainport en blueports: samenwerken aan multimodaal netwerk Mainport en blueports: samenwerken aan multimodaal netwerk Jaarcongres Nederlandse Vereniging van Binnenhavens, Venlo, 5 oktober 2012 Hans Smits, CEO Havenbedrijf Rotterdam N.V. 1 Haven Rotterdam in cijfers

Nadere informatie

Samen geven we richting aan de koers van de NKC

Samen geven we richting aan de koers van de NKC Samen geven we richting aan de koers van de NKC ₀ ₀ ₀ In de aanloop naar de klimaattop in Parijs is eind 2014 de Nederlandse Klimaatcoalitie van start gegaan om CO2 reductie bij bedrijven en andere organisaties

Nadere informatie

Matige groei, grote bezorgdheid

Matige groei, grote bezorgdheid Matige groei, grote bezorgdheid Conjunctuurenquête Expeditiesector 2e kwartaal 2016 Matige groei, grote bezorgdheid Conjunctuurenquête Expeditiesector 2e kwartaal 2016 De 3-maandelijkse conjunctuurenquête

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie Samenvatting De gemeente maakt sinds 2011 onderdeel uit van de bestuurlijke regio FoodValley. In de regio FoodValley heeft elke gemeente een economisch profiel gekozen dat moet bijdragen aan de doelstelling

Nadere informatie

dutch building better//energy markets

dutch building better//energy markets building better//energy markets Alliander versnelling van de energietransitie Opzetten van een nieuwe dienst in een zelfstandige BV; inbrengen van gewenst ondernemerschap Vertalen van mogelijkheden nieuwe

Nadere informatie

Bestuursopdracht Internationale Zaken Noord- en Midden Limburg. Herijkingsvoorstel

Bestuursopdracht Internationale Zaken Noord- en Midden Limburg. Herijkingsvoorstel Bestuursopdracht Internationale Zaken Noord- en Midden Limburg Herijkingsvoorstel op basis van afstemming tussen Weert, Roermond, Venray, Venlo en consultatie overige gemeenten gepresenteerd op 3 juni

Nadere informatie

Verandering in Logistiek Twente. Denken vanuit netwerken. Kees Verweij

Verandering in Logistiek Twente. Denken vanuit netwerken. Kees Verweij Verandering in Logistiek Twente Denken vanuit netwerken Kees Verweij Principal Consultant Lid Stuurgroep Synchromodaal Transport 22 januari 2015 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen

Nadere informatie

Bijeenkomst logistiek knooppunt Oss Havenbedrijf Rotterdam 22/07/2010

Bijeenkomst logistiek knooppunt Oss Havenbedrijf Rotterdam 22/07/2010 Bijeenkomst logistiek knooppunt Oss Havenbedrijf Rotterdam 22/07/2010 Samenstelling Aanwezig namens logistieke regio Oss Jan van Erp Logistiek Platform Oss Eric Nooijen - Osse Overslag Centrale Hans Pepers

Nadere informatie

De specialist in warehousing, fulfilment en distributie voor het MKB 3 PL. Logistics

De specialist in warehousing, fulfilment en distributie voor het MKB 3 PL. Logistics De specialist in warehousing, fulfilment en distributie voor het MKB 3 PL Logistics 3 PL Logistics Warehousing en Opslag Mondial Logistics beschikt over de juiste kennis en ervaring op het gebied van warehousing,

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk

Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk Investeringen door buitenlandse bedrijven hebben een belangrijke toe gevoegde

Nadere informatie

Innovatieprogramma LOGISTIEK Zuid-Nederland

Innovatieprogramma LOGISTIEK Zuid-Nederland Innovatieprogramma LOGISTIEK Zuid-Nederland Bedrijven, kennisinstellingen en overheden in Zuid-Nederland delen met de RIS3 dezelfde ambitie. Zuid-Nederland wil Europees koploper worden binnen zeven innovatieve

Nadere informatie

Reverse factoring is Win-Win en Win.

Reverse factoring is Win-Win en Win. Graydon epaper Reverse factoring is Win-Win en Win. Hoe optimaliseert u uw werkkapitaal anno 2014? 2 Wat leert u in deze epaper? Als klant wilt u het betalen van uw facturen zo lang mogelijk uitstellen,

Nadere informatie

Onderzoek Social Media in Transport & Logistiek

Onderzoek Social Media in Transport & Logistiek Onderzoek Social Media in Transport & Logistiek 19 maart 2014 2 Inleiding Na een aantal zware crisisjaren lijkt de sector transport & logistiek begin 2014 weer uit het dal te klimmen. De eerste signalen

Nadere informatie

Synchromodaal transport: efficient en duurzaam via netwerkregie

Synchromodaal transport: efficient en duurzaam via netwerkregie Synchromodaal transport: efficient en duurzaam via netwerkregie Kees Verweij Principal Consultant Goederenvervoer Antwerpen, december 2011 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen Telnr

Nadere informatie

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen 3 Voorwoord Goed onderwijs is een belangrijke voorwaarde voor jonge mensen om uiteindelijk een betekenisvolle en passende plek in de maatschappij te krijgen. Voor studenten met een autismespectrumstoornis

Nadere informatie

B-140 Green Deal: Groene Gevangenis Veenhuizen: naar een gevangenis voorzien van duurzame energie uit de regio

B-140 Green Deal: Groene Gevangenis Veenhuizen: naar een gevangenis voorzien van duurzame energie uit de regio B-140 Green Deal: Groene Gevangenis Veenhuizen: naar een gevangenis voorzien van duurzame energie uit de regio Partijen: De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen,

Nadere informatie

Maastricht Airport Aviation Valley

Maastricht Airport Aviation Valley FIRST CLASS BUSINESS Wat is Aviation Valley? In het zuiden van Nederland spreidt Aviation Valley zijn vleugels. Binnen een dynamisch werkgebied, waarin economische activiteiten volledig in balans zijn

Nadere informatie

LSCM (1,2,3,4) Classificatie Logistiek en Supply Chain Management Professionals

LSCM (1,2,3,4) Classificatie Logistiek en Supply Chain Management Professionals LSCM (1,2,3,4) Classificatie Logistiek en Supply Chain Management Professionals Een initiatief van vlm, ondersteund door de Topsector / Human Capital Tafel Logistiek Zoetermeer, september 2015 Peter van

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Internet of Everything (IoE) Top 10 inzichten uit de Cisco-enquête IoE Value Index (Index voor IoE-waarde) onder besluitvormers uit 12 landen

Internet of Everything (IoE) Top 10 inzichten uit de Cisco-enquête IoE Value Index (Index voor IoE-waarde) onder besluitvormers uit 12 landen Internet of Everything (IoE) Top 10 inzichten uit de Cisco-enquête IoE Value Index (Index voor IoE-waarde) onder 7.500 besluitvormers uit 12 landen Joseph Bradley Jeff Loucks Andy Noronha James Macaulay

Nadere informatie

Agro Businessclub Westland

Agro Businessclub Westland Agro Businessclub Westland multimodaal vervoer van geconditioneerde Groenten & Fruit containers richting het achterland 1 Landelijke logistieke G&F hotspots en verbindingen Mainports Greenports Hoofdroutes

Nadere informatie

Doel Doel van het programma VvW:

Doel Doel van het programma VvW: Doel Doel van het programma VvW: Een strategie en bijbehorende actielijnen opleveren en (laten) uitvoeren ten behoeve van de gewenste economische structuurversterking van de Vierkant voor Werk regio. Dit

Nadere informatie

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Growth Map Achtergrond De Kamer van Koophandel Amsterdam heeft zich tot doel gesteld bedrijven in de regio internationaal meer actief te krijgen om zo

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Presentatie GreenRail

Presentatie GreenRail 11 februari 2010 Spoorcafé, Rail Cargo Information Presentatie GreenRail Michiel van Veen Adviseur ketenlogistiek FloraHolland Kengetallen FloraHolland 2 Aanvoerders : 9.000 (inter-)nationaal (5.100 leden)

Nadere informatie

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Logistiek Netwerk. Partnerforum Gent 18 oktober 2016

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Logistiek Netwerk. Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Logistiek Netwerk Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Ruimtebeslag in Vlaanderen 33% Prognose VITO: kan oplopen tot 50% in 2050 Ruimtebeslag = Ruimte ingenomen door

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

In welke landen liggen kansen?

In welke landen liggen kansen? 2 Heb je een sterk onderscheidend product? Bijv: Enige in de wereld Unieke eigenschappen geschiedenis, geografie, sociale betekenis Functioneel/performance Ambachtelijke kwaliteit Beschikbaarheid / prijs

Nadere informatie

ArbeidsFit BLIJVEND INZETBAAR IN VERANDERENDE ORGANISATIES

ArbeidsFit BLIJVEND INZETBAAR IN VERANDERENDE ORGANISATIES ArbeidsFit BLIJVEND INZETBAAR IN VERANDERENDE ORGANISATIES 1 Zijn uw medewerkers ArbeidsFit? Blijvend inzetbaar in veranderende organisaties Meebewegen met de toekomst Welzijn Nieuwe Stijl, kantelingen

Nadere informatie

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam Werken bij Havenbedrijf Amsterdam De Amsterdamse haven Als vierde haven van West-Europa speelt de Amsterdamse haven een belangrijke rol in de regionale en nationale economie. Door de strategische ligging

Nadere informatie

Workshop Leertuin Maritieme Economie. 23 november 2016

Workshop Leertuin Maritieme Economie. 23 november 2016 Workshop Leertuin Maritieme Economie 23 november 2016 Facts en figures (Maritime Delta regio) Potentieel AV 2025 Maritieme maakindustrie 4.690 fte (bron: ETM regio AV) Facts en figures (Maritime Delta

Nadere informatie

De rol van WMS in internationale Supply Chains

De rol van WMS in internationale Supply Chains De rol van WMS in internationale Supply Chains s-hertogenbosch, 26 april 2012 9026X078/WD/ld v1.0 De in dit rapport genoemde conclusies, aanbevelingen en adviezen zijn gebaseerd op door de opdrachtgever

Nadere informatie

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting Opdrachtgever: Bouwend Nederland Rotterdam, april 2013 Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting

Nadere informatie