Jaarverslag Pathologie 2005

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jaarverslag Pathologie 2005"

Transcriptie

1

2 Jaarverslag Pathologie 2005

3 Fotografie en Vormgeving Ron Otsen Jaap van Veldhuisen 2005 Instituut voor Pathologie VUmc

4 In herinnering 26 mei 2005 is overleden Stephan van Schaick, research-analist sector Moleculaire Pathologie, ten gevolge van een hersenstaminfarct. Stephan is 38 jaar geworden. Stephan werkte als research-analist sinds 1999 binnen het VUmc. Eerst bij het researchlaboratorium Kinderoncologie, daarna bij de afdeling Pathologie sector Klinische Immunologie en Oncopathologie, en vanaf 2001 bij de sector Moleculaire Pathologie. Stephan was een zeer prettige vrolijke, en een zeer gewaardeerde collega; sociaal bevlogen en altijd geïnteresseerd in de mensen om hem heen; en ook in zijn werk. Hij werkte mee aan het onderzoek naar de rol van HPV in het ontstaan van baarmoederhalskanker en was met name betrokken bij moleculaire diagnostiek, klonaliteitsanalyses en diverse projecten in samenwerking met de wereldgezondheids organisatie (WHO). Als hij s morgens binnenkwam was het effe bakkie doen waarna veelal een mop volgde. Hij was volop bezig met het plannen en invullen van zijn reis naar Zuid-Afrika per augustus-september van dit jaar. Hij verheugde zich daar zeer op. Hij vertelde met regelmaat over zijn ski uitspattingen op de kunstbaan en de vele potjes squash die hij met vrienden en collega s speelde. Wij verliezen in Stephan een unieke collega, die een grote leegte bij ons achterlaat. Stephan zal in onze herinnering blijven voortbestaan als een goede vriend. Namens zijn collega s van de Moleculaire Pathologie, de afdeling Pathologie en overige collega s en bekenden wensen wij zijn moeder, broers, zus en overige familie en vrienden veel sterkte toe bij het dragen van dit grote verlies. Namens de Sector Moleculaire Pathologie, Rick van Andel

5

6 Inhoud Inhoudsopgave: Hoofdstuk 1: Inleiding... 4 Hoofdstuk 2: Doelstellingen Hoofdstuk 3 Patiëntenzorg Hoofdstuk 4: Onderwijs Hoofdstuk 5: Research Hoofdstuk 6: personeel Hoofdstuk 7: Arbo, Milieu en Veiligheid Hoofdstuk 8: Infrastructuur Bijlagen...106

7 1

8 2 1 Inleiding

9 3

10 Hoofdstuk 1: Inleiding Als klinisch specialisme in een academisch medisch centrum kent de afdeling Pathologie, als onderdeel van cluster V van het VU medisch centrum, drie academische hoofdtaken, te weten: patiëntenzorg, onderzoek en onderwijs. Om deze drie hoofdtaken goed te kunnen uitvoeren beschikt de afdeling over een infrastructuur. Een uitgebreide beschrijving kunt u terugvinden in Organisatie Afdeling Pathologie (mei 2003). RvB I II III IV VI Cluster V Afdelingshoofd CP&C Sector management / ondersteuning + automatisering Arbo-, milieu- en veiligheidsborging Kwaliteitsborging Patiëntenzorg Onderzoek Onderwijs Drie hoofdprocessen binnen de afdeling Medisch technische ondersteuning t.b.v. de 3 hoofdprocessen Figuur 1: Organisatie Afdeling Pathologie 4

11 Patiëntenzorg De patiëntenzorg bestaat uit de volgende onderdelen: histodiagnostiek, cytodiagnostiek, immunologische diagnostiek, moleculaire diagnostiek en post mortale diagnostiek. De verantwoordelijkheid van de uitvoering ligt bij de verschillende diagnostiek coördinatoren. Onderzoek Het onderzoek kent verschillende onderzoekslijnen die allen binnen diverse onderzoekinstituten zijn ondergebracht, met aan het hoofd een researchcoördinator: virale oncogenese, genexpressie en klinisch gedrag, MDR immuunresponse/therapie, neuropathologie en hart- en vaatziekten. Onderwijs Het onderwijs is als volgt georganiseerd: academisch onderwijs: geneeskundig, medische biologie, tandheelkunde, informatica, wis/natuurkunde, postacademisch onderwijs: opleiding tot gerechtelijk- patholoog, medisch immunoloog, bij/nascholing, beroepsonderwijs: HBO/MBO tbv analisten, informatici, nascholing post MLO/post HLO en overig onderwijs: verpleegkundigen, politie/recherche Het onderwijs kent een onderwijscoördinator ten behoeve van het academisch onderwijs en een stagecoördinator voor de HBO/MBO-opleiding. Door middel van overlegstructuren is de interne communicatie gegarandeerd, in bijlage 1 wordt hiervan een overzicht gegeven. De professionele aansturing van het patiëntenzorgproces is samengevat in een organogram, zie figuur 2. Functioneel organogram Professionele aansturing patiëntenzorgproces Afd. Pathologie Afdelingshoofd Kwaliteitsborging Diagnostiek commissie Histodiagnostiek diagnostiek coördinator Cytodiagnostiek diagnostiek coördinator Post mortale diagnostiek diagnostiek coördinator Immunologische diagnostiek diagnostiek coördinator Moleculaire diagnostiek diagnostiek coördinator Pathologen PA-diagnostiek consulenten (diagnosten) Pathologen met deelspecialisatie (specialisten) Medisch immunologen Arts-assistenten Stafsecretariaat Fotografie Patiëntensecretariaat Cytodiagnostiek Oncopathologie Histotechniek Electronenmicroscopie Obductie / mortuarium Weefselbank UNITS: Neuropathologie en Immunohistochemie In Situ Hybridisatie Medische Immunologie Pathobiologie Moleculaire pathologie HPV Immunogenetica Tumor Profilering Micro-array fac. Figuur 2: Professionele aansturing patiëntenzorgproces 5

12 Voor de medisch technische ondersteuning is het laboratorium onderverdeeld in 7 sectoren: - Sector Oncopathologie - Sector Histodiagnostiek - Sector Neuro Immuno Diagnostiek - Sector Cytodiagnostiek / patiëntensecretariaat - Sector Immunologie - Sector Moleculaire pathologie - Sector Disease Profiling (vanaf januari 2006) zie figuur 3. Hiërarchisch organogram Medisch Technische Ondersteuning Afd. Pathologie Afdelingshoofd Sector management / ondersteuning en automatisering CP&C Unit stafsecretariaat Kwaliteitsborging Unit fotografie Arbo-, milieu- en veiligheidsborging Sector oncopathologie Sector histodiagnostiek Sector neuro / immuno diagnostiek Sector cytodiagnostiek / patiëntensecretariaat Sector immunologie Sector moleculaire pathologie Sector Disease Profiling Unit experimentele oncopathologie Unit histotechniek Unit immunohistochemie Unit cytodiagnostiek Unit medische immunologie Unit HPV Unit Tumor profilering Unit moleculaire Unit electronen microscopie Unit neuropathologie Unit patiëntenadministratie Unit pathobiologie diagnostiek Unit Immunogenetica Unit Micro-array Unit Obductie / mortuarium Unit weefselbank Unit In Situ Hybridisatie Figuur 3: Medisch Technische Ondersteuning 6

13 7

14 8 2 Doelstellingen

15 9

16 Hoofdstuk 2: Doelstellingen In 2005 heeft de afdeling Pathologie haar doelstellingen conform het INK model verwoord en periodiek in de management rapportages aan de raad van bestuur over de voortgang gerapporteerd. De tertiaalrapportages geven een overzicht van de gerealiseerde doelstellingen en afdelingscijfers per 4, 8 en 12 maanden en deze zijn in te zien via Intranet De doelstellingen ten opzichte van het jaarplan 2004 zijn geëvalueerd: Leiderschap Aan vakdeskundigen zal worden gevraagd in 2006 / 2007 een geavanceerde management cursus te volgen (conform Management Contract 2006 en 2007) De voor 2006 voorgenomen aanpassing op de afdelingsstructuur is vervroegd in september 2005 ingevoerd. De Commissie Planning en Controle is vervangen door de Afdelingsadviesraad. Inmiddels is de aanpassing voor wat betreft het functioneren van CP&L en pathologenoverleg (ingesteld per september 2005) herzien en functioneert sinds kort de diagnostiekcommissie opnieuw. (zie bijlage 3: Personeel) In 2005 zijn de Immunogenetica en Micro-array faciliteit in de organisatiestructuur van de afdeling Pathologie opgenomen. Eind 2006 zal de volledige integratie bereikt zijn. De Micro Array Faciliteit wordt in de unit Tumor Profiling geïncorporeerd. De Immunogenetica wordt deels bij de sector Medische Immunologie en deels bij de sector Moleculaire Pathologie ondergebracht. (conform Management Contract 2006 en 2007) Strategie en Beleid Het weefselbank reglement Pathologie weefsel en cellenbank, oktober 2004, is afgestemd op de de Code Goed Gebruik, zoals vastgesteld door de federatie van medische verenigingen en in werking getreden op 1 januari De implementatie van de Code Goed Gebruik in het VUmc heeft plaatsgevonden. Verdere uitwerking van het weefselbank reglement is conform Management Contract 2006 en 2007 Management van Middelen De spraakherkenning moet doorgang vinden, intern overleg hierover vindt regelmatig plaats. Processen Patiëntenzorg: - nav de problematiek binnen de sector Histodiagnostiek wordt momenteel het logistieke proces binnen deze sector met succes doorgelicht door een extern ingeschakelde deskundige. Het analyseren van de uitkomsten wordt als doelstelling genoemd in het Management Contract van 2006 en Het doorlichten van het logistieke proces binnen de Cytodiagnostiek in combinatie met HPV onderzoek is vertraagd en staat gepland voor het derde kwartaal van (Conform Management Contract 2006 en 2007) Onderwijs: - Het Pathologie onderwijs heeft in 2005, als gevolg van het nieuwe curriculum, een reorganisatie ondergaan. Evaluatie heeft nog niet plaatsgevonden. - Tutorschappen: een aantal pathologen heeft deelgenomen aan de 'Teach the Teacher' cursussen en de cursussen voor de opleiding tot tutor. Zes stafleden zijn tutor geweest. Klant In 2006 zullen voorbereidingen getroffen worden voor een nieuwe klant tevredenheidenquête met als aandachtspunt het Mortuarium en WDS (Wijziging Declaratie Structuur). Eveneens zullen voorbereidingen getroffen worden voor een vervolg enquête op de nulmeting gehouden in januari 2005, het rapport hiervan zal worden opgestuurd naar alle deelnemers met een aankondiging voor een vervolgenquête. Innovatie Herbezinning is noodzakelijk mbt. automatisering Immunohistochemie. Het bestaande contract met Ventana is aflopend 10

17 11

18 12 3 Patiëntenzorg

19 13

20 Hoofdstuk 3 Patiëntenzorg Dit hoofdstuk gaat in op de productiegegevens van de patiëntenzorg. Ook aspecten zoals doorlooptijden, rondzendingen en andere indicatoren komen aan bod in dit hoofdstuk. 3.1 Jaarcijfers klinische pathologie Histodiagnostiek: aantal inzendingen Aantal gewogen eenheden Cluster MT Afdeling I MT-DER Dermatologie MT-END Endocrinologie MT-HEM Hematologie MT-INW Inwendige geneeskunde MT-LON Longziekten MT-MDL Maag-, Lever-, Darm-ziekten MT-NEF Nefrologie MT-ONC Oncologie MT-REU Reumatologie MT-NUC Nucleaire geneeskunde 0 0 II MT-KNO Keel, Neus, Oor specialisme MT-MKZ Mondziekten, Kaakchirurgie MT-NCH Neurochirurgie MT-NEU Neurologie MT-OOG Oogheelkunde MT-PCH Plastische chirurgie MT-REV Revalidatie 0 0 MT-URO Urologie MT-PSYCH Psychiatrie 0 0 III MT-KLG Klinische genetica 4 0 MT-KCH Kinderchirurgie MT-KIN Kindergeneeskunde MT-V&G Verloskunde & Gynaecologie IV MT-ANES Anesthesiologie 0 0 MT0CAR Cardiologie MT-CCH Cardiochirurgie MT-HLK Heelkunde MT-ICV Intensive care MT-ORT Orthopedie V MT-RAD Radiologie 17 6 MT-RTH Radiotherapie Extramuraal (incl SALTRO), consulten en revisies Totaal aantal eenheden Totaal aantal inzendingen De hoeveelheid klinisch pathologische inzendingen is in 2005 tov 2004 licht afgenomen (ca.3%). Het aantal gewogen eenheden daarentegen is toegenomen met 3%. Deze lichte stijging wordt met name veroorzaakt door een meer complexe diagnostiek tav. de afdelingen Longziekten en Heelkunde en in mindere mate voor de afdelingen Nefrologie, Plastische Chirurgie, en kindergeneeskunde. 14

21 Speciële technieken Totaal aantal inzendingen Histologisch onderzoek: Waarvan: Sneldiagnostiek Elektronenmicroscopisch onderzoek: - Aangeboden patiëntenmateriaal Waarvan aangeboden experimenten Totaal afgewerkte verslagen voor diagnostiek Kwantitatieve technieken en tumor profilerend onderzoek - Aangeboden patiëntenmateriaal Morfometrie Flowcytometrie (Array) CGH FISH 2 58 Moleculaire diagnostiek, waarvan: - Diagnostiek VU Medisch Centrum Extramurale zorg Totaal Routine bepalingen HPV t.b.v. research Immunohistochemisch onderzoek, waarvan: Immunocytochemie ISH PCR Neuropathologie, waarvan: - Hersenobductie VU met microscopie Hersenobductie elders met microscopie Totaal Het aantal inzendingen moleculaire diagnostiek en immuunhistochemische diagnostiek is toegenomen. Cytodiagnostiek Cytologisch onderzoek waarvan: a) niet gynaecologisch cytologisch onderzoek b) door pathologen verrichte punctie door derden ter beoordeling ingezonden uitstrijken (BO + indic) Het bevolkingsonderzoek neemt af, de algemene cytodiagnostiek is toegenomen. 15

22 Obducties naar afdeling Cluster MT Afdeling overledenen obducties overledenen obducties I MT-DER Dermatologie MT-END Endocrinologie MT-HEM Hematologie MT-INW Inwendige geneeskunde MT-LON Longziekten MT-MLD Maag-, Lever-, Darm-ziekten MT-NEF Nefrologie MT-ONC Oncologie MT-REU Reumatologie MT-NUC Nucleaire geneeskunde II MT-KNO Keel, Neus, Oor specialisme MT-MKZ Mondziekten, Kaakchirurgie MT-NCH Neurochirurgie MT-NEU Neurologie MT-OOG Oogheelkunde MT-PCH Plastische chirurgie MT-REV Revalidatie MT-URO Urologie MT-PSYCH Psychiatrie III MT-KLG Klinische genetica MT-KCH Kinderchirurgie MT-KIN Kindergeneeskunde MT-V&G Verloskunde & Gynaecologie IV MT-ANES Anesthesiologie MT-CAR Cardiologie MT-CCH Cardiochirurgie MT-HLK Heelkunde MT-ICV Intensive care MT-ORT Orthopedie V MT-RAD Radiologie MT-RTH Radiotherapie Subtotaal Verpleeghuizen Elders Gerechtelijke obducties Totaal Het obductiepercentage in 2005 in het VUmc bedraagt 29%. (212) In 2004 werden 184 (26%) obducties verricht. Het obductieniveau handhaaft zich. Micro-Array faciliteit 2005 Micro-Array onderzoek 35 waarvan: P450- AmpliChips ism Klinische Chemie voor apotheek 24 arraycgh chips voor dubbeltumoren 3 arraychg chips voor Humane genetica 8 Array CGH voor diagnostiek is in 2005 ingevoerd. 16

23 3.2 Jaarcijfers medische immunologie VUmc Aantal MI-equivalenten Cluster MT Afdeling I MT-DER Dermatologie MT-END Endocrinologie MT-HEM Hematologie MT-INW Inwendige geneeskunde MT-LON Longziekten MT-MLD Maag-, Lever-, Darm-ziekten MT-NEF Nefrologie MT-ONC Oncologie MT-REU Reumatologie MT-NUC Nucleaire geneeskunde II MT-KNO Keel, Neus, Oor specialisme MT-MKZ Mondziekten, Kaakchirurgie 0 9 MT-NCH Neurochirurgie MT-NEU Neurologie MT-OOG Oogheelkunde MT-PCH Plastische chirurgie 0 0 MT-REV Revalidatie 5 5 MT-URO Urologie 11 9 MT-PSYCH Psychiatrie 3 0 III MT-KLG Klinische genetica 4 1 MT-KCH Kinderchirurgie 4 16 MT-KIN Kindergeneeskunde MT-V&G Verloskunde & Gynaecologie IV MT-ANES Anesthesiologie 0 0 MT-CAR Cardiologie MT-CCH Cardiochirurgie MT-HLK Heelkunde MT-ICV Intensive care MT-ORT Orthopedie V MT-RAD Radiologie 0 0 MT-RTH Radiotherapie 1 2 Overigen 1 30 Basisfaciliteiten Totaal aantal MI-equivalenten* Totaal aantal bepalingen Totaal aantal monsters De groei in hoeveelheid medisch immunologische bepalingen, die ook in voorgaande jaren al zichtbaar was, zette zich in 2005 door. Het totale aantal ingezonden VUmc monsters is met bijna 10% toegenomen en het aantal bepalingen steeg met een kleine 3%. Het aantal gewogen MI-equivalenten is echter wel behoorlijk gestegen, 22% meer eenheden t.o.v. 2004, voornamelijk veroorzaakt door de HLA-DQ2/8 typeringen Onderlinge dienstverlening Aantal ontvangen monsters Totaal aantal monsters Totaal aantal bepalingen Totaal aantal MI-equivalenten* In 2004 was er nog sprake van een lichte groei in het aantal verrichtingen t.b.v. externe aanvragers. In 2005 is mede door de implementatie van de HLA-DQ2/8 typering een forse groei te zien in het aantal verrichtingen (respectievelijk 13% meer bepalingen en 37% meer MI-equivalenten t.o.v. 2004) * Vanaf 2003 is de MI-equivalent door de afdeling pathologie geintroduceerd, een eenheid die naast het aantal bepalingen ook rekening houdt met de werklast en kosten van verschillende testmethodieken. 17

24 3.3 Vakinhoudelijke ontwikkelingen Klinische pathologie Algemeen Histopathologisch onderzoek vormt de hoeksteen van het diagnostisch proces vanwege de grote mate van diagnostische trefzekerheid. Door het toepassen van speciële technieken kan de specificiteit van het diagnostische proces verder worden verhoogd. Tevens blijkt het nu ook mogelijk met het toepassen van deze technieken informatie te krijgen over prognose en therapiegevoeligheid van bepaalde tumoren. Dat betekent dat in toenemende mate de vraag naar toepassing van deze technieken op weefsels zal toenemen waarbij de klassieke histopathologie aanvragen wat zal achterblijven. Met de informatie die uit de weefsels en cellen wordt verkregen, wordt het onderhoud en beheer van de weefselbank steeds belangrijker zeker als deze gegevens ook gecombineerd wordt met de bijbehorende klinische gegevens. Dat verklaart de aanscherping van het reglement van de cellen-, weefsel- en nucleïne zuur bank. Cytodiagnostiek In 2005 heeft de samenwerking met de Cytodiagnostiek unit van het Slotervaart ziekenhuis, afdeling pathologie vastere vorm gekregen: cervixcytologie via de dunne laag methode wordt in gezamenlijkheid verwerkt. De volgende stap is uitbreiding van de samenwerking met meerdere laboratoria in de regio. Tevens is een begin gemaakt met dunne laag cytologie voor klinisch gebruik: in samenwerking met de afdeling endocrinologie is een pilot gestart naar de bruikbaarheid van dunne laag cytologie in schildklierpuncties. In het komend jaar zal een pilot worden gestart met dunne laag cytologie van transbronchiale puncties. Door het uitblijven van een goede interface tussen het laboratorium informatie management systeem (Sympathy) en het ziekenhuis informatie systeem (ZIS), welke koppeling via kerndps verloopt, heeft de unit veel vertraging opgelopen in het streven naar papierloze verwerking én in het aanbieden van elektronische uitslagen aan huisartsen (Edifact). Ook het ophalen van GBA gegevens, in het kader van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker, uit bestanden van de screeningsorganisatie, heeft om deze redenen op zich laten wachten. Naar verwachting kan het alsnog geïmplementeerd worden in De service op het gebied van Immunocytochemie en Moleculaire diagnostiek (HPV bepalingen) worden in 2006 verder uitgewerkt. Tumor Profiling In een groot gedeelte van de gevallen die worden aangeboden voor pathologie diagnostiek kan met behulp van de standaard histologische evaluatie, eventueel aangevuld met immunohistochemisch onderzoek, een diagnose worden gesteld. In een deel van de gevallen, met name bij gradering van tumoren, worden aanvullende kwantitatieve bepalingen als morfometrie en DNA cytometrie verricht. De unit binnen de afdeling pathologie waar deze bepalingen plaatsvinden droeg dan ook lange tijd de naam Kwantitatieve Pathologie. De laatste jaren hebben een aantal ontwikkelingen op het terrein van genomics ertoe geleid dat het scala aan beschikbare technieken is uitgebreid. Hierbij is met name de micro array technologie van belang. Recent is aan het VUmc een micro array faciliteit tot stand gekomen en momenteel zijn micro arrays voor RNA analyse ( expression profiling ) en DNA analyse ( micro comparative genomic hybridization ) volledig operationeel. Een ontwikkeling is gaande waarbij naast eerder genoemde kwantitatieve methodes, deze microarray technieken worden toegepast om tot een verfijndere karakterisering van weefselmonsters te komen, en de uitkomst hiervan te gebruiken voor het voorspellen van ziektebeloop en het kiezen van de meest optimale therapie. De te karakteriseren weefselmonsters zijn in de praktijk meestal afkomstig van tumoren en voor deze benadering wordt in het Engels vaak de term tumour profiling gebruikt. Omdat we verwachten dat tumour profiling een belangrijke rol gaat spelen in de tumor diagnostiek is de naam van de unit Kwantitatieve Pathologie veranderd in Tumor Profilering. Deze naam dekt goed de lading, inclusief de bestaande methoden als morfometrie en DNA cytometrie. Naast bovengenoemde genomische microarrays raken ook zogenaamde tissue microarrays meer in zwang. Hierbij kunnen kleine biopten, met een doorsnede van 0,6 mm, van honderden verschillende weefselmonsters op een preparaatglas worden geanalyseerd (zie ook bij weefselbank). Voor de analyse en verwerking van deze TMA s zal op korte termijn een zogenaamde coupe scanner met een tissue microarray applicatie worden aangeschaft. In dit kader worden ook bestaande beeldbewerkingstoepassingen voor bijvoorbeeld DNA cytometrie en immunokwantificering aangepast en geschikt gemaakt voor het TMA platform. Immunohistochemie Immunohistochemie 18

25 De trend van de laatste jaren is een toename van diagnostiek in zowel diagnostische als prognostische panels. Gezien de neiging tot diversificatie in therapieën (steeds meer op individuele patiënten toegesneden therapievormen), die ook vorig jaar al werd gesignaleerd, wordt de immunohistochemische diagnostiek, die hier deels op is gericht, ook meer divers. Dat betekent dat er meer en uitgebreidere paneldiagnostiek komt. Dit vindt ook zijn bevestiging in de toename in het aantal aanvragen en in het aantal kleuringen per aanvraag. Daarbij komt dat er accentverschuivi ngen in het binnenkomende materiaal zijn opgetreden die tot meer immunohistochemie leiden (de coeliakie diagnostiek is hiervan een voorbeeld). De trend van diversificatie zal zeker toenemen met toepassingen van meer "smart molecules" in de oncologische therapie. Medewerkers van de sector Neuro Immuno Diagnostiek Weefselbank Naar aanleiding van vele discussies over zgn. "nader gebruik" is het reglement van de weefselbank aangescherpt. Binnen de VU heeft een implementatietraject voor de Code Goed Gebruik plaatsgevonden, waarbij gekeken is naar een ziekenhuisbreed protocol voor verantwoord nader gebruik van lichaamsmateriaal. Het uitgifte protocol van de weefselbank pathologie is daarbij zeer bruikbaar gebleken als voorbeeld. De collectie van weefsels en verantwoorde opslag gaat zoals elk jaar door. Verder is een voorzichtig begin gemaakt met het maken van tissue arrays, testblokjes met in 1 coupe materiaal van samples, die een zeer snelle screening van b.v. nieuwe monoklonale antilichamen op weefsels mogelijk maakt Medische Immunologie Automatisering en logistiek In het jaar 2005 werden opnieuw een aantal verbeteringen aangebracht in het automatiseringssysteem SymPathy, de voltooiing verloopt echter traag. Verwacht wordt dat medio 2006 een bevredigende versie zal draaien, inclusief de web view -functie. Dan kan een start gemaakt worden met het in kaart brengen van nieuwe wensen voor het inmiddels drie jaar oude systeem. SymPathy bleek voldoende flexibel om een aantal nieuwe teststrategieën te implementeren, zoals HLA-DQ typeringen en bepalingen op lymfocyten verkregen uit broncho alveolaire lavages (BAL) en duodenum biopten. Voor wat betreft de BAL-analyses zijn de afname- en verwerkingsprotocollen aangescherpt en worden nu primair door de Medische Immunologie behartigd, aan een efficiënte afstemming met de cytologie en een geïntegreerde eindrapportage wordt nog gewerkt. Veel energie werd dit jaar gestoken in het structureren van de aanvraagprocedures van bovengenoemde, veelal uit andere ziekenhuizen afkomstige aanvragen. Zoveel mogelijk worden bepalingen momenteel via externe laboratoria ingezonden en vallen daarmee onder de WDS regeling. Met deze laboratoria zijn prijsafspraken gemaakt. Alleen de aanvragen via huisartsen vormen momenteel, qua procedure, nog een onduidelijke groep. 19

26 Techniekontwikkelingen In het kader van coeliakie-serologie is een nieuw testsysteem opgezet m.b.v. humaan recombinant ttg, in plaats van het tot nog toe gebruikte ttg verkregen uit cavialever, dat incidenteel tot vals positieve, dan wel vals negatieve reacties kan leiden. Optimale afkappunten zijn vastgesteld d.m.v. ROC-curveanalyses, zowel voor jonge kinderen als voor volwassenen. In de loop van 2006 zal deze ELISA ingezet worden in de diagnostiek. Fenotypering van lymfocyten uit darmbiopten van patiënten met refractaire coeliakie zijn verder uitgebreid en verfijnd. De waarde ervan, b.v. in het kader van therapie-evaluatie (cladribine, stamceltransplantatie) is in kaart gebracht. Inmiddels is op basis van deze gegevens een project van start gegaan, waarop vanuit de Gastro Enterologie een promovendus is aangesteld (zie onder research). Ter completering van het coeliakie diagnostiekpakket is de HLA-DQ-bepaling welke operationeel was op de unit Immunogenetica, geïntegreerd binnen de medisch immunologische diagnostiek. Deze bepaling is m.n. van belang vanwege de hoge negatief voorspellende waarde: afwezigheid van HLA- DQ2 en 8 sluit coeliakie vrijwel uit. De rol van referentie lab voor coeliakie serologie heeft vastere vorm gekregen: zo werd support verleend aan verschillende labs bij het opzetten en valideren van de bepalingen, en werden er voorbereidingen getroffen voor een SKML rondzending Coeliakie in het voorjaar Daarnaast zijn dit jaar nog twee nieuwe bepalingen (commerciële ELISAs) opgezet, gevalideerd en in gebruik genomen voor het bepalen van intrinsic factor antistoffen en TSH-R bindende antistoffen. Uitgebreid oriënterend onderzoek is in 2005 verricht naar de toegevoegde waarde en de kosten/baten analyse van een automaat (immunocap) voor het bepalen van o.m. DNA-antistoffen, ENAs en ANCAs (anti-pr3- en MPO). Groot winstpunt van dit apparaat is de snellere uitvoerbaarheid (m.n. in geval van CITO-aanvragen) van bepalingen die nu slechts éénmaal in de 2 weken gedaan kunnen worden. Ook de mogelijkheid van toekomstige koppeling aan SYMPATHY is van doorslaggevend belang geweest bij de keuze. De immunocap is inmiddels besteld en zal in het voorjaar van 2006 geplaatst worden. Researchprojecten - Medische immunologische Patiënt gebonden research is ondergebracht bij V-ICI (2.2). Het onderzoek naar de auto-immuun aandoeningen t.g.v. de Bijlmer vliegramp werd afgerond in de vorm van een publicatie. De uitkomsten vormen tevens een belangrijk stuk validatie van de in deze studie toegepaste bepalingen (Slottje et al). In het kader van coeliakiediagnostiek werden een aantal studies afgerond: een prospectieve studie binnen het VUmc, waarin van voor coeliakie verdachte patiënten serologie, DQ-typering en duodenumbiopt geëvalueerd werden (Hadithi et al submitted) en een studie naar de rol van Saccharomyces antistoffen in de pathogenese van coeliakie en IBD (Mallant, promotie). Ten einde tot een niet-invasieve screening voor coeliakie te komen werd onderzoek geïnitieerd naar optimalisering van speekselsampling en opslag, mbv Omnisal afname-systemen. Daarnaast zullen HLA-DQtyperingen op basis van wangslijmvlies opgezet gaan worden. In samenwerking met LUMC is een start gemaakt met een studie ter validatie van deze technieken in biopt bewezen coeliakiepatiëntjes en controles. Vooralsnog is er echter onvoldoende subsidie verkregen om goede voortgang te boeken. In het kader van refractaire coeliakie werd in samenwerking met GE (Mulder) en PA (Oudejans) een project opgestart, waarin prognostische parameters voor de ontwikkeling van EATL onderzocht zullen worden in relevante lymfocytensubsets verkregen uit duodenumbiopten (Promovendus: WHM Verbeek; co-promotor vanuit de Medische Immunologie: dr. MWJ Schreurs). NKT cellen: de immunomonitoring van een fase I studie, waarin hepatitis C en B patiënten, in het ErasmusMC en VUmc, behandeld werden met KRN7000 werd in 2005 afgerond. Door trage inclusie werd de hepatitis B studie niet in zijn oorspronkelijk geplande omvang afgemaakt. Ondanks duidelijke tekenen van immuunactivatie, m.n. in patiënten met hoge aantallen NKT cellen, werden geen langdurige therapeutische effecten gezien. De data worden momenteel voor publicatie verwerkt. De beschermende rol van NKT-cellen in kankerpatiënten werd onderstreept door het feit dat KNO tumor patiënten met lage NKT-cel aantallen een significant slechtere prognose hadden. Immunomonitoring van met anti-ctla-4 behandelde en gevaccineerde prostaatkankerpatiënten (GVAX-trial) werd dit jaar gecontinueerd in samenwerking met dr. Tanja De Gruyl; in dit kader werd vanuit de MI zorg gedragen enerzijds voor monitoring van eventuele autoimmuniteit en anderzijds voor de evaluatie van circulerende regulatoire T cellen, zoals NKT-cellen en T reg s. In samenwerking met Dermatologie werden een aantal studies afgerond op het gebied van in vitro diagnostiek van T cel gemedieerde allergieën (Moed et al.). De know how die hiermee in huis gecontinueerd is vormt inmiddels de basis voor oriëntatie op vervolgonderzoek. Factoren die immuun reactiviteit beïnvloeden kwamen onder meer aan de orde in een pilot studie in samenwerking met de afdeling Dietiek/heelkunde naar de immunologische effecten van EPA.- toediening. 20

27 3.3.3 Micro-array faciliteit Technische ontwikkelingen Chromosomale afwijkingen in het aantal chromosomen en delen van chromosomen per kern zijn afwijkend in de meeste tumoren. Met behulp van Comparative Genomic Hybridization CGH kan in de tumoren bepaald worden waar die afwijkingen op de verschillende chromosomen in een tumor plaats vinden. Die techniek is binnen het VUMC in het afgelopen jaar sterk verbeterd waarbij het oplossend vermogen sterk (10x) is toegenomen. Afwijkingen ter grootte van 100kb kunnen nu op genoom wijde schaal gemeten worden. ArrayCGH profiel voor chromosoom 17 van de borst tumor cel lijn BT BAC oligo Her2/neu 2 Log2ratio Figuur Met behulp van CGH arrays is het mogelijk om voor mens en muis chromosomale kopieaantallen Chromosoom te meten met 17p Chromosoom 17q een zeer hoog oplossend vermogen. In de figuur wordt dit -2 grafisch weergegeven voor chromosoom 17 van een borst tumorcellijn (BT474). Op de horizontale as staat de positie waar gemeten is en op de verticale as wordt het aantal Chromosomale positie in Mb BAC vs. oligo moving average 5x5 chromosomen weergegeven. Is het aantal chromosomen normaal (2 chromosomen per cel), dan is de log2ratio 0, zoals op de p-arm te zien is. Op de q-arm zien we afwijkingen; deze borst tumorcellijn heeft dus van specifieke delen van chromosoom 17 vele chromosomale kopieën (amplificaties). Het Herceptin (Trastuzumab) gevoelige gen Her2/neu (Erb-b2) ligt precies in de top van deze chromosomale amplificatie, hetgeen gezien wordt in ca. 20% van alle borsttumoren. Het humane genoom bevat ongeveer 3 miljard baseparen. In de grafiek zijn de chromosoomaantallen gemeten met behulp van BAC arraycgh techniek (donker blauw) en met behulp van de door het VUMC ontwikkelde oligo arraycgh techniek (roze). De introductie van deze laatste techniek heeft de chromosomale resolutie verder verhoogd, zodat we nu in 1 experiment per baseparen kunnen bepalen hoeveel chromosomen er in een tumorcel of humaan genetische afwijking aanwezig zijn. Diagnostische ontwikkelingen Een belangrijke toepassing van microarrays betreft het a priori inschatten van de succes kans van bepaalde behandelingen. Door in een vroege fase patiënten te identificeren voor wie een bepaalde (veelal dure) behandeling wel of niet zinvol is (bijvoorbeeld omdat zonder de behandeling de prognose al goed is, of omdat ondanks de behandeling de prognose zeer slecht zal blijven), kan veel bespaard worden in termen van menselijk leed en geld. Op dit terrein zijn reeds meerdere toepassingen gepubliceerd. Meerdere van deze toepassingen worden op dit moment, veelal in een trial setting, aan de VUmc MACF opgestart aal dan niet in samenwerking met perifere ziekenhuizen. Resistente tumoren Voor alle chemotherapeutica geldt dat tumoren van verschillende patiënten anders reageren op de medicijnen. Ook komt het voor dat een chemotherapeuticum initieel goed werkt en in de loop der tijd resistent wordt, waardoor de effectiviteit van de therapie afneemt of zelfs totaal verloren gaat. Gemzar (Gemcitabine) is zo n medicijn dat zeer effectief kan zijn bij borst, long darm en blaas tumoren. Met behulp van de oligo arrays (expressie en CGH; zie figuur omslag) zijn een zeer beperkt aantal genen geïdentificeerd die ten grondslag liggen aan de gevoeligheid van tumoren voor Gemzar in darm tumoren. In de komende periode zal verder bepaald worden hoe deze bevindingen naar longtumoren van patiënten kunnen worden geëxtrapoleerd en hoe de stratificatie van de gevoelige versus niet gevoelige patiënten in de kliniek met een prijs gunstige methode kan worden doorgevoerd (in samenwerking met Oncologie). Non-Hodgkin lymfoom Met behulp van expressie microarray kan goed onderscheid gemaakt worden tussen patiënten met een diffuus grootcellig B-cel lymfoom die een goede kans hebben op complete remissie en patiënten die dat niet hebben. (zie figuur) 21

Redactie Elly Fieret. Fotografie: Ron Otsen. 2006 Instituut voor Pathologie VUmc

Redactie Elly Fieret. Fotografie: Ron Otsen. 2006 Instituut voor Pathologie VUmc Redactie Elly Fieret Fotografie: Ron Otsen 2006 Instituut voor Pathologie VUmc Voorwoord Voor u ligt het jaarverslag 2006 van de afdeling Pathologie, waarin weer een aantal belangrijke mijlpalen staan

Nadere informatie

Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst

Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst CENTRAAL COLLEGE MEDISCHE SPECIALISMEN BESLUIT CCMS no. 5-2000 OPLEIDINGSEISEN PATHOLOGIE 1 Het Centraal College Medische Specialismen,

Nadere informatie

Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen

Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen Onderzoek naar het functioneren van arts-assistenten in ziekenhuizen BIJLAGE 1 Vragenlijst Vragen die betrekking hebben op de borging van de kwaliteit van de zorg. A. Algemeen Ik werk momenteel als arts

Nadere informatie

Versnelling verzending pathologisch materiaal bij een verwijzing

Versnelling verzending pathologisch materiaal bij een verwijzing Versnelling verzending pathologisch materiaal bij een verwijzing 1. Huidige situatie Beschrijving pathologische revisie Procesbeschrijving Digitale uitwisseling 2. Knelpunten pathologische verwijzing Procesverbetering

Nadere informatie

Kwaliteit: ISO 15189 een nieuwe richting?

Kwaliteit: ISO 15189 een nieuwe richting? Kwaliteit: ISO 15189 een nieuwe richting? Paul van der Valk Patholoog VUMC Auditor CCKL en RvA Dank aan Danielle Heideman & Peter Snijders None to declare Conflicts of interest Uitgangspunt van dit verhaal

Nadere informatie

Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie

Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie Moleculaire Diagnostiek in de Pathologie Informatiebrochure Afdeling Pathologie VU medisch centrum Amsterdam Inhoudsopgave Pagina Inleiding 3 Indicatiegebieden en bijbehorende Moleculaire Diagnostiek:

Nadere informatie

MEDISCH DOSSIER KOPIËREN, INZIEN, BLOKKEREN

MEDISCH DOSSIER KOPIËREN, INZIEN, BLOKKEREN MEDISCH DOSSIER KOPIËREN, INZIEN, BLOKKEREN 643 Inleiding Indien u bij een specialist onder behandeling bent, worden alle gegevens die betrekking hebben op uw behandeling vastgelegd in een medisch dossier.

Nadere informatie

Weefselvigilantieplatform in het VUmc

Weefselvigilantieplatform in het VUmc Weefselvigilantieplatform in het VUmc Angelika Dräger, PhD Hoofd Hematologie Laboratoria en weefselvigilantiecoördinator 28 november 2012 Hematologie Laboratoria VUmc BTD Hemostase Stamcellab Cleanroom

Nadere informatie

HET SPECIALISME PATHOLOGIE Onderdeel opleidingsplan 2009

HET SPECIALISME PATHOLOGIE Onderdeel opleidingsplan 2009 HET SPECIALISME PATHOLOGIE Onderdeel opleidingsplan 2009 Inleiding Pathologie betekent ziekteleer. De klinische pathologie is het medisch specialisme dat zich bezighoudt met het stellen van diagnoses

Nadere informatie

Sneldiagnostiek in de oncologische zorg

Sneldiagnostiek in de oncologische zorg Sneldiagnostiek in de oncologische zorg Tessa Bouwhuis, MSc en Martina Hoever, BSc 1 Inhoud presentatie Opdrachtformulering project sneldiagnostiek Werkwijze opzetten sneldiagnostiek Shared resources Uitwerking

Nadere informatie

Sneldiagnostiek bij verdenking op kanker: de nieuwe norm?

Sneldiagnostiek bij verdenking op kanker: de nieuwe norm? Sneldiagnostiek bij verdenking op kanker: de nieuwe norm? Prof. dr. Paul J van Diest Hoofd afdeling Pathologie, UMC Utrecht p.j.vandiest@umcutrecht.nl De diagnostische keten in de oncologie Anamnese/lichamelijk

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/18632 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/18632 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/18632 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Joosse, Simon Andreas Title: Prediction of "BRCAness" in breast cancer by array

Nadere informatie

2 januari 2015. Onderzoek: Effectiviteit van de zorg

2 januari 2015. Onderzoek: Effectiviteit van de zorg 2 januari 2015 Onderzoek: Effectiviteit van de zorg 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

2 januari 2015. Onderzoek: Effectiviteit van de zorg

2 januari 2015. Onderzoek: Effectiviteit van de zorg 2 januari 2015 Onderzoek: Effectiviteit van de zorg 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

Pathologie: Kwaliteitsborging

Pathologie: Kwaliteitsborging Pathologie: Kwaliteitsborging De sporen Cytologie, histologie, immunohistochemie, moleculaire pathologie Diagnose Diagnose Behandeling Meer en meer: Pathologie: Diagnose A, diagnose B of diagnose C Behandeling

Nadere informatie

NABON Breast Cancer Audit. Pathologie

NABON Breast Cancer Audit. Pathologie NABON Breast Cancer Audit Pathologie Dr. P.J. Westenend, patholoog, pathologisch laboratorium Dordrecht Drs. A.C.M. van Bommel, arts-onderzoeker, DICA DICA Congres 25 juni 2013 Pathologie Volledige verslaglegging

Nadere informatie

MES-6 / 2 14. Informatie voor en over Coassistenten

MES-6 / 2 14. Informatie voor en over Coassistenten MES-6 / 2 14 A6 A6 Informatie voor en over Coassistenten A5 A5 A4 A4 Informatie voor en over Coassistenten Medisch Spectrum Twente Medisch Spectrum Twente (MST) behoort tot de grootste niet-academische

Nadere informatie

Heraccreditatie CCKL. Dr L Stolk, Klinische Farmacie, Academisch Ziekenhuis Maastricht

Heraccreditatie CCKL. Dr L Stolk, Klinische Farmacie, Academisch Ziekenhuis Maastricht Heraccreditatie CCKL Dr L Stolk, Klinische Farmacie, Academisch Ziekenhuis Maastricht 19-02-2002 middag symposium eerste CCKL accreditatie Deelnemers: Laboratoria apotheek van de ziekenhuizen Tilburg,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting nederlandse samenvatting Algemene inleiding Primair bot lymfoom is een zeldzame aandoening. Het is een extranodaal subtype van het grootcellig B non Hodgkin lymfoom, dat zich

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Afdeling. Klinische Pathologie

PATIËNTEN INFORMATIE. Afdeling. Klinische Pathologie PATIËNTEN INFORMATIE Afdeling Klinische Pathologie Waarover gaat deze folder en waarover niet? Soms neemt een arts bij u wat lichaamsmateriaal af, bijvoorbeeld: een klein stukje uit uw huid, uw borstklier,

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2010 AFDELING PATHOLOGIE ELKERLIEK ZIEKENHUIS HELMOND

JAARVERSLAG 2010 AFDELING PATHOLOGIE ELKERLIEK ZIEKENHUIS HELMOND JAARVERSLAG 2010 AFDELING PATHOLOGIE ELKERLIEK ZIEKENHUIS HELMOND Dhr. M.A.A.M. van Dijk, patholoog en afdelingshoofd Mw. F.J.J.M. van Merriënboer, patholoog Mw. M.C.B.J.E. Tutein Nolthenius-Puylaert,

Nadere informatie

Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria.

Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria. Het bewaren van lichaamsmateriaal door Pathologie laboratoria. Waarover gaat deze folder en waarover niet? 1. Soms neemt een arts bij u wat lichaamsmateriaal af, bijvoorbeeld: - een klein stukje uit uw

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING. Nederlandse samenvatting

NEDERLANDSE SAMENVATTING. Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 121 Dit proefschrift beschrijft een onderzoek naar nieuwe biomarkers voor het beter classificeren van rectumtumoren. Hoofdstuk 1 betreft een algemene inleiding. Rectum- of endeldarmkanker

Nadere informatie

Achtergrond Aanvraag

Achtergrond Aanvraag Onderwerp Contactperso on Inleiding Uitvoering Electronisch afnemen en verwerken van vragenlijsten voor evaluatie van opleidingsklimaat en opleiders (2010) Prof. Dr. Paul Brand, kinderarts en hoofd medisch

Nadere informatie

Trends in tevredenheid (2003/2009)

Trends in tevredenheid (2003/2009) NFU NEDERLANDSE FEDERATIE VAN UNIVERSITAIR MEDISCHE CENTRA Trends in tevredenheid (2003/2009) Samenvatting van het derde onderzoek naar tevredenheid van patiënten in Universitair Medische Centra Trends

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen dat baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door een infectie met een virus, het zogenaamde hoog-risico humaan papillomavirus (hrhpv).

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Er bestaan grote onderlinge verschillen tussen patiënten met darmkanker, oftewel colorectale carcinomen zowel op het niveau van de patient als op het niveau van tumorbiologie.

Nadere informatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie

GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 officieuze coördinatie GENETISCHE ONDERZOEKEN Art. 33bis pag. 1 "Artikel 33bis. 1. Moleculaire Biologische testen op menselijk genetisch materiaal bij verworven aandoeningen." "K.B. 31.8.2009" (in werking 1.11.2009) "A." + "

Nadere informatie

Rol van de pathologische anatomie in de oncologie. 16 maart 2013 Dr. Pascale De Paepe AZ St Jan Brugge-Oostende AV

Rol van de pathologische anatomie in de oncologie. 16 maart 2013 Dr. Pascale De Paepe AZ St Jan Brugge-Oostende AV Rol van de pathologische anatomie in de oncologie 16 maart 2013 Dr. Pascale De Paepe AZ St Jan Brugge-Oostende AV De oncologische patiënt Multidisciplinaire benadering: huisarts patholoog chirurg oncoloog

Nadere informatie

Onderzoek VUmc onder huisartsen Amsterdam 2013 Samenvatting en verbeteracties

Onderzoek VUmc onder huisartsen Amsterdam 2013 Samenvatting en verbeteracties Onderzoek VUmc onder huisartsen Amsterdam 2013 Samenvatting en verbeteracties In april en mei 2013 heeft de dienst communicatie van VUmc een kwantitatief onderzoek onder huisartsen en specialisten ouderengeneeskunde

Nadere informatie

16 augustus 2014. Onderzoek: Prijsplafonds in de zorg

16 augustus 2014. Onderzoek: Prijsplafonds in de zorg 16 augustus 2014 Onderzoek: Prijsplafonds in de zorg 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 2 NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN In gezonde personen is er een goede balans tussen cellen die delen en cellen die doodgaan. In sommige gevallen wordt deze balans verstoord en delen cellen

Nadere informatie

Trends in tevredenheid (2007/08)

Trends in tevredenheid (2007/08) NFU NEDERLANDSE FEDERATIE VAN UNIVERSITAIR MEDISCHE CENTRA Trends in tevredenheid (2007/08) Samenvatting van het derde onderzoek naar tevredenheid van patiënten in Universitair Medische Centra Trends in

Nadere informatie

afdeling Beleidsonderzoek en Geo Informatie

afdeling Beleidsonderzoek en Geo Informatie 61 4 62 Volksgezondheid Ruim 2.000 inwoners op 1 huisarts Op 1 januari 2008 zijn er in Hengelo 39 huisartsen gevestigd, 2 minder dan vorig jaar. Dit betekent dat er per 2.079 inwoners 1 huisarts actief

Nadere informatie

Máxima Medisch Centrum (g)een gewoon bedrijf. 11 april 2013 Welkom VOC

Máxima Medisch Centrum (g)een gewoon bedrijf. 11 april 2013 Welkom VOC Máxima Medisch Centrum (g)een gewoon bedrijf 11 april 2013 Welkom VOC Hoogwaardige en persoonlijke patiëntenzorg Máxima Medisch Centrum: het grootste ziekenhuis in Zuidoost-Brabant Ruim 3.300 medewerkers,

Nadere informatie

St. Anna Borstzorg (mammapoli)

St. Anna Borstzorg (mammapoli) St. Anna Borstzorg (mammapoli) Uw huisarts heeft u doorverwezen naar St. Anna Borstzorg (mammapoli), van het St. Anna Ziekenhuis. In deze folder geven wij u meer informatie over de werkwijze binnen St.

Nadere informatie

Afdeling II. Genetische onderzoeken. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde geneesheer vereist is :

Afdeling II. Genetische onderzoeken. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde geneesheer vereist is : De RODE markeringen gaan in voege vanaf 01/07/2011 (blz. 4) ART. 33 Afdeling II. Genetische onderzoeken. Art. 33. 1. Worden beschouwd als verstrekkingen waarvoor de bekwaming van de in 2 bedoelde geneesheer

Nadere informatie

Hoe kijken we naar het DNA van een patiënt?

Hoe kijken we naar het DNA van een patiënt? Hoe kijken we naar het DNA van een patiënt? Ies Nijman UMC Utrecht Dept of Genetics, Centre for Molecular Medicine Center for Personalized Cancer Treatment (CPCT), Hartwig Medical Foundation 1994 DNA sequenties,

Nadere informatie

Jaarverslag 2010 Pathologie Laboratorium Medisch Centrum Haaglanden

Jaarverslag 2010 Pathologie Laboratorium Medisch Centrum Haaglanden Jaarverslag 2010 Pathologie Laboratorium Medisch Centrum Haaglanden Medisch Centrum Haaglanden t Lange Land Ziekenhuis Postbus 432 Toneellaan 1 2501 CK DEN HAAG 2725 NA ZOETERMEER Telefoon: 070-3302260

Nadere informatie

Specialist. De chemie van geneeskunde. demedisch. Federatiepartner NVKC in beeld. TAAKHERSCHIKKING Vertrouwen speelt een sleutelrol

Specialist. De chemie van geneeskunde. demedisch. Federatiepartner NVKC in beeld. TAAKHERSCHIKKING Vertrouwen speelt een sleutelrol TAAKHERSCHIKKING Vertrouwen speelt een sleutelrol MSB EN VMSD Hoe samenwerking meer oplevert 3 OPLEIDEN IS VOORUITZIEN Investeren in de toekomst demedisch Specialist OKTOBER 2015 UITGAVE VAN DE FEDERATIE

Nadere informatie

CERVIXCARCINOOM. Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM

CERVIXCARCINOOM. Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM CERVIXCARCINOOM Nascholingsavond voor assistenten en poh ers DINSDAG 13 NOVEMBER ROTTERDAM Nascholing Diagnostiek en behandeling van het Cervixcarcinoom Programma 1. Ontvangst en Welkom 2. Cytologische

Nadere informatie

Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Onderdeel Kraamzorg

Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Onderdeel Kraamzorg Opstapcertificatie fase I en II > VV&T Onderdeel Kraamzorg Versie 2012 Inleiding 201 Nederlands Normalisatie Instituut. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Moleculaire analyse van sputum voor de diagnostiek van longkanker Motivering van dit proefschrift Longkanker kent de hoogste mortaliteit van alle kankers. Dit komt doordat de ziekte

Nadere informatie

Pathologie. Jaarverslag 2010. 1 Jaarverslag 2010, afdeling Pathologie VUmc

Pathologie. Jaarverslag 2010. 1 Jaarverslag 2010, afdeling Pathologie VUmc Pathologie Jaarverslag 2010 1 Redactie: Elly Fieret en Janneke van Denderen 2010 Instituut voor Pathologie, VUmc, Amsterdam 2 Voorwoord Het jaar 2010 was een roerig jaar voor de afdeling. Er zijn veel

Nadere informatie

Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B)

Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B) Nederlandse samenvatting Folliculair Lymfoom graad 3B (FL3B) Inleiding Een maligne lymfoom is een kwaadaardige woekering van witte bloedcellen die zich meestal manifesteert in lymfeklieren en zich verspreidt

Nadere informatie

Weefsel Specifiek 2014.3 ZN kleuring

Weefsel Specifiek 2014.3 ZN kleuring Weefsel Specifiek 2014.3 ZN kleuring SKML sectie Pathologie 16-06-2015 Drs. S. Dubois Overzicht Inleiding Aantallen Samples A-D Verdiepingsvragen Inleiding Wereldgezondheidsprobleem 40% van de wereldbevolking

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING ACHTERGROND Klinische aspecten van dikke darmkanker Dikke darmkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker in de westerse wereld. Als we kijken naar aan kanker gerelateerde

Nadere informatie

Capaciteitsorgaan. en beroepskeuze

Capaciteitsorgaan. en beroepskeuze Capaciteitsorgaan en beroepskeuze V.A.J. Slenter, arts M&G, arts beleid en advies KNMG Directeur Capaciteitsorgaan 14 maart 2015 Carrièrebeurs Utrecht 1 Inhoud presentatie 1. De routing 2. Kenmerken van

Nadere informatie

Rapportage Weergave journaalregels in de ZorgDomein verwijsbrief

Rapportage Weergave journaalregels in de ZorgDomein verwijsbrief Rapportage Weergave journaalregels in de ZorgDomein verwijsbrief September 2013 Pieter Langers Laurens Pronk ZorgDomein, 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 Aanleiding... 3 Doel onderzoek... 3 Werkwijze

Nadere informatie

Jaarverslag 2011 Pathologie Laboratorium Medisch Centrum Haaglanden

Jaarverslag 2011 Pathologie Laboratorium Medisch Centrum Haaglanden Jaarverslag 2011 Pathologie Laboratorium Medisch Centrum Haaglanden Medisch Centrum Haaglanden t Lange Land Ziekenhuis Postbus 432 Toneellaan 1 2501 CK DEN HAAG 2725 NA ZOETERMEER Telefoon: 070-3302260

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting Chapter 9 Nederlandse Samenvatting Summary and Nederlandse samenvatting SAMENVATTING Baarmoederhalskanker is de vierde meest voorkomende kanker bij vrouwen wereldwijd. Deze ziekte wordt gedurende een periode

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Kanker van de dikkedarm en endeldarm (darmkanker of colorectaal carcinoom) is een zeer belangrijke doodsoorzaak in de westerse wereld. Jaarlijks worden in Nederland meer dan 12.000

Nadere informatie

Basisarts, en dan. Mastering your future 24 oktober 2015 Victor Slenter, arts M&G

Basisarts, en dan. Mastering your future 24 oktober 2015 Victor Slenter, arts M&G Basisarts, en dan. Mastering your future 24 oktober 2015 Victor Slenter, arts M&G 1 Disclosure Sinds 2013 lid Dagelijks Bestuur Registratiecommissie Geneeskundig Specialisten 2 Inhoud presentatie Wat doet

Nadere informatie

Digitale pathologie. Henk-Jan van Slooten patholoog 19-12-2011. founding fathers: Medisch Centrum Alkmaar Zaans medisch centrum Westfriesgasthuis

Digitale pathologie. Henk-Jan van Slooten patholoog 19-12-2011. founding fathers: Medisch Centrum Alkmaar Zaans medisch centrum Westfriesgasthuis Digitale pathologie Henk-Jan van Slooten patholoog 19-12-2011 founding fathers: Medisch Centrum Alkmaar Zaans medisch centrum Westfriesgasthuis Disclosure Nothing to disclose Digitale pathologie? Wat is

Nadere informatie

M&I/Partners & GGZ go way back. Bron: Tijdschrift voor medische informatica, september 1995

M&I/Partners & GGZ go way back. Bron: Tijdschrift voor medische informatica, september 1995 ICT-kostenbeheersing Over ICT-kostenonderzoek in de zorg en ICT Benchmark GGZ Patrick van Eekeren Atlanta, 1 maart 2010 Agenda Onderzoek naar ICT-kosten in de zorg i.o.v. VWS Wat zijn de totale ICT-kosten

Nadere informatie

Onderzoek klanttevredenheid Proces klachtbehandeling 2011... Antidiscriminatievoorziening Limburg

Onderzoek klanttevredenheid Proces klachtbehandeling 2011... Antidiscriminatievoorziening Limburg Proces klachtbehandeling 2011................................................................... Antidiscriminatievoorziening Limburg Mei 2012...................................................................

Nadere informatie

SPELREGELS TOEWIJZINGSVOORSTEL 2016 VOOR DE ZORGOPLEIDINGEN DIE WORDEN BEKOSTIGD DOOR MIDDEL VAN EEN BESCHIKBAARHEIDBIJDRAGE (SPELREGELDOCUMENT 2016)

SPELREGELS TOEWIJZINGSVOORSTEL 2016 VOOR DE ZORGOPLEIDINGEN DIE WORDEN BEKOSTIGD DOOR MIDDEL VAN EEN BESCHIKBAARHEIDBIJDRAGE (SPELREGELDOCUMENT 2016) SPELREGELS TOEWIJZINGSVOORSTEL 2016 VOOR DE ZORGOPLEIDINGEN DIE WORDEN BEKOSTIGD DOOR MIDDEL VAN EEN BESCHIKBAARHEIDBIJDRAGE (SPELREGELDOCUMENT 2016) Januari 2015 1. Inleiding Dit document bevat de spelregels

Nadere informatie

EEN MEERJARIG BELEIDSPLAN MET SMART DOELSTELLINGEN

EEN MEERJARIG BELEIDSPLAN MET SMART DOELSTELLINGEN VOORBEELD VEILIGHEIDSPLAN EEN MEERJARIG BELEIDSPLAN MET SMART DOELSTELLINGEN Hieronder ziet u de hoofdstukken en paragrafen van het veiligheidsplan. Per paragraaf ziet u welke informatie u moet geven.

Nadere informatie

ALLES VOOR DE DIAGNOSE

ALLES VOOR DE DIAGNOSE ALLES VOOR DE DIAGNOSE INTRODUCTIE Zoeken, denken en vinden Wat heb ik en wat maakt mij beter? Dat is vaak de kern van wat de patiënt van zijn huisarts of specialist wil weten. Bij het beantwoorden van

Nadere informatie

Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017

Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017 Samenvatting Beleidsplan Kwaliteit 2015-2017 Inleiding De Nederlandse Vereniging voor Urologie (NVU) heeft als doel kwaliteitsverbetering te bewerkstelligen bij iedere uroloog ten gunste van iedere patiënt.

Nadere informatie

Van basisarts tot aios. Victor Slenter, arts M&G 25 november 2015 LUMC

Van basisarts tot aios. Victor Slenter, arts M&G 25 november 2015 LUMC Van basisarts tot aios Victor Slenter, arts M&G 25 november 2015 LUMC 1 Inhoud presentatie Wat doet het Capaciteitsorgaan? Wat doen basisartsen als zij zijn afgestudeerd? Aantal sollicitaties naar opleidingsplekken

Nadere informatie

PD-L1 staining: een echte biomarker?

PD-L1 staining: een echte biomarker? PD-L1 staining: een echte biomarker? 10e NVMO Nascholing Targeted Therapy Donderdag 21 april 2016 Antropia, Driebergen Stefan M. Willems MD PhD Dept Pathology UMC Utrecht, Utrecht, The Netherlands Dept

Nadere informatie

Jaarverslag SKML-sectie pathologie 2010

Jaarverslag SKML-sectie pathologie 2010 Jaarverslag SKML-sectie pathologie 2010 Heerhugowaard, juli 2011 Voorwoord Het is een wat bewogen jaar geweest met de overgang naar de SKML en het systeem Qbase. Door deze zaken is er een achterstand ontstaan

Nadere informatie

Project Kwaliteitsindicatoren Borstkanker 2007-2008

Project Kwaliteitsindicatoren Borstkanker 2007-2008 Project Kwaliteitsindicatoren 2007-2008 De borstkliniek: Iedere nieuwe diagnose van een borsttumor dient door de borstkliniek te worden geregistreerd bij het Nationaal Kankerregister. Het Project Kwaliteitsindicatoren

Nadere informatie

FlexLab/SymPathy Een compleet Laboratorium Management Systeem voor Histopathologie/Cytologie. Copyright 2008 TietoEnator Corporation

FlexLab/SymPathy Een compleet Laboratorium Management Systeem voor Histopathologie/Cytologie. Copyright 2008 TietoEnator Corporation FlexLab/SymPathy Een compleet Laboratorium Management Systeem voor Histopathologie/Cytologie 1 Flexlab SymPathy, een volledig LMS voor de pathologie... SymPathy is dé informatie-oplossing voor pathologielaboratoria

Nadere informatie

BRAF rondzending SKML 2012

BRAF rondzending SKML 2012 BRAF rondzending SKML 2012 Presentatie van de resultaten op de deelnemersbijeenkomst 5 februari 2013 Riki Willems Patricia Groenen Willeke Blokx Adriaan van den Brule Casus 1 Langerhanscel histiocytose

Nadere informatie

Dr. André Huisman (MedicalPHIT)

Dr. André Huisman (MedicalPHIT) Disclosure Pathologie 3.0 Van digitalisering tot uitwisseling Dr. André Huisman Ir. Hans Mekenkamp Consultants bij MedicalPHIT - Onafhankelijk Advies Zorg & ICT - Trainingen - Congressen twitter.com/medicalphit

Nadere informatie

What s New Klinische Chemie Bewogen biomarkers

What s New Klinische Chemie Bewogen biomarkers What s New Klinische Chemie Bewogen biomarkers Nascholing Jordanie Rick Brouwer Klinische chemie Meting van endogene biomarkers in lichaamsvloeistoffen routine chemie, hematologie, endocrinologie, immunologie,

Nadere informatie

Eindevaluatie implementatie KinderROND

Eindevaluatie implementatie KinderROND Eindevaluatie implementatie KinderROND Juli 2009 Gert Dedel, projectleider KinderROND Inhoudsopgave. Inleiding 3 1. Aanleiding 4 2. Doelstellingen implementatie 5 3. Enquête medewerkers 6 4. Conclusies

Nadere informatie

Rapport klanttevredenheid 2013

Rapport klanttevredenheid 2013 Rapport klanttevredenheid 2013 2014.1.73 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Procedure nieuwe verhuur 4 3. 3.1 Reparatieverzoeken Resultaten afgehandelde enquêtes Meerssen 2013 5 5 4. Procedure vertrekkende

Nadere informatie

Doodsoorzaak: Daling sterfte als gevolg van hart-en vaatziekte en stijging sterfte als gevolg van kwaadaardige kanker

Doodsoorzaak: Daling sterfte als gevolg van hart-en vaatziekte en stijging sterfte als gevolg van kwaadaardige kanker 61 4 62 Volksgezondheid Jaarlijks een huisarts erbij Op 1 januari 2004 zijn er 41 huisartsen in de gevestigd. Sinds 2000 komt er gemiddeld elk jaar een huisarts bij. Het aantal tandartsen en specialisten

Nadere informatie

Pathologie Jaarverslag 2012

Pathologie Jaarverslag 2012 Pathologie Jaarverslag 2012 1 Redactie: Janneke van Denderen Elly Fieret Corien Schröeder 2012 Instituut voor Pathologie, VUmc, Amsterdam 2 Voorwoord Voor u ligt het jaarverslag 2012 van de afdeling Pathologie.

Nadere informatie

Baarmoederhalskanker screening

Baarmoederhalskanker screening Baarmoederhalskanker screening Wat gaat er veranderen? Lex Makkus, Patholoog PAL Geschiedenis BVO-BMHK Huidige BVO - hrhpv Triage Sterfte cervix carcinoom absolute aantallen/cohort 45 40 35 30 25 20 15

Nadere informatie

Polikliniek. Algemene bezoekersinformatie

Polikliniek. Algemene bezoekersinformatie Polikliniek Algemene bezoekersinformatie 1 2 Inhoudsopgave Een afspraak maken met de specialist 4 Inlichtingen 4 Gastvrouw 4 Respectvol omgaan met elkaar 5 Rolstoelen 5 Inschrijving (ponsplaatje) 5 Melden

Nadere informatie

Laboratoria zonder grenzen

Laboratoria zonder grenzen Laboratoria zonder grenzen Mehdi Jiwa 28 oktober 2014 founding fathers: Medisch Centrum Alkmaar Zaans medisch centrum Westfriesgasthuis Klassieke indeling laboratoria (gescheiden domeinen / eilandcultuur)

Nadere informatie

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek

Samenvatting. De ziekte en het bevolkingsonderzoek Samenvatting Nederland heeft een goed bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker ( het uitstrijkje ). Er zijn echter kansen om de preventie van baarmoederhalskanker verder te verbeteren. Zo is er een

Nadere informatie

HANDLEIDING. Digitaal verwijzen. Ziekenhuis Bethesda Hoogeveen

HANDLEIDING. Digitaal verwijzen. Ziekenhuis Bethesda Hoogeveen HANDLEIDING Digitaal verwijzen Ziekenhuis Bethesda Hoogeveen 1 Inhoud Lijst subspecialismen 3 Algemene afspraken 4 Instructies voor MicroHis 5 Digitaal verwijzen: instructies voor Medicom 7 Printscreens

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek Schema Arbeidsdeskundigen (SAD).

Klanttevredenheidsonderzoek Schema Arbeidsdeskundigen (SAD). Klanttevredenheidsonderzoek Schema Arbeidsdeskundigen (SAD). Een maal per twee jaar wordt er een klanttevredenheidsonderzoek uitgevoerd bij een van de certificatie schema s van Hobéon SKO. Dit jaar (2014)

Nadere informatie

Basisbegrippen Oncologie

Basisbegrippen Oncologie Basisbegrippen Oncologie Tumor afmeting Diagnose periode Behandel periode Preventie/interventie periode Invasie interventie Tijd Detectie drempel Van normale naar kankercel Normale cel Van celkern naar

Nadere informatie

Normering Chirurgische Behandelingen

Normering Chirurgische Behandelingen Normering Chirurgische Behandelingen Versie 1.0 Januari 2011 I. Inleiding De Nederlandse Vereniging voor Heelkunde (NVvH) is de beroepsvereniging van chirurgen in Nederland. In de NVvH participeren zeven

Nadere informatie

Borstcentrum Bernhoven. Yvonne Paquay Chirurg

Borstcentrum Bernhoven. Yvonne Paquay Chirurg Borstcentrum Bernhoven Yvonne Paquay Chirurg Klachten van de borst? Verwijzing naar het borstcentrum voor analyse en zonodig behandeling 2 3 4 Verwijsredenen: > Knobbeltje voelbaar > BOBZ (de bus) > Controle

Nadere informatie

Documentatierapport Inschrijvingen in het Beroepen in de gezondheidszorg register (BIGBUS)

Documentatierapport Inschrijvingen in het Beroepen in de gezondheidszorg register (BIGBUS) Centraal Bureau voor de Statistiek Centrum voor Beleidsstatistiek Documentatierapport Inschrijvingen in het Beroepen in de gezondheidszorg register (BIGBUS) Datum: 1 juli 2014 Bronvermelding Publicatie

Nadere informatie

zorgaanbieders die geneeskundige zorg aanbieders zoals psychiaters of psychotherapeuten die bieden.

zorgaanbieders die geneeskundige zorg aanbieders zoals psychiaters of psychotherapeuten die bieden. NADERE REGEL Regeling verplichte publicatie wachttijden somatische zorg Gelet op artikel 38 lid 4 juncto 7 van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) de volgende

Nadere informatie

NVA BEROEPSNORMEN. Zorgprocessen

NVA BEROEPSNORMEN. Zorgprocessen NVA BEROEPSNORMEN De NVA beroepsnormen worden uitgedrukt in een minimumnorm en een tweetal streefnormen. De systematiek van de kwaliteitsvisitatie sluit hierbij aan: 1. Minimumnorm - Het inzicht, de maatregel

Nadere informatie

Evaluatie en verbetering kwaliteitsysteem

Evaluatie en verbetering kwaliteitsysteem Evaluatie en verbetering kwaliteitsysteem Versie : 00-00-00 Vervangt versie : 00-00-00 Geldig m.i.v. : Opsteller : ------------------- Pag. 1 van 5 Goedkeuringen : Datum: Paraaf: teamleider OK/CSA : DSMH

Nadere informatie

Eén op de vijf patiënten vindt oefentherapeut zonder verwijzing Factsheet Landelijke Informatievoorziening Paramedische Zorg, maart 2009

Eén op de vijf patiënten vindt oefentherapeut zonder verwijzing Factsheet Landelijke Informatievoorziening Paramedische Zorg, maart 2009 Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL De gegevens mogen met bronvermelding (Margit K Kooijman, Ilse CS Swinkels, Chantal J Leemrijse. Eén op de vijf patiënten vindt oefentherapeut zonder verwijzing.

Nadere informatie

Brochure ExomeScan. Whole Exome Sequencing. Achtergrond

Brochure ExomeScan. Whole Exome Sequencing. Achtergrond Brochure Whole Exome Sequencing De laatste jaren is er een schat aan informatie gepubliceerd over de genetische achtergrond van overerfbare en somatische aandoeningen. In grootschalige Next Generation

Nadere informatie

Erkenningscertificaat Genetisch Laboratorium Supervisor.

Erkenningscertificaat Genetisch Laboratorium Supervisor. Erkenningscertificaat Genetisch Laboratorium Supervisor. Doel van het certificaat Het certificaat van Genetisch Laboratorium Supervisor wordt uitgereikt door de Belgian Society of Human Genetics (BeSHG).

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 101 Chapter 7 SAMENVATTING Maligne tumoren van de larynx en hypopharynx ( keelkanker ) zijn de zesde meest voorkomende type kankers van het hele lichaam, en de meest voorkomende

Nadere informatie

Samenvatting. Keuze voor à terme sterfte. Hoe werkt perinatale audit in de praktijk?

Samenvatting. Keuze voor à terme sterfte. Hoe werkt perinatale audit in de praktijk? Samenvatting In 2003 blijkt uit de eerste Peristatstudie dat de perinatale sterfte in 1998 2000 in Nederland het hoogst is binnen de toenmalige Europese Unie. In 2004 is de sterfte in Nederland gedaald

Nadere informatie

Inhoud. Hoofdstuk 1 Algemeen

Inhoud. Hoofdstuk 1 Algemeen JAARBERICHT 2012 Inhoud Hoofdstuk 1 Algemeen 1. Voorwoord 3 2. Algemeen 4 3. Personeel 1 Maatschap Pathologie West-Brabant 5 2 Medewerkers stichting 5 4. Organisatiestructuur 6 5. Overlegstructuur 7 6.

Nadere informatie

Wegwijs in het. Universitair Medisch Centrum Groningen

Wegwijs in het. Universitair Medisch Centrum Groningen Wegwijs in het Universitair Medisch Centrum Groningen UMCG-terrein Ingangnummers Accare, Kinder- en Jeugdpsychiatrie (poli) 9 Accare, Kinderpsychiatrie 30 Centrum voor Tandheelkunde en Mondzorgkunde Centrum

Nadere informatie

Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 29689 Herziening Zorgstelsel 31016 Ziekenhuiszorg Nr. 623 Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 23 juni 2015 Hierbij

Nadere informatie

Meet Joe Caruso. Happily ever after

Meet Joe Caruso. Happily ever after 22 mei 2007 Jaarbeurs Utrecht Verhalen Programma s Strategieën Renée den Haring, MANP verpleegkundig specialist oncologie Kennemer Gasthuis Meet Joe Caruso Happily ever after Begripsverheldering Meer dan

Nadere informatie

Hoe artsen registreren en wat artsen ervoor terug willen. Stevie Tan, oogarts VUmc

Hoe artsen registreren en wat artsen ervoor terug willen. Stevie Tan, oogarts VUmc Hoe artsen registreren en wat artsen ervoor terug willen Stevie Tan, oogarts VUmc Hoe artsen registreren en wat artsen ervoor terug willen Registreren Statusvoering Gestructureerd of vrije tekst Terugwillen

Nadere informatie

Huisartsen Utrecht Opgesteld door: J.C.E. Gijsen, KAM-functionaris pathologie Datum, 13-08-2015

Huisartsen Utrecht Opgesteld door: J.C.E. Gijsen, KAM-functionaris pathologie Datum, 13-08-2015 Huisartsen Utrecht Opgesteld door: J.C.E. Gijsen, KAM-functionaris pathologie Datum, 13-08-2015 Inhoud BEREIKBAARHEID VAN DE PATHOLOGIE... 3 OPENINGSTIJDEN... 3 AANWEZIGHEID VAN DE VERSCHILLENDE MEDEWERKERS

Nadere informatie

Antonius in NOP en op Urk

Antonius in NOP en op Urk Antonius in NOP en op Urk Presentatie voor gemeenten Dr. W.J. van der Kam, voorzitter Raad van Bestuur Overzicht Historie Het ziekenhuis van de toekomst Wat gaan we concreet doen? Historie De pioniers

Nadere informatie

SAMENVATTING Samenvatting Coeliakie is een genetische aandoening waarbij omgevingsfactoren en meerdere genen bijdragen aan de ontwikkeling van de ziekte. De belangrijkste omgevingsfactor welke een rol

Nadere informatie

Bereik nu uw medische doelgroep! Download GRATIS!

Bereik nu uw medische doelgroep! Download GRATIS! Bereik nu uw medische doelgroep! Download GRATIS! 17.000 downloads Met de app MedZine krijgt de medisch specialist toegang tot de meest recente content uit zijn vakgebied. Dit zijn alle belangrijke (inter)nationale

Nadere informatie

Overzicht wijzigingen LAZR per registratiejaar 2011 Ter vervanging van de gebruikershandleiding LAZR

Overzicht wijzigingen LAZR per registratiejaar 2011 Ter vervanging van de gebruikershandleiding LAZR Overzicht wijzigingen LAZR per registratiejaar 2011 Ter vervanging van de gebruikershandleiding LAZR Versie 2.0 juli 2012 Tieto Netherlands Healthcare B.V. Overzicht wijzigingen LAZR per registratiejaar

Nadere informatie