ZONDER EIWITINTERACTIES KOM JE NERGENS

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ZONDER EIWITINTERACTIES KOM JE NERGENS"

Transcriptie

1 DE GEMENE DELER ZONDER EIWITINTERACTIES KOM JE NERGENS Naam: Klas: Datum:

2 ZONDER EIWITINTERACTIES KOM JE NERGENS VWO Zonder eiwitten is het leven niet mogelijk. Interacties tussen eiwitten zijn cruciaal voor het tot stand komen van alle celactiviteiten. In deze module maak je kennis met drie wetenschappers die onderzoek doen aan kanker. In hun onderzoek staan interacties tussen eiwitten centraal. Je gaat leren welke mechanismen ervoor zorgen dat in een cel de juiste eiwitten op het juiste moment aanwezig zijn, en je verdiept je in eiwitinteracties binnen het onderzoek van één van de drie wetenschappers. OPDRACHT 1: ONDERZOEK NAAR CELACTIVITEITEN Onderzoekers die onderzoek doen aan kanker, onderzoeken uiteenlopende celactiviteiten. In deze opdracht maak je kennis met het werk van drie verschillende onderzoekers, die verschillende celactiviteiten onderzoeken. 1.1 Neem de samenvattingen over de onderzoeksgroepen op de volgende pagina door. Schrijf voor elke onderzoeksgroep op welke celactiviteiten centraal staan in het onderzoek. Gebruik de volgende formulering: De onderzoeksgroep van (onderzoeker x) onderzoekt hoe cellen Onderzoeksgroep 1 Onderzoeksgroep 2 Onderzoeksgroep 3 Pagina 1

3 Onderzoeksgroep 1: Dr. Puck Knipscheer De Knipscheergroep bestudeert de Fanconi-anemie-signaleringsroute, die betrokken is bij het herstel van een gevaarlijke vorm van DNA-schade: inter-strand crosslinking (ICL). Een ICL is een sterke covalente binding tussen de twee DNA-strengen van een dubbele helix, waardoor het DNA om de ICL heen niet correct wordt afgelezen en gekopieerd. De Fanconi-anemie-signaleringsroute bestaat onder andere uit een kettingreactie van eiwitten, die het herstelmechanisme van de ICLs reguleert. Hier kun je een video over het onderzoek van Puck Knipscheer bekijken: Onderzoeksgroep 2: Prof. Dr. Geert Kops De Kopsgroep houdt zich bezig met verschillende aspecten van chromatidesplitsing. Dit is het proces tijdens de celdeling waarbij in een cel het genetisch materiaal wordt verdeeld over de toekomstige dochtercellen. Geert Kops is vooral geïnteresseerd in de manieren waarop dit proces in gezonde cellen wordt gereguleerd, wat erbij misgaat in kankercellen, en hoe de regulatie gebruikt kan worden bij de behandeling van kanker. Een specifiek onderdeel van de chromatidesplitsing waar de Kopsgroep zich mee bezig houdt, is het controlenetwerk dat het proces van splitsen aanstuurt en controleert. Hier kun je een video over het onderzoek van Geert Kops bekijken: degemenedeler/geertkops Onderzoeksgroep 3: Prof Dr. Hans Clevers De Cleversgroep houdt zich bezig met de manier waarop volwassen stamcellen een rol spelen in weefsels die voortdurend vernieuwen, zoals de dunne darmwand. De groep is tevens benieuwd hoe deze stamcellen een rol spelen in de ontwikkeling van kanker. Specifiek is Hans Clevers geïnteresseerd in de Wnt-signaleringsroute in deze stamcellen. Dit is één van de signaleringsroutes die signalen van buiten de cel communiceert naar de celkern. In de celkern beïnvloedt de route via genexpressie de aanmaak van verschillende eiwitten die belangrijk zijn bij de celdeling. Als de Wnt-signaleringsroute ontregeld raakt, kunnen de adulte stamcellen de ontstaansplaats zijn van tumoren in de dunne darm. De video over het onderzoek van Hans Clevers kan je hier bekijken: 1.2 Leg uit waarom eiwitten, en niet genen, soms de werkpaarden van een cel worden genoemd. Gebruik in je antwoord het woord celactiviteiten. Pagina 2

4 OPDRACHT 2: REGULATIE VAN GENEXPRESSIE Doordat eiwitten interacties met elkaar aangaan kunnen uitgebreide signaleringsroutes tot stand komen, met uiteenlopende celactiviteiten als gevolg. Zonder eiwitten zijn er geen celactiviteiten. Maar hoe komen de juiste eiwitten op het juiste moment beschikbaar? Ook hier zijn weer eiwitten voor nodig. Het proces waarbij DNA wordt vertaald in eiwit, wordt genexpressie genoemd. Dit proces van eiwitproductie wordt heel precies gereguleerd door signaleringsroutes waarin eiwitten een belangrijke rol spelen. 2.1 Lees paragraaf 4.2 van het naslagwerk tot en met de tekst onder het kopje regulatie van de genexpressie in prokaryoten, en leg in je eigen woorden uit op welke manieren genexpressie (het vertalen van DNA naar eiwit) wordt geregeld in prokaryoten (bacteriën). Gebruik de volgende begrippen: promotor, operator, repressor, activator, structuurgen, transcriptie. 2.2 Lees de rest van paragraaf 4.2 van het naslagwerk, en geef van de volgende begrippen aan of ze horen bij genexpressie in prokaryoten, eukaryoten of beiden: A. Operator: B. Operon:. C. Promotor: D. Structuurgenen: E. Veranderingen aan histoneiwitten: Leg uit waarom de termen regulatorgen en structuurgen misleidend zijn. Pagina 3

5 In tumorcellen worden sommige genen meer of juist minder dan normaal afgeschreven. De genexpressie van deze genen is dus verhoogd of verlaagd. 2.4 Leg uit hoe een verhoogde expressie van een gen veroorzaakt kan zijn door een mutatie (verandering) in een ander gen. 2.5 Leg uit hoe een verlaagde expressie van een gen veroorzaakt kan zijn door een mutatie in een ander gen. 2.6 Leg uit waarom een verandering in de expressie van een gen veroorzaakt kan zijn door een mutatie in een niet-coderend deel van dat gen. 2.7 Leg uit dat een verhoogde genexpressie in tumorcellen veroorzaakt kan zijn door een verandering in de DNA-methylering. Geef hierbij ook aan hoe de DNA-methylering veranderd is. 2.8 Noem, naast DNA-methylering, nog twee factoren die genexpressie kunnen beïnvloeden. Pagina 4

6 In onderstaand tabel zie je verschillende onderdelen van een signaleringsroute die reguleert of een gen aan of uit wordt gezet. Bij elke onderdeel staat informatie over dat onderdeel. 2.9 Lees paragraaf 4.3 van het naslagwerk, en teken de onderdelen uit de tabel op de juiste plaats in het werkblad (op de laatste pagina van deze module), zodat er een mechanisme ontstaat waarbij de binding van de groeifactor leidt tot het aanzetten en afschrijven van het gen. Eiwit in de signaleringsroute Locatie Bindt aan Activiteit Groeifactor Buiten de cel - Receptor Activeert receptor Receptor met kinase activiteit In het celmembraan - Groeifactor - Protease Koppelt fosfaatgroepen aan andere eiwitten Protease In het cytoplasma - Receptor - Repressor Knipt andere eiwitten Repressor In het cytoplasma - Protease - Transcriptiefactor Blokkeert andere eiwitten Transcriptiefactor In het cytoplasma - DNA - RNA-polymerase Activeert RNA-polymerase RNA-polymerase In de celkern - DNA - Transcriptiefactor Maakt mrna kopie van het gen 2.10 Beschrijf de situatie in de celkern van de cel voordat de groeifactor aan de receptor heeft gebonden (beginsituatie) en nadat de groeifactor aan de receptor heeft gebonden (eindsituatie). Beginsituatie: Eindsituatie: Pagina 5

7 2.11 Beschrijf alle tussenliggende stappen van de signaleringsroute vanaf de binding van de groeifactor aan de receptor tot en met het activeren van het gen. Matak in je antwoord gebruik van woorden uit paragraaf 3.3 uit het naslagwerk. Wees zo precies mogelijk. Zeg dus niet: de groeifactor activeert de receptor, maar: de groeifactor bindt aan de receptor, waardoor de receptor van vorm verandert, etc. Stap 1: De groeifactor bindt aan de receptor, waardoor de receptor van vorm verandert. Stap 2:.. Stap 3:.. Stap 4:.. Stap 5:.. Stap 6:.. Stap 7:.. Stap 8:.. Stap 9:.. Stap 10:.. Eén van de veranderingen in tumorcellen is dat de cellen te veel, of continu groeisignalen kunnen krijgen Bekijk de eiwitten in de signaleringsroute die je op het werkblad hebt getekend. Mutatie(s) in het DNA dat codeert voor deze eiwitten kunnen ertoe leiden dat een cel te veel, of continu groeisignalen krijgt. A. Geef in de tweede kolom van de tabel op de volgende pagina aan welke verandering(en) in het eiwit kunnen leiden tot te veel, of continue groeisignalen. Voor de receptor is het antwoord al gegeven. B. Geef in de derde kolom van de tabel aan welke mutatie(s) deze verandering(en) kunnen veroorzaken. Voor de receptor is het antwoord al gegeven. Pagina 6

8 Eiwit in de signaleringsroute Verandering nodig voor continu of meer signaal Mutatie die deze verandering kan veroorzaken Gen voor dit eiwit (proto-oncogen / tumorsuppressorgen) Groeifactor Receptor met kinase activiteit - meer receptoren - continu actieve receptoren - amplificatie (uitbreiding) receptorgen - verhoogde transcriptie receptorgen - mutatie in kinase domein (continu actief). Protease Repressor Transcriptiefactor 2.13 Lees paragraaf 4.4 van het naslagwerk, en geef in kolom 4 van de tabel aan of het gen dat codeert voor het betreffende eiwit een proto-oncogen of een tumorsuppressorgen kan zijn. In deze opdracht heb je gekeken naar eiwitinteracties in de context van genexpressie Leg uit bij welke Hallmark (of enabling characteristic) deze opdracht aansluit? Pagina 7

9 OPDRACHT 3: ONDERZOEK MET EIWITTEN Je loopt een dagje mee bij één van de onderzoeksgroepen uit opdracht 1. De bevindingen van de onderzoeksgroepen kunnen gebruikt worden om in de toekomst meer op maat gemaakte therapieën te ontwikkelen om kanker te behandelen. Wanneer je namelijk precies weet hoe activiteiten in een gezonde cel gereguleerd worden, en wat er mis kan gaan in een tumorcel, kan gezocht worden naar therapieën om specifiek die fout te behandelen. 3.1 Lees de drie onderzoeksbevindingen hieronder, en schrijf op bij welke onderzoeksgroep je een dagje meeloopt. De rest van de opdracht maak je over de onderzoeksgroep die je hebt gekozen. Onderzoeksbevinding van de onderzoeksgroep van Puck Knipscheer De Knipscheergroep bestudeert de Fanconi-anemie-signaleringsroute, die betrokken is bij het herstel van een gevaarlijke vorm van DNA-schade: inter-strand crosslinking (ICL). Het complex van fanconi-eiwitten (core-complex) en het D2I-eiwitcomplex worden geactiveerd door het eiwit ATR. Dit gebeurt doordat ATR een fosfaatgroep ( P ) aan de eiwitcomplexen koppelt met een energierijke verbinding. Vervolgens activeert het grote core-complex het D2I-complex door er een Ubiquitine-label ( Ub ) aan te hangen. Nu zijn zowel het core-complex als het D2I-complex geactiveerd, en zijn ze in staat om aan het chromatine (DNA met histoneiwitten) te binden. Vanaf daar gaat de Fanconi-anemiesignaleringsroute verder, met als uiteindelijk gevolg het verwijderen van de ICL en herstel van het DNA. Onderzoeksbevinding van de onderzoeksgroep van Geert Kops De Kopsgroep houdt zich bezig met verschillende aspecten van chromatideplitsing. Dit is het proces tijdens de celdeling waarbij in een cel het genetisch materiaal wordt verdeeld over de toekomstige dochtercellen. Gekopieerde chromosomen, of zusterchromatiden, worden bij elkaar gehouden door eiwitringen die cohesines heten. Tijdens de anafase van de mitose moeten de zusterchromatiden gesplitst worden. Dit kan echter alleen als de eiwitringen worden verwijderd. Dit wordt gedaan door een eiwit dat separase heet. Separase mag alleen op het juiste moment de ringen verwijderen, namelijk als alle chromatiden correct vastzitten aan de trekdraden van de kernspoel. Om te voorkomen dat separase te vroeg gaat knippen, wordt de activiteit van separase geblokkeerd door binding van het eiwit securine aan separase. Pas als securine wordt afgebroken, wordt separase actief en kan het de ringen gaan doorknippen. Securine wordt afgebroken doordat het ASC (Anafase stimuleringscomplex: een complex van meerdere eiwitten die samen zorgen voor het starten van de anafase) er afbraaksignalen aan heeft geplakt. Onderzoeksbevinding van de onderzoeksgroep van Hans Clevers De Cleversgroep houdt zich bezig met de manier waarop volwassen stamcellen een rol spelen in weefsels die voortdurend vernieuwen, zoals de dunne darmwand. De groep is tevens benieuwd hoe deze stamcellen een rol spelen in de ontwikkeling van kanker. Specifiek is Hans Clevers geïnteresseerd in de Wnt-signaleringsroute in deze stamcellen. Wanneer Wnt afwezig is, wordt het eiwit β-catenine gebonden door een eiwitcomplex dat APC heet. APC koppelt fosfaatgroepen aan β-catenine waardoor β-catenine onstabiel wordt en door een proteasoom, ook een eiwitcomplex, wordt afgebroken β-catenine Pagina 8

10 is een eiwit dat aan een transcriptiefactor bindt en zo helpt bij het aanzetten van genen waardoor de cel gaat delen. Wanneer β-catenine wordt afgebroken, voorkomt dit dat de cel het signaal krijgt om te delen. Op het moment dat de Wnt-signaleringsroute wordt geactiveerd, doordat Wnt aan de receptor bindt, verandert de receptor aan de kant die in het cytoplasma steekt. Hierdoor bindt en inactiveert de receptor APC, met als gevolg dat β-catenine niet meer afgebroken wordt β-catenine beweegt vervolgens naar de celkern en bindt daar aan een transcriptiefactor om genexpressie te laten starten. 3.2 Maak van de onderzoeksbevinding van de onderzoeksgroep waar je een dagje meeloopt een overzichtstabel met alle eiwitten, bindingen die de eiwitten aangaan en de activiteiten die de eiwitten uitvoeren. Kijk voor een voorbeeld van zo n overzichtstabel naar de tabel bij opdracht 2.6. Het kan helpen om eerst de eiwitten in het stukje tekst te onderstrepen. Eiwit Bindt aan Activiteit 3.3 Stel je voor dat de celactiviteit waaraan jouw onderzoeksgroep onderzoek doet verstoord is bij een kankerpatiënt. Om een passende behandeling te geven, wil de arts graag weten welk eiwit is verstoord. Hoe zou je, zonder naar mutaties in het DNA te kijken, kunnen onderzoeken welk van de betrokken eiwitten in de patiënt ontregeld is? Overleg met je buurman of buurvrouw. Pagina 9

11 WERKBLAD Pagina 10

EIWITTEN IN DE HOOFDROL

EIWITTEN IN DE HOOFDROL DE GEMENE DELER EIWITTEN IN DE HOOFDROL Naam: Klas: Datum: EIWITTEN IN DE HOOFDROL - HAVO De onderzoeksgroep van Dr. Puck Knipscheer aan het Hubrecht Instituut voor Ontwikkelingsbiologie en Stamcelonderzoek,

Nadere informatie

ZONDER CELDELING GEEN KANKER

ZONDER CELDELING GEEN KANKER DE GEMENE DELER ZONDER CELDELING GEEN KANKER Naam: Klas: Datum: ZONDER CELDELING GEEN KANKER HAVO Celdeling is cruciaal voor het leven van organismen, en wordt dan ook heel nauwkeurig gereguleerd. Wanneer

Nadere informatie

EIWITTEN IN DE HOOFDROL

EIWITTEN IN DE HOOFDROL DE GEMENE DELER EIWITTEN IN DE HOOFDROL Naam: Klas: Datum: EIWITTEN IN DE HOOFDROL - VWO De onderzoeksgroep van Puck Knipscheer aan het Hubrecht Instituut voor Ontwikkelingsbiologie en Stamcelonderzoek,

Nadere informatie

Moleculaire mechanismen. De connectie tussen interacties van eiwitten en activiteiten van cellen

Moleculaire mechanismen. De connectie tussen interacties van eiwitten en activiteiten van cellen Moleculaire mechanismen De connectie tussen interacties van eiwitten en activiteiten van cellen The Hallmarks of Cancer Hanahan and Weinberg, Cell 2000 Niet afhankelijk van groei signalen Apoptose ontwijken

Nadere informatie

VAN STAMCEL TOT... TUMOR?

VAN STAMCEL TOT... TUMOR? DE GEMENE DELER VAN STAMCEL TOT... TUMOR? Naam: Klas: Datum: VAN STAMCEL TOT TUMOR? VWO Recent heeft de onderzoeksgroep van professor Hans Clevers ontdekt dat stamcellen in de wand van de dunne darm de

Nadere informatie

VAN STAMCEL TOT... TUMOR?

VAN STAMCEL TOT... TUMOR? DE GEMENE DELER VAN STAMCEL TOT... TUMOR? Naam: Klas: Datum: VAN STAMCEL TOT TUMOR? HAVO Recent heeft de onderzoeksgroep van professor Hans Clevers ontdekt dat stamcellen in de wand van de dunne darm de

Nadere informatie

KANKER EN KANKERONDERZOEK

KANKER EN KANKERONDERZOEK DE GEMENE DELER KANKER EN KANKERONDERZOEK Naam: Klas: Datum: INLEIDING Kanker is een veelvoorkomende ziekte. Bijna een derde van de Nederlanders krijgt er vroeg of laat zelf mee te maken. Op dit moment

Nadere informatie

KANKER EN KANKERONDERZOEK

KANKER EN KANKERONDERZOEK DE GEMENE DELER KANKER EN KANKERONDERZOEK Naam: Klas: Datum: INLEIDING Voor je ligt het naslagwerk behorende bij de lessenserie De Gemene Deler, over kanker en kankeronderzoek. Vanuit de lesmodules wordt

Nadere informatie

GENEXPRESSIE VERVOLGOPDRACHT

GENEXPRESSIE VERVOLGOPDRACHT GENEXPRESSIE VERVOLGOPDRACHT Alle organismen op aarde zijn opgebouwd uit cellen. Ook jouw eigen lichaam bestaat uit cellen. Die cellen zien er niet allemaal hetzelfde uit. Zo is een huidcel heel compact,

Nadere informatie

KANKER EN KANKERONDERZOEK

KANKER EN KANKERONDERZOEK DE GEMENE DELER KANKER EN KANKERONDERZOEK Naam: Klas: Datum: INLEIDING Kanker is een veelvoorkomende ziekte. Bijna een derde van de Nederlanders krijgt er vroeg of laat zelf mee te maken. Op dit moment

Nadere informatie

Intermezzo, De expressie van een eiwit.

Intermezzo, De expressie van een eiwit. Samenvatting Bacteriën leven in een omgeving die voortdurend en snel verandert. Om adequaat te kunnen reageren op deze veranderingen beschikken bacteriën over tal van sensor systemen die de omgeving in

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 129 In de ontwikkelde landen krijgt een op de drie mensen kanker. Ondanks betere screening en behandelingsmogelijkheden is kanker in ontwikkelde landen nog steeds de meest voorkomende

Nadere informatie

Chapter 6. Nederlandse samenvatting

Chapter 6. Nederlandse samenvatting Chapter 6 Nederlandse samenvatting Chapter 6 122 Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Het immuunsysteem (of afweersysteem) beschermt het lichaam tegen lichaamsvreemde en ziekmakende organismen zoals

Nadere informatie

Phospoinositides and Lipid Kinases in Oxidative Stress Signalling and Cancer W.J.H. Keune

Phospoinositides and Lipid Kinases in Oxidative Stress Signalling and Cancer W.J.H. Keune Phospoinositides and Lipid Kinases in Oxidative Stress Signalling and Cancer W.J.H. Keune Nederlandse samenvatting Het menselijk lichaam bestaat uit meer dan 100.000 miljard cellen die we in grote groepen

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Biologie: Erfelijke informatie in de cel 6/29/2013. dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Biologie: Erfelijke informatie in de cel 6/29/2013. dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Biologie: Erfelijke informatie in de cel 6/29/2013 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Leen Goyens (http://users.telenet.be/toelating) en studenten van forum

Nadere informatie

GENOMISCH KOOKBOEK LEERLINGENHANDLEIDING

GENOMISCH KOOKBOEK LEERLINGENHANDLEIDING GENOMISCH KOOKBOEK LEERLINGENHANDLEIDING LEERLINGENHANDLEIDING GENOMISCH KOOKBOEK 1 HOOFDSTUK 1 DNA EN DE ROL VAN RNA BIJ TRANSCRIPTIE 1.1 Hieronder zie je een vak met daarin de begrippen DNA en RNA. Maak

Nadere informatie

1 (~20 minuten; 20 punten)

1 (~20 minuten; 20 punten) TENTAMEN Moleculaire Cel Biologie (8A840) Prof. Dr. Ir. L. Brunsveld & Dr. M. Merkx 27-01-2012 14:00 17:00 (totaal 100 punten) 6 opgaven in totaal + 1 bonusvraag! (aangegeven tijd is indicatie) Gebruik

Nadere informatie

Het enzym dat verantwoordelijk is voor het vastleggen van de imprint na de DNA-replicatie is een DNA-methyltransferase.

Het enzym dat verantwoordelijk is voor het vastleggen van de imprint na de DNA-replicatie is een DNA-methyltransferase. Examentrainer Vragen Hongerwinterkinderen Gedurende de laatste winter van de Tweede Wereldoorlog stierven veel Nederlanders door barre omstandigheden: koude en voedselgebrek. Tijdens deze hongerwinter

Nadere informatie

Grootste examentrainer en huiswerkbegeleider van Nederland. Biologie. Trainingsmateriaal. De slimste bijbaan van Nederland! lyceo.

Grootste examentrainer en huiswerkbegeleider van Nederland. Biologie. Trainingsmateriaal. De slimste bijbaan van Nederland! lyceo. Grootste examentrainer en huiswerkbegeleider van Nederland Biologie Trainingsmateriaal De slimste bijbaan van Nederland! lyceo.nl Traininingsmateriaal Biologie Lyceo-trainingsdag 2015 Jij staat op het

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dikkedarmkanker is na longkanker de meest voorkomende doodsoorzaak ten gevolge van kanker in de westerse wereld. Dikkedarmkanker manifesteert zich na een accumulatie van verscheidene genetische veranderingen.

Nadere informatie

Hetzelfde DNA in elke cel

Hetzelfde DNA in elke cel EIWITSYNTHESE (H18) Hetzelfde DNA in elke cel 2 Structuur en functie van DNA (1) Genen bestaan uit DNA Genen worden gedragen door chromosomen Chromosomen bestaan uit DNAmoleculen samengepakt met eiwitten

Nadere informatie

Vragen bij paragraaf 5.1 en 5.2

Vragen bij paragraaf 5.1 en 5.2 Vragen bij paragraaf 5.1 en 5.2 1. Geef van onderstaande begrippen een omschrijving. celdifferentiatie overgang van stamcellen in specifieke cellen (specialisatie) katalysator een stof die een bepaalde

Nadere informatie

Homologe Recombinatie

Homologe Recombinatie Inleiding Er zijn vele verschillende soorten kanker. Elke soort kanker is een andere ziekte, die verschillend zijn wat betreft oorzaak, symptomen, behandeling en overlevingskansen. Hetgeen waarin alle

Nadere informatie

Een totaalmodel voor Limb Girdle Spier Dystrofie gebaseerd op functionele netwerken tussen eiwitmoleculen

Een totaalmodel voor Limb Girdle Spier Dystrofie gebaseerd op functionele netwerken tussen eiwitmoleculen Een totaalmodel voor Limb Girdle Spier Dystrofie gebaseerd op functionele netwerken tussen eiwitmoleculen Spierverzwakkingsziekten (spierdystrofiën) vormen een grote groep zeer diverse ziektebeelden, die

Nadere informatie

1 (~20 minuten; 15 punten)

1 (~20 minuten; 15 punten) HERTENTAMEN Moleculaire Cel Biologie (8A840) Prof. Dr. Ir. L. Brunsveld & Dr. M. Merkx 20-04-2012 14:00 17:00 (totaal 100 punten) 6 opgaven in totaal + 1 bonusvraag! (aangegeven tijd is indicatie) Gebruik

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Wanneer in een gesprek het onderwerp gentherapie wordt aangesneden, wordt vrijwel onmiddelijk stier Herman van stal gehaald. Dit gebeurt ten onrechte. Stier Herman is een kloon en kloneren is niet hetzelfde

Nadere informatie

Organisatieniveaus (niveau: expert)

Organisatieniveaus (niveau: expert) Organisatieniveaus (niveau: expert) Ontwikkeld door het Cancer Genomics Centre In samenwerking met het Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen van de Universiteit Utrecht

Nadere informatie

Examen Voorbereiding DNA. Teylingen College Leeuwenhorst 2015/2016. 2016 JasperOut.nl. Thema 2 DNA

Examen Voorbereiding DNA. Teylingen College Leeuwenhorst 2015/2016. 2016 JasperOut.nl. Thema 2 DNA Examen Voorbereiding DNA Teylingen College Leeuwenhorst 2015/2016 Thema 2 DNA Begrippenlijst: Begrip mtdna kerndna Plasmiden Genoom DNA-replicatie DNA-polymerase Eiwitsynthese RNA-molecuul Codon Genregulatie

Nadere informatie

Samenvatting en algemene discussie Het DNA, de drager van alle genetische informatie, wordt constant bedreigd door verschillende factoren.

Samenvatting en algemene discussie Het DNA, de drager van alle genetische informatie, wordt constant bedreigd door verschillende factoren. 152 Samenvatting en algemene discussie Het DNA, de drager van alle genetische informatie, wordt constant bedreigd door verschillende factoren. Door een reactie met het DNA veranderen deze factoren de moleculaire

Nadere informatie

Uitzaaiing: de rol van tumorstamcellen

Uitzaaiing: de rol van tumorstamcellen Uitzaaiing: de rol van tumorstamcellen 19de Antoni van Leeuwenhoek symposium 13 juni 2013 Ed Roos 1 Kennis over uitzaaiing is nog beperkt Uitzaaiing is een ingewikkeld proces, met veel onwaarschijnlijke

Nadere informatie

DNA & eiwitsynthese Oefen- en zelftoetsmodule behorende bij hoofdstuk 16 en 17 van Campbell, 7 e druk December 2008

DNA & eiwitsynthese Oefen- en zelftoetsmodule behorende bij hoofdstuk 16 en 17 van Campbell, 7 e druk December 2008 DNA & eiwitsynthese Oefen- en zelftoetsmodule behorende bij hoofdstuk 16 en 17 van Campbell, 7 e druk December 2008 DNA 1. Hieronder zie je de schematische weergave van een dubbelstrengs DNA-keten. Een

Nadere informatie

1. Hoe ziet een cel er uit?

1. Hoe ziet een cel er uit? 1. Hoe ziet een cel er uit? Cel De cel is de bouwsteen van het lichaam: dieren, mensen, planten en schimmels zijn allemaal opgebouwd uit cellen. Een menselijke cel heeft een gemiddelde diameter van 15

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 149 150 Nederlandse Samenvatting Het immuunsysteem beschermt ons lichaam tegen de invasie van lichaamsvreemde eiwiten en schadelijke indringers, zoals bijvoorbeeld bacteriën. Celen die de bacteriën opruimen

Nadere informatie

BIOLOGIE MOLECULAIRE GENETICA EIWITSYNTHESE VWO KLASSE 6

BIOLOGIE MOLECULAIRE GENETICA EIWITSYNTHESE VWO KLASSE 6 BIOLOGIE MOLECULAIRE GENETICA EIWITSYNTHESE VWO KLASSE 6 Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA Docent: A. Sewsahai DOELSTELLINGEN:

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Niveau: expert. Lees de taal van de tumor Organisatieniveaus

Docentenhandleiding. Niveau: expert. Lees de taal van de tumor Organisatieniveaus Docentenhandleiding Niveau: expert Lees de taal van de tumor Organisatieniveaus Ontwikkeld door het Cancer Genomics Centre in samenwerking met het Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Samenvatting De mogelijkheid om genen op een specifieke wijze te reguleren creëert diverse manieren om genfunctie te kunnen bestuderen of moduleren. Artificiële transcriptiefactoren

Nadere informatie

Appendix Nederlandse samenvatting Resum en Català Curriculum vitae List of publications Acknowledgments

Appendix Nederlandse samenvatting Resum en Català Curriculum vitae List of publications Acknowledgments Appendix Resum en Català Curriculum vitae List of publications Acknowledgments Appendix Het menselijk lichaam, dat bestaat uit biljoenen cellen, wordt dagelijks blootgesteld aan gevaarlijke stoffen die

Nadere informatie

Moleculaire Diagnostiek binnen een routine Pathologie Laboratorium

Moleculaire Diagnostiek binnen een routine Pathologie Laboratorium Moleculaire Diagnostiek binnen een routine Pathologie Laboratorium Winand N.M. Dinjens Laboratorium voor Moleculaire Diagnostiek Afdeling Pathologie Josephine Nefkens Instituut (JNI) Erasmus MC, Universitair

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 2 NEDERLANDSE SAMENVATTING VOOR NIET-INGEWIJDEN In gezonde personen is er een goede balans tussen cellen die delen en cellen die doodgaan. In sommige gevallen wordt deze balans verstoord en delen cellen

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Alle levende wezens zijn opgebouwd uit cellen en elke cel bevat de volledige genetische informatie van het organisme, het genoom, opgeslagen in het DNA. De coderende delen van het DNA worden genen genoemd,

Nadere informatie

STEMPEL DE WEG VAN GEN NAAR EIWIT

STEMPEL DE WEG VAN GEN NAAR EIWIT A LIFE TYPEFACE STEMPEL DE WEG VAN GEN NAAR EIWIT De eiwitsynthese is één van de belangrijkste processen die zich in de cel afspelen. Eiwitten staan aan de basis van het functioneren van de cel. Wat een

Nadere informatie

Basisstof 7 Genetische variatie

Basisstof 7 Genetische variatie Afbeelding 33. RNA-interferentie.1 RNA bevat 2 complementaire sequenties die aan elkaar plakken, zodat er een haarspeld structuur ontstaat (1 van afbeelding 33). Het enzym Dicer knipt het dubbele RNA in

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Niveau: basis Lees de taal van de tumor Ontwikkeld door het Cancer Genomics Centre (CancerGenomiCs.nl) in samenwerking met het Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 8 Nederlandse samenvatting maligniteit. Van de ruim 81.000 nieuwe gevallen van kanker in 2005 waren het er 2650 in het hoofd-halsgebied. In vergelijking met andere landen vaak mond- keelholte en strottenhoofdkanker

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19155 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19155 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19155 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Happé, Hester Title: Cyst initiation, cyst expansion and progression in ADPKD

Nadere informatie

Gewichtsverlies bij Huntington patiënten

Gewichtsverlies bij Huntington patiënten Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Mollige muizen wijzen op het belang van de hypothalamus bij de ziekte

Nadere informatie

Samenvatting 95 SAMENVATTING

Samenvatting 95 SAMENVATTING Samenvatting Samenvatting 95 SAMENVATTING Tijdens de ontwikkeling en groei van een solide tumor, staan de tumorcellen bloot aan een gebrek aan zuurstof (hypoxie). Dit is het gevolg van de snelle groei

Nadere informatie

Samenvatting voor de leek

Samenvatting voor de leek Samenvatting voor de leek Bacteriën zijn eencellige micro-organismen. Elke bacterie wordt omsloten door een celmembraan, samengesteld uit lipiden, die de binnenkant van de cel gescheiden houdt van de buitenkant.

Nadere informatie

Begrippenlijst DNA adenine Eén van de nucelotidebasen die in DNA en RNA voorkomen. Adenine (A) vormt een basenpaar met thymine (T) in het DNA en met

Begrippenlijst DNA adenine Eén van de nucelotidebasen die in DNA en RNA voorkomen. Adenine (A) vormt een basenpaar met thymine (T) in het DNA en met Begrippenlijst DNA adenine Eén van de nucelotidebasen die in DNA en RNA voorkomen. Adenine (A) vormt een basenpaar met thymine (T) in het DNA en met uracil (U) in RNA. Adenine komt ook voor in AMP, ADP,

Nadere informatie

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS?

Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Diagnostische toets Van HIV tot AIDS? Moleculen 1. Basenparing In het DNA vindt basenparing plaats. Welke verbinding brengt een basenpaar tot stand? A. Peptidebinding B. Covalente binding C. Zwavelbrug

Nadere informatie

Doel van deze studie

Doel van deze studie 141 Achtergrond Cholesterol is nodig voor de opbouw en instandhouding van de wand van de cel, het celmembraan, en voor de produktie van hormonen. In het bloed wordt cholesterol vervoerd in kleine bolletjes,

Nadere informatie

DNA & eiwitsynthese (Junior College Utrecht) Vragen bij COO-programma

DNA & eiwitsynthese (Junior College Utrecht) Vragen bij COO-programma DNA & eiwitsynthese (Junior College Utrecht) Vragen bij COO-programma De vragen die voorkomen in het COO-programma DNA & eiwitsynthese zijn op dit formulier weergegeven. Het is de bedoeling dat je, als

Nadere informatie

GOED ALS NIEUW BIOLOGIE LEERLINGENHANDLEIDING

GOED ALS NIEUW BIOLOGIE LEERLINGENHANDLEIDING ZO GOED ALS NIEUW BIOLOGIE LES 1: GEKWEEKTE WEEFSELS Als er in ons lichaam iets kapot gaat, kan dat een probleem opleveren. Sommige onderdelen zijn te vervangen, maar zo goed als het origineel wordt het

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22544 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Speksnijder, Niels Title: Determinants of psychosis vulnerability : focus on MEF2

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Inleiding

Nederlandse samenvatting. Inleiding Nederlandse samenvatting 157 Inleiding Het immuunsysteem (afweersysteem) is een systeem in het lichaam dat werkt om infecties en ziekten af te weren. Het Latijnse woord immunis betekent vrijgesteld, een

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De rol van proteïne kinase A in de vorming van galkanaaltjes door levercellen Een mens is opgebouwd uit cellen. Iedere cel is omgeven door een membraan die de inhoud van de cel

Nadere informatie

Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting voor leken)

Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting voor leken) Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting voor leken) 13_Smakman.indd 173 10-02-2006 11:30:37 Het menselijk lichaam bestaat uit een groot aantal organen en weefsels die zijn opgebouwd uit miljarden cellen.

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 145 Nederlandse samenvatting De nieren hebben een belangrijke functie in het menselijk lichaam: ze zijn onder andere verantwoordelijk voor het zuiveren

Nadere informatie

Leerlingenhandleiding

Leerlingenhandleiding Leerlingenhandleiding Niveau: expert Lees de taal van de tumor Ontwikkeld door het Cancer Genomics Centre (CancerGenomiCs.nl) in samenwerking met het Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en

Nadere informatie

SAMENVATTING Samenvatting Coeliakie is een genetische aandoening waarbij omgevingsfactoren en meerdere genen bijdragen aan de ontwikkeling van de ziekte. De belangrijkste omgevingsfactor welke een rol

Nadere informatie

Tentamen Genetica 22-10-2004 Studentnr:

Tentamen Genetica 22-10-2004 Studentnr: CONTROLEER OF DIT TENTAMEN 11 PAGINA S BEVAT. Veel succes! Je mag de achterkant van het papier ook zo nodig gebruiken, maar beantwoord vragen 1-6 niet op blaadjes van vraag 7 en de daarop volgende. 1.

Nadere informatie

Een verhaal van twee eiwitten: de functies van YidC en YidD in de vorming van membraaneiwitten in de bacterie Escherichia coli.

Een verhaal van twee eiwitten: de functies van YidC en YidD in de vorming van membraaneiwitten in de bacterie Escherichia coli. Nederlandse samenvatting Een verhaal van twee eiwitten: de functies van YidC en YidD in de vorming van membraaneiwitten in de bacterie Escherichia coli. Inleiding Bacteriën zijn eencellige micro-organismen

Nadere informatie

LEERPLAN 2014005. LEERPLANDOELSTELLINGEN: De leerlingen kunnen LEERINHOUDEN

LEERPLAN 2014005. LEERPLANDOELSTELLINGEN: De leerlingen kunnen LEERINHOUDEN Hoofdstuk1: Erfelijke informatie in de cel... 2 1. Bouw van de kern tijdens de interfase... 2 2. Nucleïnezuren... 2 2.1. Primaire structuur van nucleïnezuren... 2 2.1.1. Bouwstenen... 2 2.1.2. Binding

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Wat is astma? Astma is een aandoening die wordt gekenmerkt door vernauwing van de luchtwegen (oftewel bronchoconstrictie) na inademing van verschillende

Nadere informatie

Knock-Out. De module is ontwikkeld door

Knock-Out. De module is ontwikkeld door 2 De module Knock-Out Muizen gebruiken voor kankeronderzoek is bestemd voor de lessen Natuur, Leven en Technologie (NLT). De module is op 24 april 2012 gecertificeerd door de Stuurgroep NLT voor gebruik

Nadere informatie

Kanker. de nieuwe aanpak

Kanker. de nieuwe aanpak Kanker de nieuwe aanpak Tijdens de komende lessen ga je veel meer leren over kanker. Hiervoor gebruik je het cahier Kanker - de nieuwe aanpak van de Stichting Bio- Wetenschappen en Maatschappij. Aan de

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Dit proefschrift behandelt moleculaire veranderingen die plaatsvinden in de hersenen van de rat na blootstelling aan morfine, een verslavende stof. Dit type onderzoek is zowel

Nadere informatie

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting

CHAPTER 10. Nederlandse samenvatting CHAPTER 10 Nederlandse samenvatting Om uit te groeien tot een kwaadaardige tumor met uitzaaiïngen moeten kankercellen een aantal karakteristieken verwerven. Eén daarvan is het vermogen om angiogenese,

Nadere informatie

hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 hoofdstuk 4 hoofdstuk 5 Samenvatting Samenvatting De lever heeft een aantal belangrijke functies, waaronder het produceren van gal en het verwerken en afbreken van schadelijke verbindingen. Zij bestaat uit verschillende soorten

Nadere informatie

Computer Ondersteund Onderwijs (COO).

Computer Ondersteund Onderwijs (COO). Computer Ondersteund Onderwijs (COO). Over DNA en eiwit is er een computer praktikum. Bij dit COO leer je via een interactieve manier omgaan met de stof. Opstarten COO. Ga naar de site van het departement

Nadere informatie

Samenvatting. proliferatie matrix productie matrix mineralisatie

Samenvatting. proliferatie matrix productie matrix mineralisatie Samenvatting Samenvatting Osteoporose Bot is een dynamisch weefsel en wordt voortdurend afgebroken door osteoclasten, de botafbrekende cellen, terwijl de osteoblasten (botvormende cellen) vervolgens weer

Nadere informatie

Chapter 9 Samenvatting. (Dutch Summary)

Chapter 9 Samenvatting. (Dutch Summary) Samenvatting (Dutch Summary) 188 Chronische leverschade kan ontstaan door stofwisselingsziekten, virale hepatitis, of na langdurige blootstelling aan bijvoorbeeld alcohol, drugs, en geneesmiddelen. Dit

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. De Reizende DNA Rechter

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. De Reizende DNA Rechter Afsluitende les Leerlingenhandleiding De Reizende DNA Rechter Dossier HER2 cellijn Achtergrond informatie Mevrouw X is een borstkankerpatiënt. Voor onderzoek zijn bij haar tumorcellen afgenomen en op kweek

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Wat voor eiwit ben jij? (Basis)

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Wat voor eiwit ben jij? (Basis) Afsluitende les Leerlingenhandleiding Wat voor eiwit ben jij? (Basis) Deel 1 In het DNA ligt het erfelijk materiaal van een organisme in code opgeslagen. Deze code is opgebouwd uit vier nucleotiden: adenosine

Nadere informatie

Waar kun je ons kopen? De samenvattingen van Slimstuderen.nl zijn te bestellen via www.slimstuderen.nl.

Waar kun je ons kopen? De samenvattingen van Slimstuderen.nl zijn te bestellen via www.slimstuderen.nl. Voorwoord Beste nieuwe Geneeskundestudenten! Na jullie kennismaking met Maastricht in de INKOM is het nu eindelijk tijd om kennis te maken met jullie eigen studie. Het is altijd een fantastische periode

Nadere informatie

Les wetenschappen: biologie

Les wetenschappen: biologie Les wetenschappen: biologie 1. De ontdekking van cellen: Vermogen= 0,2mm Lichtmicroscoop= x 1000 Elektronenmicroscoop= x 1000 2. Cellen in relatie met andere organisatieniveaus: Organisme Algemeen Konijn

Nadere informatie

Samenvatting De kleurverandering van bladeren is een van de opvallendste kenmerken van de herfst voordat ze afsterven en afvallen. Tijdens de herfst worden de bouwstoffen die aanwezig zijn in het blad

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Ons immuunsysteem beschermt ons tegen allerlei ziekteverwekkers, zoals bacteriën, parasieten en virussen, die ons lichaam binnen dringen.

Nadere informatie

100 jaar Antoni van Leeuwenhoek

100 jaar Antoni van Leeuwenhoek 100 jaar Antoni van Leeuwenhoek Onze toekomstdroom Het Antoni van Leeuwenhoek koos 100 jaar geleden al voor de grensverleggende weg door onderzoek en specialistische zorg samen te voegen met één scherp

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Chapter 10

Nederlandse samenvatting. Chapter 10 Nederlandse samenvatting Chapter 10 Chapter 10 Nederlandse samenvatting Het menselijk lichaam bestaat uit meer dan 200 verschillende celtypes en elk celtype heeft zijn eigen specifieke functie. De genetische

Nadere informatie

ANTWOORDEN HOOFDSTUK 6 VAN GEN TOT EIWIT

ANTWOORDEN HOOFDSTUK 6 VAN GEN TOT EIWIT ANTWOORDEN HOOFDSTUK 6 VAN GEN TOT EIWIT ANTWOORDEN 6.5 /TM 6.8 Codering 1.een juiste aanvulling van het schema : nucleotiden in mrna juist nucleotiden in DNA juist 3 kant en 5 kant bij mrna en DNA juist

Nadere informatie

a. Geef de 1-lettercode van de aminozuren in het peptide in de corresponderende volgorde. (4P)

a. Geef de 1-lettercode van de aminozuren in het peptide in de corresponderende volgorde. (4P) HERTENTAMEN Eindtoets BIOCHEMIE (8RA00) Prof. Dr. Ir. L. Brunsveld 16-08-2013 09:00 12:00 (totaal 100 punten) 6 opgaven in totaal! (aangegeven tijd is indicatie) Gebruik geen rode pen! 1 Peptiden en eiwitten

Nadere informatie

Een rol voor tau in de ZvH?

Een rol voor tau in de ZvH? Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. In strijd met tau: nieuwe inzichten in de chemische basis van de

Nadere informatie

Kanker, simpel uitgelegd. Ed Roos

Kanker, simpel uitgelegd. Ed Roos Kanker, simpel uitgelegd Ed Roos Uitgegeven door: Uitgeverij Nieuwezijds, Amsterdam Zetwerk: CeevanWee, Amsterdam Omslag: Studio Jan de Boer, Amsterdam tekst en figuren: 2013, Ed Roos isbn 978 90 5712

Nadere informatie

BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE B VWO. klok. www. bio. .nl

BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE B VWO. klok. www. bio. .nl BIOKLOK DE BIOLOGISCHE KLOK IN DE LES MODULE B VWO www. bio klok.nl BIOKLOK MODULE B VWO VERSTOORDE CHRONOTYPES INLEIDING Als het goed is, heb je een vragenlijst ingevuld om te testen of je een ochtendmens

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Fibrose, oftewel verlittekening van weefsels, is een proces dat tot uitval van belangrijke organen kan leiden, met de dood tot gevolg. In feite ligt het aantal sterfgevallen veroorzaakt door fibrose hoger

Nadere informatie

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA)

Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) Downloaded from UvA-DARE, the institutional repository of the University of Amsterdam (UvA) http://hdl.handle.net/11245/2.69462 File ID Filename Version uvapub:69462 Samenvatting unknown SOURCE (OR PART

Nadere informatie

Ontwikkelingsbiologie, ontwikkelingspsychologie & taal Hertentamen 2013

Ontwikkelingsbiologie, ontwikkelingspsychologie & taal Hertentamen 2013 Ontwikkelingsbiologie, ontwikkelingspsychologie & taal Hertentamen 2013 Bob Hersbach SAMENVATTING 26 meerkeuzevragen, de open vragen ontbreken Vraag 1. Hoe is intercellulaire specificatie tijdens differentiatie

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting 143 Nederlandse samenvatting Stamcellen zijn primitieve cellen met het vermogen zichzelf te vernieuwen en te differentiëren in andere celtypen. Ze hebben het unieke vermogen schade in weefsels te herstellen

Nadere informatie

BOTTUMOREN. 1. Normaal botweefsel

BOTTUMOREN. 1. Normaal botweefsel BOTTUMOREN Om beter te kunnen begrijpen wat een bottumor juist is, wordt er in deze brochure meer uitleg gegeven over de normale structuur van het bot. Op die manier krijgt u een beter zicht op wat abnormaal

Nadere informatie

Schieten op de boodschapper met enkel- streng RNA gen-uitschakeling anti- sense oligonucleotides RNA interference

Schieten op de boodschapper met enkel- streng RNA gen-uitschakeling anti- sense oligonucleotides RNA interference Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Schieten op de boodschapper met enkelstreng RNA gen-uitschakeling

Nadere informatie

Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP)

Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) Hallo, ik ben Joep. Dit zijn mijn zusje Mieke en mijn vader en moeder Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) Boekje met informatie voor jonge mensen Je hebt net te horen gekregen dat je FAP hebt. Of misschien

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Introductie Zoals de titel aangeeft, gaat dit proefschrift over het bestuderen van T cel differentiatie door middel van genetische barcoding. Ik ben mij er terdege van bewust dat alleen al deze titel als

Nadere informatie

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer

Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Amyloïd-bindende eiwitten bij de ziekte van Alzheimer Introductie onderzoeksproject De ziekte van Alzheimer De ziekte van Alzheimer is een neurologische aandoening en is de meest voorkomende vorm van dementie.

Nadere informatie

Het verhaal van ZvH en kanker

Het verhaal van ZvH en kanker Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Wat is het verband tussen de Ziekte van Huntington en kanker? Volgens

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Een inleiding NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de mitochondriële

Nadere informatie