Taxatierichtlijnen IPD Nederlandse Vastgoedindex. Maart 2013

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Taxatierichtlijnen IPD Nederlandse Vastgoedindex. Maart 2013"

Transcriptie

1 IPD Nederlandse Vastgoedindex Maart 2013

2 Inhoudsopgave Voorwoord Inleiding Soorten taxaties, definities en frequentie Soorten taxaties Definitie externe taxaties Frequentie taxaties Waardebegrip en benaderingswijzen... benaderingswijz Waardebegrip: marktwaarde Benaderingswijzen voor de waarde: marktvergelijking en inkomsten... inkomsten Richtlijnen voor de uitvoering van taxaties... taxaties voor BAR/NAR taxaties voor DCF-taxaties DCF Taxatierichtlijn, specifieke aanvulling voor winkels Taxatierichtlijn, specifieke specifie aanvulling voor woningen Taxatierichtlijn, specifiek voor erfpacht Taxatierichtlijn, specifieke aanvulling voor bijzonder bijzo vormen van huur Taxatierichtlijn, specifieke aanvulling voor objecten in (her)ontwikkeling Richtlijnen inzake de input-data inp voor de taxaties Richtlijnen inzake rapportages Taxatierapporten Rapportage taxatiegegevens aan IPD Externe toets van interne taxaties BAR/NAR taxaties DCF taxaties Bijlage 1: Voorbeeld verklaring taxateur bij externe taxaties Bijlage 2: Verklaring externe toetsing van interne taxaties IPD BeNeLux Busplein KV Almere Nederland Tel: Fax:

3 Voorwoord bij versie maart 2013 Jaarlijks worden de inputdefinities en taxatierichtlijnen voor deelname aan de IPD Nederlandse Vastgoedindex tegen het licht gehouden. Wijzigingen Wijzigingen voortkomend uit nieuwe internationale richtlijnen, veranderende wetgeving of voortschrijdend inzicht worden in de definities en richtlijnen opgenomen. In de versie van september 2012 hebben geen grote inhoudelijke wijzigingen plaatsgevonden ten opzichte opzichte van de versie van november 2011 in de taxatierichtlijnen. Daarnaast levert IPD jaarlijks in Excel het Data Requirements Form uit, de meer technisch vertaling van de inputdefinities en handvat voor het aanleveren van de gegevens. Voor alle markten brengt ngt IPD de (Engelstalige) Index Guide uit. Hierin zijn de belangrijkste principes van de Indices vermeld, alsmede informatie over de services van IPD in de verschillende markten in de wereld. De Index Guide is te downloaden via Page 2

4 1. Inleiding In het kader van de IPD Nederlandse Vastgoedindex vindt periodiek een taxatie van de complexen plaats. Nu kunnen taxaties onderling nogal verschillen. De vaststelling van een waarde is mede afhankelijk lijk van het doel waarvoor dit geschiedt. Bovendien bestaan er verschillen in de gedetailleerdheid van onderbouwing en methodiek van taxaties. Hierdoor ontstaat het gevaar dat op deze wijze onvergelijkbare grootheden in de Index terechtkomen. Om dit te voo voorkomen is het noodzakelijk om taxatierichtlijnen voor te schrijven die zowel voor interne als externe taxaties gevolgd dienen te worden. Het model stelt regels met betrekking tot de te kiezen waarderingsmethoden en voor de inhoudelijke onderbouwing daarvan. daarvan. Het is gericht op een toetsbare inzichtelijke financiële berekening. Als aanvulling op de voorgeschreven taxatierichtlijnen taxatierichtlijne n wordt in het kader van de IPD Nederlandse Vastgoedindex een aantal activiteiten verricht waarmee beoogd wordt de kwaliteit van de taxaties te bewaken. Deze activiteiten betreffen: Een toets op de marktconformiteit van alle taxatiegegevens zoals die ten behoeve van de Index aangeleverd worden. Deze toets vindt plaats vóór de berekening van de Index, en omvat onder andere checks op de plausibiliteit van de gehanteerde parameters, statistische controles en marktvergelijkingen. De resultaten van deze toets worden in principe alleen aan de deelnemers in de Index gepresenteerd. De toets betreft in ieder geval de volgende parameters: o Woningen: en: huurwaarden, onderhandse verkoopwaarden vrij van huur en gebruik, mutatiegraad, disconteringsvoet, ratio van de waarde bij complexgewijze verkoop aan een derde en de onderhandse verkoopwaarde vrij van huur en gebruik alsmede de waardegroei. o Kantoren, winkels winkels en bedrijfsruimten: huren, bruto aanvangsrendementen, aanname huurgroei en disconteringsvoet. Steekproefsgewijze controles van de taxatierapporten. Deze controles vinden plaats bij de deelnemers aan de Index, en betreffen zowel de interne als extern externe taxaties die bij de deelnemers verricht zijn. Het doel van deze controles is, om vast te stellen dat de taxaties ten behoeve van de Index conform de richtlijnen opgesteld worden. Een uniforme methode voor waardebepaling van vastgoed is belangrijk voor de IPD Nederlandse Vastgoedindex. Het middelpunt van de IPD Nederlandse Vastgoedindex is de rendementsberekening voor vastgoedobjecten. Het rendement betreft een totaal rendement en bestaat uit de netto huurinkomsten gerelateerd aan het geïnvesteerd vermogen vermo gen (direct rendement) en de waardeverandering gerelateerd aan het geïnvesteerd vermogen (indirect rendement). Deze berekeningswijze vindt op dezelfde wijze plaats op de diverse aggregatieniveaus, bijvoorbeeld: vastgoedbenchmark, vastgoedindex, segmenten, sectoren, portefeuilles en individuele beleggingsobjecten. Door de uniforme wijze van performancemeting stelt de Portefeuille Portefeuille Analyse Service van de IPD Nederlandse Vastgoedindex de deelnemers in staat: Rendementsverschillen te verklaren. Het portefeuillee rendement (rendement van de individuele objecten bij elkaar opgeteld zonder rekening te houden met eventuele premie) met de vastgoedbenchmark te Page 3

5 vergelijken of met het rendement op andere asset classes (aandelen, obligaties). Rendementen van beleggingsobjecten beleggingsob onderling te vergelijken. Rendementen van beleggingsobjecten met een segment of het portefeuille rendement te vergelijken. Bovenstaande betreft een niet-limitatieve niet limitatieve opsomming van de mogelijkheden van de Portefeu Portefeuille Analyse Service van de IPD Nederlandse Nederl Vastgoedindex. Page 4

6 2. Soorten taxaties, definities en frequentie Sinds het begin van de IPD Nederlandse Vastgoedindex in 1995 hebben de taxaties in het middelpunt van de belangstelling gestaan. In die tijd was het bepaald geen gemeengoed om per jaar te taxeren. xeren. De richtlijn van de PensioenPensioen & Verzekeringskamer (PVK) was toen om minimaal eens per 5 jaar extern te taxeren. De meeste fondsen taxeerden daarom 20% per jaar, waarbij sommige fondsen de waarde van de overige objecten aanpasten via extrapolatie, an anderen de rest van de portefeuille niet aanpasten en weer anderen taxeerden de overige objecten intern. Met de introductie van de IPD Nederlandse Vastgoedindex kwam daarin verandering. Ieder jaar dienden alle objecten getaxeerd te worden, extern dan wel intern. intern. Gaandeweg werd de frequentie van de externe taxaties opgevoerd, vrijwillig omdat de deelnemers dat zelf nuttig vonden, verplicht omdat ook de Global Investment Performance Standards (GIPS) de minimale vereiste frequentie verhoogde. De huidige richtlijn richtlijn is dat voor ieder complex jaarlijks verplicht een externe taxatie moet worden gedaan ten behoeve van de IPD Nederlandse Vastgoedindex. Ook het soort taxatie producten veranderde in de loop van de tijd. Naast zogenaamde full valuations ontstonden tussentijdse tussentijdse markttechnische updates, waarbij een taxatie werd aangepast op basis van marktveranderingen in bijvoorbeeld de markthuur en het aanvangsrendement. Bij de totstandkoming daarvan kon de rol van de interne taxateurs groot of minder groot zijn. Het is daarom arom goed om de verschillende producten eens op een rij te zetten en een aanbeveling te doen over de wijze waarop die producten kunnen worden toegepast. 2.1 Soorten taxaties A. Full valuations Dit betreft volledige taxaties waarbij al dan niet aan de hand van va n een checklist een rapport wordt gemaakt. Het betreft een opinie van de waarde op basis van alle mogelijke waardebepalende factoren en de marktomstandigheden per een bepaalde datum. De taxatierichtlijnen van de IPD Nederlandse Vastgoedindex zijn daarbij een een minimale eis. Een gedegen en inzichtelijke financiële onderbouwing maakt onderdeel uit van de taxatie, waarbij aannames zoveel mogelijk expliciet dienen te worden gemaakt. Een gesprek met de opdrachtgever over het rapport wordt in vele gevallen gehouden,, zodat die op de hoogte is van de uitgangspunten van de taxateur. De taxateur tekent het taxatierapport en is daarmee verantwoordelijk voor de inhoud. IPD zal voor de externe taxaties een verklaring van de taxateur uitvragen, waaruit blijkt voor welke obj objecten een externe taxaties is uitgevoerd. In bijlage 1 is een voorbeeld voor deze verklaring opgenomen. Waardebepalende factoren bij een full valuation De volgende waardebepalende factoren dienen bij een full valuation meegenomen te worden: Marktinformatie ie (o.a. algemeen economische ontwikkeling, vraag/aanbod verhoudingen, referentietransacties). Juridische informatie (Privaatrechtelijk o.a.: eigendomssituatie, recht van erfpacht, recht van opstal, erfdienstbaarheden, kettingbedingen, beperkende bedingen en huurcontract gegevens. Publiekrechtelijk o.a.: bestemmingsplan, huisvestingsverordening en overige verordeningen). Bouwkundige informatie (o.a. bouwaard, materiaalgebruik, aanwezige voorzieningen, Page 5

7 indeling, kwaliteit, zelf aangebrachte voorzieningen). B. Hertaxaties De hertaxatie is herberekening van een, op een eerder tijdstip door de taxateur gemaakte, full valuation. Bij een frequentie van een full valuation eens per drie jaar, vindt in de tussenliggende jaren vaak een hertaxatie plaats door de taxateur. taxateur. Hierbij worden dezelfde handelingen verricht als bij de full valuation maar minder uitgebreid. Het object wordt wel bezocht en ook worden de waardebepalende factoren zoals markinformatie meegenomen. Voor de juridische informatie geldt echter vaak dat er een controle plaatsvindt van de situatie in de full valuation en bij bouwkundige informatie worden wijzigingen meegenomen en herziene begrotingen. Voor sommige taxateurs is de hertaxatie gelijk aan de markttechnische update maar andere taxateurs maken wel het onderscheid en daarom zijn beide producten opgenomen in deze richtlijnen. Het belangrijkste verschil tussen de twee producten is dat bij een hertaxatie het object wél bezocht wordt terwijl de markttechnische update veelal een desktop taxatie is. C. Markttechnische update De markttechnische update betreft ook een herberekening van een, op een eerder tijdstip door de taxateur gemaakte, full valuation. De markttechnische update kan maandelijks, per kwartaal, halfjaarlijks en jaarlijks worden uitgevoerd. uitgevoerd. Het product is afkomstig uit het Verenigd Koninkrijk waar begin jaren 90 voor een kantoor in Londen met één huurder volstaan kon worden met een full valuation eens per 5 jaar en in de tussenliggende jaren (uit kosten overwegingen) een markttechnischee update. De update bestaat uit een herberekening van de waarde aan de hand van de markthuur en het marktrendement op de taxatiedatum. Nu wordt de Londense kantorenmarkt gekenmerkt door een grote transparantie, enerzijds door het grote aantal transacties en n anderzijds door de aanpassing aan de markthuur die eens per 5 jaar conform de Engelse Institutional Lease wordt doorgevoerd. Iets soortgelijks is nu in Nederland ook aan het ontstaan. De onroerend goed markt in Nederland is echter een stuk kleiner en een aanpassing van de huur aan de markt kennen wij ook maar in incidentele gevallen. Toch is er vraag naar het product, temeer daar er een handtekening van de externe taxateur onder staat. Ook interne taxateurs kunnen een markttechnische update uitvoeren maar dat is minder aantrekkelijk. Zij staan toch wat verder van de markt af en vervullen hun interne taxatie taak vaak niet continu. Waardebepalende factoren bij een markttechnische update en/of hertaxatie Bij een markttechnische update dienen in ieder geval de volgende waardebepalende factoren meegenomen te worden: bruto aanvangsrendement (netto aanvangsrendement), disconteringsvoet, exit yield, markthuur, contracthuur, looptijd huurcontract, verwachte duur van de (toekomstige) leegstand en verwachte incentives incentives bij wederverhuur. Voor woningen dient daar nog aan te worden toegevoegd de huurhuur en verkoopmutatiegraad, de totale leegwaarde en de leegwaarde ratio. D. Interne taxaties De interne full valuations moeten aan dezelfde eisen voldoen als de externe. Inte Interne full valuations zijn echter zeldzaam. Bij de meeste interne taxaties gaat het om een interne update van een taxatie (full valuation, hertaxatie of marktechnische update) verricht door de externe taxateur. De interne updates kunnen per kwartaal of halfjaarlijks halfj aarlijks worden gemaakt. Door deze Page 6

8 frequentie zal de interne update goed rekening kunnen houden met de marktomstandigheden die immers maar hooguit een jaar oud zijn. E. Externe toets van de interne taxaties Dit product is ontstaan om meer zekerheid te krijgen krijgen over de interne taxaties, met name van de woningen. Voor interne taxaties van woningen geldt daarbij dat de variabelen die gehanteerd zijn voor interne taxaties extern getoetst dienen te worden. Voor commerciële taxaties is dat nog niet de gewoonte, maar het zou aanbeveling verdienen om dat wel te doen bij eindejaarstaxaties. De externe toets is een verklaring van een externe taxateur ter meerdere zekerheid (zie bijlage 2). 2.2 Definitie externe taxaties Bij de taxaties wordt onderscheid gemaakt in drie dri (hoofd)vormen: 1. Externe taxatie uitgevoerd door een externe taxateur, waaronder de volgende soorten taxaties vallen: full valuation (A), hertaxatie (B) en markttechnische update (C) uitgevoerd door de externe taxateur 2. Externe gevalideerde (intern uitgevoerd uitgevoerd en extern gecontroleerd) taxatie. Deze taxatie moet aan alle volgende vereisten voldoen om de status van externe taxatie te krijgen: a. Het taxatiemodel van de deelnemer dient bekend te zijn bij de taxateur en gevalideerd b. Marktgegevens en andere inputgegevens inputgegevens zoals disconteringsvoet, markthuur, leegwaarde (bij woningen), etc. zijn afkomstig van de externe taxateur c. Handtekening externe taxateur voor de taxatiewaarde en overige outputgegevens 3. Interne taxatie door een interne taxateur. Definitie: Wat is nu een en externe taxatie? De taxatievormen 1 en 2 worden gedefinieerd als externe taxatie. Dit geldt dus voor de full valuation, hertaxatie en markttechnische update uitgevoerd door de externe taxateur. Het geldt ook voor de geïnventariseerde tussenvorm van taxaties taxaties die geclassificeerd kunnen worden als een Letter of Comfort of een taxatie door een externe taxateur met het interne rekenmodel van de deelnemer. Een taxatie door een interne taxateur krijgt niet de status van een externe taxatie, ook niet als er een n externe toets (volgens bijlage 2) heeft plaatsgehad. Voor de tussenvormen extrapolatie, indexatie en update geldt dat er weliswaar waardeberekeningen plaatsvinden maar niet met behulp van een taxatie. Definitie externe en interne taxateur De deelnemers aan de IPD Nederlandse Vastgoedindex verplichten zich om taxatieopdrachten met externe taxateurs af te sluiten waarin is vastgelegd dat er conform de van de IPD Nederlandse Vastgoedindex wordt getaxeerd. Een externe taxateur is een persoon persoon die beschikt over de nodige professionele kwalificaties, bekwaamheid, competentie en ervaring om een taxatie uit te voeren. Een externe taxateur is een taxateur die, tezamen met eventueel gelieerde partner(s), geen wezenlijke directe of indirecte banden en met de opdrachtgevende onderneming of het onderwerp van de opdracht heeft. Om te mogen taxeren voor de IPD Nederlandse Vastgoedindex dient de taxateur ingeschreven te zijn in Page 7

9 het register van VastgoedCert of SCVM of bij een soortgelijke professionele or organisatie, bij voorkeur op het gebied van bedrijfsmatig vastgoed. Verder dient de taxateur op de hoogte te zijn en zich op de hoogte te blijven stellen van de taxatierichtlijnen van de IPD Nederlandse Vastgoedindex. Periodiek worden hiervoor ook trainingen georganiseerd. Een interne taxateur is een taxateur die in dienst is van de onderneming die registergoederen in eigendom heeft. 2.3 Frequentie taxaties Deelnemers aan de IPD Nederlandse Vastgoedindex zijn met ingang van 1 januari 2010 alle objecten jaarlijks jks verplicht om extern te laten taxeren. Voor de definitie van externe taxaties wordt naar bovenstaande uiteenzetting verwezen. Voor de frequentie geldt verder: De initiële taxatie voor elk object dient een full valuation te zijn, uitgevoerd door een externe taxateur. De markttechnische update, letter of comfort en taxatie met het interne rekenmodel moeten afgewisseld worden met full valuations of hertaxaties. In het geval van een hertaxatie of een markttechnische update is de aanbeveling dat de externe taxateur het object wel minimaal eens per jaar bezoekt. Om de drie jaar dient een full valuation te worden uitgevoerd. Een full valuation is voorts verplicht bij: o Grootschalige renovatie (gebouwgebonden wijzigingen) o Bestemmingsplan herziening o Functiewijziging ziging van het object o Overgang van (her)ontwikkeling naar exploitatie Aanbevolen wordt verder om eens in de 3 jaar doch uiterlijk eens in de 5 jaar de vastgoedobjecten in de portefeuille te laten te rouleren van externe taxateur. Page 8

10 3. Waardebegrip en benaderingswijzen benade 3.1 Waardebegrip: marktwaarde Het waardebegrip voor de taxatiewaarde die ten grondslag aan de IPD Nederlandse Vastgoedindex wordt gelegd is het begrip Market value uit de International Valuation Standards (IVS). In de IVS-standaard standaard is de definitie als volgt opgenomen: Market Value is defined for the purpose of these Standards as follows: Market Value is the estimated amount for which a property should exchange on the date of valuation between a willing buyer bu and a willing seller in an arm s-length ength transaction after proper marketing wherein the parties had each acted knowledgeably, prudently, and without compulsion. Vertaald is de definitie: Marktwaarde is het geschatte bedrag waartegen vastgoed tussen een ee n bereidwillige koper en een bereidwillige verkoper na behoorlijke marketing in een zakelijke transactie zou worden overgedragen op de waardepeildatum, waarbij de partijen met kennis van zaken, prudent en niet onder dwang zouden hebben gehandeld.(bron: Waarderingskamer Waa 2010) In geval van discussie omtrent de definitie is de Engelse definitie leidend. Marktwaarde kosten koper De marktwaarde betreft, geredeneerd vanuit het perspectief van een toekomstige koper van het object, de koopprijs. Het is dan ook een een waarde op basis van kosten koper (hierna: k.k.). Hiervan kan onderscheiden worden de waarde vrij op naam (hierna: v.o.n.). Dit is de koopprijs (k.k.) vermeerderd met transactiekosten, zoals overdrachtsbelasting, courtage en notariskosten. 3.2 Benaderingswijzen gswijzen voor de waarde: marktvergelijking en inkomsten Gelet op het gekozen waardebegrip marktwaarde zijn de geëigende benaderingswijzen voor de waarde: de inkomstenbenadering en de vergelijkingsbenadering. De inkomstenbenadering dient uitgewerkt te worden in een waardeberekening (zie hieronder bij inkomstenbenadering ), terwijl de vergelijkingsbenadering uitgewerkt dient te worden middels het opnemen van referentietransacties (zie hieronder bij vergelijkbare transacties ). Inkomstenbenadering Ten behoeve van de IPD Nederlandse Vastgoedindex zijn zowel waardeberekeningen volgens de conventionele methode ( BAR/NAR-taxaties ) ( BAR/NAR taxaties ) als volgens de contante waarde methode toegestaan ( DCF-taxaties ). De conventionele onventionele methode ( BAR/NAR-taxaties ) ( BAR/NAR is gebaseerd op: a. de cash flow geschat op basis van markthuur; b. aftrekposten voor marktconforme eigenaarslasten; c. waardebepaling, via kapitalisatie van de verwachte kasstromen. Afhankelijk van de voorkeur van de taxateur kan dit op basis van het bruto aanvangsrendement (BAR) of het netto aanvangsrendement (NAR) van vergelijkbare transacties; Page 9

11 d. correctieposten voor onder andere aanloopleegstand en voor de contante waarde van het verschil tussen feitelijke huur en markthuur, achterstallig onderhoud, mogelijke toekomstige renovaties, afkoop erfpacht, etc. De contante waarde methode ( DCF-taxaties ) ( DCF is gebaseerd op: a. een spreadsheet met cash flows voor tenminste de komende 10 jaar; b. een aanname voor de eindwaarde in het laatste jaar; c. een disconteringsvoet. Indien er gekozen is voor één van beide methoden, dient er naar gestreefd te worden deze methode consistent in de tijd toe te passen. Met ingang van Indexjaar 2011 zal een DCF DCF-taxatie verplicht zijn, jn, tenzij er sprake is van een solitair winkelobject. Voorts gelden de volgende vereisten inzake DCF-taxaties: Het contant maken van de kasstromen dient per halverwege het jaar te geschieden. De minimale DCF-periode periode is 10 jaar. Indien zowel een BAR/NAR als ls een DCF taxatie voor een object gemaakt worden, moeten de uitkomsten van de modellen dicht bij elkaar liggen. Uiteindelijk moet er één waarde voor het object afgegeven worden in het taxatierapport. Marktomstandigheden De taxateur dient zich rekenschap te geven van de marktomstandigheden, zowel op macro als micro-niveau, niveau, die van invloed zijn op de waarde van het te taxeren object. Hieronder worden in ieder geval verstaan: recente en te verwachten algemeen economische ontwikkelingen; verhoudingen in vraag vraag en aanbod (zowel nationaal als lokaal) voor de betreffende categorie onroerend goed (winkels, kantoren, woningen en bedrijfsruimten); de ontwikkeling van huurprijzen en bruto aanvangsrendementen. Dit zal in het taxatierapport tot uitdrukking moeten komen komen door het opnemen van vergelijkbare transacties, zoals onderstaand toegelicht. Vergelijkbare transacties De richtlijn luidt om in het taxatierapport minimaal drie referentietransacties op te geven voor zowel de markthuren (per vierkante meter) als de BAR (NAR). Bij de woningen dienen tevens drie referentietransacties voor de onderhandse verkoopwaarde vrij van huur en gebruik te worden gegeven. Van de referentietransacties moet onderbouwd worden dat dit vergelijkbare objecten en transacties zijn. In het geval van een kleine markt of geringe activiteit mag ook gebruik gemaakt worden van transacties in vergelijkbare steden of transacties uit het verleden. Dit mag een periode van maximaal drie jaar zijn, zijn, met uitzondering van winkels, waarvoor wordt aangesloten bij de vijfjaarsperiode zoals vastgelegd in BW art. 7:303. Verwijzing naar marktrapporten worden, evenals referenties/transacties uit de eigen portefeuille, óók als referentie geaccepteerd (mits (mits er aandacht wordt besteed aan vergelijkbaarheid van het marktbeeld en het te taxeren object). Indien het niet mogelijk is om bruikbare referenties te geven, dient dit expliciet te worden toegelicht. Page 10

12 Voor een beter begrip van de stappen van de taxateur is is het van belang dat hij inzichtelijk maakt hoe hij van de betreffende referenties naar de uiteindelijke huurhuur en rendementswaarden van het object komt. Oftewel hoe en hoe zwaar wegen de referenties mee bij de bepaling van de waarden van het object en welkee correcties zijn er gemaakt voor de voorliggende casus. Op de volgende pagina vindt u een voorbeeld van hoe (de verwerking van) de referenties inzichtelijk kan worden gemaakt. Page 11

13 Page 12

14 4. Richtlijnen voor de uitvoering van taxaties In dit hoofdstuk zullen eerst st enkele algemene richtlijnen voor de uitvoering van taxaties behandeld worden. Daarna zal apart worden ingegaan op taxatierichtlijnen voor BAR/NAR en DCF taxaties en vervolgens nog de specifieke richtlijnen voor winkels, woningen, erfpacht en (her)ontwikkelingscomplexen. kelingscomplexen. Raming van de netto huuropbrengsten De taxateur dient een inschatting te maken van de netto huuropbrengsten. Deze raming komt in hoofdlijnen als volgt tot stand: Vaststelling van de bruto markthuurwaarde in het 1e jaar, op basis van mar marktconforme 2 huren per m (c.q. unit, stuk) per sector (winkels, kantoren, woningen, bedrijfsruimten, parkeerplaatsen, etc. met specificatie naar ruimtetype zoals archief, berging) en het feitelijke aantal m2 (c.q. units, stuks). Een correctiepost opnemen indien indien er sprake is van een huurverschil, dat wil zeggen, indien de feitelijke contractuele huur van het object positief of negatief afwijkt van de markthuurwaarde. Het verschil wordt berekend als de contante waarde van de huurverschillen gedurende de periode periode waarin sprake is van een huurverschil. Op de, eventueel voor huurverschil, huurconcessies, leegstand en overige items gecorrigeerde, bruto markthuurwaarde worden vervolgens in mindering gebracht de exploitatiekosten. Hiertoe worden in ieder geval gerekend gerek end (zie ook definitielijst t40 t/m t51): o Vaste lasten (o.a. onroerende zaak belasting, rioolrechten, premie opstalverzekering), o Objectbeheer en verhuurcourtage, o Onderhoudskosten, o Overige kosten (o.a. niet verrekenbare BTW, oninbare huren, servicekosten eigenaar, igenaar, VVE administratiekosten). Het resultaat van deze berekening is de netto huuropbrengst. Leegstand Leegstand kan op een aantal manieren getypeerd worden, te weten: Structurele leegstand. Een object kan hiermee te maken krijgen als het gedurende langere tijd onverhuurd blijft, bijvoorbeeld vanwege markttechnische omstandigheden (structureel overaanbod), een ongunstige locatie of een ongunstige gebouwindeling. Mutatieleegstand. Hiervan is sprake als een (gedeelte van een) gebouw of wo woningen in een woningcomplex niet onmiddellijk aansluitend op het vertrek van een huurder opnieuw verhuurd wordt, doch enige tijd onverhuurd blijft. Afhankelijk van het aantal huurders in een gebouw kan mutatieleegstand een tijdelijk karakter (bij een klein aantal huurders) danwel een structureel karakter (bij een groot aantal huurders) hebben. Aanloopleegstand. Dit doet zich voor na gereedkomen van een gebouw dat niet geheel is voor verhuurd. Tot twee jaar na de oplevering kan dit als tijdelijk beschouwd wo worden, daarna wordt het structureel. De richtlijn voor leegstand luidt als volgt. Bij DCF-taxaties DCF taxaties dient leegstand bij de inkomsten opgenomen te worden, en niet bij de exploitatiekosten. Bij BAR/NAR taxaties is het volgende Page 13

15 onderscheid gemaakt: structurele leegstand wordt in de inkomsten verwerkt, tijdelijke leegstand (b.v. mutatieleegstand in een single-tenant single tenant gebouw) wordt als correctiepost meegenomen. Tussentijdse investeringen (geactiveerde uitgaven) Wanneer er grote investerings-, investerings renovatie- of instandhoudings(onderhouds)uitgaven ndhoudings(onderhouds)uitgaven te verwachten zijn tussen nu en 5 jaar dan dienen de te verwachten uitgaven expliciet in de taxatie te worden opgenomen, dit geldt zowel voor DCFDCF als BAR/NAR-taxaties. taxaties. Deze worden middels een disconteringsvoet voor correctieposten correctie contant gemaakt naar heden. 4.1 voor BAR/NAR taxaties De waarde op basis van een BAR/NAR taxatie wordt als volgt berekend: Waarde k.k = MH t=1 BAR ±C / (1+ KK%) Waarde k.k = MH t1 Exp NAR ±C / (1+ KK%) K Of: Waarbij: MH = Bruto markthuurwaarde BAR = Bruto Aanvangsrendement (BAR) NAR = Netto Aanvangsrendement (NAR) Exp = Exploitatiekosten C = Correctieposen KK% = % kosten koper t = Periode Page 14

16 Onderstaand een voorbeeld van een BAR/NAR taxatie. Voor meer informatie in formatie over waarderingsmodellen kunt u contact opnemen met IPD Nederland. Page 15

17 BAR/NAR De vaststelling van de BAR en/of NAR wordt als een typische verantwoordelijkheid van de taxateur gezien en dient dus niet te worden voorgeschreven door de opdrachtgeve opdrachtgever, De richtlijn is dat een inzichtelijke onderbouwing van het BAR en/of NAR wordt gegeven, op basis van referentietransacties. Aanvullend dient daarbij gespecificeerd te worden de onderbouwing van de exploitatiekosten die het verschil tussen de BAR en de N NAR verklaren Correctieposten bij BAR/NAR taxaties Rentevoet voor correctieposten bij BAR/NAR-taxaties. BAR/NAR Hiervoor dient de taxateur het risicovrije rendement te verhogen met een door de taxateur te bepalen risico risico-opslag. Voor het risicovrije rendement wordt de rente op 10-jaars jaars staatsleningen of een swap rente (oid) gehanteerd. 4.2 voor DCF-taxaties DCF De waarde op basis van een DCF taxatie wordt vastgesteld door de contante waarde te berekenen van alle netto kasstromen over een periode van minimaal minimaal 10 jaar. Het contant maken van de kasstromen dient per halverwege het jaar te geschieden. In formulevorm ziet de DCF DCF-methode voor commercieel vastgoed er als volgt uit: Voor woningen ziet de algemene formule er als volgt uit Waarbij: NH = Netto huuropbrengsten in jaar t EW = Eindwaarde op tijdstip n U = Uitpondopbrengsten in jaar 1 n = Aantal termijnen r = Disconteringsvoet t = Periode De opbouw van de disconteringsvoet voor de DCF-methode De taxateurs die de contante tante waarde methode hanteren, gaan uit van een bepaalde disconteringsvoet. Idealiter is deze gebaseerd op referentietransacties. In geval er geen bruikbare referentietransacties zijn dient de disconteringsvoet te worden geschat. Doorgaans wordt dit gedaan door uit te gaan van het effectieve rendement op 10-jaars 10 jaars staatsleningen en/of een swap rente plus een risico-opslag, opslag, afhankelijk van de categorie onroerend goed en/of de specifieke objectrisico s. De richtlijn is dat een inzichtelijke onderbouwing moet worden gegeven bij de opbouw van de gehanteerde disconteringsvoet. Expliciet dient te worden vermeld met welk percentage de Page 16

18 cashflows contant worden gemaakt en wat de periode (minimaal 10 jaar) betreft. De disconteringsvoet is voor de duidelijkheid een inputvariabele inputvariabele en dus geen resultante (zoals de IRR). Berekening eindwaarde Voor de minimale DCF-periode periode van 10 jaar dient de eindwaarde uniform berekend te worden door de markthuur van begin jaar 11 te delen door het marktrendement (exit yyield) bij desinvestering (v.o.n.). Indien er huurcontracten zijn die een langere resterende looptijd hebben dan 10 jaar en er over de resterende contractduur na jaar 10 sprake is van een huurverschil, dient dit als correctiepost in de waarde waarde opgenomen te worden. De aldus berekende waarde dient vervolgens gecorrigeerd te worden voor de transactiekosten, en is daarmee een waarde k.k. Voor de formule van de eindwaarde betekent dit het volgende: Eindwaardegroei = ((MHx / EY) C) / ( 1+ % KK) Waarbij: MH = Markthuurwaarde EY = Marktrendement bij desinvestering %KK = % kosten koper x = begin volgende periode na laatste periode van DCF-berekening DCF In plaats van de term marktrendement bij desinvestering wordt ook wel het begrip exit yield gehanteerd. hanteerd. Dit is feitelijk gelijk aan het BAR aan het einde van de beschouwingsperiode. Deze exit yield ofwel de BAR aan het einde van de beschouwingsperiode moet kunnen worden onderbouwd. Page 17

19 Onderstaand een voorbeeld van een DCF-taxatie DCF voor een kantoor. Voor meer informatie over rekenmodellen kunt u contact opnemen met IPD Nederland. Page 18

20 Netto huurinkomsten Voor de nette huurinkomsten wordt uitgegaan van de contracthuur minus alle exploitatiekosten en andere correcties. Het gaat om een inschatting van de daadwerkelijke netto kasstromen. Op basis van eenzelfde benadering worden de netto huurinkomsten voor de hele periode (minimaal 10 jaar) vastgesteld. De inflatie dient toegepast te worden op basis van de toelichting hieronder. Inflatie De taxatierichtlijn schrijft het te hanteren (flexibel dan wel gemiddeld) inflatiepercentage voor. Het inflatiescenario is afkomstig van de organisatie Consensus Forecast, en wordt met een half jaar vertraging door IPD Nederland op haar website geplaatst. Dit gebeurt eenmaal per jaar, doorgaans in in oktober. Daarbij wordt opgemerkt dat de gepubliceerde inflatiecijfers een half jaar achterlopen op de publicatiedatum. Het actueel voorgeschreven inflatiescenario m moet verwerkt worden in de Discounted Cashflow modellen met een flexibel inflatie scenario. Ter illustratie is bijgaand het meeste recente gepubliceerde inflatiescenario van april 2012 opgenomen. Voor de meest actuele cijfers kunt u terecht op Inflatie scenario ,0% 2,1% 2,2% 2,3% 2,1% 1,9% % Bron: Consensus Forecast, st, A digest of international economic forecasts, april 2012 De voorkeur geniet de toepassing van het flexibel inflatiescenario, echter in sommige gevallen zijn de taxatiemodellen van de taxateurs daar niet op ingericht. In dat geval kan het gemiddelde gehanteerd hanteerd worden. Deze wordt eveneens door de IPD Nederland gepubliceerd. De onderstaande cijfers geven een gemiddelde verwachting voor de inflatie weer bestemd voor de input van een 10-jaars respectievelijk 15-jaars jaars DCF model. Gemiddelde inflatie ,0% 2,0 2,0% Bron: Consensus Forecast, A digest of international economic forecasts, april 2012 De voorgeschreven inflatiepercentages gelden alleen voor de verhoging van de contracthuren van commercieel onroerend goed voor zover van toepassing. toepassing. Voor de huurverhoging van de woningen en voor de indexering van de markthuren, van onderhoudskosten en van exploitatiekosten mogen andere percentages (markthuurontwikkeling, bouwkostenindex) gehanteerd worden. Het laatste voorgeschreven inflatiescenario inflatiescenario dient toegepast te worden vanaf het eerstvolgende kwartaal na publicatie van het scenario. Bij publicatie in oktober geldt dan dat het scenario dient toegepast te worden vanaf het vierde kwartaal van het jaar. De doorvertaling van wijzigingen in het inflatiescenario atiescenario tussen verschillende perioden van taxeren moet worden beoordeeld door de taxateur. Page 19

21 Overige waardebepalende factoren Alle overige zaken die wezenlijke invloed hebben op de taxatie-uitkomst taxatie uitkomst moeten worden aangegeven, zoals bijvoorbeeld brandveiligheidseisen, brandveiligheidseisen, vervuilde grond en uitpondbelemmerende omstandigheden bij een woningcomplex. 4.3 Taxatierichtlijn, specifieke aanvulling voor winkels Bij een taxatie van een winkelruimte (en andere bedrijfsruimte ex artikel 7:290 BW) ligt het vaak voor de hand om, in plaats van te rekenen met een markthuur, te rekenen met een herzieningshuur vanwege een mogelijke art. 7:303 procedure. Bij winkels dient de taxateur zowel een markthuur als een huurherzieningshuur vast te stellen. De herzieningshuur wordt doorgaans conform art. 7:303 bepaald als het gemiddelde van de huurprijzen van vergelijkbare bedrijfsruimte ter plaatse, die zich hebben voorgedaan in de vijfjaarsperiode voorafgaande aan het moment van huurherziening. Het Het vaststellen van deze huurherzieningshuur wordt beschouwd als de deskundigheid van de taxateur. De richtlijn luidt om een inzichtelijke onderbouwing (referenties) te geven van de gehanteerde huurherzieningshuur, rekening houdend met de toetsdatum van de referenties. eferenties. 4.4 Taxatierichtlijn, specifieke aanvulling voor woningen De richtlijn luidt om uit te gaan van de waarde op basis van complexgewijze verkoop aan een derde. Hier wordt bedoeld de hoogste prijs welke een marktpartij zou willen geven, waarbij de effecten van individuele verkoop van de woningen (uitponden) worden meegenomen. Er kan daarmee worden uitgegaan van een uitpondscenario, waarin afhankelijk van de mutatiegraad, huizenprijsontwikkeling, rente en verkoopmogelijkheden verkoopmogelijkheden aan zittende huurders het tempo van de te realiseren vermogenswinsten wordt bepaald. Of er kan worden uitgegaan van een doorexploitatiescenario, waarin afhankelijk van de mutatiegraad, markthuurontwikkeling en rente de huuropbrengsten zo maximaal mogelijk worden verhoogd. De taxateur dient beide scenario s na te gaan om tot de hoogste waarde te komen. Indien er sprake is van verkoopbelemmerende maatregelen, zoals een exploitatieverplichting gedurende een bepaalde periode opgelegd door een gemeente, een ongesplitst (erfpacht) perceel of verhuur van het woningcomplex als één geheel aan een bijvoorbeeld een woningbouwvereniging of een zorginstelling, kunnen de effecten van individuele verkoop van woningen niet worden meegenomen en zal het doorexploitatiescenario doo rexploitatiescenario van toepassing zijn. Voor het bepalen van de opbrengsten van de individuele verkoop van woningen dient uitgegaan te worden van de onderhandse verkoopwaarde vrij van huur en gebruik van de individuele woningen (leegwaarde). Exit yield Bij woningobjecten waar sprake is van een uitpond scenario, wordt in plaats van de markthuur begin jaar 11 (of jaar volgend op de beschouwingsperiode) gerekend met de theoretische huur begin jaar 11 (contracthuur t/m jaar 10 geïndexeerd met het huurstijgingspercentage). gspercentage). Dit in verband met het feit dat bij uitponden de markthuur niet realiseerbaar is aangezien elke leegstaande woning in de verkoop gaat. Page 20

22 Mutatiegraden De mutatiegraad van een woningcomplex is te verbijzonderen naar een huurmutatiegraad en een verkoopmutatiegraad. De huurmutatiegraad betreft de reguliere mutatiegraad in het complex vanwege het vertrek van huurders. De huurmutatiegraad wordt gebruikt voor het scenario doorexploiteren. De verkoopmutatiegraad betreft de gemiddelde mutatiegraad bij het scenario uitponden. De extra verkoopmutatiegraad betreft de extra verkopen aan zittende huurders, die bij aanvang van het uitponden gerealiseerd kunnen worden. Bij het invullen van de verkoopmutatiegraad dient de taxateur zich rekenschap te geven van het gegeven of er reeds uitgepond wordt in het betreffende woningcomplex. Wordt er reeds een aantal jaren uitgepond, dan zal doorgaans de verkoopmutatiegraad lager liggen dan bij complexen waar nog niet is uitgepond. Woningen boven winkels Voor de taxatie van bovenwoningen van solitaire winkelunits, niet zijnde woningcomplexen boven winkelcentra/-strips, strips, hoeft géén complexgewijze verkoop aan een derde berekend te worden indien de woning en winkel juridisch niet gesplitst kunnen worden. In dat geval dienen de woningen meegenomen te worden in de berekening van de waarde in verhuurde staat van het gehele pand. Als de woning en solitaire winkel wel gesplitst kunnen worden (aparte ingang) dan dient in de taxatie wél een waardebepaling te worden opgesteld zoals hierboven h ierboven beschreven. 4.5 Taxatierichtlijn, specifiek voor erfpacht Met name in de grote steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht is in het verleden relatief veel grond in erfpacht uitgegeven. Dit kan alle soorten vastgoed betreffen (wi (winkels, kantoren, woningen en bedrijfsruimten). Bij iedere taxatie is het van belang de grondsituatie (volle eigendom of erfpacht) te bepalen. In geval van erfpacht geldt de volgende algemene richtlijn: Indien er een canon betaald wordt, kan de canon bij de exploitatiekosten in de waardeberekening worden opgenomen. Indien de erfpacht is afgekocht gedurende een bepaalde periode, kan de invloed van erfpacht op basis van de volgende vuistregels verwerkt worden: o Taxeer het totaal alsof op eigen grond en verminder verminder dit met de waarde van de blote eigendom van de grond. o De waarde van de blote eigendom van de grond is gelijk aan de contante waarde van de resterende canons plus de contante waarde van de eindwaarde van de grond. Indien de canon eeuwigdurend is afgekocht, afgekocht, is het niet nodig om een correctie in de berekening te maken, tenzij marktreferenties dit tegenspreken. Indien beschikbaar kunnen ook gemeentelijke richtlijnen voor de afkoop van de canons gehanteerd worden. 4.6 Taxatierichtlijn, specifieke aanvulling voor bijzonder vormen van huur In de voorgaande paragrafen en in de definitielijst van de IPD Nederlandse Vastgoedindex worden meerdere soorten opbrengsten en uitgaven beschreven. Er zijn nog enkele afwijkende vormen Page 21

23 van inkomsten te zijn waarvan niet duidelijk is hoe die verwerkt moeten worden in de gegevensaanlevering en/of waardering. Onderstaand een overzicht van enkele specifieke vormen van huur en een eerste aanzet tot een richtlijn hoe daarmee omgegaan dient te worden. Omzethuur Bij winkels, els, tankstations, parkeergarages en horeca. wordt veelvuldig gebruik gemaakt van omzethuur. Meestal wordt er een vast huurbedrag betaald en na afloop van het jaar wordt op basis van de behaalde bedrijfsomzet nog een percentage van deze omzet als extra huu huur betaald. Deze aanvullende huur wordt achteraf betaald. Aan de huurder wordt periodiek een vast huurbedrag gefactureerd. Deze huur ligt meestal veel lager dan de markthuur. Als alleen de contracthuur wordt meegenomen in de waardering dan dreigt het gevaarr dat de waardering te laag uitvalt. Wordt deze contracthuur opgegeven als huuropbrengst, dan heeft dit consequenties voor het direct rendement. Zowel in de taxatie als bij de data-aanlevering data aanlevering dient derhalve de omzethuur als extra opbrengst te worden meegenomen. enomen. Hierbij kan de begroting aangehouden worden, de gerealiseerde omzethuur van voorgaand jaar of het gemiddelde van de laatste jaren of een inschatting. Het vaste bedrag wordt opgenomen bij de bruto huuropbrengst en het variabele bij de overige opbrengsten. gsten. Indien hier geen onderscheid in gemaakt kan worden, wordt het complex gelabeld met een uitleg. Afkoopsom Het gaat hier om de afkoopsommen die betaald worden door huurder om de huurovereenkomst voortijdig te kunnen beëindigen. De afkoopsom dekt dan veelal de huur voor de resterende looptijd met daarbovenop nog een extra vergoeding. In de data-aanlevering aanlevering dient de afkoopsom wél opgenomen te worden: 1. in het jaar dat de afkoopsom betaald is 2. of de afkoopsom wordt uitgesmeerd tegen de laatst geldende huur. huur. Wordt in de tussentijd de ruimte verhuurd dan wordt resterende afkoopsom in 1 bedrag genomen. De afkoopsom wordt als overige opbrengst opgenomen en als deze uitgesmeerd wordt als bruto huuropbrengst. Een afkoopsom wordt niet meegenomen in de taxatie. taxatie. De afkoopsom is namelijk veelal betaald vóór peildatum van de waardering. Mocht de afkoopsom toch pas ontvangen worden na de taxatiedatum en is de hoogte ervan al bekend op datum taxatie, dan meenemen als correctiepost bij de BAR/NAR en in de DCF als cashflow. cas Sleutelgeld Het komt soms voor dat sleutelgeld wordt toegepast. Het kan dan om een eenmalige of structurele betaling gedurende de looptijd van het huurcontract gaan. Sleutelgeld vormt een extra huuropbrengst en dient te worden meegenomen als extra opbrengst in de waardering als opbrengst als deze een langere looptijd kent. De extra opbrengst vervalt dan echter bij de eerstvolgende mutatie. Page 22

24 Parkeergarages en bezoekersparkeerplaatsen Voor objecten waar een parkeergarage ook gebruikt wordt door externe exter ne gebruikers (bijvoorbeeld winkelend publiek of bezoekers) geldt dat in de taxatie en in annual 5 een opgave moet worden verstrekt van deze opbrengsten. Het is niet terecht om de niet verhuurder parkeerplaatsen in dit geval als leegstand op te nemen. Het voorstel is deze opbrengsten (gelijk aan omzethuur) op te nemen als extra opbrengsten en hiervoor gebruik te maken van de begroting danwel uit te gaan van de exploitatieopbrengsten van het voorgaande jaar. Overige speciale lease vormen Overige speciale vormen rmen van huur gelden voor: Kioskverhuur/verhuur van (promotie)standplaatsen Verhuur/exploitatie reclamedragers (statisch en digitaal) Automatenverkoop Verhuur plaatsen voor Kiddie Rides etc. Aanleg/exploitatie Wi-Fi Fi netwerk Verhuur antennesites Aangaan an van partnerships met producenten en leveranciers voor het gebruik van het winkelcentrum als medium, al dan niet in combinatie met preferred suppliership Toevoegen van leisure/entertainment in winkelcentra Voor de waardering en data-aanlevering aanlevering geldt dat de huuropbrengsten meegenomen worden maar dat bij beëindiging van het contract de situatie ook weer wordt teruggedraaid: dus geen leegstand op dat moment. 4.7 Taxatierichtlijn, specifieke (her)ontwikkeling aanvulling voor objecten in De waardering van (her)ontwikkelingscomplexen er)ontwikkelingscomplexen dienen in overeenstemming met de Asset Standards IVS 233 Investment Property under Construction van de International Valuation Standards (2011) uitgevoerd worden. De definitie van de waardering van een (her)ontwikkeling volgens deze ze standaard luidt: The The market value of a partially completed investment property will reflect the expectations of market participants of the value of the property when complete, less deductions for the costs required to complete the project and appropriate appropri adjustments for profit ofit and risk. The valuation and all key assumptions used in the valuation should reflect market conditions at the valuation date. (artikel C7, IVS ) Bij de waardering van een (her)ontwikkeling dient uitgegaan te worden van de waarde van het complex na voltooiing van het complex, verminderd met de resterende kosten gemoeid met de voltooiing van het complex en een aanpassing van de opbrengst en risico s. De waardering van het complex na voltooiing van het complex dient plaats te vinden volgens de richtlijnen voorgeschreven in de voorgaande paragrafen van hoofdstuk 4. In bijlage 3 is een voorbeeldberekening opgenomen voor een (her)ontwikkelingscomplex. Page 23

25 Raming van de resterende kosten De deelnemer dient bij de waardering een inschatting inschatting te maken van de resterende netto kosten voor de voltooiing van het complex. Hierbij dient onderscheidt te worden gemaakt tussen de resterende stichtingskosten van het object, de financieringskosten en eventuele te verwachten inkomsten. Indien een ontwikkeling intern wordt gefinancierd dienen hiervoor eveneens marktconforme financieringslasten opgenomen te worden ook al zijn er geen werkelijke financieringslasten. Het intern financieren levert namelijk een kapitaalbeslag op, waarvoor een vergoeding tegenover moet staan. Netto contante waarde De waardering van het complex na voltooiing en de resterende netto kosten dienen contant te worden gemaakt naar de peildatum. Het contant maken dient te worden gedaan op basis van een apart vastgestelde disconteringsvoet. teringsvoet. Deze disconteringsvoet dient op dezelfde wijze te worden bepaald als bij de taxatierichtlijnen voor DCF-taxatierichtlijnen. DCF Bij het bepalen van de disconteringsvoet dient rekening te worden gehouden met de specifieke risico s die de eigenaar loopt tijdens de resterende ontwikkelingsperiode van het object. Specifieke aanvulling voor woningen Specifiek voor woningobjecten geldt dat bij het ontbreken van huurovereenkomsten uitgegaan dient te worden van verhuur tegen markthuur aan het begin van va n de exploitatieperiode rekening houdend met eventuele aanvangsleegstand. Voor woningen geldt in principe dat een waardering tegen leegwaarde in het algemeen zal leiden tot een hogere taxatiewaarde. Echter, indien uitgegaan zou worden van de leegwaarde is er geen sprake meer van een vastgoedbelegging. Hiervoor dient uitgegaan te worden van de marktwaarde in verhuurde staat. Page 24

26 5. Richtlijnen inzake de input-data input data voor de taxaties De institutionele belegger die deelneemt aan de IPD Nederlandse Vastgoedindex za zal de taxateur opdracht verstrekken om zijn vastgoedobjecten te waarderen conform de voorschriften van de IPD Nederlandse Vastgoedindex. Deze taxaties worden door de eigenaar over het algemeen ook gebruikt voor het bepalen van de balanswaarde van zijn vastgoedportefeuille. vastgoedportefeuille. Een taxateur moet er van uit kunnen gaan dat alle door opdrachtgever of derden verstrekte gegevens juist zijn en dat er geen bijzondere bepalingen of omstandigheden onvermeld zijn gebleven die van invloed zouden kunnen zijn op de waarde. De verstrekte gegevens voor externe en interne taxaties dienen gelijk te zijn. De opdrachtgever dient minimaal de volgende informatie aan te leveren voor de taxaties: Algemene informatie Onder algemene informatie verstaan we die gegevens die de taxateur nodig heeft om het gebouw te kunnen lokaliseren, bezoeken en taxeren: Adresgegevens Namen, adressen en telefoonnummers van contactpersonen Naam, adres en telefoonnummer beheerder (technisch, commercieel, administratief) Overzicht huurgegevens Dit zijn gegevens gevens uit de huurovereenkomsten zoals termijnen, data, bedragen, bepalingen, etc. Onderstaande lijst dient als richtinggevend, maar is niet limitatief Naam huurder Omschrijving gehuurde en bestemming (met opgave m2 en aantal parkeerplaatsen voor commercieel el vastgoed en voor woningen type, oppervlak, appartementsrecht, etc.) Gegevens over duur, verlenging en opzegging van de huurovereenkomst (ingangsdatum, indexeringsdatum, eerstvolgende expiratiedatum, optietermijnen, opzegtermijn, breakoptie, breakdatum en eventuele penalty) Huurprijs, omzetbelasting, huurprijsaanpassing, betalingsverplichting, betalingsfrequentie Huurvrije periode of huurkorting (bedragen en looptijden) Belaste of onbelaste huurder Huurverplichting met specificatie van de netto huur en BTW-compensatie B compensatie (opslag t.b.v. derving exploitatie BTW en/of annuïtaire investerings BTW) Bijzondere bepalingen (boetebepalingen, etc.) Aangezegde huurherzieningen Aangeven of er wellicht betalingsproblemen zijn, een huurder failliet wordt verklaard of dat er onenigheid over het contract is Opgave servicekosten p/m2 of per unit Overzicht ontvangen huuropzeggingen Toekomstige zekere contractmutaties: nieuwe huurovereenkomsten, partiële opzeggingen of uitbreidingen Transactielijst van verkochte woningen (bij uitpondcomplex) u Page 25

Versie 15 maart 2007. Taxatierichtlijnen. ROZ/IPD Vastgoedindex. 15 maart 2007. Copyright Stichting ROZ Vastgoedindex 2007. 1

Versie 15 maart 2007. Taxatierichtlijnen. ROZ/IPD Vastgoedindex. 15 maart 2007. Copyright Stichting ROZ Vastgoedindex 2007. 1 Taxatierichtlijnen ROZ/IPD Vastgoedindex 15 maart 2007 Copyright Stichting ROZ Vastgoedindex 2007. 1 1. Inleiding... 3 2. Soorten, externe en interne taxaties en frequentie... 4 3. Waardebegrip en benaderingswijzen...

Nadere informatie

Taxatierichtlijnen. ROZ/IPD Vastgoedindex. November 2002

Taxatierichtlijnen. ROZ/IPD Vastgoedindex. November 2002 Taxatierichtlijnen ROZ/IPD Vastgoedindex November 2002 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Gekozen waardebegrip... 3 3. Toegestane taxatie methoden/modellen... 3 4. De conventionele methode, gebaseerd

Nadere informatie

Q&A Handboek Marktwaardering

Q&A Handboek Marktwaardering Q&A Handboek Marktwaardering Jaarrekening... 1 Oppervlakte... 1 Complex... 2 Splitsing daeb/niet daeb... 2 Model BOG/MOG... 2 Model parkeren... 2 Objectgegevens... 3 Mutatiekans... 3 Eindwaarde... 4 Contante

Nadere informatie

De waarde van een supermarkt

De waarde van een supermarkt De waarde van een supermarkt Maarten H.L. van Lit RT 20 mei 2011 LMBS retail B.V. Maarten van Lit directeur makelaar sinds 1990 9 jaar Van Boxtel & Partners Winkels 9 jaar DTZ Zadelhoff Retail specialisaties:

Nadere informatie

WEBINAR WAARDERINGS- HANDBOEK

WEBINAR WAARDERINGS- HANDBOEK WEBINAR WAARDERINGS- HANDBOEK IN VOGELVLUCHT 23 NOVEMBER 2015 WELKOM 1. Voorstellen presentatoren/moderatoren 2. Technische zaken (beeld/geluid) 3. Werkwijze vragen 4. Enquête aan het eind PROGRAMMA 1.

Nadere informatie

TMI taxatie rapport - overzicht

TMI taxatie rapport - overzicht TMI taxatie rapport - overzicht IPD Type VVO stuks huur/m2 % huur Waarde kantoren 3.940 150 86,64% 591.000 parkeren binnen 30 450 1,98% 13.500 overige ruimtes 913 85 11,38% 77.605 Totaal 4.853 30 140 100%

Nadere informatie

TOETSTERMEN TOETSMATRIJS PRAKTIJKTOETS. Bedrijfsmatig Vastgoed

TOETSTERMEN TOETSMATRIJS PRAKTIJKTOETS. Bedrijfsmatig Vastgoed TOETSTERMEN TOETSMATRIJS PRAKTIJKTOETS Bedrijfsmatig Vastgoed Opzet van de praktijktoets De Praktijktoets Bedrijfsmatig Vastgoed bestaat uit twee toetsonderdelen en vindt plaats op twee afzonderlijke toetsmomenten/-dagen.

Nadere informatie

Markthuur kapitalisatie Bruto huur. Markthuur. Huurinkomsten exclusief leeg 672.840. Leegstand. Markthuur eigenaar/gebruiker

Markthuur kapitalisatie Bruto huur. Markthuur. Huurinkomsten exclusief leeg 672.840. Leegstand. Markthuur eigenaar/gebruiker TMI rapport - NAR IPD Type VVO stuks huur/unit % huur markthuur kantoren 3.940 125 81,26% 492.500 bedrijfsruimte 562 125 11,59% 70.250 parkeren binnen 30 450 2,23% 13.500 overige ruimtes 351 85 4,92% 29.835

Nadere informatie

De bepaling van de marktwaarde van vastgoedbeleggingen bij woningcorporaties

De bepaling van de marktwaarde van vastgoedbeleggingen bij woningcorporaties De bepaling van de marktwaarde van vastgoedbeleggingen bij woningcorporaties Woningcorporaties hebben voor de jaarrekening 2012 te maken gehad met ingrijpende wijzigingen in de voorschriften voor de jaarverslaggeving.

Nadere informatie

Werkinstructie taxatierapport voor Bijzonder Beheer

Werkinstructie taxatierapport voor Bijzonder Beheer Werkinstructie taxatierapport voor Bijzonder Beheer Introductie Vanaf 1 januari 2011 is het verplicht voor NHG zaken om ook taxaties in het kader van Bijzonder Beheer te laten valideren. Het is dan ook

Nadere informatie

Training Marktwaarde Woningcorporaties. Het routeboek van de te nemen stappen.

Training Marktwaarde Woningcorporaties. Het routeboek van de te nemen stappen. Training Marktwaarde Woningcorporaties Het routeboek van de te nemen stappen. Marktwaarde in verhuurde staat Onderscheiden worden de volgende type vastgoed: Woningen BOG Parkeerplaatsen Herontwikkelingsprojecten:

Nadere informatie

Definitielijst inputinput en outputparameters IPD Nederlandse Vastgoedindex. Maart 2013

Definitielijst inputinput en outputparameters IPD Nederlandse Vastgoedindex. Maart 2013 inputinput en outputparameters IPD Nederlandse Vastgoedindex Maart 2013 Inhoudsopgave 1. 1.1 1.2 1.3 1.4 2. 2.1 2.2 2.3 2.4 3. 4. 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 5. 5.1 5.2 5.3 6. 7. 7.1 7.2 8. 8.1 8.2 8.3 8.4 Voorwoord

Nadere informatie

Taxatiewijzer Kapitalisatiefactor

Taxatiewijzer Kapitalisatiefactor Taxatiewijzer Kapitalisatiefactor Waardepeildatum 1 januari 2007 Colofon Taxatiewijzer Kapitalisatiefactor, waardepeildatum 1 januari 2007 Deze taxatiewijzer is een uitgave van de Vereniging van Nederlandse

Nadere informatie

9. Financiele aspecten

9. Financiele aspecten 9. Financiele aspecten ANNEXUM 9.1 Rendement Het beleid van het Fonds en de Beheerder is gericht op het behalen van een optimale opbrengst uit de verhuur en de verkoop van de vastgoedportefeuille. De kansen

Nadere informatie

TARIEFKAART ANNEXUM BEHEER BV

TARIEFKAART ANNEXUM BEHEER BV TARIEFKAART ANNEXUM BEHEER BV Ten behoeve van het portfolio, property management in opdracht van diverse beleggingsinstellingen, wordt door Annexum Beheer BV een standaard tariefkaart gehanteerd voor te

Nadere informatie

Leidraad Taxeren Bijzonder Beheer Bedrijfsmatig Vastgoed

Leidraad Taxeren Bijzonder Beheer Bedrijfsmatig Vastgoed Inleiding Gezien de huidige markt en te verwachten ontwikkelingen is het een toegevoegde waarde als de taxateur Bedrijfsmatig Vastgoed in staat is om in zijn rapportage naast de Marktwaarde bijzondere

Nadere informatie

1 Discounted Cash Flow (DCF)

1 Discounted Cash Flow (DCF) 1 Discounted Cash Flow (DCF) Naast de BAR-methode (huurwaardekapitalisatiemethode) wordt vaak de discounted cash flow-methode (DCF-methode) gehanteerd voor de waardering van vastgoed. De DCF-methode is

Nadere informatie

College VU Amsterdam. Taxeren van kantoren. drs. E.F. Halter MRICS ehalter@dtz.nl 030 252 4545

College VU Amsterdam. Taxeren van kantoren. drs. E.F. Halter MRICS ehalter@dtz.nl 030 252 4545 College VU Amsterdam Taxeren van kantoren drs. E.F. Halter MRICS ehalter@dtz.nl 030 252 4545 1 Taxeren 2 1. Theorie 2. Praktijk 1. Theorie 3 1. Theorie 1a. Theorie Wat is waarde? 4 1b. Doel 1c. Waardebegrip

Nadere informatie

ECLI:NL:RBAMS:2016:8488

ECLI:NL:RBAMS:2016:8488 ECLI:NL:RBAMS:2016:8488 Instantie Rechtbank Amsterdam Datum uitspraak 28-11-2016 Datum publicatie 04-01-2017 Zaaknummer AWB - 16 _ 264 Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie Bestuursrecht

Nadere informatie

TMI norm voor waarderingsmodellen

TMI norm voor waarderingsmodellen TMI norm voor waarderingsmodellen Stichting Taxatie Management Instituut (TMI) stelt zichzelf ten doel de betrouwbaarheid van taxaties te verbeteren in de gehele breedte van de sector. Kwaliteit van zowel

Nadere informatie

Handleiding Beleggersmodule. 25 november 2014 Versie 0.1

Handleiding Beleggersmodule. 25 november 2014 Versie 0.1 Handleiding Beleggersmodule 25 november 2014 Versie 0.1 2 Handleiding Beleggersmodule Versie 0.1 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 3 1.1 Extra tabblad zichtbaar...3 1.2 Algemeen handleiding TMS...3 2 HIËRARCHIE...

Nadere informatie

Corporatie Taxaties Een gestroomlijnd proces

Corporatie Taxaties Een gestroomlijnd proces Corporatie Taxaties Een gestroomlijnd proces Joosje Lugard 21 december 2016 drs. Joosje Lugard MSRE MRICS RT National director 16 jaar werkzaam DTZ/ Verantwoordelijk voor woningwaarderingen Ervaring met

Nadere informatie

Taxatie-instructie Koopgarant

Taxatie-instructie Koopgarant Taxatie-instructie Koopgarant 1 oktober 2016 1. Inleiding Deze taxatie-instructie is met name afgestemd op de situatie dat de woningcorporatie of ontwikkelaar eigenaar is van de grond en ten behoeve van

Nadere informatie

Basiscursus Vastgoedrekenen Den Haag, 16 maart 2017

Basiscursus Vastgoedrekenen Den Haag, 16 maart 2017 Welkom 1 Basiscursus Vastgoedrekenen Den Haag, 16 maart 2017 FGH Bank, een brede kijk op vastgoed Uw docenten: Naam: Functie: Bedrijf: Ing. M. Chris de Ruiter MRE MRICS RT Directeur Taxaties & Research

Nadere informatie

Taxatierapport. Commercieel Vastgoed. Fakkelstede 1, Fakkelstede 1, 3430 DC Nieuwegein Opgesteld op datum: 26-10-2011 door: NVM

Taxatierapport. Commercieel Vastgoed. Fakkelstede 1, Fakkelstede 1, 3430 DC Nieuwegein Opgesteld op datum: 26-10-2011 door: NVM Taxatierapport Commercieel Vastgoed Fakkelstede 1, Fakkelstede 1, 3430 DC Nieuwegein Opgesteld op datum: 26-10-2011 door: NVM A Opdracht / opname Naam opdrachtgever NVM Adres opdrachtgever Fakkelstede

Nadere informatie

MODEL HUUROVEREENKOMST KANTOORRUIMTE en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7: 230a BW

MODEL HUUROVEREENKOMST KANTOORRUIMTE en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7: 230a BW MODEL HUUROVEREENKOMST KANTOORRUIMTE en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7: 230a BW door de Raad voor Onroerende Zaken (ROZ) op 30-1-2015 vastgesteld en tevens gepubliceerd op de website www.roz.nl.

Nadere informatie

Taxatie-instructie Koopstart

Taxatie-instructie Koopstart Taxatie-instructie Koopstart 25 september 2017 1. Inleiding Deze instructie is bestemd voor de situatie dat de woningcorporatie of projectontwikkelaar eigenaar is van de grond en ten behoeve van Koopstart

Nadere informatie

ons kenmerk bijlage(n) datum 08.5550 RK 21 november 2008

ons kenmerk bijlage(n) datum 08.5550 RK 21 november 2008 Nyenrode Real Estate Center de heer prof.dr. T.M. Berkhout MRE MRICS de heer prof.dr. A.C. Hordijk Straatweg 25 3621 BG Breukelen ons kenmerk bijlage(n) datum 08.5550 RK 21 november 2008 betreft: Reactie

Nadere informatie

Taxatie-instructie Koopstart

Taxatie-instructie Koopstart Taxatie-instructie Koopstart 1 juli 2015 1. Inleiding Deze instructie is bestemd voor de situatie dat de woningcorporatie of projectontwikkelaar eigenaar is van de grond en ten behoeve van Koopstart een

Nadere informatie

MODEL HUUROVEREENKOMST WINKELRUIMTE en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7: 290 BW

MODEL HUUROVEREENKOMST WINKELRUIMTE en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7: 290 BW MODEL HUUROVEREENKOMST WINKELRUIMTE en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7: 290 BW door de Raad voor Onroerende Zaken (ROZ) op 17 september 2012 vastgesteld en tevens gepubliceerd op de website

Nadere informatie

TARIEFKAART ANNEXUM BEHEER BV

TARIEFKAART ANNEXUM BEHEER BV TARIEFKAART ANNEXUM BEHEER BV Ten behoeve van het portfolio, property management in opdracht van diverse beleggingsinstellingen, wordt door Annexum Beheer BV een standaard tariefkaart gehanteerd voor te

Nadere informatie

KWARTAALRAPPORTAGE Q SUPER WINKEL FONDS N.V.

KWARTAALRAPPORTAGE Q SUPER WINKEL FONDS N.V. KWARTAALRAPPORTAGE Q4 2017 SUPER WINKEL FONDS N.V. 12 JANUARI 2018 Inhoud 1. Management samenvatting... 2 2. Financiële rapportage: 4 e kwartaal 2017... 3 3. Verklarende begrippen en definities... 4 Disclaimer:

Nadere informatie

Taxatierapport. Taxatierapport Moerdijkregeling. Ter bepaling van de marktwaarde per 1 januari 2013 van:

Taxatierapport. Taxatierapport Moerdijkregeling. Ter bepaling van de marktwaarde per 1 januari 2013 van: Taxatierapport Ter bepaling van de marktwaarde per 1 januari 2013 van: Object: te Moerdijk AKKOORD BURGEMEESTER: DATUM: Pagina 1 van 21 INHOUDSOPGAVE 1 OPDRACHT...

Nadere informatie

Definitielijst. ROZ/IPD Vastgoedindex. 15 maart 2007

Definitielijst. ROZ/IPD Vastgoedindex. 15 maart 2007 Definitielijst ROZ/IPD Vastgoedindex 15 maart 2007 1. Algemene informatie... 3 1.1. Inleiding: de ROZ/IPD Vastgoedindex... 3 1.2. Basis beginselen... 3 1.3. Rapportages... 4 1.4. Performance berekening...

Nadere informatie

1.1. Deze richtlijn biedt aanwijzingen en bespreekt richtlijnen voor leden met betrekking tot de begrippen Executiewaarde en Gedwongen verkoopwaarde.

1.1. Deze richtlijn biedt aanwijzingen en bespreekt richtlijnen voor leden met betrekking tot de begrippen Executiewaarde en Gedwongen verkoopwaarde. RL Executiewaarde en Gedwongen verkoop verkoopwaarde 1. Inleiding 1.1. Deze richtlijn biedt aanwijzingen en bespreekt richtlijnen voor leden met betrekking tot de begrippen Executiewaarde en Gedwongen

Nadere informatie

DE NIEUWE HYPOTHEEK VOOR ONDERNEMENDE MENSEN

DE NIEUWE HYPOTHEEK VOOR ONDERNEMENDE MENSEN DE NIEUWE HYPOTHEEK VOOR ONDERNEMENDE MENSEN DE NIEUWE HYPOTHEEK VOOR ONDERNEMENDE MENSEN Genia Financieringen is een nieuwe naam in de financiële wereld. De kans is daarmee groot, dat u ons nog niet kent.

Nadere informatie

Taxatiewijzer en kengetallen DEEL 24 Kapitalisatiefactor

Taxatiewijzer en kengetallen DEEL 24 Kapitalisatiefactor Taxatiewijzer en kengetallen DEEL 24 Kapitalisatiefactor Waardepeildatum 1 januari 2008 Colofon Taxatiewijzer Kapitalisatiefactor, waardepeildatum 1 januari 2008 Deze taxatiewijzer is een uitgave van de

Nadere informatie

Verschil waardering woningen basis versie handboek 2015->2016

Verschil waardering woningen basis versie handboek 2015->2016 NOTITIE Verschil waardering woningen basis versie handboek 2015->2016 Aan: Ministerie Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Datum: 30 mei 2017 Kenmerk: Postbus 30188 3001 DD Rotterdam E info@fakton.com

Nadere informatie

Toelichting op de geconsolideerde winst- en verliesrekening

Toelichting op de geconsolideerde winst- en verliesrekening Toelichting op de geconsolideerde winst- en verliesrekening 1. Netto-omzet 2013 Aviation Consumer Products & Services (in EUR 1.000) Aviation Security Concessies Parkeren Overige Havengelden 492.801 270.961

Nadere informatie

4 november 2015. Nationale conferentie Gebouw automatisering

4 november 2015. Nationale conferentie Gebouw automatisering 4 november 2015 Nationale conferentie Gebouw automatisering Welke eisen m.b.t. investeringen gebouw automatisering om aantrekkelijk te zijn voor beheer (sneak preview) 25-6-2015 25-6-2015 I II III Wie

Nadere informatie

Taxatie-instructie Koopstart

Taxatie-instructie Koopstart Taxatie-instructie Koopstart 1 april 2015 1. Inleiding Deze instructie is bestemd voor de situatie dat de woningcorporatie of projectontwikkelaar eigenaar is van de grond en ten behoeve van Koopstart een

Nadere informatie

de taxateur en duurzaamheid

de taxateur en duurzaamheid de taxateur en duurzaamheid Stichting TEGoVA Netherlands waarborgt op transparante en uniforme wijze de kwaliteit van het taxatie vak en de harmonisering van taxatiestandaarden volgens de European Valuation

Nadere informatie

Economisch waarderen vastgoed PT FINANCE 16 MEI 2017 SUSANNE OVERES

Economisch waarderen vastgoed PT FINANCE 16 MEI 2017 SUSANNE OVERES Economisch waarderen vastgoed PT FINANCE 16 MEI 2017 SUSANNE OVERES Real economic value? AGENDA Aanleiding: waarom bestaat er behoefte aan een economische waarde van vastgoed Wat is economische waarde?

Nadere informatie

HUUROVEREENKOMST KANTOORRUIMTE (FLEXIBEL) en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7:230a BW

HUUROVEREENKOMST KANTOORRUIMTE (FLEXIBEL) en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7:230a BW HUUROVEREENKOMST KANTOORRUIMTE (FLEXIBEL) en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7:230a BW Model door de Raad voor Onroerende Zaken (ROZ) op 30 juli 2003 vastgesteld. Verwijzing naar dit model

Nadere informatie

!"#$%&'()$*+),-'%."/*0#)1.2*3..4%.1*56* 5*7.8)."-*596:*

!#$%&'()$*+),-'%./*0#)1.2*3..4%.1*56* 5*7.8).-*596:* !"#$%&'()$+),-'%."/0#)1.23..4%.156 57.8)."-596: ;.."#.8+),-'%."/0#)1.? 9##:"&51&;&5(?..5("&//&@-4/&/##%$#;;&5A"-4#%5..;21)$=#51&",-4/#;&51&/#$(&5? '&5(".@&@-::-5:-50#)1.5.,-49&('&5(");&59&(B#@C&"/?

Nadere informatie

Een nieuw leven Zorgvastgoed.nl

Een nieuw leven Zorgvastgoed.nl Een nieuw leven Zorgvastgoed.nl 16 februari 2017 Inhoud De ontwikkelingen in de sector De sector in actie De praktijk De martkwaardering De transitie 2010 tot en met 2017 tot 2010 Kapitaalslasten methodiek

Nadere informatie

Certitudo Vastgoed II B.V. T.a.v. Mevrouw F. van Erp RA Postbus 777 5201 AT S-HERTOGENBOSCH. Nunspeet 24 april 2014,

Certitudo Vastgoed II B.V. T.a.v. Mevrouw F. van Erp RA Postbus 777 5201 AT S-HERTOGENBOSCH. Nunspeet 24 april 2014, Certitudo Vastgoed II B.V. T.a.v. Mevrouw F. van Erp RA Postbus 777 5201 AT S-HERTOGENBOSCH Nunspeet 24 april 2014, Betreft: Aanvulling op het taxatierapport d.d. 26-04-2013 Geachte mevrouw Van Erp, U

Nadere informatie

Toelichting op de geconsolideerde winst- en verliesrekening

Toelichting op de geconsolideerde winst- en verliesrekening Toelichting op de geconsolideerde winst- en verliesrekening 1. Netto-omzet 2012 Aviation Consumer Products & Services (in EUR 1.000) Aviation Security Concessies Parkeren Overige Havengelden 478.633 265.723

Nadere informatie

Snelder Zijlstra Bedrijfsmakelaars

Snelder Zijlstra Bedrijfsmakelaars Voorwaarden en tarieven Snelder Zijlstra Inhoud Voorwaarden pag. 2 Tarieven algemeen pag. 3 Tarieven Snelder Zijlstra pag. 4 t/m 6 Snelder Zijlstra v.o.f. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

Huurwaardebepaling gemeente Tilburg. 9 april 2015 Marion Bakker

Huurwaardebepaling gemeente Tilburg. 9 april 2015 Marion Bakker Huurwaardebepaling gemeente Tilburg 9 april 2015 Marion Bakker Portefeuille team Gebouwen Ca. 186 permanente gebouwen Ca. 400.000 m² bruto vloeroppervlak Ca. 30 miljoen huurinkomsten per jaar Ca. 437 miljoen

Nadere informatie

Snelder Zijlstra Bedrijfsmakelaars

Snelder Zijlstra Bedrijfsmakelaars Voorwaarden en tarieven Snelder Zijlstra Inhoud Voorwaarden pag. 2 Tarieven algemeen pag. 3 Tarieven Snelder Zijlstra pag. 4 t/m 6 Snelder Zijlstra v.o.f. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

HUURVERHOGINGSBELEID GELIBERALISEERDE WONINGEN 2016-2019

HUURVERHOGINGSBELEID GELIBERALISEERDE WONINGEN 2016-2019 Inhoud 1. Inleiding... 2 2. Wettelijk kader... 2 3. Vorig beleid... 2 4. Aanvullend beleid: huurverhogingsbeleid geliberaliseerde huurwoningen... 2 4.1 Uitwerking... 2 4.2 Afbakening beleid... 3 5. Slotbepalingen...

Nadere informatie

Spryg Welkom. Basiscursus Vastgoedrekenen. FGH Bank, een brede kijk op vastgoed

Spryg Welkom. Basiscursus Vastgoedrekenen. FGH Bank, een brede kijk op vastgoed Spryg Welkom 1 Basiscursus Vastgoedrekenen Den Haag, 12 september 2017 FGH Bank, een brede kijk op vastgoed 1 Uw docenten: Naam: Functie: Bedrijf: Ing. M. Chris de Ruiter MRE MRICS RT Directeur Taxaties

Nadere informatie

Het huurrecht van een winkelruimte of andere bedrijfsruimte in de zin van art. 7:290 BW nader bekeken

Het huurrecht van een winkelruimte of andere bedrijfsruimte in de zin van art. 7:290 BW nader bekeken Het huurrecht van een winkelruimte of andere bedrijfsruimte in de zin van art. 7:290 BW nader bekeken In de dagelijkse praktijk komen wij van Stad&Co ondernemers tegen die vragen hebben over hun juridische

Nadere informatie

HUUROVEREENKOMST WINKELRUIMTE

HUUROVEREENKOMST WINKELRUIMTE HUUROVEREENKOMST WINKELRUIMTE en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7:290 BW ONDERGETEKENDEN A de publiekrechterlijke rechtspersoon: Gemeente Leeuwarden, gevestigd te Leeuwarden, Oldehoofsterkerkhof

Nadere informatie

MVGM VASTGOEDTAXATIES BEDRIJFSECONOMISCHE TAXATIES

MVGM VASTGOEDTAXATIES BEDRIJFSECONOMISCHE TAXATIES MVGM VASTGOEDTAXATIES BEDRIJFSECONOMISCHE TAXATIES INTRODUCTIE 2 INTRODUCTIE MVGM VASTGOEDTAXATIES: HELDER INZICHT, BETERE KEUZES Zoekt u helder inzicht in de waarde van uw vastgoed? Wilt u meer grip op

Nadere informatie

Taxatie-instructie Koopgarant - woning op eigen grond

Taxatie-instructie Koopgarant - woning op eigen grond Taxatie-instructie Koopgarant - woning op eigen grond 1 juli 2015 1. Inleiding Deze versie van de instructie is bestemd voor de situatie dat de woningcorporatie of ontwikkelaar eigenaar is van de grond

Nadere informatie

Model taxatieverslag woningen dat is opgenomen in de bijlage bij deze regeling.

Model taxatieverslag woningen dat is opgenomen in de bijlage bij deze regeling. Artikel Het in bijlage 4 van de Uitvoeringsregeling instructie waardebepaling Wet waardering onroerende zaken opgenomen Model taxatieverslag woningen wordt vervangen door het Model taxatieverslag woningen

Nadere informatie

Model Taxatieverslag Woningen

Model Taxatieverslag Woningen Model Taxatieverslag Woningen Locatie woning Straatnaam Huisnummer Postcode Woonplaats * 1 Foto getaxeerde woning WOZ-objectnummer Waardepeildatum 1 januari 20.. Toestandspeildatum 1 januari 20.. Vastgestelde

Nadere informatie

TAXATIE Amsterdam Atlantisplein Boer Hartog HooColliers International Dynamis 31-mei-2011 pagina 1

TAXATIE Amsterdam Atlantisplein Boer Hartog HooColliers International Dynamis 31-mei-2011 pagina 1 TAXATIE Amsterdam Atlantisplein Boer Hartog HooColliers International Dynamis 31-mei-2011 pagina 1 Algemene gegevens Versie 2008 Fotopresentatie Naam van het complex Adres Atlantisplein 1 Plaats 1090 AD

Nadere informatie

Informatiedocument De Erfpachter BV

Informatiedocument De Erfpachter BV Informatiedocument De Erfpachter BV U staat op het punt om een woning te kopen. De Erfpachter BV. wil u via dit Informatieboek informeren over De Erfpachter BV. Hieronder zetten we graag voor u uiteen

Nadere informatie

Integraal Vastgoedrekenen 21 & 22 september 2016

Integraal Vastgoedrekenen 21 & 22 september 2016 Integraal Vastgoedrekenen 21 & 22 september 2016 Uw docenten: Naam: Functie: Jeroen de Jong sr. Gebiedseconoom Bedrijf: Basisboek Vastgoedrekenen (2 e druk, 2015) Naam: Functie: André Deleroi sr. Taxateur

Nadere informatie

Grip op de zaak Huurprijsherziening bij winkelvastgoed

Grip op de zaak Huurprijsherziening bij winkelvastgoed Grip op de zaak Huurprijsherziening bij winkelvastgoed Huurprijsherziening bij winkelvastgoed De huurwetgeving voor detailhandelsbedrijfsruimte biedt een hoge mate van huurdersbescherming. Deze huurdersbescherming

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking WOZ (lay-out nader te bepalen)

Concept Praktijkhandreiking WOZ (lay-out nader te bepalen) Praktijkhandreiking Kamer WZ Bij het verrichten van een Professionele Taxatiedienst is de Geregistreerde Taxateur wettelijk verplicht te voldoen aan de Wet Waardering nroerende Zaken en de bijbehorende

Nadere informatie

21 september 2010 Corr.nr , FZ Nummer 28/2010 Zaaknr

21 september 2010 Corr.nr , FZ Nummer 28/2010 Zaaknr 21 september 2010 Corr.nr. 2010-51.197, FZ Nummer 28/2010 Zaaknr. 277311 Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen betreffende de afkoop van het huurcontract met het ABP betreffende

Nadere informatie

Addendum Grootzakelijk Vastgoed op Reglement Bedrijfsmatig Vastgoed

Addendum Grootzakelijk Vastgoed op Reglement Bedrijfsmatig Vastgoed Addendum Grootzakelijk Vastgoed op Reglement Bedrijfsmatig Vastgoed Vastgesteld 19 november 2015 Vervangt de versie van 30 september 2015 Postbus 42530 3006 DA Rotterdam 010-212 46 85 info@nrvt.nl www.nrvt.nl

Nadere informatie

Taxatieverslag Woning

Taxatieverslag Woning Taxatieverslag Woning Locatie woning Boostenstraat Huisnummer 35 6412 ZS WOZ-Objectnummer 91700075954 Toestandspeildatum: 01-01-2016 Indien sprake is van een aan- of verbouwing in 2016 is de toestandspeildatum

Nadere informatie

*A * Memo. onderwerp Impliciete subsidies grond en vastgoed. kenmerk A datum 12/08/

*A * Memo. onderwerp Impliciete subsidies grond en vastgoed. kenmerk A datum 12/08/ Memo ** onderwerp afzender M. Langerak datum 12/08/2015 afdeling Ruimte kenmerk e-mail m.langerak@zuidplas.nl 1. Inleiding Impliciete of verkapte subsidieverlening komt onder meer tot stand als de gemeente

Nadere informatie

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V.

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. VERONDERSTELLINGEN Vraagprijs 2.500.000 (pand en inventaris). Inkomsten: In totaal 40 kamers; Bezetting kamers: T1 45%, T2 52%, T3 63%, vanaf T4 en verder 68%;

Nadere informatie

Tuchtcollege van de Stichting Nederlands Register Vastgoed Taxateurs (NRVT)

Tuchtcollege van de Stichting Nederlands Register Vastgoed Taxateurs (NRVT) Dossiernummer: 20170622 Datum: 24 oktober 2017 UITSPRAAK Tuchtcollege van de Stichting Nederlands Register Vastgoed Taxateurs (NRVT) Partijen: Stichting A, hierna te noemen klaagster, tegen: B RT, register

Nadere informatie

Risico van operationele leases met vastgoed als onderpand

Risico van operationele leases met vastgoed als onderpand Risico van operationele leases met vastgoed als onderpand (de gevolgen van de invoering van Basel II) 13 maart 2007 Aart Hordijk / Bert Teuben ROZ vastgoedindex Basel II: Kredietrisico Kans op wanbetaling

Nadere informatie

Strategische Analyse van Vastgoed Objecten

Strategische Analyse van Vastgoed Objecten Strategische Analyse van Vastgoed Objecten Hold-Sell-Invest-Analyse 1 HOLD Desinvesteren 2 SELL 3 INVEST Desinvesteren 4 INVEST & SELL De strategische matrix TRADEMARK Vastgoed / TRADE-MAKELAARS drs. Ernst

Nadere informatie

Integraal Vastgoedrekenen 22 & 23 maart 2017

Integraal Vastgoedrekenen 22 & 23 maart 2017 Integraal Vastgoedrekenen 22 & 23 maart 2017 Uw docenten: Naam: Functie: Jeroen de Jong sr. Gebiedseconoom Bedrijf: Basisboek Vastgoedrekenen (3 e druk, 2016) Naam: Functie: André Deleroi sr. Taxateur

Nadere informatie

EVS 2 Waarderingsgrondslagen anders dan marktwaarde Breidt het commentaar uit met betrekking tot hypotheekwaarde (MLV)

EVS 2 Waarderingsgrondslagen anders dan marktwaarde Breidt het commentaar uit met betrekking tot hypotheekwaarde (MLV) Deel 1 (EVS 1-5) EVS 1 Marktwaarde Mineure aanpassingen marktwaarde en markthuur EVS 2 Waarderingsgrondslagen anders dan marktwaarde Breidt het commentaar uit met betrekking tot hypotheekwaarde (MLV) EVS

Nadere informatie

Verkoopbrochure. Markt 24 / 24a, Geertruidenberg. Winkelpand met bovenwoning Markt 24 /24a, Geertruidenberg

Verkoopbrochure. Markt 24 / 24a, Geertruidenberg. Winkelpand met bovenwoning Markt 24 /24a, Geertruidenberg Winkelpand met bovenwoning Markt 24 /24a, Geertruidenberg 1 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Verkoopproces 3 3. Objectinformatie 5 4. Huurgegevens 5 5. Kadastrale gegevens 6 6. Eigenaarslasten 2015 6 7. Tekeningen

Nadere informatie

Guidance Note Taxatie erfpacht.

Guidance Note Taxatie erfpacht. Guidance Note Taxatie erfpacht. 1. Inleiding. Deze Guidance Note geeft een richtlijn, zoals bedoeld in PV 1.1.6, voor de meest gangbare taxaties die in geval van erfpacht worden opgesteld. De volgende

Nadere informatie

Bancaire richtlijn financierbaarheid erfpachtrechten (te vestigen) vanaf 1-1-2013

Bancaire richtlijn financierbaarheid erfpachtrechten (te vestigen) vanaf 1-1-2013 Bancaire richtlijn financierbaarheid erfpachtrechten (te vestigen) vanaf 1-1-2013 Voorblad Dit document bevat de bancaire richtlijn voor de hypothecaire financiering van woningen voor zover deze particuliere

Nadere informatie

De waardering van direct vastgoed

De waardering van direct vastgoed De waardering van direct vastgoed IPD /IVBN/VBA research seminar wordt vastgoed nog wel gewaardeerd? mr Arnoud L.M. Vlak IPD Nederland 2 oktober 2012 IPD 2012 ipd.com 1 Inhoudsopgave 1. Terugblik IPD/IVBN/VBA

Nadere informatie

213.1 Hoofdstuk 213 / Vastgoedbeleggingen

213.1 Hoofdstuk 213 / Vastgoedbeleggingen 213.1 Hoofdstuk 213 / Vastgoedbeleggingen artikel 11 Besluit actuele waarde; en artikel 2:390 BW. Definities 104 De volgende begrippen worden in dit hoofdstuk gebruikt. De betekenis van deze begrippen

Nadere informatie

Verdieping DCF en Financiering

Verdieping DCF en Financiering Verdieping DCF en Financiering Actualiteiten BV 2014 Dag 1 1 KPE bv Bassin 120 6211 AK Maastricht tel. (043) 325 77 10 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

HET RENDEMENT. De aankoopprijs en huurinkomsten geven een Bruto Aanvangsrendement (BAR = huuropbrengst/totale aankoopprijs) van 5.42%.

HET RENDEMENT. De aankoopprijs en huurinkomsten geven een Bruto Aanvangsrendement (BAR = huuropbrengst/totale aankoopprijs) van 5.42%. HET RENDEMENT 23-5-2015 www.hetrendement.be Bart@hetrendement.be 0476/941477 BTW-BE 0598.805.645 IBAN BE77 1430 9238 6642 Ezelstraat 71, 8000 Brugge De woning staat te koop voor 630.000 bij vastgoed Acasa,

Nadere informatie

MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR WONINGCORPORATIES

MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR WONINGCORPORATIES MVGM VASTGOEDTAXATIES VOOR WONINGCORPORATIES INTRODUCTIE 2 INTRODUCTIE MVGM VASTGOEDTAXATIES: HELDER INZICHT, BETERE KEUZES Zoekt u helder inzicht in de waarde van uw vastgoed? Wilt u meer grip op uw vastgoed

Nadere informatie

Toelichting bij de Taxatie-instructie Koopcomfort

Toelichting bij de Taxatie-instructie Koopcomfort Toelichting bij de Taxatie-instructie Koopcomfort 11 juni 2014 Deze toelichting is bedoeld als achtergrondinformatie voor de opdrachtgevende corporaties bij de Taxatie-instructie Koopcomfort. Van deze

Nadere informatie

CENTRAAL FONDS VOLKSHUISVESTING

CENTRAAL FONDS VOLKSHUISVESTING Onroerende zaken in exploitatie, bestemd voor verkoop Bij het bepalen van de bedrijfswaarde van voor verkoop bestemde huurwoningen verwijst de richtlijn voor woningcorporaties (RJ 645) naar de richtlijn

Nadere informatie

Grondprijzenbrief 2015

Grondprijzenbrief 2015 Grondprijzenbrief 2015 Inleiding De grondprijzenbrief 2015 geeft de door de gemeente Ede te hanteren prijzen weer voor gronden die in Ede door de gemeente worden uitgegeven met verschillende bestemmingen.

Nadere informatie

MVGM VASTGOEDTAXATIES INSTITUTIONELE BELEGGERS

MVGM VASTGOEDTAXATIES INSTITUTIONELE BELEGGERS MVGM VASTGOEDTAXATIES INSTITUTIONELE BELEGGERS INTRODUCTIE 2 INTRODUCTIE MVGM VASTGOEDTAXATIES: HELDER INZICHT, BETERE KEUZES Zoekt u helder inzicht in de waarde van uw vastgoed? Wilt u meer grip op uw

Nadere informatie

H U U R O V E R E E N K O M S T W I N K E L R U I M T E

H U U R O V E R E E N K O M S T W I N K E L R U I M T E H U U R O V E R E E N K O M S T W I N K E L R U I M T E en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7:290 BW -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP XVI/WINKELFONDS C.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2009. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP XVI/WINKELFONDS C.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2009. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP XVI/WINKELFONDS C.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2009 Balans per 30 juni 2009 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2009 31 december 2008 Beleggingen Terreinen en gebouwen

Nadere informatie

HSZuyd proof. Reader Commerciële Vastgoedexploitatie Financieel. Zuyd Hogeschool. Opleiding : Facility Management Profiel: REM

HSZuyd proof. Reader Commerciële Vastgoedexploitatie Financieel. Zuyd Hogeschool. Opleiding : Facility Management Profiel: REM Reader Commerciële Vastgoedexploitatie Financieel Zuyd Hogeschool Opleiding : Facility Management Profiel: REM Blok: Minor Commerciële Vastgoedexpioitatie Financieel Versie: april 2015 Coördinator: D.

Nadere informatie

Taxatiewijzer en kengetallen DEEL 24 Huurwaardekapitalisatie

Taxatiewijzer en kengetallen DEEL 24 Huurwaardekapitalisatie Taxatiewijzer en kengetallen DEEL 24 Huurwaardekapitalisatie Waardepeildatum 1 januari 2011 Colofon Taxatiewijzer Kapitalisatiefactor, waardepeildatum 1 januari 2011 Deze taxatiewijzer is een uitgave van

Nadere informatie

VRAAG EN ANTWOORD PROEF OPKOOPREGELING

VRAAG EN ANTWOORD PROEF OPKOOPREGELING VRAAG EN ANTWOORD PROEF OPKOOPREGELING 1. Waarom is er geen Koopinstrument voor alle woningen die te koop staan? De koopregeling is een proef. Deze proef geldt voor huizen van eigenaarbewoners en biedt

Nadere informatie

Vorige vastgestelde WOZ-waarde (waardepeildatum )

Vorige vastgestelde WOZ-waarde (waardepeildatum ) Locatie woning Huisnummer 339 1019 LG Taxatieverslag Woningen WOZ-objectnummer 036300495439 Dagtekening taxatieverslag 21-09-2016 Waardepeildatum 01-01-2016 Toestandspeildatum 01-01-2016 Vastgestelde WOZ-waarde

Nadere informatie

Raadsvoorstel 15 december 2011 AB11.01086 RV2011-122

Raadsvoorstel 15 december 2011 AB11.01086 RV2011-122 Raadsvergadering d.d. Casenummer Raadsvoorstelnummer Raadsvoorstel 15 december 2011 AB11.01086 RV2011-122 Gemeente Bussum Vaststellen tarieven onroerende-zaakbelastingen 2012 Brinklaan 35 Postbus 6000

Nadere informatie

AAR OF NIET W W AARDE: AAR?

AAR OF NIET W W AARDE: AAR? ARTIKEL F.P.H. (Frank) Aalbers MSc ing. J. (Jan) Veuger MRE FRICS Sinds de val van Lehman Brothers in september 2008, AANLEIDING Eindwaarde is het verwachte bedrag dat op de laatste dag van de beschouwde

Nadere informatie

Heerenstede Vastgoed B.V., Herengracht 562, 1017 CH Amsterdam, T 020 514 10 30, I www.heerenstede.nl

Heerenstede Vastgoed B.V., Herengracht 562, 1017 CH Amsterdam, T 020 514 10 30, I www.heerenstede.nl Heerenstede Vastgoed B.V., Herengracht 562, 1017 CH Amsterdam, T 020 514 10 30, I www.heerenstede.nl Heerenstede Noord CV Financieel overzicht 2009 Geachte participanten, Met genoegen presenteren wij u

Nadere informatie

Gemeente Utrecht mevrouw mr. M.C. Don prof. dr. R.N.G. van der Paardt - belastingadviseur. fiscale aspecten omzetten erfpacht naar vol eigendom

Gemeente Utrecht mevrouw mr. M.C. Don prof. dr. R.N.G. van der Paardt - belastingadviseur. fiscale aspecten omzetten erfpacht naar vol eigendom Memorandum AAN T. A. V. VAN D A T U M 3 juli 2015 Gemeente Utrecht mevrouw mr. M.C. Don prof. dr. R.N.G. van der Paardt - belastingadviseur B E T R E F T fiscale aspecten omzetten erfpacht naar vol eigendom

Nadere informatie

Taxatieverslag Woningen

Taxatieverslag Woningen Locatie woning Da Costastraat 94 H 1053 ZS Taxatieverslag Woningen WOZ-objectnummer 036300072828 Dagtekening taxatieverslag 03-09-2015 Waardepeildatum 01-01-2015 Toestandspeildatum 01-01-2015 Vastgestelde

Nadere informatie

Analyse individuele waarderingshandboeken. Stefanie Buffing, Wolter Achterveld en Johan Conijn

Analyse individuele waarderingshandboeken. Stefanie Buffing, Wolter Achterveld en Johan Conijn Analyse individuele waarderingshandboeken Stefanie Buffing, Wolter Achterveld en Johan Conijn December 2014 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 4 2 Samenvatting... 5 3 Methodologie... 8 3.1 Typen vastgoed (Woningen,

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP XV/RETAIL RESIDENTIAL FUND C.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2009. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP XV/RETAIL RESIDENTIAL FUND C.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2009. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP XV/RETAIL RESIDENTIAL FUND C.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2009 Balans per 30 juni 2009 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2009 31 december 2008 Beleggingen Terreinen

Nadere informatie

Woningcorporatiemodule

Woningcorporatiemodule Woningcorporatiemodule Agenda 27 MEI 2015 1. Resultaten enquête 2. Wet- en regelgeving 3. Complexwaardering 4. Rekenmodel 5. Portefeuillemanagement / vastgoedsturing 6. Vooruitblik 7. Licenties Enquete

Nadere informatie