DUURZAAM ONDERNEMEN. De kracht van maatschappelijk verantwoord beleggen. door Geert Heuninck, hoofd maatschappelijk verantwoord beleggen, KBC

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DUURZAAM ONDERNEMEN. De kracht van maatschappelijk verantwoord beleggen. door Geert Heuninck, hoofd maatschappelijk verantwoord beleggen, KBC"

Transcriptie

1 DUURZAAM ONDERNEMEN De kracht van maatschappelijk verantwoord beleggen door Geert Heuninck, hoofd maatschappelijk verantwoord beleggen, KBC 23 maart 2010 De Montil - Affligem PreBes vzw Diestersteenweg Kermt Hasselt Tel. 011/ Fax. 011/

2 De kracht van Maatschappelijke Verantwoord Beleggen (MVB) Geert Heuninck Hoofd Maatschappelijk Verantwoord Beleggen KBC Asset Management Maart 2010 Member of the KBC group Inhoud 1/ MVB: wat en waarom? 2/ MVB: hoe? a) Best in class strategie b) Focus strategie 3/ Rendement van MVB 4/ Link met preventie 2 1

3 1/ Maatschappelijk Verantwoord Beleggen bij KBC AM: Onze visie Maatschappelijk Verantwoord Beleggen = Een natuurlijke/logische verderzetting van, en een hefboom voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) Krachtlijnen: Vertrekkende vanuit duidelijke definitie van MVO Zo transparant mogelijk (methodologie/resultaten) Onafhankelijke informatiebronnen Strikte scheiding tussen MVB en fondsbeheer Onder supervisie van externe experten Onze instrumenten: Screening en selectie Stemmen en engagement MVO-ranglijst voor beursgenoteerde bedrijven Win-Win-Win situatie voor: De maatschappij in het algemeen De betrokken bedrijven De belegger MVB MVO Win Win Win 3 1/ MVB bij KBC AM: Sterke groei in vermogen onder beheer Groeiende interesse bij beleggers weerspiegelt zich in stijgend vermogen onder beheer (Asset under Management, AuM) Totale AuM voor MVB bij KBC ( mln) Opdeling MVB (2009 Q4) 52% 23% Q1 09 Q2 09 Q3 09 Q4 Aandelen Vastrentend Aandelen ( mln) Q1 Vastrentend ( mln) Q2 Q Q1 Gestructureerde producten ( mln) Q2 Q3 09 Q Q4 35% Gestructureerde producten Q Q2 Q3 09 Q4 4 2

4 Inhoud 1/ MVB: wat en waarom? 2/ MVB: hoe? a) Best in class strategie b) Focus strategie 3/ Rendement van MVB 4/ Link met de preventie-adviseur 5 2/ Twee strategieën voor MVB bij KBC Best-in-class versus Focus MVB fondsen Best-in-class Focus Screening Selectie Uitsluiting Multicriteriascreening (5 pijlers) (bedrijven en landen) MVO leiders per sector Common exclusion criteria Themarelevantie (water, alternative energy, climate change, agribusiness) Fondsspecifieke criteria (vb. biobrandstoffenbeleid, ) Onderzoek Onafhankelijkheid EIRIS + ASSET4 + internationale instellingen Externe Adviesraad Duurzaamheid (10 academici) EIRIS + ASSET4 + eigen screening Milieuadviescomité (6 experten) Duurzaam universum +/- 700 bedrijven en 18 landen toegelaten +/- 550 bedrijven toegelaten Beleggingsproces Fondsbeheer en aandelenselectie is gelijkaardig aan de traditionele beleggingsfondsen 6 3

5 2a/ Best-in-class strategie: bedrijven Wat is MVO? En welke aspecten zijn van belang? Startpunt = stakeholders Wat zijn de relevante aanspraken? Hoe kan een onderneming zijn morele kwaliteit aantonen? Stakeholders Aandeelhouders Werknemers Clienten (incl. consumenten) Leveranciers Overheid Toekomstige generaties Gemeenschap (incl. omwonenden) Respect Openheid Evenwicht Aanspraken Financieel Sociaal Ecologisch 7 2a/ Best-in-class strategie: bedrijven Welke aanspraken ten aanzien van bedrijven moeten beschouwd worden? Inventaris van de wezenlijke aanspraken volgens triple P benadering Aandeelhouders Aanspraken Sociaal Ecologisch Financieel Selectie door de Externe Adviesraad op basis van morele beoordeling STAKEHOLDRS Werknemers Klanten Leveranciers Overheid meest relevant Toekomstige generaties Gemeenschap minst relevant 8 4

6 2a/ Best-in-class strategie: bedrijven Hoe relevante aanspraken meten? Omzetting van relevante aanspraken in meetbare indicatoren 3 aspecten zijn van belang: 1) Intenties 2) Structuren 2 onafhankelijke dataleveranciers 3) Gedrag EVALUATIE model 9 2a/ Best-in-class strategie: bedrijven Overzicht evaluatiecriteria Lange termijn economisch beleid Economische relaties: klanten en leveranciers Innovatie Integratie van niet-financiële elementen in bedrijfsvoering CSR - Transparantie en rapportering Ethische code Intern Sociaal Beleid Kwaliteit van werkgelegenheid Veiligheid en gezondheid Opleiding en ontwikkeling Diversiteit en gelijke kansen Controverses rond veiligheid en gezondheid van werknemers Concurrentiebelemmerend gedrag Controverses rond diversiteit/gelijke kansen Controverses rond producten en diensten Ondernemingsbestuur Raad van Bestuur: samenstelling en werking Remuneratie bestuur en topmanagement Rechten van de aandeelhouders Omkoping en corruptie: beleid, systemen en rapportering Controverses rond ondernemingsbestuur Mensenrechten & internationale arbeidsnormen Mensenrechten en arbeidsrechten: in het bedrijf en in leveranciersketen Controverses rond volksgezondheid Inbreuken tegen mensenrechtenprincipes of internationale arbeidsnormen Milieu Milieubeleid Milieusystemen Milieurapportering 5 PIJLERS met gelijke weging, score op 100 Jaarlijkse berekening Milieuprestaties Milieu-initiatieven Eco-efficiënte producten en diensten Milieucontroverses Beoordeling van 2100 bedrijven (alle regio s, alle sectoren) 10 5

7 2a/ Best-in-class strategie: bedrijven Overzicht selectiecriteria BEST in CLASS per sector (40% or 20% voor Energie & Mijnbouw) TOTALE score Lange termijn economisch beleid Ondernemings bestuur Milieu Intern Sociaal beleid Mensenrechten en internationale arbeidsnormen 10% WIC 10% WIC 10% WIC 10% WIC 10% WIC WORST in CLASS per pijler (10%) 11 2a/ Best-in-class strategie: bedrijven Selectiecriteria: voorbeeld voor Industriegroep Capital goods 233 companies screened for Industry Group "Capital Goods" 93 companies admitted (40% best-in-class) Additional exclusion of worst-in-class companies on 5 different pillars and application of exclusion criteria Overall Rank Company score (1) (2) (3) (4) (5) WIC 40% 1 Koninklijke Philips Electronics 75% 82% 63% 77% 79% 74% 2 SKF 75% 92% 74% 68% 76% 63% 3 Atlas Copco 74% 91% 67% 70% 80% 63% 30 ACS Actividades de Construccion y Servicios 61% 77% 40% 58% 79% 50% pilar (2) 50 United Technologies 59% 68% 61% 53% 77% 36% Exclusion criteria 63 Sumitomo Corporation 57% 81% 56% 56% 69% 25% pilar (5) 93 SIG 53% 58% 62% 44% 70% 32% 60% 94 General Dynamics 53% 61% 66% 39% 74% 26% 95 Tyco International 53% 71% 48% 47% 62% 36% 103 SolarWorld 52% 63% 41% 66% 59% 32% 130 Caterpillar 49% 73% 47% 59% 44% 21% 172 Wienerberger 44% 40% 47% 28% 63% 43% 203 Boskalis Westminster 41% 45% 44% 28% 63% 26% 230 Beijing Enterprises Holdings 32% 33% 44% 20% 37% 26% 231 Noble Group 32% 36% 42% 23% 39% 18% 232 OKUMA Corporation 30% 33% 39% 22% 34% 26% 233 Hutchison Whampoa 30% 18% 45% 27% 40% 18% (1) Long term economic policy (2) Corporate governance (3) Environment (4) Internal social policy (5) Human rights and labour norms WIC 10% Worst - in - class on one of the pillars 12 6

8 2a/ Best-in-class strategie: bedrijven Overzicht uitsluitingscriteria EVALUATIE criteria SELECTIE criteria UITSLUITINGS criteria DUURZAAM universum (toegelaten tot MVB fondsen) Uitsluitingscriteria Specifieke uitsluitingscriteria: - Controversiële sectoren (defensie, tabaksproducenten, gokbedrijven) - Betrokkenheid bij strategische of nucleaire wapens - Sterke link met ander uitgesloten bedrijf - Beleid ten aanzien van bedrijfsactiviteiten in controversiële landen - Beleid ten aanzien van nucleaire energie - Manuele uitsluiting door EAD Global Compact screening: Mensenrechten arbeidsnormen milieu corruptie Blacklist controversiële wapens 13 2a/ Best-in-class strategie: bedrijven Een breed gediversifieerd duurzaam universum Industry Group EURO Rest of Europe JAP NAM PAC All regions AUTOMOBILES & COMPONENTS BANKS CAPITAL GOODS COMMERCIAL & PROFESSIONAL SERVICES CONSUMER DURABLES & APPAREL CONSUMER SERVICES DIVERSIFIED FINANCIALS ENERGY FOOD & STAPLES RETAILING FOOD BEVERAGE & TOBACCO HEALTH CARE EQUIPMENT & SERVICES HOUSEHOLD & PERSONAL PRODUCTS INSURANCE MATERIALS MEDIA PHARMACEUTICALS BIOTECHNOLOGY REAL ESTATE RETAILING SEMICONDUCTORS & SEMICONDUCTOR EQUIPMENT SOFTWARE & SERVICES TECHNOLOGY HARDWARE & EQUIPMENT TELECOMMUNICATION SERVICES TRANSPORTATION UTILITIES

9 2a/ Best-in-class strategie: bedrijven Transparantie Volledige transparantie op de website: Methodiek en de criteria Screening resultaten (voor alle gescreende bedrijven en landen) Beleggingsfondsen Publicatie monitor duurzaam beleggen Aandeelhoudersdagen en infosessies naar SRI-clienten/prospecten Jaarlijkse NGO meeting Workshop met beursgenoteerde bedrijven Conform EUROSIF transparency guidelines 15 2a/ Best-in-class strategie: bedrijven Voorbeeld Volledige transparantie op de website: : 16 8

10 2a/ Best-in-class strategy: Externe Adviesraad Duurzaamheidsanalyse: een gediversifieerde samenstelling Prof. Em. dr. ir. Eric Tollens Gewoon hoogleraar landbouw- en milieueconomie aan de K.U. Leuven Prof. dr. Patricia Everaert Professor Accountancy en Bedrijfsfinanciering aan de Universiteit Gent Prof. dr. Stefan Marysse Hoogleraar internationale relaties en politiek economie aan de Universiteit Antwerpen Prof. dr. Kurt Devooght Professor Bedrijfsethiek aan de HUBrussel Prof. dr. Luc Hens Vice-decaan van de faculteit geneeskunde en farmacie aan de V.U. Brussel Prof. dr. ir. Patrick Van Damme Professor Tropische en subtropische landbouw en etnobotanie aan de Universiteit Gent Prof. Em. Mieke Van Haegendoren Vice-rector aan de Universiteit van Hasselt, gewoon hoogleraar economische sociologie Prof. drs. Xavier Baeten Manager Strategic Rewards Centre van de Vlerick Management Business School Prof. dr. Eva Brems Professor mensenrechten aan de Universiteit Gent Prof. dr. Luc Van Liedekerke Professor Economics and Ethics at Catholic University of Leuven (Centre for Ethics, Social and Political Philosophy) and at University of Antwerp 17 2/ Twee strategieën voor MVB bij KBC Best-in-class versus Focus MVB fondsen Best-in-class Focus Screening Selectie Uitsluiting Multicriteriascreening (5 pijlers) (bedrijven en landen) MVO leiders per sector Gemeenschappelijke uitsluitingscriteria Themarelevantie (water, alternative energy, climate change, agribusiness) Fondsspecifieke criteria (vb. biobrandstoffenbeleid, ) Onderzoek Onafhankelijkheid EIRIS + ASSET4 + internationale instellingen Externe Adviesraad Duurzaamheid (10 academici) EIRIS + ASSET4 + eigen screening Milieuadviescomité (6 experten) Duurzaam universum +/- 700 bedrijven en 18 landen toegelaten +/- 550 bedrijven toegelaten Beleggingsproces Fondsbeheer en aandelenselectie is gelijkaardig aan de traditionele beleggingsfondsen 18 9

11 2b/ Focus strategie Bedrijven die bijdragen voor een duurzame oplossing van specifieke thema s ECO ECO ECO ECO WATER ALTERNATIVE ENERGY CLIMATE CHANGE AGRI Sinds b/ Focus strategie Sterke investeringsverhalen door structureel onevenwicht tussen vraag en aanbod KBC Eco Fund Water 2000 Waarom een probleem? 1. We kunnen niet leven zonder water. 2. Er is geen subsituut. 3. Aanbod = Vraag Hoe investeren? 1. Nutsbedrijven 2. Uitrusting & materiaal 3. Watertechnologieën 4. Bouw & consulting 5. Milieucontrole Waarom investeren? 1. Vraag/aanbod 2. Investeringen in infras. 3. Strenge wetgeving en kwaliteitsstand. 4. Ontluikende techn. 5. Hoge premies bij overn. 6. Verhoogde internationale focus KBC Eco Fund Alternative Energy 2000 Waarom een probleem? 1. Stijgende olieprijzen. 2. Afhankelijkheid 3. Klimaatsverandering Hoe investeren? 1. Nutsbedrijven 2. Windenergie 3. Zonne-energie 4. Brandstofcellen 5. Biomassa 6. Andere Waarom investeren? 1. Vraag/aanbod 2. Techn.ontwikkelingen 3. Overheidssteun 4. Ontluikende techn. 5. Reductie van olieafhankelijkheid KBC Eco Fund Climate Change 2007 Waarom een probleem? 1. Stijging temperatuur 2. Gewijzigd neerslagpatr. 3. Toenemend aantal orkanen en stormen Hoe investeren? 1. Propere energietechn. 2. Energie-efficiëntie 3. Afvalverwerking en recyclage 4. Water 5. Carbon trading Waarom investeren? 1. Politieke interesse 2. Interesse bij het brede publiek 3. Nood aan investeringen KBC Eco Agri Fund 2008 Waarom een probleem? 1. Stijgende vraag 2. Beperkt aanbod Hoe investeren? 1. Leveranciers 2. Landbouwproducenten 3. Dienstverlening in landbouw 4. Verwerking van landbouwproducten Waarom investeren? 1. Uitbreiding landbouwarsenaal 2. Verhogen productiviteit 3. Precisielandbouw 20 10

12 Inhoud 1/ MVB bij KBC AM: wat en waarom? 2/ MVB bij KBC AM: hoe? a) Best in class strategie b) Focus strategie c) Gemeenschappelijke uitsluitingscriteria 3/ Rendement van MVB 4/ Link met preventie 21 3/ Rendement van MVB Best-in-class strategy De return van het sustainable universe in lijn met de brede markt MSCI-EUR KBC SRI Sep-01 Mar-02 Sep-02 Mar-03 Sep-03 Mar-04 Sep-04 Mar-05 Sep-05 Mar-06 Sep-06 Mar-07 Sep-07 Mar-08 Sep-08 Mar-09 Sep-09 Periode sept 2001 dec

13 3/ Rendement van MVB Best-in-class strategy De return van het sustainable universe in lijn met de brede markt /1/ KBC INSTL.ETHICAL ER.EQ. CAP KBC INSTITUTIONAL FUND EUR.EQ.CLASSIC CAP. Source: Thomson Datastream 23 3/ Rendement van MVB: Focus strategie Thematische MVB fondsen: het thema presteert duidelijk anders dan brede markt /1/ KBC ECO FD.ALTERNATIVE ENERGY CAP KBC ECO FD.WATER CAP MSCI WORLD E - TOT RETURN IND Source: Thomson Datastream 24 12

14 Inhoud 1/ MVB bij KBC AM: wat en waarom? 2/ MVB bij KBC AM: hoe? a) Best in class strategie b) Focus strategie c) Gemeenschappelijke uitsluitingscriteria 3/ Rendement van MVB 4/ Link met de preventie-adviseur 25 4/Link met de preventie-adviseur Cruciale vragen: Is veiligheid en gezondheid een onderdeel van ons analysewerk? Bekijken we enkel beursgenoteerde bedrijven? Wat met de leveranciers/onderaannemers Globaal genomen: In 8 van de 28 hoofdcriteria wordt gerefereerd naar veiligheid en gezondheid Deze criteria wegen voor 23% in de eindscore 26 13

15 4/ Best-in-class strategie: bedrijven Overzicht evaluatiecriteria Lange termijn economisch beleid Economische relaties: klanten en leveranciers Innovatie Integratie van niet-financiële elementen in bedrijfsvoering CSR - Transparantie en rapportering Ethische code Intern Sociaal Beleid Kwaliteit van werkgelegenheid Veiligheid en gezondheid Opleiding en ontwikkeling Diversiteit en gelijke kansen Controverses rond veiligheid en gezondheid van werknemers Concurrentiebelemmerend gedrag Controverses rond diversiteit/gelijke kansen Controverses rond producten en diensten Ondernemingsbestuur Raad van Bestuur: samenstelling en werking Remuneratie bestuur en topmanagement Rechten van de aandeelhouders Omkoping en corruptie: beleid, systemen en rapportering Controverses rond ondernemingsbestuur Mensenrechten & internationale arbeidsnormen Mensenrechten en arbeidsrechten: in het bedrijf en in leveranciersketen Controverses rond volksgezondheid Inbreuken tegen mensenrechtenprincipes of internationale arbeidsnormen Milieu Milieubeleid Milieusystemen Milieurapportering 5 PIJLERS met gelijke weging, score op 100 Jaarlijkse berekening Milieuprestaties Milieu-initiatieven Eco-efficiënte producten en diensten Milieucontroverses Beoordeling van 2100 bedrijven (alle regio s, alle sectoren) 27 4/Link met de preventie-adviseur Social, Environmental and Ethical (SEE) risk management How well do the board and senior management address the Company's SEE risks and opportunities? Community / Crisis Management Does the company report on crisis management systems (preparedness) to reduce or minimize the effects of reputation disasters (public relations), or does it have a reputation disaster recovery plan? Stakeholder reporting Quantitative figures giving details of performance from the following headings: Health & safety, Workforce composition, Employee share ownership, Training and employee development, Staff turnover Product responsibility / Customer Controversies Is the company under the spotlight of the media because of a controversy linked to the company's products or services that have harmed customers or third parties in their health, safety, integrity or privacy Board Level Accountability for Stakeholders is Health and safety responsibility expressly assigned to a named board level Individual 28 14

16 4/Link met de preventie-adviseur Health & safety systems How clear is the evidence of health and safety systems Whether the company has assigned responsibility for health and safety systems to a named senior person. Whether company has received one or more significant awards or commendations for the implementation and content of its health and safety systems. Does company provide clear details of the health and safety training undertaken. Does company provide significant quantitative supporting data (for example, changes in accident rates illustrating its health and safety performance) Maximum score: named senior person, significant awards, clear details of training OR named senior person and detailed quantitative data illustrating changes to performance and/or sectoral comparisons. 29 4/Link met de preventie-adviseur Health & Safety Controversies Is the company under the spotlight of the media because of a controversy linked to workforce health and safety? Training Whether there is a named senior person responsible for training and development The percentage of employees with an annual training and development review Quantitative supporting data to illustrate training and development systems (such as the proportion of employee costs spent on training, amounts of time and money spent on training per employee) Maximum score: Company ensures at least two-thirds of staff have an annual review of training and development needs AND provides significant quantitative supporting data to illustrate its systems for training and development AND assigns responsibility for training and development to a named senior person

17 4/Link met de preventie-adviseur Supply chain policy The policy covers Health and safety Supply chain systems Communication of Policy to Supplier Factory Managers or workers Auditing of facilities/ operations (both Internally and via 3rd Parties (appropriate Auditor may involve NGO/Unions) Monitoring of suppliers and sub-contractors Disclosure of procedure to remedy non-compliance on sourcing standards by suppliers and sub-contractors Details of whistleblowing protection Details of Senior level accountability and the number of reporting levels to CEO Performance incentives for procurement teams or supplier factory managers Supply chain reporting Disclosure of risk assessment and results: for example reports on targeting monitoring through risk assessment or reports on comprehensive coverage of systems details of stakeholder dialogue/engagement: Details of involvement in initiatives. Initiatives must involve more than just companies or industry to count Provides data on supplier performance Response to non compliances found: the Company has responded publicly to noncompliances identified in the last year by external bodies, such as NGOs 31 4/Link met de preventie-adviseur Breaches of key ILO standards How has the Company responded to the allegation(s) of breaches of the key ILO standards on health and safety How has the Company responded to the allegation(s) of breaches of the key ILO standards on health and safety? Definitions for Health & Safety Allegations - these include reported details on alleged failure to apply health & safety principles. Also included are actions by regulatory authorities to impose penalties under health & safety regulations. Responded specifically and in detail to the allegation this includes the Company responding to the probable or known causes of the accident Workforce includes contractors as well as employees. Persons outside the workforce affected could include passengers involved in transport company accidents and communities in the vicinity of factories

18 Conclusies MVB is een snel groeiende niche in beleggingen waarmee: De belegger kan beleggen in die veiligheid en gezondheid hoog in het vaandel dragen Beursgenoteerde bedrijven aangemoedigd worden werk te maken van maatschappelijk verantwoord ondernemen Beleggen in de voortrekkers inzake MVO en veilidheid/gezondheid is zeker geen slecht idee

19 Maatschappelijk verantwoord beleggen (MVB) bij KBC AM volgens het stakeholderconcept Van in 1992 evalueert KBC Asset Management (KBC AM) beursgenoteerde bedrijven op hun inspanningen inzake duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Deze beoordeling wordt gebruikt om uit te maken in welke bedrijven belegd kan worden onder de noemer Maatschappelijk Verantwoord Beleggen (MVB). Het begrip duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen is echter een vlag die vele ladingen dekt en ontbreekt veelal een theoretische onderbouwing. De invulling van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) is bovendien geen statisch gegeven maar evolueert voortdurend, zeker in het licht van de recente financiële crisis. Daarom stelde KBC AM zich de vraag of de gehanteerde duurzaamheidscriteria nog wel in lijn waren met de huidige visies en opvattingen inzake MVO. Het resultaat is een volledig theoretisch onderbouwd evaluatiemodel, opgemaakt vanuit het stakeholderperspectief. Dit model werd uitgewerkt en toegepast op 2100 bedrijven, wereldwijd. Het SRI 1 -team van KBC AM heeft, in nauw overleg met de professoren van de Externe Adviesraad Duurzaamheidsanalyse, zich gedurende anderhalf jaar gebogen over de vraag: Op welke duurzaamheidselementen moeten de bedrijven getoetst worden? Deze vraag is cruciaal om uit te maken wie in aanmerking komt voor de SRI-fondsen en wie niet, en vooral waarom? Door de bedrijven op duurzaamheid te analyseren en de best presterende te selecteren, wordt het belegd kapitaal immers gekanaliseerd naar die bedrijven die op de meest optimale wijze respect opbrengen voor de verschillende stakeholders. Door bovendien transparant te zijn over de beoordeling en de selectie, wordt MVB effectief gezien als een instrument om bedrijven aan te zetten tot meer maatschappelijk verantwoord ondernemen. Het is onze overtuiging dat MVB als hefboom kan dienen om bedrijven te stimuleren in de richting van meer MVO. De groeiende interesse onder investeerders en beleggers voor MVO komt ook duidelijk tot uiting in de spectaculaire groei van het vermogen onder beheer. MVB bij KBC AM groeide van minder dan 300 miljoen euro eind 2004 tot zowat 6,5 miljard euro halfweg De oproep tot meer MVO klinkt almaar luider, ook vanwege de belegger! Als marktleider in België voor wat betreft maatschappelijk verantwoorde beleggingsfondsen, wil KBC AM hierin zijn voortrekkersrol blijven spelen. 1 SRI staat voor Socially Responsible Investments (de meest gebruikte benaming voor maatschappelijk verantwoorde beleggingen) 1 van 5 1 maart 2010

20 Welke aspecten van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen willen we meten? Bij de vernieuwing van het evaluatiemodel is KBC AM begonnen vanaf nul. In samenspraak met de leden van de Externe Adviesraad Duurzaamheidsanalyse werd beslist om te vertrekken vanuit het stakeholderconcept: wie zijn de stakeholders van bedrijven en welke aanspraken kunnen deze maken ten aanzien van bedrijven?. Stakeholders zijn alle individuen en groepen die er aanspraak op kunnen maken dat ondernemingen in hun beleid, ook met de rechten en belangen van deze individuen en groepen rekening houden. De stakeholderstatus kan berusten op meer dan één grondslag: zij die de financiële middelen ter beschikking stellen (eigendomsverhoudingen), zij die deelnemen aan het economische risico (bvb werknemers, managers, ) en de maatschappelijk betrokkenen of getroffenen. Zeven categorieën van stakeholders van een bedrijf werden uiteindelijk weerhouden: aandeelhouders, werknemers, klanten (inclusief consumenten), leveranciers, overheid, toekomstige generaties en gemeenschap (inclusief omwonenden). Om de aanspraken in kaart te brengen die de verschillende stakeholders redelijkerwijs kunnen doen gelden ten aanzien van ondernemingen, hebben de leden van de Externe Adviesraad Duurzaamheidsanalyse zich laten leiden door de basiswaarden respect, openheid en evenwicht. Elke aanspraak moet kunnen herleid worden tot één van deze basiswaarden. Ze duiden morele kwaliteiten aan die we willen terugvinden in het ondernemingsverkeer. Respect staat voor bewuste aandacht van het bedrijf voor de rechten en belangen van al haar stakeholders. Openheid staat voor het verschaffen en toegankelijk maken van alle informatie waar stakeholders aanspraak op mogen maken (betrouwbaarheid en transparantie zijn hierbij belangrijk). Evenwicht staat voor de zorgvuldige afweging die ondernemingen maken tussen hun eigen rechten en belangen en die van hun stakeholders. We denken daarbij aan een bewust nagestreefde balans tussen financiële, sociale en milieufactoren, en tussen een korte en een lange termijn perspectief. Dergelijke waardenaanpak heeft het voordeel dat het accent expliciet ligt op de morele kwaliteit die van een maatschappelijk verantwoorde onderneming mag verwacht worden: Is een bepaald gedrag in overeenstemming met de basiswaarden?. Deze sterk op waarden georiënteerde aanpak werd praktisch vertaald naar een opdeling in domeinen om te komen tot een meer hanteerbare inventarisatie van aanspraken. De meest gekende domeinbenadering is die van de triple P (People, Planet, Profit), soms aangevuld met andere categorieën zoals mensenrechten of deugdelijk bestuur. Hoewel dergelijke domeinaanpak op een gebrekkige morele argumentatie berust, heeft ze zeker haar ordenende kwaliteiten. Het resultaat is een theoretische MVO-matrix waarin de verschillende relaties van alle stakeholders met het bedrijf in kaart worden gebracht. AANSPRAKEN Sociaal Ecologisch Financieel Aandeelhouders STKEHOLDERS Werknemers Klanten Leveranciers Overheid Toekomstige generaties Gemeenschap 2 van 5 1 maart 2010

21 In een volgende stap hebben de leden van de Externe Adviesraad Duurzaamheidsanalyse aan elk van de geïnventariseerde aanspraken een moreel gewicht toegekend. Omdat maatschappelijke verwachtingen in ons model een voorname rol spelen is de vraag naar de geldigheid en de rechtvaardigheid van deze aanspraken van belang. Wordt een overtuiging in voldoende mate gedeeld in het publieke debat? De claim van de stakeholdergroep Gemeenschap om te mogen delen in de winst van een onderneming (via giften, liefdadigheid) doorstaat de toets van het publieke debat niet en valt daardoor af als legitieme aanspraak. Ook bijvoorbeeld de aanspraak van leveranciers ten aanzien van een bedrijf voor het aangaan van langdurige verbintenissen wordt niet weerhouden. Na afweging van de morele relevantie is de Externe Adviesraad Duurzaamheid gekomen tot een selectie van aanspraken die zeker een plaats verdienen in het evaluatiemodel. Met dit unieke en vernieuwende concept, vertrekkende vanuit het stakeholderperspectief, wordt een sterk gefundeerde onderbouw gecreëerd om de prestaties van bedrijven op vlak van MVO te beoordelen. Hoe Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen meten? Eenmaal in kaart gebracht wat er gemeten moet worden, stelt zich de vraag: hoe?. Daarbij zijn drie vragen belangrijk: - Wat zijn de intenties van een bedrijf? - Welke structuren zijn aanwezig in het bedrijf om deze intenties in daden om te zetten? - Wat is het effectieve gedrag van het bedrijf? Op milieuvlak bijvoorbeeld worden intenties verwoord in het milieubeleid dat een bedrijf opstelt. Het opzetten van een milieumanagementsysteem zorgt voor de realisatie van deze intenties. Het gedrag ten slotte, wordt gemeten aan de milieuprestaties en aan het voorkomen van eventuele controverses rond milieuvervuiling. Om zowel intenties, structuren als gedrag te meten doet KBC AM een beroep op informatie afkomstig van twee verschillende onafhankelijke dataleveranciers. EIRIS en ASSET4 leveren samen de noodzakelijke extra-financiële data om zowat alle relevante aanspraken te kunnen meten. EIRIS is een onafhankelijke not-for-profit organisatie met 25 jaar ervaring in het ondersteunen van maatschappelijk verantwoorde beleggingen. Doordat EIRIS gesitueerd is in London en ontstaan is uit een NGO, bekijkt EIRIS MVO meer vanuit een Angelsaksisch en een meer ethisch oogpunt. ASSET4 is een gespecialiseerd onderzoeksbureau met hoofdzetel in Zwitserland met een zeer uitgebreide database van transparante en objectieve extra-financiële informatie en heeft een meer continentale visie op MVO. Door beide dataleveranciers te combineren kan KBC AM zowat alle relevante aanspraken uit de MVO-matrix meten en wordt een bijkomende controle ingebouwd voor de kwaliteit van de data. In 2009 maken iets meer dan 2100 bedrijven wereldwijd deel uit van het onderzoeksuniversum. Deze ruime selectie van bedrijven wordt gescoord op basis van een methodologie die verderop in dit artikel wordt toegelicht. De screeningsresultaten worden nadien ook voorgelegd aan de Externe Adviesraad Duurzaamheidsanalyse waarbij deze experten controleren of de beoordeling correct verlopen is. 3 van 5 1 maart 2010

22 Beleggingspropositie van KBC AM Vanuit een selectie van relevante aanspraken die stakeholders maken ten aanzien van bedrijven werd zoals hierboven beschreven een verzameling van meetbare indicatoren verkregen. Hoe wordt dit nu concreet vertaald in een beleggingsvoorstel van KBC AM aan de maatschappelijk verantwoorde belegger? Hiertoe worden de gekozen meetpunten uit de meetbare MVO-matrix gestructureerd in vijf pijlers: 1. Lange termijn economisch beleid; 2. Ondernemingsbestuur; 3. Milieu; 4. Intern sociaal beleid; 5. Mensenrechten en internationale arbeidsnormen. Alle relevante aanspraken zitten vervat in één of meerdere onderliggende criteria en worden zo in rekening gebracht bij de evaluatie van de inspanningen van een bedrijf op vlak van MVO. Elk van deze vijf pijlers heeft een gelijk gewicht (20%) in het eindresultaat. De gewichten voor de onderliggende criteria worden toegekend door de Externe Adviesraad Duurzaamheidsanalyse op basis van de morele relevantie van de achterliggende aanspraken. Om in aanmerking te komen voor maatschappelijk verantwoorde beleggingen van KBC moet een bedrijf voldoen aan alle selectiecriteria, en mag het niet gevat zijn door een van de uitsluitingcriteria. A) Selectiecriteria KBC Asset Management hanteert 2 selectieprincipes om te komen tot een beleggingsuniversum van bedrijven: 1) BEST in CLASS Op basis van de screeningscriteria krijgen bedrijven een procentuele duurzaamheidsscore. Zo kunnen we de bedrijven rangschikken per bedrijfstak (=sector). Per sector worden de 40% best scorende bedrijven (beste van de klas) opgenomen in het duurzaam bedrijvenuniversum. Voor de sectoren Energie en Mijnbouw zijn we strenger en nemen we enkel de 20% beste bedrijven op. 2) WORST in CLASS We rangschikken alle beoordeelde bedrijven - over alle sectoren heen - per pijler. De 10% slechtst scorende bedrijven per pijler worden bijkomend uitgesloten. 4 van 5 1 maart 2010

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011

Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder. 14 december 2011 Ervaringen met GRI en CO2-Prestatieladder 14 december 2011 Overzicht presentatie Intro VGG Communicatie en organisatie GRI en Jaarbeeld CO2 en Prestatieladder Transparantiebenchmark Aanbestedingen Slide

Nadere informatie

KBC en duurzaamheid in een veranderende omgeving. NGO- ontmoeting 19 mei 2010

KBC en duurzaamheid in een veranderende omgeving. NGO- ontmoeting 19 mei 2010 KBC en duurzaamheid in een veranderende omgeving NGO- ontmoeting 19 mei 2010 Agenda Inleiding Jan Vanhevel - CEO KBC Groep Duurzaamheid bij KBC Erik Luts - Algemeen Directeur Facilitair bedrijf, Financiële

Nadere informatie

Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders?

Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders? Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders? Carolus van de Ven Hoofd vermogensadvies 18 december 2006 Agenda - Definitie duurzaam beleggen - Hoofdvormen - Historie / Huidige situatie - Corporate

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006

Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise. Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 Duurzame ontwikkeling met én binnen ABN AMRO IBM Future enterprise Vincent G.P. van Assem ABN AMRO Amsterdam, 13 september 2006 1 Planet The world is flat 2 People 3 Wereldbevolking: 6.541.920.085 (per

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

Integrating sustainability information into the investment process. ING Bank Duurzaam Beleggen Jaap van den Ende Amsterdam October 29 th, 2008

Integrating sustainability information into the investment process. ING Bank Duurzaam Beleggen Jaap van den Ende Amsterdam October 29 th, 2008 Integrating sustainability information into the investment process ING Bank Duurzaam Beleggen Jaap van den Ende Amsterdam October 29 th, 2008 Content Introduction Gathering of information ING sustainability

Nadere informatie

Duurzaam Beleggen. Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium "Hoe te beleggen in turbulente tijden?" 2 april 2016

Duurzaam Beleggen. Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium Hoe te beleggen in turbulente tijden? 2 april 2016 Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium "Hoe te beleggen in turbulente tijden?" 2 april 2016 2014 Morningstar. All Rights Reserved. Agenda Morningstar Duurzaam Beleggen Introductie Morningstar

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN)

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) 6e Sustainability Congres 17 maart 2005 Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) Programma Voorstel voor ISO Guidance on Social Responsibility Resultaten eerste vergadering

Nadere informatie

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER Beringen, 18 juni 2015 www.pldw.be - 1 - BELEGGEN VOLGENS UW WAARDEN TOEGANG TOT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER DOOR DE KRACHTEN VAN TWEE SPECIALISTEN TE BUNDELEN Meer dan

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn

ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn ISO 26000, wereldwijde MVO richtlijn Zet goede bedoelingen om in goede acties Ingeborg Boon NEN met dank aan Hans Kröder 1 Europees: 30 leden Wereldwijd: 159 leden ruim 60 jaar 18.000 publicaties Missie:

Nadere informatie

Next Generation Risk Based Certification

Next Generation Risk Based Certification BUSINESS ASSURANCE Next Generation Risk Based Certification DNV GL Relatiedag - 11 november 2014 Albert Zwiesereijn 2014-06-05 1 SAFER, SMARTER, GREENER Albert Zwiesereijn 37 jaar Voor DNV GL Officier

Nadere informatie

Investeren met Impact

Investeren met Impact 1 Investeren met Impact 2 Hoe uw vermogen financieel én maatschappelijk kan renderen. 3 Vergrijzing: 19,2% van de Belgische bevolking zal in 2020 ouder zijn dan 65 (vandaag is dat 17,9%). 1 Milieu: 6%

Nadere informatie

MVO. MVO Prestatieladder. Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s. People Planet Profit. MVO kan bijdragen om deze balans te vinden.

MVO. MVO Prestatieladder. Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s. People Planet Profit. MVO kan bijdragen om deze balans te vinden. MVO meetbaar gemaakt Themabijeenkomst VNO NCW 22 november 2010 MVO-Prestatieladder MVO Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s People Planet Profit MVO kan bijdragen om deze balans te vinden Wat valt

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen

Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Een andere blik op fraude en integriteit: zicht op geld- en goederenstromen Hans Schoolderman Building trust in food Food Supply and Integrity Services October 2015 VMT congres, 13 oktober Hans Schoolderman

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

HoE kwam dit duurzaamheids- verslag tot StAnd?

HoE kwam dit duurzaamheids- verslag tot StAnd? hoofdstuk 2 Hoe kwam dit duurzaamheidsverslag tot stand? Voor de opmaak van dit duurzaamheidsverslag heeft AWDC beroep gedaan op de richtlijnen voor duurzaamheidsrapportering van Global Reporting Initiative

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Gebruik van GRI-indicatoren voor interne sturingsprocessen. Mark van Rijn 14 October 2004

Gebruik van GRI-indicatoren voor interne sturingsprocessen. Mark van Rijn 14 October 2004 Gebruik van GRI-indicatoren voor interne sturingsprocessen Mark van Rijn 14 October 2004 Een jaar geleden... Heineken verwijderd uit DJSI STOXX Positie binnen FTSE4Good onder druk Heineken scoort laag

Nadere informatie

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV Code Duurzaam Beleggen VvV onderdeel inhoud verschil artikel 1 De Code Duurzaam Beleggen opgesteld door het Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective Editors: J.J.A. Hamers CA. Schwarz B.T.M. Steins Bisschop Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective INTERSENTIA METRO TABLE OF CONTENTS Woord

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

Indicator Description Page number Remarks Level. Strategy & analysis 8-9. Organizational profile 2, 4-5 2,4 2,4 2-3

Indicator Description Page number Remarks Level. Strategy & analysis 8-9. Organizational profile 2, 4-5 2,4 2,4 2-3 GRI-tabel ROCKWOOL Roermond doet verslag overeenkomstig het Core toepassingsniveau. De meeste materiële, niet-financiële informatie is in dit verslag opgenomen. Het beleid van de Group voorziet in het

Nadere informatie

Publieke verwachtingen (1) Grote ondernemingen zouden moeten op zodanige wijze moeten opereren dat hun producten het milieu niet schaden 81%

Publieke verwachtingen (1) Grote ondernemingen zouden moeten op zodanige wijze moeten opereren dat hun producten het milieu niet schaden 81% GLOBAL SERVICE / INDUSTRY KPMG GLOBAL SUSTAINABILITY SERVICES Duurzaam vermogensbeheer vanuit het perspectief van overheden Utrecht, Karel V, 18 december 2006 ADVISORY Floris Lambrechtsen Agenda Doel van

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties

Benefits Management. Continue verbetering van bedrijfsprestaties Benefits Management Continue verbetering van bedrijfsprestaties Agenda Logica 2010. All rights reserved No. 2 Mind mapping Logica 2010. All rights reserved No. 3 Opdracht Maak een Mindmap voor Kennis Management

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

ALGEMEEN. Vestiging (plaats) Naam/namen geïnterviewde personen. Naam student(en)

ALGEMEEN. Vestiging (plaats) Naam/namen geïnterviewde personen. Naam student(en) ALGEMEEN Naam bedrijf/organisatie: Vestiging (plaats) Naam/namen geïnterviewde personen Naam student(en) 1 In wat voor sector is het bedrijf waar je stage loopt werkzaam? 2 Wat is het karakter van de hoofdactiviteit

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen in KBC Duurzaam en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (Corporate Social Responsibility of CSR)

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

1 BNP PARIBAS FORTIS AG INSURANCE SMART INVEST BON SRI EUROPE AANKONDIGING VAN CERTIFICATIE Aan de intekenaars, Aan het publiek, Forum ETHIBEL vzw i werd aangesteld door AG Insurance SA en BNP Paribas

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management

De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management De tien gouden regels voor het beleggen in aandelen door Aberdeen Asset Management Finance Avenue, 14 november 2015 Christophe Palumbo, Senior Business Development Manager Benelux Aberdeen Asset Management

Nadere informatie

Randstad: ondernemen en waarde creëren voor de maatschappij. stakeholderpanel i.s.m. Kauri Brussel, 12 mei 2011

Randstad: ondernemen en waarde creëren voor de maatschappij. stakeholderpanel i.s.m. Kauri Brussel, 12 mei 2011 Randstad: ondernemen en waarde creëren voor de maatschappij stakeholderpanel i.s.m. Kauri Brussel, 12 mei 2011 1 Randstad internationaal Op één na grootste leverancier van HR-diensten 43 landen 14,1 miljard

Nadere informatie

Van Risicomanagement naar Waarde Creatie. Duurzaam Inkopen 3.0

Van Risicomanagement naar Waarde Creatie. Duurzaam Inkopen 3.0 Van Risicomanagement naar Waarde Creatie Duurzaam Inkopen 3.0 Content Wie zijn wij Verdwaald in het woud Duurzaamheid gedefinieerd Drijfveren duurzaamheid Duurzaam inkopen De reis naar waardecreatie FIRmus

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Onno Elzinga, BMD Advies Oost, 2 juni 2010

Onno Elzinga, BMD Advies Oost, 2 juni 2010 Duurzaam ondernemen Waar praten we over? Onno Elzinga, BMD Advies Oost, 2 juni 2010 Onderwerpen Duurzaam ondernemen. Waar praten we over? Wat is MVO? Ontwikkelingen Waarom duurzaam ondernemen? ISO 26000

Nadere informatie

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg?

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Workshop Public & Private Governance Wageningen UR / MinBuZa Th Hague, February 1, 2013 The Hague, Febr. 1, 2013 Public & Private Governance slide 1 Initiatieven

Nadere informatie

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Chris E. Dutilh Stichting DuVo/Unilever Benelux Conferentie Winst uit Agrologistiek Monster, 16 februari 2009 Doelstelling DuVo-studie In beeld brengen of, en

Nadere informatie

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS 26 november 2014 Aart Bitter@ISGcom.nl www.information-security-governance.com Disaster Recovery Plan 2 The Bitter Brew Case To Brew or not to Brew, That s

Nadere informatie

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei managing people meeting aspirations Natuurlijke groei geloof Wij hebben een gemeenschappelijke visie pagina - managing people, meeting aspirations Vandaag verhoogt CPM de prestaties op elk niveau van uw

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen Musea

Duurzaam ondernemen Musea Duurzaam ondernemen Musea Kunst voor bedrijfsvoering Rob van Tilburg Mei 2012 DHV 2012 All rights reserved Alleen voor intern gebruik Welkom en agenda Definitie en duiding duurzaam ondernemen Omgang bedrijven

Nadere informatie

Europese transparantierichtlijnen inzake SRI

Europese transparantierichtlijnen inzake SRI Europese transparantierichtlijnen inzake SRI Engagementsverklaring door KBC Asset Management Maatschappelijk Verantwoorde Beleggingen aanbieden is een essentieel deel van de strategische positie en het

Nadere informatie

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten.

Voor vandaag. Balanced Scorecard & EFQM. 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004. Aan de hand van het 4x4 model. De 3 facetten. Balanced Scorecard & EFQM 2de Netwerk Kwaliteit Brussel 22-apr-2004 Voor vandaag! Grondslagen van Balanced Scorecard Aan de hand van het 4x4 model! Het EFQM model in vogelvlucht De 3 facetten! De LAT-relatie

Nadere informatie

EFSI Info-session for the Flemish Region

EFSI Info-session for the Flemish Region EFSI Info-session for the Flemish Region Publieke financiering van infrastructuurprojecten voor transport, ziekenhuizen, onderwijs, water en energie,... Brussels, 14 September 2015 1 Eligibility voor EFSI

Nadere informatie

MVO gedragscode gavilar B.V.

MVO gedragscode gavilar B.V. PAGINA 1 MVO gedragscode B.V. Documentgegevens Bedrijf Adres Opgesteld Gecontroleerd Akkoord : B.V. : Kamerlingh Onnesweg 63, 3316 GK Dordrecht : R. ten Hove : QHSE-coördinator : P. Klijs : Operations

Nadere informatie

Ad Hoc rapportage of constante sturing. Presentatie door: Paul Brands Regional Account Executive

Ad Hoc rapportage of constante sturing. Presentatie door: Paul Brands Regional Account Executive 1 Ad Hoc rapportage of constante sturing Presentatie door: Paul Brands Regional Account Executive Agenda 2 Wie zijn wij? Duurzaam ondernemen / Informatie voorziening. Veranderende inzichten. Knelpunten

Nadere informatie

Index van de GRI-inhoud

Index van de GRI-inhoud Index van de GRI-inhoud Algemene informatie-elementen G4-32 Algemene informatieelementen Jaarlijks Financieel Verslag 204 Pagina( s) Externe controle Strategie en Analyse G4-2: Brief aan de aandeelhouders

Nadere informatie

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren

Teslin Capital Management BV. Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Teslin Capital Management BV Fatsoenlijk Ondernemen en Investeren Versie november 2014 2 Onze visie: Een onderneming heeft als doel waarde te creëren op de lange termijn, met inachtneming van de belangen

Nadere informatie

Incofin cvso: investeren in microfinanciering

Incofin cvso: investeren in microfinanciering Incofin cvso: investeren in microfinanciering Presentatie Finance Avenue 2013 Loïc De Cannière CEO Incofin Investment Management 16 november 2013 Agenda Incofin Investment Management: wie zijn we en wat

Nadere informatie

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004 Studiedag De modernisering van het begroten in België Brussel, 11 mei 2004 Internationale trends in overheidsbegroten Prof. dr. Geert Bouckaert A. Internationale trends Inhoud 1. Gebruik van prestatiegegevens

Nadere informatie

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1

CobiT. Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 CobiT Drs. Rob M.J. Christiaanse RA PI themabijeenkomst Utrecht 29 juni 2005 9/2/2005 1 Control objectives for information and related Technology Lezenswaardig: 1. CobiT, Opkomst, ondergang en opleving

Nadere informatie

www.heigo.nl Start date membership september 2005 Organisational chart

www.heigo.nl Start date membership september 2005 Organisational chart www.heigo.nl Start date membership september 005 Organisational chart DIRECTIE MANAGEMENT TEAM ADMINISTRATIE AUTOMATISERING 3 KWALITEITSZORG PERSONEEL ORGANISATIE LOGISTIEK INKOOP MAGAZIJN EXPEDITIE 7

Nadere informatie

Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015

Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015 Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015 Mission: Creating Responsible Business in society Vision: Sustainability Coach Values: Responsibility & Respect Ons Engagement geïntegreerd

Nadere informatie

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner Voorwoord In 2011 ondertekende Wealth Management Partners (WMP) zowel de United Nations Principles for Responsible Investments (UNPRI) als de UN Global Compact (UNGC). Dit was voor ons de stimulans om

Nadere informatie

De benchmark geanalyseerd

De benchmark geanalyseerd Datum 21-05-2015 1 De benchmark geanalyseerd Master studies naar de uitkomsten van de Transparantie Benchmark Allard Hibma MSc Prof. dr. Dick de Waard Datum 21-05-2015 2 Agenda Introductie Toelichting

Nadere informatie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie 1 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technische hype cycles 2 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technologische trends en veranderingen Big data & internet

Nadere informatie

Dutch Sustainability Research

Dutch Sustainability Research Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen ANP 2002/FOTO: PICTOR UNIPHOTO Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen Uw klant, bestuur of management vraagt

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

KBC wil met haar activiteiten bijdragen tot de economische, sociale en ecologische vooruitgang van haar werkgebieden. De maatschappelijke rol van KBC

KBC wil met haar activiteiten bijdragen tot de economische, sociale en ecologische vooruitgang van haar werkgebieden. De maatschappelijke rol van KBC Duurzaam beleggen KBC wil met haar activiteiten bijdragen tot de economische, sociale en ecologische vooruitgang van haar werkgebieden. De maatschappelijke rol van KBC komt ook tot uiting in haar producten.

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

MVO-Event Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen doenbaar en zichtbaar maken in Vlaanderen. Het belang van ketensamenwerking.

MVO-Event Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen doenbaar en zichtbaar maken in Vlaanderen. Het belang van ketensamenwerking. MVO-Event Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen doenbaar en zichtbaar maken in Vlaanderen. Het belang van ketensamenwerking. Bernard MAZIJN Brussel, 26 januari 2012 Problemen in de keten. Soms in de media

Nadere informatie

Informatiebeveiliging & ISO/IEC 27001:2013

Informatiebeveiliging & ISO/IEC 27001:2013 Informatiebeveiliging & ISO/IEC 27001:2013 Aart Bitter Haarlem, 18 maart 2014 Kwaliteitskring Noord-Holland www.information-security-governance.com Agenda 13:45-14:15 - Informatiebeveiliging Introductie

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Is systeemgericht toezicht voor een bedrijf van belang? Presentatie BZW Masterclass Veiligheid. Moerdijk, 30 Juni 2011

Is systeemgericht toezicht voor een bedrijf van belang? Presentatie BZW Masterclass Veiligheid. Moerdijk, 30 Juni 2011 Is systeemgericht toezicht voor een bedrijf van belang? Presentatie BZW Masterclass Veiligheid Moerdijk, 30 Juni 2011 Annemarie van der Rest Manager Health, Safety and Environmental Affairs Shell Nederland

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

Ranking Verloningsoptimalisaties. Februari 2015

Ranking Verloningsoptimalisaties. Februari 2015 Ranking Verloningsoptimalisaties Februari 2015 Loonsverhoging - Brutoloonsverhoging werknemer (op jaarbasis) 1.000,00 - RSZ werkgever (35%) + 350,00 - Brutokostprijs werkgever 1.350,00 - Belastingbesparing

Nadere informatie

Corporate Social Responsibility

Corporate Social Responsibility Corporate Social Responsibility Maatschappelijk verantwoord omgaan met klanten Dr. Jenny van Doorn Prof. dr. P.C. Verhoef Rapport CIC-2012-01 ISBN 978-90-367-5486-6 Onderzoeksrapport maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol?

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Dr. Jos Delbeke, DG Klimaat Actie, Europese Commissie, Universiteit Hasselt, 25/2/2014 Overzicht 1. Klimaat en energie: waar

Nadere informatie

STRATEGIE VOOR KMO S PROF. DR. KURT VERWEIRE

STRATEGIE VOOR KMO S PROF. DR. KURT VERWEIRE STRATEGIE VOOR KMO S PROF. DR. KURT VERWEIRE TOOLS VOOR MANAGERS 2 Vlerick Business School 1WAT IS STRATEGIE? WHAT IS STRATEGY? 4 Vlerick Business School Formulating Winning Business Strategies MISSIE,

Nadere informatie

Management van baten Evolutie in denken

Management van baten Evolutie in denken Management van baten Evolutie in denken IPMA interessegroep procesmanagement Versie 0.1 jd0912 Management van baten Setting the direction high Relative market share low low Growth potential high Strategic

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Kwaliteit in Wessanen. ISO 9001 en 14001 certificatie

Kwaliteit in Wessanen. ISO 9001 en 14001 certificatie Kwaliteit in Wessanen ISO 9001 en 14001 certificatie Inhoud 1. Introductie Wessanen 2. Waarom kwaliteit een speerpunt is 3. De routekaart 4. Het certificatieproces 5. De verbeteringen vasthouden 6. Naar

Nadere informatie

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor?

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? 8 Ondernemers voor Ondernemers Jaarverslag 2014 9 Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? Missie De missie van de vzw Ondernemers voor Ondernemers (opgericht in 2000) is het bevorderen van duurzame

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

ASN Bank Issuepaper. Staatsobligaties

ASN Bank Issuepaper. Staatsobligaties ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties november 2012 2 A Samenvatting In deze ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties komen aan bod: A Samenvatting B Inleiding C Selectiecriteria

Nadere informatie

Water Stewardship Journey Water Use Efficiency tijdens de productie van gewasbeschermingsmiddelen

Water Stewardship Journey Water Use Efficiency tijdens de productie van gewasbeschermingsmiddelen Water Stewardship Journey Water Use Efficiency tijdens de productie van gewasbeschermingsmiddelen May 28 th, 2015 Tom Vereijken Water-uitdagingen en -risico s Water Stewardship EWS: Hoe betrokken te raken

Nadere informatie

Materialiteit en waardecreatie. Jos Reinhoudt 21 mei 2015

Materialiteit en waardecreatie. Jos Reinhoudt 21 mei 2015 Materialiteit en waardecreatie Jos Reinhoudt 21 mei 2015 JOS REINHOUDT MVO Nederland Speerpuntonderwerpen: Transparantie Stakeholderdialoog Impact MVO Trendrapport 2015 j.reinhoudt@mvonederland.nl @JosReinhoudt

Nadere informatie

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management Offshore Outsourcing van Infrastructure Management an emerging opportunity dr. Erik Beulen Atos Origin/Tilburg University 1 Agenda Introductie Ontwikkelingen Risicovergelijking Best practices Conclusies

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie