Een vis trekken met de vrije hand. CorelDraw (5) door: D. van Schoonhoven

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een vis trekken met de vrije hand. CorelDraw (5) door: D. van Schoonhoven"

Transcriptie

1 Een vis trekken met de vrije hand CorelDraw (5) door: D. van Schoonhoven Het is al weer enige tijd geleden dat ik wat schreef over CorelDraw. Zoals bekend, een programma met heel veel mogelijkheden. Soms een beetje lastig om allemaal te kennen. Daarom moet u regelmatig oefenen en het gebruiken. Ik laat u hier weer wat mogelijkheden zien. Het combineren van tekst en plaatjes is veel eenvoudiger dan in W ord en W ordperfect. In deze programma s gaan de plaatjes vaak daar staan waar je ze niet bedoeld hebt en als je wat toevoegt of een return geeft zijn ze weer verschoven al met al geen pretje. In Coreldraw gaat dat goed en kan men zelfs van meerdere pagina s een diashow maken om tijdens vergaderingen, catechisatie etc. een perfecte digitale presentatie verzorgen. Hoewel ik 14 jaar geleden de opmaak van het blad Refomail al in Coreldraw verzorgde en het ook als tekstverwerker gebruikte ik kreeg toen nog geschreven kopij! is het niet als zodanig bedoeld. Daarin is het ook minder dan WP en Word. Coreldraw biedt de mogelijkheid om gescande tekeningen en tekeningen uit andere beeldbewerkingsprogramma s te importeren. Na bewerking kunnen ze dan in diverse formaten worden opgeslagen, zoals BMP,TIFF,JPG. Andersom kunt u uiteraard ook een TIFF,JPG,GIF,WPG en nog wat andere formaten inlezen en daar op de pagina plaatsen waar u maar wilt. Dit keer gaan we wat meer met lijnen en tekenen doen. U weet misschien nog, Coreldraw is een vector-georiënteerd pakket. Dus ieder object staat op zichzelf en kan bewerkt worden. Of dat nu een letter, een lijn of een tekening is, maakt niet uit. Er zijn twee manieren om grafische elementen, zoals afbeeldingen en lettertypen aan te maken, namelijk als bitmapbestand en als vectorbestand. In een bitmapbestand wordt de afbeelding in velden (pixels) opgeslagen, zoals de velden van een schaakbord. Ieder veld heeft een bepaalde waarde voor kleur en soms voor transparantie. Het is het soort bestand dat we krijgen bij digitale fotografie of bij scannen. Bij vergroting wordt de pixelstructuur soms hinderlijk zichtbaar. Programma s om bitmapbestanden, zoals TIFF, JPG, BMP te bewerken noemen we fotoprogramma s, zoals Adobe Photoshop. In een vectorbestand wordt de afbeelding opgebouwd door wiskundige vergelijkingen, waarin richting, lengte, kromming, naast kleur, dikte en transparantie zijn gedefinieerd. Bij vergroting wordt de wiskundige formule aangepast zonder dat dat invloed heeft op de scherpte van de afbeelding. Programma s om vectorbestanden te verwerken noemen we tekenprogramma s, zoals Adobe Illustrator, Macromedia Freehand en natuurlijk ook CorelDraw. De eerste twee werken zowel onder Windows als onder Mac OSX, de laatste onder Linux en Windows.

2 We gaan nu een Ichtus-symbool maken. Teken met het freehandgereedschap een lijn van 100mm. Zodra u dit symbool aanklikt wordt de cursor een kruis. Kruis op de pagina brengen, linker muisknop indrukken (en weer loslaten) en muis naar rechts bewegen. U zult dan een bibberig lijntje krijgen door de muisbeweging. De lijn weer wissen en nogmaals beginnen. Zodra u de linkermuisknop ingedrukt hebt, drukt u de CTRL-toets in en beweeg de muis naar rechts terwijl u de CTRL-toets ingedrukt houdt. U krijgt dan een mooie rechte lijn. Onder in het beeld lopen de coördinaten mee zodat u kunt zien hoe lang de lijn moet worden. DX is voor horizontaal DY is voor verticaal. Tijdens het bewegen van de muis zien u de waarde achter DX ook wijzigen. Hoewel niet zo van belang in deze oefening is het lastig om exact de gewenst maat te krijgen aangezien we met de muis werken en dus altijd verschil zullen hebben. W e kunnen dit als volgt oplossen. Teken nogmaals de lijn. Hoe lang is niet van belang. 50mm is goed 200mm ook. Selecteer de lijn. Dit doet u door met de cursor de lijn aan te klikken. Er komen dan kleine zwarte blokjes om de lijn. Nu ziet u boven in de werkbalk een veld met maten. Hierop kunt u zien waar u begonnen bent in X(horizontaal) en Y(verticaal) en de lengte van het object in X en Y. Omdat het hier om een lijn gaat is de waarde verticaal 0,0mm. Ga met de cursor naar het veld waar hier op de afbeelding 106,733 staat en maak daarvan 100,00 mm. Geef enter en de lijn is precies 100mm lang.. U kunt dan eventueel ook op het slotje klikken, rechts naast de procenten en dan is de lijn vergrendeld en niet meer per ongeluk te veranderen. Ook kunt u op deze manier de maat van een vierkant bepalen. Teken een vierkant, selecteer het en geef zowel horizontaal als verticaal 50,00 mm in en het blokje is 50mm. Naast vaste maten kunt u ook met de percentages werken en zo een voorwerp met een gewenste factor vergroten of verkleinen. Terug naar onze lijn. Deze staat nu en is 100mm lang. Selecteer de lijn weer en ga weer naar het freehandgereedschap. Ga op het rechter lijnuiteinde staan, een klein wit blokje. De lijn koppelt automatisch. Klik eenmaal op de linkermuisknop en u ziet dat de lijn op het eind van de vorige lijn vastzit en aan de muis hangt. CTRL-toets ingedrukt houden en u ziet dan onderin het scherm naar DX en DY ook de hoek aangegeven. U moet de muis dusdanig bewegen dat u daar een DX waarde krijgt van ca. 20,00mm en een hoek van -30graden. Uw lijn ziet er als volgt uit: De lijn van 100mm gaan we nu vervormen. We gebruiken hiervoor het vormgereedschap. Klik deze tool aan en selecteer daarmee de lijn door deze 1

3 x aan te klikken. De lijn heeft dan weer 3 blokjes. Daarna klikt u de lijn aan met de rechter-muisknop. Op de lijn komt een sterretje en kunt u tevens kiezen uit meerde mogelijkheden. U kiest dan voor naar kromme en klikt deze aan met de linker muisknop. Er komen nu weer een paar zwarte blokjes op de lijn. Ga met het vormgereedschap op de lijn staan en houd de linker muisknop ingedrukt. Als u nu de muis beweegt, ziet u wat er gebeurd. De beweging willen we in ons voorbeeld symmetrisch hebben en daarom drukken we de CTRL-toets in en zien we een symmetrische vervorming wanneer we de muis bewegen. Lukt het niet de eerste keer, geen nood, met CTRL-Z kunt u steeds een of meerdere stappen terug. Beweeg de cursor omhoog zodat DY ongeveer 10mm wordt en laat de muis los. U ziet dan de helft van het symbool. Nu gaan we deze gemaakte kromme kopiëren. Dat kan met de muis door de lijn te selecteren(de zwarte blokjes erom heen) Met de cursor precies op de lijn gaan staan, linkermuisknop ingedrukt houden en muis wat naar beneden bewegen. Terwijl u de linker muisknop nog vast hebt, op de rechter muisknop drukken en de kromme is gekopieerd. ziet nu de lijn gespiegeld. Na het kopieercommando heeft u dus deze 2 krommen op het scherm staan. Nu gaan we 1 lijn spiegelen. Selecteer de lijn en klik op het spiegelgereedsc hap wat u boven in de werkbalk kunt vinden. U

4 Sel ecteer de ges piegelde lijn en breng hem naar de andere lijn door met de cursor op de lijn te gaan staan en met de linker muisknop ingedrukt de lijn te verschuiven. U ziet het, het symbool is klaar. We geven nog een keer het commando combineren om er 1 kromme van te maken. Bovendien kunnen we daarna de lijn dikker m aken als w e dat w illen. U kunt het symbool in Coreldraw opslaan, dan wordt het een xxxxxxx.cdr, maar u kunt het ook exporteren en opslaan als JPG of BMP voor gebruik in andere toepassingen. De kwaliteit is afhankelijk van het gekozen formaat en de compressie. Een aardig formaat om te exporteren is wmf. Dat is een bestandstype waarin het vectorkarakter gehandhaafd blijft (dus scherp bij elke vergroting) en in veel programma s geopend kan worden. Het zijn bovendien kleine bestanden. De in dit artikel gebruikte afbeeldingen zijn screendumps. U hebt hopelijk wel begrepen, dat er met Coreldraw zeer veel mogelijk is. Wilt u het goed onder de knie hebben, dan moet u oefenen en nog eens oefenen. Daarbij is goede hulp in de vorm van handboeken nodig.

5 De schoolbox-versie die de stichting aanbiedt (zie elders in dit nummer) is zonder boeken. Van dezelfde firma die deze schoolbox levert is er een boek dat heet Coreldraw 11 Superboek. Een prima hulpmiddel. Uitgave: van Duuren Media ISBN

Teksteffect in Adobe (Macromedia) Flash www.computerkit.be

Teksteffect in Adobe (Macromedia) Flash www.computerkit.be Schrijven in Flash U merkt het al in de bovenstaande schermafbeelding. Een virtueel potlood schrijft het woord Schrijf. Dit lijkt ingewikkelder dan het is. Er komt geen gram actionscript aan te pas. We

Nadere informatie

Coreldraw 12. Les 1 Artistieke tekst. The quick brown fox jumps over the lazy dog ARTISTIEKE TEKST EN ALINEATEKST.

Coreldraw 12. Les 1 Artistieke tekst. The quick brown fox jumps over the lazy dog ARTISTIEKE TEKST EN ALINEATEKST. Coreldraw 12 Les 1 Artistieke tekst Werken met tekst in Coreldraw kent 2 verschillende mogelijkheden. In de volgende lessen komen door middel van een aantal opdrachten zoveel mogelijk van deze opties aan

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Handleiding Paint

Inhoudsopgave: Handleiding Paint lesmateriaal Inhoudsopgave: 1. Inleiding... 2 2. Verplichte vaardigheden... 2 3. Paint openen... 3 4. Uitleg:... 3 A. De belangrijkste menu-opties... 4 B. De Werkset gereedschappen... 4 C. Kleurenset...

Nadere informatie

PDF XCHANGE EDITOR Waarom PDF XHCANGE Editor?

PDF XCHANGE EDITOR Waarom PDF XHCANGE Editor? PDF XCHANGE EDITOR PDF XHCANGE editor is een programma om PDF bestanden te lezen en te bewerken. Deze handleiding is geschreven voor versie 5.5 van PDF XCHANGE editor. Als je een andere versie gebruikt

Nadere informatie

Lijnen/randen en passe-partouts maken met Photoshop.

Lijnen/randen en passe-partouts maken met Photoshop. Lijnen/randen en passe-partouts maken met Photoshop. Les 1: Witte rand om de foto m.b.v. canvasgrootte. 1. Open de foto in Photoshop. 2. Klik in menu AFBEELDING op CANVASGROOTTE 3. Zorg dat in het vakje

Nadere informatie

PowerPoint Basis. PowerPoint openen. 1. Klik op Starten 2. Klik op Alle programma s 3. Klik op de map Microsoft Office

PowerPoint Basis. PowerPoint openen. 1. Klik op Starten 2. Klik op Alle programma s 3. Klik op de map Microsoft Office PowerPoint Basis PowerPoint openen 1. Klik op Starten 2. Klik op Alle programma s 3. Klik op de map Microsoft Office Klik op Microsoft PowerPoint 2010 Wacht nu tot het programma volledig is opgestart.

Nadere informatie

Foto s verkleinen en Foto s in elkaar over laten lopen

Foto s verkleinen en Foto s in elkaar over laten lopen Foto s verkleinen en Foto s in elkaar over laten lopen Een foto, ergens op uw computer Open een de map van bestanden voor de website, of maak deze eerst aan. Open de te gebruiken foto met het volgende

Nadere informatie

Boven in de werkbalk zie je diversen bewerkingsopties, zoals bestand, bewerken, beeld, afbeelding, aanpassen en nog een aantal andere.

Boven in de werkbalk zie je diversen bewerkingsopties, zoals bestand, bewerken, beeld, afbeelding, aanpassen en nog een aantal andere. Paint Shop Pro Eenvoudige uitleg over fotobewerking, in Paint Shop Pro. Boven in de werkbalk zie je diversen bewerkingsopties, zoals bestand, bewerken, beeld, afbeelding, aanpassen en nog een aantal andere.

Nadere informatie

Deel 1: PowerPoint Basis

Deel 1: PowerPoint Basis Deel 1: PowerPoint Basis De mogelijkheden van PowerPoint als ondersteunend middel voor een gedifferentieerde begeleiding van leerlingen met beperkingen. CNO Universiteit Antwerpen 1 Deel 1 PowerPoint Basis

Nadere informatie

1 Copyright 2009 Digitale Computer Cursus 1e druk 2009 Auteur Interactieve oefeningen en website Vormgeving A. Beumer A.J.M. Mul A. Beumer Alle rechten voorbehouden. Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming

Nadere informatie

Les 6 Kalender maken. Gerkje Gouweouwe

Les 6 Kalender maken. Gerkje Gouweouwe 2014 Les 6 Kalender maken Gerkje Gouweouwe 25-5-2014 LES 6 KALENDER MAKEN IN WORD. Open Word, klik Tabblad Invoegen klik onder Tabel op het Vinkje en kies Tabel invoegen onderstaand scherm verschijnt.

Nadere informatie

2.4.4 LibreOffice Werkblad Mac

2.4.4 LibreOffice Werkblad Mac 2.4.4 LibreOffice Werkblad Mac Deze cursus bestaat uit 4 delen. 1. Werkblad gebruiken voor berekeningen 2. Werkblad gebruiken voor het maken van lijsten 3. Werkblad gebruiken voor een (eenvoudige) boekhouding

Nadere informatie

Grafische Instructie. Adobe Illustrator. Adobe Apple Illustrator Pentool selectie openen vector zoom selecteren document

Grafische Instructie. Adobe Illustrator. Adobe Apple Illustrator Pentool selectie openen vector zoom selecteren document Logo uitwerking Adobe Apple Illustrator Pentool selectie openen vector zoom selecteren document Illustraties maken menu palletten muis aanwijzer dtp kleuren Copyright juni 2013 Wytse Kloosterman Gewone

Nadere informatie

2 Kennismaking met het scherm

2 Kennismaking met het scherm 84 1 Inleiding Met Microsoft Office Picture Manager kan je op een eenvoudige manier jouw afbeeldingen bekijken, beheren, bewerken en delen. Paint kan je openen via Starten - Alle Programma s - Microsoft

Nadere informatie

www.digitalecomputercursus.nl 6. Reeksen

www.digitalecomputercursus.nl 6. Reeksen 6. Reeksen Excel kan datums automatisch uitbreiden tot een reeks. Dit betekent dat u na het typen van een maand Excel de opdracht kan geven om de volgende maanden aan te vullen. Deze voorziening bespaart

Nadere informatie

Handleiding MOBICROSS actie banners

Handleiding MOBICROSS actie banners Handleiding MOBICROSS actie banners Met de kant & klare MOBICROSS actie banners vergroot jij je kans om sneller je netwerk te bouwen. Je kunt je eigen campagne maken door de banners op je website te plaatsen,

Nadere informatie

Windows is het meest gebruikte besturingssysteem ter wereld.

Windows is het meest gebruikte besturingssysteem ter wereld. 2 Windows, inleiding Windows is het meest gebruikte besturingssysteem ter wereld. 2.1 Windows, een eerste verkenning In het vorige hoofdstuk heb je gezien wat een besturingssysteem is. Nu ga je werken

Nadere informatie

Handicom. Symbol for Windows. Image Manager. (Versie 4) Handicom, 2011, Nederland

Handicom. Symbol for Windows. Image Manager. (Versie 4) Handicom, 2011, Nederland Handicom Symbol for Windows Image Manager (Versie 4) Handicom, 2011, Nederland Inhoud Inleiding... 2 1. Image Manager hoofdscherm...3 1.1 Onderdelen van het venster...3 1.2 Het scherm veranderen...3 1.2.1

Nadere informatie

HTA Software - Klachten Registratie Manager Gebruikershandleiding

HTA Software - Klachten Registratie Manager Gebruikershandleiding HTA Software - Klachten Registratie Manager Gebruikershandleiding Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Opstarten en inloggen, overzicht startscherm, uitleg symbolen Hoofdstuk 2: aanmaken relaties Hoofdstuk 1: Opstarten

Nadere informatie

illustrator Alleen een hands- on.. LESBRIEVEN

illustrator Alleen een hands- on.. LESBRIEVEN illustrator LESBRIEVEN HANDS- ON: OPDRACHTEN: SITE MET ALLE OEFENINGEN VOORKENNIS: PLAATSEN WEBINHOUD GEBRUIK FLASH Adobe illustrator Hét pakket uit de Adobe- suite om vector- a?eeldingen mee te bewerken

Nadere informatie

5.Technische fiche: tekenprogramma Paint

5.Technische fiche: tekenprogramma Paint 5.Technische fiche: tekenprogramma Paint Met het tekenprogramma Paint kan je (eenvoudige) afbeeldingen bewerken en/of tekeningen maken op de computer. Het programma is standaard geïnstalleerd bij Microsoft

Nadere informatie

Instructie Digitaal aantekeningen maken in pdf

Instructie Digitaal aantekeningen maken in pdf Instructie Digitaal aantekeningen maken in pdf Veel cursusmaterialen ontvang je in pdf. Om het digitaal werken eenvoudiger te maken, leer je in deze instructie hoe je gemakkelijk digitaal aantekeningen

Nadere informatie

www.dubbelklik.nu Handleiding BCAD

www.dubbelklik.nu Handleiding BCAD Handleiding BCAD www.dubbelklik.nu Deze handleiding is onderdeel van Dubbelklik, een lesmethode Technologie, ICT/ Loopbaanoriëntatie en Intersectoraal Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Afbeeldingen scannen via Intramed OnLine

Hoofdstuk 1 Afbeeldingen scannen via Intramed OnLine Hoofdstuk 1 Afbeeldingen scannen via Intramed OnLine Voortaan kunt u in Intramed OnLine gebruik maken van uw scanner U kunt van deze functionaliteit gebruik maken als u een Basic of Dynamisch account heeft,

Nadere informatie

14-T3 Computer tekenen (Coreldraw versie 11)

14-T3 Computer tekenen (Coreldraw versie 11) 14-T3 Computer tekenen (Coreldraw versie 11) Je gaat in deze opdracht met de computer leren werken in een tekenprogramma. Het begint met een aantal oefeningen. Daarna ga je jouw werkstuk tekenen. Daarna

Nadere informatie

Navigator CMS 2009. Beknopte handleiding v1.0

Navigator CMS 2009. Beknopte handleiding v1.0 Navigator CMS 2009 Beknopte handleiding v1.0 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Inloggen... 4 3. Menustructuur... 5 4. Document Verkenner... 6 5. Mappen beheren... 7 5.2 Map hernoemen... 7 5.3 Map verplaatsen...

Nadere informatie

Afbeeldingen Module 11

Afbeeldingen Module 11 11. Afbeeldingen Er zijn veel manieren waarop u een afbeelding in kunt voegen in een tekst. U kunt bijvoorbeeld plaatjes die met een ander programma zijn gemaakt in uw documenten opnemen. Zo kunt u met

Nadere informatie

Grafische elementen invoegen

Grafische elementen invoegen Grafische elementen invoegen Rev 00 I N H O U D S O P G A V E 1 INLEIDING... 1 2 LIJNEN EN RECHTHOEKEN TEKENEN... 1 2.1 Lijnen tekenen... 1 2.2 Polylijnen tekenen... 3 2.3 Rechthoeken tekenen... 3 3 CIRKELS,

Nadere informatie

Voor wat kunnen wij als filmers het gebruiken

Voor wat kunnen wij als filmers het gebruiken Welkom Welkom. Wat gaan we doen Vanavond iets vertellen over programma GIMP. Als er tijd over is kijken we hoe we Cliplets maken en mogelijk laat ik nog even zie hoe je meerdere bestanden tegelijk een

Nadere informatie

Nu de BMP goed is voorbereid kunnen we naar PE Design en kies voor Design Center.

Nu de BMP goed is voorbereid kunnen we naar PE Design en kies voor Design Center. Basiscursus PE DESIGN deel 2 Caroline van Langeveld www.cvanlangeveld.nl Deze les is voor alle versies van PE Design te gebruiken, de verschillen tussen de versies komen pas vanaf stadium 4 tot uiting

Nadere informatie

Informatie gebruik Digi Bord

Informatie gebruik Digi Bord Informatie gebruik Digi Bord Aan de slag Schakel de pc en de beamer aan en het bord is te gebruiken. Het bord hoeft u niet apart aan te zetten. De pen is nu alleen te gebruiken als muis. Beamer De beamer

Nadere informatie

Enkele tips voor de bediening van deze DVD Belangrijk!

Enkele tips voor de bediening van deze DVD Belangrijk! Enkele tips voor de bediening van deze DVD Belangrijk! De afbeeldingen en enkele punten van de programma-beschrijving hebben betrekking op versie 7.0.7 van Adobe Reader. Andere versies van dit programma

Nadere informatie

Cursus paint. Om Paint te openen klikken we op de knop "Start" in de taakbalk. We kiezen "Alle programma's" - "Bureau- Accessoires" - "Paint".

Cursus paint. Om Paint te openen klikken we op de knop Start in de taakbalk. We kiezen Alle programma's - Bureau- Accessoires - Paint. Cursus paint Om Paint te openen klikken we op de knop "Start" in de taakbalk. We kiezen "Alle programma's" - "Bureau- Accessoires" - "Paint". Titelbalk: hier staat de naam v.d. tekening/foto. Menubalk:

Nadere informatie

11. Na een aantal keren selecteren en op de delete knop drukken ziet mijn egel er nu zo uit:

11. Na een aantal keren selecteren en op de delete knop drukken ziet mijn egel er nu zo uit: Open Paint.Net 1. Klik op "Bestand" 2. Klik op "Openen " 3. Zoek de afbeelding "eend" op en open hem. 4. Herhaal de stappen 1 tot en met 3 maar open nu de afbeelding "egel". 5. Je hebt nu beide afbeeldingen

Nadere informatie

Tutorial Illustrator & Photoshop

Tutorial Illustrator & Photoshop Tutorial Illustrator & Photoshop Inleiding Welkom bij de tutorial over de basics van de grafische programma s Illustrator & Photoshop. Beide programma s komen uit het Adobe Creatuive Suite CS5. Hierover

Nadere informatie

Aan de slag met L2S. versie 8

Aan de slag met L2S. versie 8 Aan de slag met L2S versie 8 1 Aan de slag met L2S Deze handleiding geeft u de basisinformatie over L2S. Een uitgebreide handleiding vindt u in de werkbalk van het programma onder Help. Hieronder staat

Nadere informatie

www.sencomp.nl 194 Aldi Windows Laatst gewijzigd 15 oktober 2012 Uw keuze voor het maken van een fotoboek is Aldi. Deze cursus bestaat uit 5 delen.

www.sencomp.nl 194 Aldi Windows Laatst gewijzigd 15 oktober 2012 Uw keuze voor het maken van een fotoboek is Aldi. Deze cursus bestaat uit 5 delen. www.sencomp.nl 194 Aldi Windows Laatst gewijzigd 15 oktober 2012 Uw keuze voor het maken van een fotoboek is Aldi. Deze cursus bestaat uit 5 delen. Deel 1 Aldi printsoftware downloaden en installeren Deel

Nadere informatie

Door velen wordt Photoshop beschouwd als de industriestandaard voor zowel drukwerk en DTP als voor het web wat betreft digitale beeldbewerking.

Door velen wordt Photoshop beschouwd als de industriestandaard voor zowel drukwerk en DTP als voor het web wat betreft digitale beeldbewerking. Adobe Photoshop Adobe Photoshop is een grafisch programma voor het bewerken digitale beelden via de computer. Photoshop is beschikbaar voor Mac OS X en Windows. Tot en met versie 4 bestond er ook een UNIX-variant.

Nadere informatie

De tekst staat nu aan de linkerkant. De tekst staat nu aan de rechterkant. De tekst staat nu in het midden.

De tekst staat nu aan de linkerkant. De tekst staat nu aan de rechterkant. De tekst staat nu in het midden. 1. Uitlijnen Uitlijnen: De manier waarop een regel wordt getoond. Dit kan op vier verschillende manieren. We geven hieronder vier voorbeelden. A. Links uitlijnen De tekst staat nu aan de linkerkant. B.

Nadere informatie

Sneltoetsen in PowerPoint 2016 voor Windows

Sneltoetsen in PowerPoint 2016 voor Windows Sneltoetsen in PowerPoint 2016 voor Windows Hieronder een overzicht van veelgebruikte sneltoetsen in Microsoft PowerPoint. Deze sneltoetsen zijn van toepassing in vrijwel alle versies, waaronder PowerPoint

Nadere informatie

In dit document worden de stappen behandeld, die gemaakt moeten worden om de basis voor de webkrant op te zetten.

In dit document worden de stappen behandeld, die gemaakt moeten worden om de basis voor de webkrant op te zetten. Beknopte handleiding webkrant gebruik voor het maken van een artikel met afbeeldingen en links. artikelen maken en wijzigen In dit document worden de stappen behandeld, die gemaakt moeten worden om de

Nadere informatie

Handleiding IrfanView. IrfanView is een applicatie om grafische bestanden te bekijken, te bewerken en opnieuw op te slaan.

Handleiding IrfanView. IrfanView is een applicatie om grafische bestanden te bekijken, te bewerken en opnieuw op te slaan. Handleiding IrfanView IrfanView is een applicatie om grafische bestanden te bekijken, te bewerken en opnieuw op te slaan. Start IrfanView door te klikken op Start -> Programs -> IrfanView Met IrfanView

Nadere informatie

P R O J E C T S L I M M E O B J E C T E N - F O T O B O E K C O V E R S

P R O J E C T S L I M M E O B J E C T E N - F O T O B O E K C O V E R S P R O J E C T S L I M M E O B J E C T E N - F O T O B O E K C O V E R S Stel... je hebt bij een bepaalde firma het perfecte formaat gevonden om fotoboeken te maken Dan kan het wel leuk zijn als alle covers

Nadere informatie

Onderwerp: tutorial uitknipmasker maken in Adobe Illustrator. Stap 1. Nieuw bestand in Adobe Illustrator:

Onderwerp: tutorial uitknipmasker maken in Adobe Illustrator. Stap 1. Nieuw bestand in Adobe Illustrator: Onderwerp: tutorial uitknipmasker maken in Adobe Illustrator Stap 1 Nieuw bestand in Adobe Illustrator: (Het nieuwe document moet precies zo zijn als onderstaande!) Let op: RGB Stap 2 Selecteer Typen (Sneltoets

Nadere informatie

Het uiterlijk lijkt erg op Word, een paar belangrijke verschillen geven we aan in de schermafdruk hieronder.

Het uiterlijk lijkt erg op Word, een paar belangrijke verschillen geven we aan in de schermafdruk hieronder. Inleiding Rekenen is een onderdeel van iedere opleiding. Het programma waar je mee kunt rekenen op de computer is het programma Excel, onderdeel van Microsoft Office. Excel is een krachtig rekenprogramma.

Nadere informatie

Grafische Instructie. Adobe Illustrator. Adobe Apple Illustrator Pentool selectie openen vector zoom selecteren document

Grafische Instructie. Adobe Illustrator. Adobe Apple Illustrator Pentool selectie openen vector zoom selecteren document Logo uitwerking Adobe Apple Illustrator Pentool selectie openen vector zoom selecteren document Illustraties maken menu palletten muis aanwijzer dtp kleuren Copyright juni 2013 Wytse Kloosterman Gewone

Nadere informatie

Voor wat kunnen wij als filmers het gebruiken. Wat heb ik gemaakt

Voor wat kunnen wij als filmers het gebruiken. Wat heb ik gemaakt Welkom Wat gaan we doen Wat is GIMP Hoe kom je er aan Voor wat kunnen wij als filmers het gebruiken Wat heb ik gemaakt Welkom. Vanavond iets vertellen over programma GIMP. Als er tijd over is kijken we

Nadere informatie

WORKHOP OVERHEAD PROJECTIE. Opdracht 1: Computer en letters

WORKHOP OVERHEAD PROJECTIE. Opdracht 1: Computer en letters WORKHOP OVERHEAD PROJECTIE Opdracht 1: Computer en letters Start op een computer het programma Word. Kies jouw favoriete lettertypes. Type dit woord (naam van het lettertype) op 5 verschillende lettergroottes.

Nadere informatie

27/01/2012 MULTI MEDIA PHOTOSHOP. File:MultiMedia/Photoshop M. Peters

27/01/2012 MULTI MEDIA PHOTOSHOP. File:MultiMedia/Photoshop M. Peters 27/01/2012 MULTI MEDIA PHOTOSHOP File:MultiMedia/Photoshop M. Peters Multi Media Cursus Photoshop CS3 / CS5 In dit naslagwerk vind je een korte uitleg van Photoshop CS3/ CS5. Als je de cursus stap voor

Nadere informatie

HANDLEIDING. Boek maken in OpenOffice

HANDLEIDING. Boek maken in OpenOffice HANDLEIDING Boek maken in OpenOffice Beste boekenmaker, Hartelijk dank voor het downloaden van onze handleiding Boek maken in OpenOffice Writer. Deze handleiding is geschreven om u te helpen bij het opmaken

Nadere informatie

Symbol for Windows BlissEditor

Symbol for Windows BlissEditor Handicom Symbol for Windows BlissEditor ( Versie 4 ) Handicom, 2006, Nederland Inhoud 1. Inleiding... 2 2. Schermopbouw van de Bliss Editor...3 2.1 Werkbalk... 3 2.2 Matrix... 4 2.3 Palet met basisvormen,

Nadere informatie

WebQuest / WebKwestie. met Word 2003. www.webkwestie.nl

WebQuest / WebKwestie. met Word 2003. www.webkwestie.nl WebQuest / WebKwestie met Word 2003 www.webkwestie.nl Een WebQuest / WebKwestie maken in Word 2003 Belangrijk is dat alle pagina s en afbeeldingen die u gebruikt in één map worden opgeslagen. Download

Nadere informatie

P O W E R P O I N T - onderdeel van Microsoft Office 2000 pakket (nl) De Windows versies van Powerpoint kunnen onderling afwijken

P O W E R P O I N T - onderdeel van Microsoft Office 2000 pakket (nl) De Windows versies van Powerpoint kunnen onderling afwijken P O W E R P O I N T - onderdeel van Microsoft Office 000 pakket (nl) De Windows versies van Powerpoint kunnen onderling afwijken DEEL I De zes basisstappen Met het programma Powerpoint kun je zelf een

Nadere informatie

Het maken van kaarten in Word 2007

Het maken van kaarten in Word 2007 Het maken van kaarten in Word 2007 Voorbereidende werkzaamheden: pagina-indeling veranderen naar liggend en de marges wijzigen werkblad indelen in kolommen rasterlijnen zichtbaar maken 1. De pagina-indeling

Nadere informatie

apple_gebruiken/ /pag 1/9 Apple gebruiken

apple_gebruiken/ /pag 1/9 Apple gebruiken apple_gebruiken/28-02-15/pag 1/9 Apple gebruiken Deze les is voor de echte beginner, dus voor iedereen, die nog niet eerder met een Apple computer of Macbook werkte. Na het volgen van deze les zult u in

Nadere informatie

Handleiding Extractie patiëntenbestand

Handleiding Extractie patiëntenbestand Handleiding Extractie patiëntenbestand Auteurs Diverse medewerkers PharmaPartners B.V. Redactie PharmaPartners Redactie 18 maart 2014 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Orbak Automatisering B.V. pagina: 1

Inhoudsopgave. Orbak Automatisering B.V. pagina: 1 Inhoudsopgave...2 Werken met vensters...2 Handmatig aanpassen van de venstergrootte...2 Vergroten / verkleinen van vensters...2 Werken met meerdere vensters tegelijk...3 Werken met balken...3 Sneltoetsen...4

Nadere informatie

Plagiocephalometrie (PCM)

Plagiocephalometrie (PCM) Plagiocephalometrie (PCM) Inhoud Inleiding... 1 PCM-meting in FysioRoadmap... 2 Voorbereiding... 2 De meting activeren... 2 Vanuit een zorgplan... 2 Vanuit de anamnesekaart... 3 Vanuit een bezoek... 4

Nadere informatie

Praktijk Grafische media 2de graad Notitieboekje

Praktijk Grafische media 2de graad Notitieboekje Notitieboekje 1 Van den Bogaert Ronny M12-09 Grafische media www.vtst.be Kattebelletjes Van den Bogaert Ronny M12-09 Grafische media www.vtst.be - 2 voorbeelden van een scheurblokje dewelke jullie zullen

Nadere informatie

6. Tekst verwijderen en verplaatsen

6. Tekst verwijderen en verplaatsen 6. Tekst verwijderen en verplaatsen In deze module leert u: een stuk tekst selecteren een stuk tekst verwijderen; acties ongedaan maken en opnieuw doen; een stuk tekst vervangen; een stuk tekst verplaatsen;

Nadere informatie

Thema: Prepress. Illustrator

Thema: Prepress. Illustrator Illustrator Theorie PP-02-01-01 Modulewijzer voor het gebruik van Illustrator Met deze module maak je in totaal 6 praktijkopdrachten. De werkstukken controleer je zelf op fouten waarna je de gevonden fouten

Nadere informatie

Handicom. Symbol for Windows. Image Manager. (Versie 3) Handicom, 2006, Nederland

Handicom. Symbol for Windows. Image Manager. (Versie 3) Handicom, 2006, Nederland Handicom Symbol for Windows Image Manager (Versie 3) Handicom, 2006, Nederland Inhoud 1. Image Manager hoofdscherm... 2 1.1 Onderdelen van het venster... 2 1.2 Het scherm veranderen... 2 1.3 Een andere

Nadere informatie

Bijlage bij Kidspiration Getting Started Guide International English Edition Version 3

Bijlage bij Kidspiration Getting Started Guide International English Edition Version 3 Bijlage bij Kidspiration Getting Started Guide International English Edition Version 3 Hoofdstuk 3: Het leren gebruiken van Kidspiration In deze vier Kidspiration lessen leert u het Kidspiration BreinKaart

Nadere informatie

2.6 Spreadsheets met Excel

2.6 Spreadsheets met Excel 2.6 Spreadsheets met Excel LEERDOEL Het beheersen van de basisprincipes van werken met spreadsheets. Werken met spreadsheets leer je alleen maar door daadwerkelijk achter een computer te gaan zitten. Deze

Nadere informatie

Deze korte handleiding legt uit welke stappen je moet zetten om te kunnen lasersnijden.

Deze korte handleiding legt uit welke stappen je moet zetten om te kunnen lasersnijden. FabSheet Lasersnijmachine Deze korte handleiding legt uit welke stappen je moet zetten om te kunnen lasersnijden. Programma LaserCut 5.3 opstarten... 2 1 Soorten bestanden... 3 Importeren:... 3 Exporteren:...

Nadere informatie

Zelf albumbladen maken in Word 2003

Zelf albumbladen maken in Word 2003 Zelf albumbladen maken in Word 2003 Het maken van albumbladen in Word is niet moeilijk, maar laten zien hoe het precies gaat, hangt af van de versie van Word. Hieronder volgt de instructie voor Word 2003.

Nadere informatie

werken met Ms Paint Vulemmer...3 Opties...3 Kleur selecteren...3 Vergroten...3 Potlood...3 Kwast...3 Spuitbus...4 Opties...4 Tekst...

werken met Ms Paint Vulemmer...3 Opties...3 Kleur selecteren...3 Vergroten...3 Potlood...3 Kwast...3 Spuitbus...4 Opties...4 Tekst... werken met Ms Paint Inhoudsopgave Inleiding...2 Opstarten MS Paint...2 De werkset...2 Selecteren...2 Vrije vorm selecteren...2 Rechthoek selecteren...2...2 Gum...2...2 Vulemmer...3...3 Kleur selecteren...3...3

Nadere informatie

werken met picasa kort overzicht van de mogelijkheden

werken met picasa kort overzicht van de mogelijkheden werken met picasa kort overzicht van de mogelijkheden Installatie Ga naar http://picasa.google.com (zonder www!) Bekijk even de informatie die hier wordt aangeboden door er op te klikken. Klik daarna op:

Nadere informatie

Een toekomst voor ieder kind. www.altra.nl

Een toekomst voor ieder kind. www.altra.nl Een toekomst voor ieder kind www.altra.nl Excel Tips en trucs Knippen/kopiëren Kolommen verplaatsen Het is handig om de kolommen met de module en locatie als eerste twee in het overzicht te hebben. Selecteer

Nadere informatie

Inhoud. Scherm_herziening.doc Blz. 1/19

Inhoud. Scherm_herziening.doc Blz. 1/19 Inhoud 1. VOORBEREIDING... 2 1.1. RASTERLIJNEN INSTELLEN... 2 1.2. GROEPEREN VAN OBJECTEN/AFBEELDINGEN... 2 2. OPMERKINGEN... 3 2.1. SELECTEREN VAN OBJECTEN/AFBEELDINGEN... 3 2.2. AFBEELDINGEN INVOEGEN...

Nadere informatie

Office LibreOffice Werkblad gebruiken

Office LibreOffice Werkblad gebruiken office_lo_werkblad_gebruiken/05-03-15/pag 1/6 Office LibreOffice Werkblad gebruiken Deze les bestaat uit 4 delen. 1. Werkblad gebruiken voor berekeningen 2. Werkblad gebruiken voor het maken van lijsten

Nadere informatie

PhotoShop. Les 1 - Werken met lagen, kleuren en transparantie

PhotoShop. Les 1 - Werken met lagen, kleuren en transparantie PhotoShop Les 1 - Werken met lagen, kleuren en transparantie Een digitale foto is een eigenlijk een simpel ding. Als je hem van heel erg dichtbij bekijkt is het niets meer dan een aantal rijen en kolommen

Nadere informatie

Aan de slag met Word 2016? Ontdek de basisfuncties. Maak een nieuw document aan, typ teksten en maak het geheel vervolgens netjes op.

Aan de slag met Word 2016? Ontdek de basisfuncties. Maak een nieuw document aan, typ teksten en maak het geheel vervolgens netjes op. Word 2016 - basis Aan de slag met Word 2016? Ontdek de basisfuncties. Maak een nieuw document aan, typ teksten en maak het geheel vervolgens netjes op. Welke Word? Word 2016 is te koop als onderdeel van

Nadere informatie

Handleiding Joomla 3.x

Handleiding Joomla 3.x Handleiding Joomla 3.x Hoe maak ik een call to action button? Geschreven: Sandra van der Heijden (2015) AdviesMies Introductie Het wordt regelmatig geroepen. Je hebt call to action buttons nodig op je

Nadere informatie

Snelstartgids FiloCAD2

Snelstartgids FiloCAD2 Snelstartgids FiloCAD2 Inleiding FiloCAD 2 Met deze korte inleiding leert u de belangrijkste functionaliteiten van het programma FiloCAD2 kennen. Als u een FiloCUT3 machine bezit en de licentie heeft ontvangen,

Nadere informatie

Handleiding hockeyoefeningen maken in PowerPoint.

Handleiding hockeyoefeningen maken in PowerPoint. Handleiding hockeyoefeningen maken in PowerPoint. Door: Saskia Bleumink Een A4 formaat pagina in PowerPoint: Wil je later oefeningen uitprinten, dan is het handig om de pagina in PowerPoint in te stellen

Nadere informatie

Spelverdelingen inlezen NBB rekenprogramma

Spelverdelingen inlezen NBB rekenprogramma Spelverdelingen inlezen NBB rekenprogramma Indien u in uw (club)competitie of een door u georganiseerd toernooi speelt met gedupliceerde spellen krijgt u bij de koffers met spellen ook een bestand, hetzij

Nadere informatie

WISKUNDE EN ICT. 1 Wiskundige symbolen N, R, 2 Symbolen

WISKUNDE EN ICT. 1 Wiskundige symbolen N, R, 2 Symbolen Vergelijkingseditor 2003 Module 1a en ICT 1 WISKUNDE EN ICT Tijdens de lessen wiskunde op deze hogeschool met de laptop moet je ook voor wiskunde de laptop zinvol gebruiken. Dat dit niet zo evident is,

Nadere informatie

www.digitalecomputercursus.nl 10. Voorbeeld berekeningen maken met Excel

www.digitalecomputercursus.nl 10. Voorbeeld berekeningen maken met Excel 10. Voorbeeld berekeningen maken met Excel In de komende hoofdstukken worden een aantal voorbeelden van berekeningen die gemaakt kunnen worden in Excel uitgelicht. U kunt deze berekeningen ook zodanig

Nadere informatie

Windows Windows voor beginners

Windows Windows voor beginners Windows/beginners/23-02-15/pag 1/8 Windows Windows voor beginners Deze cursus is voor de echte beginner, dus voor iemand die nog net eerder met een computer werkte. Na het volgen van deze cursus zult u

Nadere informatie

Hoe maak ik een PowerPoint-presentatie?

Hoe maak ik een PowerPoint-presentatie? Hoe maak ik een PowerPoint-presentatie? 1) Je opent PowerPoint met dit icoontje. Je komt op dit scherm: Hier in deze balk zie je in het klein welke dia s je allemaal hebt. Je kan de volgorde ook veranderen

Nadere informatie

OPDRACHTKAART. Thema: Prepress. Photoshop 2. Selecteren, verplaatsen en roteren PP-03-02-01. Voorkennis: Introductie Photoshop (6.0) afgerond.

OPDRACHTKAART. Thema: Prepress. Photoshop 2. Selecteren, verplaatsen en roteren PP-03-02-01. Voorkennis: Introductie Photoshop (6.0) afgerond. OPDRACHTKAART PP-03-02-01 Voorkennis: Introductie Photoshop (6.0) afgerond. Intro: Na het inkleuren van een lijntekening, gaan we nu delen van foto s bewerken. Je kunt met verschillende selectiegereedschappen

Nadere informatie

Aan de slag met GeoGebra

Aan de slag met GeoGebra Aan de slag met GeoGebra De basis http://www.geogebra.org/ Wat je leert in deze powerpoint: Je kan GeoGebra opstarten Je kan de taal aanpassen Je kan je werk opslaan, fixeren en downloaden als afbeelding

Nadere informatie

Bewerk uw eigen Digibordbij boek

Bewerk uw eigen Digibordbij boek Bewerk uw eigen Digibordbij boek Naast de presentatie van schoolboeken in het Digibordbij systeem is het voor leraren ook mogelijk aanpassingen te maken in de digitale boeken. De leraar kan via een aparte

Nadere informatie

Inhoud. Handleiding Dododent. Beste tandarts of praktijkmanager,

Inhoud. Handleiding Dododent. Beste tandarts of praktijkmanager, Handleiding Dododent Beste tandarts of praktijkmanager, Hartelijk dank voor de aanschaf van een website bij Dodoworks. Hieronder volgt een uitgebreide handleiding van het Dododent systeem waarmee de website

Nadere informatie

Opdracht 1 Maak van een collegekaart met eigen foto in de huisstijl van het Koning Willem 1 College.

Opdracht 1 Maak van een collegekaart met eigen foto in de huisstijl van het Koning Willem 1 College. Collegekaart Opdracht 1 Maak van een collegekaart met eigen foto in de huisstijl van het Koning Willem 1 College. Vensters Voor we met deze eerste opdracht beginnen zorgen we ervoor dat de juiste Vensters

Nadere informatie

Vloeiend en gummetje

Vloeiend en gummetje A d o b e I l l u s t r a t o r C S 4 B a s i s c u r s u s P i e t A l m e k i n d e r s Het is mogelijk om de vloeiendheid van het pad hoger of lager te zetten en u kunt ook aangeven of het pad uit veel

Nadere informatie

Handleiding voor bloemenboek (open boek)- PP 2007

Handleiding voor bloemenboek (open boek)- PP 2007 Handleiding voor bloemenboek (open boek)- PP 2007 1. Raster en hulplijnen Klik met rechter muisknop in een lege dia Klik in het afrolmenu op Raster en hulplijnen en stel onderstaande eigenschappen in 2.

Nadere informatie

digitale ontwerp technieken SketchUp

digitale ontwerp technieken SketchUp L DOT digitale ontwerp technieken SketchUp SketchUp L 1.1 Inleiding Veel klanten van een tuinarchitect kunnen zich moeilijk verbeelden hoe de tuintekening van de architect er in werkelijkheid uit komt

Nadere informatie

Etiketformaat aanpassen

Etiketformaat aanpassen Compad P R A K T I J K T I P 1 Etiketformaat aanpassen Uw software wordt geleverd met een aantal standaard rapporten en etiketten. Het kan voorkomen dat u een afwijkend etiket formaat wil gebruiken dan

Nadere informatie

InDesign downloaden Adobe InDesign

InDesign downloaden Adobe InDesign InDesign downloaden Adobe InDesign is een desktop publishing-programma (DTP) voor het opmaken van pagina's voor drukwerk. Ga via Adobe.com/nl/downloads.html de proefversie downloaden. Allereerst meld je

Nadere informatie

Workshop Digitale fotobewerking.

Workshop Digitale fotobewerking. Workshop Digitale fotobewerking. Doel van deze workshop: het aanleren van de beginselen van Photoshoppen, zodat men daarna zelf thuis eenvoudiger met dit, of een soortgelijk programma, aan het werk kan.

Nadere informatie

Lagen: De rasterlaag in PSP8

Lagen: De rasterlaag in PSP8 Lagen: De rasterlaag in PSP8 Een bestand in PSP is altijd opgebouwd uit één laag of meerdere lagen over elkaar heen. De basislaag heet achtergrond en de verdere lagen worden automatisch genummerd laag

Nadere informatie

Handleiding Word de graad

Handleiding Word de graad Handleiding Word 2010 3de graad Inhoudsopgave Regelafstand 3 Knippen 3 Kopiëren 5 Plakken 6 Tabs 7 Pagina-instellingen 9 Opsommingstekens en nummeringen 12 Kopteksten en voetteksten 14 Paginanummering

Nadere informatie

PowerPoint LL. Heemscan

PowerPoint LL. Heemscan Beste leerling, Je hebt nu een handleiding voor je liggen om de Powerpointpresentatie te maken. Vóór je gaat beginnen, lees je eerst deze handleiding en de tips goed door. Veel succes en veel plezier!

Nadere informatie

SNEL WERKEN MET EXCEL

SNEL WERKEN MET EXCEL SNEL WERKEN MET EXCEL 2013 Computertraining voor 50-plussers PC50plus computertrainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Snel werken met Excel C O M P

Nadere informatie

Beschrijvings SW gebruikers handleiding (V1.1) Voor Apple Macintosh computers Voor Macintosh Computer

Beschrijvings SW gebruikers handleiding (V1.1) Voor Apple Macintosh computers Voor Macintosh Computer Annotation SW User s Guide Beschrijvings SW gebruikers handleiding (V1.1) Voor Apple Macintosh computers Voor Macintosh Computer 2011. 5 PenAndFree Co.,Ltd 0 Deze handleiding beschrijft alle functies die

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding Gebruikershandleiding Training MANUAL DE USUARIO NAC SPORT ELITE Version 1.3.400 Nacsport Training wwww.nacsport.com 1 Index 1- AFBEELDINGEN 2- OEFENINGEN 3- TRAINING 4- KALENDER Nacsport Training wwww.nacsport.com

Nadere informatie

3. Tekentechnieken. Sommige symbolen zijn duidelijk, andere niet. Van links naar rechts staat het symbool (en de werkbalkknop) voor

3. Tekentechnieken. Sommige symbolen zijn duidelijk, andere niet. Van links naar rechts staat het symbool (en de werkbalkknop) voor 3. Tekentechnieken Ocad voorziet een aantal mogelijkheden om voorwerpen te tekenen, afhankelijk van de vorm van de voorwerpen. In de werkbalk vinden we de knoppen voor deze technieken. Sommige symbolen

Nadere informatie

LEEREENHEID 5: VECTORIEEL TEKEN MET INKSCAPE

LEEREENHEID 5: VECTORIEEL TEKEN MET INKSCAPE LEEREENHEID 5: VECTORIEEL TEKEN MET INKSCAPE LEERDOELEN Na het bestuderen van deze leereenheid moet je: Uitleggen wat een vector en raster of bitmaptekening is. Alle tools van de gereedschappen vlot hanteren.

Nadere informatie