MAATSCHAPPELIJK VERSLAG SUSTAINABILITY REPORT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MAATSCHAPPELIJK VERSLAG SUSTAINABILITY REPORT"

Transcriptie

1 Aluchemie MAATSCHAPPELIJK VERSLAG SUSTAINABILITY REPORT 2009

2 Inhoud Contents ALUCHEMIE Voorwoord / Introduction 3 Productie / Production 4 HSEQ 7 Customer Services 12 Milieu / Environment 14 Afvalmanagement / Waste 19 Engineering 23 P & O / Human Resources 26 OR / Works Council 29 PAR 30 02

3 RIO TINTO ALCAN Investeren in kwaliteit en zorg voor mens en milieu 2009 was het jaar waarin de economische recessie zijn dieptepunt heeft bereikt. Dat heeft uiteraard ook effect gehad op de aluminiummarkt en -productie. Hoopten we in 2008 nog dat 2009 het oogstjaar zou worden, in 2009 werden we genoodzaakt scherp aan de wind te zeilen en onze groeiambities uit te stellen. Als gevolg van de terugval in de vraag naar aluminium hebben we onze productie naar beneden bijgesteld van ton naar ton anoden. Dit heeft zijn weerslag gehad op de benodigde personele capaciteit. Als gevolg van het feit dat medewerkers gebruik hebben gemaakt van (pre)pensioen en er bovendien sprake was van natuurlijk verloop heeft dit gelukkig niet geleid tot gedwongen ontslagen. Hoewel de wereldwijde recessie natuurlijk niet tot gejuich leidt, hebben we in 2009 desondanks mijlpalen weten te realiseren. Op 6 juli 2009 stelde de Minister van VROM, Jacqueline Cramer, in aanwezigheid van ons personeel, onze stakeholders en toeleveranciers de grootste rookgasreinigingsinstallatie ter wereld in zijn soort in gebruik. Met de installatie wordt stankoverlast voor de omgeving voorkomen en wordt de uitstoot van PAK s (Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen), die als het gevolg van ons productieproces ontstaan, met meer dan 98% teruggebracht. Op veiligheidsgebied hebben we in 2009 het beste resultaat sinds lange tijd geboekt. Iets om echt trots op te zijn. We hebben in 2009 ook meer preventief onderhoud gepleegd aan installaties en onze ovens. Wat dat betreft mogen we 2009 bestempelen als het jaar waarin we hebben laten zien dat we serieus werk maken van ons streven om zorg voor mens en milieu centraal te stellen. Bovendien zijn we in staat geweest creatief met geld en tijd om te gaan, met soms verrassende resultaten tot gevolg. Op de belangrijkste ontwikkelingen in 2009 ga ik graag dieper in. HSE Voor zover we hebben kunnen achterhalen, was 2009 op het gebied van veiligheid het beste jaar voor Aluchemie ooit, getuige de score van AIFR 0,21. Die score laat niet alleen zien dat we binnen Aluchemie verdere vooruitgang hebben geboekt, ook binnen Rio Tinto Alcan, waar Aluchemie deel van uitmaakt, lopen we voorop. Het totaal aantal incidenten betrof in 2009 zesentwintig, waarbij gelukkig slechts één medische behandeling vereist was, maar geen lost time. Het veiligheidsbewustzijn groeit binnen Aluchemie en wordt begeleid en verder uitgebreid met behulp van zogenaamde dagelijkse HSE-tours waarbij directie, teamleiders, supervisors en HSE-coördinatoren veiligheidsrondes lopen. Bovendien wordt het veiligheidsbewustzijn verder vergroot door BeST. BeST staat voor Be Safe Together en is een werkwijze van Rio Tinto Alcan om incidenten te voorkomen. Veiligheid is voor Aluchemie een centraal uitgangspunt en het is van belang dat de aandacht ervoor bij iedereen op een hoog niveau staat. Ons doel is tenslotte om geen incidenten meer te hebben en niet zozeer om best in class te zijn. Klanten en kwaliteit Als gevolg van de terugvallende vraag naar aluminium in de eerste helft van 2009 was de vraag naar anoden eveneens gering. Hierdoor werden we gedwongen naar nieuwe afzetmarkten te zoeken. Die afzetmarkten hebben we gelukkig ook weten te vinden. Vooral uit het Midden-Oosten (Dubai, Verenigde Arabische Emiraten en Qatar) is belangstelling voor onze anoden getoond, evenals uit Afrika (Mozambique). De belangstelling voor onze producten is met name terug te voeren op de goede reputatie die Aluchemie heeft en de hoge kwaliteit anoden die wij volgens specificatie van de klant leveren. Dit levert een groot voordeel op ten opzichte van onze concurrentie uit China die vooral op prijs wil concurreren. De eerste terugkoppeling die we van onze nieuwe klanten ontvingen is bijzonder positief en is een indicatie voor een goede en lange termijn relatie. In 2009 zijn ook weer grote vorderingen gemaakt op het gebied van monitoring van de hoge kwaliteit die wij willen leveren. Dankzij de stappen die we het afgelopen jaar hebben gezet weten we nu eerder waar eventuele problemen zitten en zijn we in staat sneller pro-actief te reageren. Hierdoor kunnen we beter en sneller inspelen op wijzigingen in ons productieproces. Het programma De Nieuwe Aanpak (DNA), een nieuwe Management Control Cycle, is inmiddels afgesloten en heeft de doelen gerealiseerd die wij daarmee beoogden. Niet alleen de systemen, structuren en processen hebben bijgedragen aan een verdere kwaliteitsverbetering, ook het gedrag, de houding en het bewustzijn van onze medewerkers is zich steeds meer gaan richten op kwaliteit. Zelf initiatieven ontplooien en eigen verantwoordelijkheden kennen en nemen is vanzelfsprekender geworden en verder Hoewel de eerste signalen positief lijken voor 2010, zal de praktijk moeten uitwijzen of de markt ook daadwerkelijk aantrekt. In ieder geval heeft een aantal in 2009 verworven nieuwe klanten nieuwe bestellingen geplaatst voor Op basis van kwaliteit en onze zorg voor mens en milieu willen we ook in 2010 nieuwe klanten zien te werven en het vertrouwen van bestaande klanten verder bestendigen. Dat zal een positief effect hebben op de productie en de resultaten. Voor die voorziene groei is dan ook weer extra capaciteit nodig die we gedeeltelijk zullen inhuren en anderzijds via vacatures willen invullen. Onze investeringsplannen zijn weer uit de ijskast gehaald en zullen ter goedkeuring worden voorgelegd. Met de nadruk die we in 2009 hebben gelegd op kwaliteit en de zorg voor mens en milieu hebben we onze positie op die vlakken verder versterkt. Dit zal in 2010 worden voortgezet in het belang van de meerwaarde die dat biedt voor onze aandeelhouders, ons personeel, de omgeving, klanten en onze stakeholders. Met een vooruitzicht van een aantrekkende markt zijn we daarom voorzichtig positief over Henk Pauw Algemeen Directeur and beyond Although the first signs for 2010 seem positive, reality has to prove whether the market is really recovering. Some new customers from 2009 have placed orders for 2010 already, which is very positive. Based on quality and our care for people and the environment, we also will try to find some new customers in 2010 and continue and further improve our relationship with our present customers. This will have positive effect on both production and results. For this expected growth situation we will also require some extra FTE s which will be hired externally (contractors) and internally (via vacancies). Our investment plans will be taken of the shelve and will be send in for further improvement. By emphasizing quality and care for people and the environment, we improved our position in these areas. This is something we will continue in 2010 in order to maximize value for our shareholders, employees, environment, customers and stakeholders. Looking at an improving market makes us rather positive about Investing in quality and care for people and the environment 2009 was the year in which the economic recession reached it s deepest point. This affected both the aluminium market and the aluminium production. In 2008 we hoped that 2009 would be the year to harvest from our hard work and investments done before. Instead, we were obliged to save costs and postpone our growth ambitions. Due to the decrease in demand for aluminium we had to change our production target of tons anodes to tons. This also affected the number of employees. We are happy that this did not lead to firing people, as a lot of them were retiring or left for other reasons. Although the worldwide crisis does not lead to happy news, we have reached some milestones in On July 6 the Dutch Minister of Environmental Affairs, Mrs. Jacqueline Cramer, opened our new Fume Treatment Plant 6, the largest of its kind in the world. With this installation we prevent complaints due to smell and reduce the emission of PAH s (Polyaromatic Carbon Hydrates) with more than 98%. With regard to safety 2009 was the best year in Aluchemie s since a long time, something we are very proud of. Last year we were able to execute more preventive maintenance at installations and our furnaces. These examples prove that we are working very hard to make people and the environment key in our organization. We also had to be creative with money and time, which led to some surprising results. The most important developments of 2009 I will highlight below. HSE We never had a better year as far as our safety data go back, resulting in our safety score of AIFR 0,21. This score does not only show that we made progress at Aluchemie, but also within the worldwide Rio Tinto Alcan organization Aluchemie is part of we are one of the leading companies. The number of incidents in 2009 was 26, with one First Aid case but no Lost Time Incidents. The safety awareness is growing and is accompanied by and expanded with the help of daily HSE Tours where Management, team leaders, supervisors and HSE Coordinators take 45 minute tours on our plant on a daily basis. Safety awareness is growing due to our BeST Program as well. BeST stands for Be Safe Together and is a working method of Rio Tinto Alcan for preventing incidents. Safety is key at Aluchemie and it is of the utmost importance that everyone works at a high safety level. Our goal is to prevent all incidents and not necessarily to be the best in class. Customers and Quality Due to the decrease in demand for aluminium in the first half of 2009 the market for anodes deteriorated as well. This situation forced us to look for new markets, which we managed to find in the Middle East (Dubai, United Arab Emirates and Qatar) and Africa (Mozambique). The interest for our products is a direct result of our good reputation and the high quality anodes we deliver according to customers specifications. This gives us a big advantage compared to China, our main competitor that is mainly competing on price level. The first feedback we received from our new customers is positive and a good indication for the longer term relationship. In 2009 we made progress at the way we monitor the high quality anodes we want to deliver. Due to the steps we made the last few years, we are now able to discover occasional problems sooner and respond pro-actively. This results in better and faster response to changes in our production process. Our DNA Program, a new Management Control Cycle, has been closed after realizing its goals. Not only systems, structures and processes improved the quality of our anodes, but also the behavior and attitude of our employees who aimed more at quality. Taking initiatives and being aware of own responsibilities got more common practice over the past year. Henk Pauw Managing Director

4 Aansturen in turbulente tijden Mengen, vormen en bakken In de eerste fase van het productieproces worden de petroleumcokes en anoderesten gebroken en indien nodig gedroogd. Dan worden ze gesorteerd, gemalen en verwarmd, waarna pek als bindmiddel wordt toegevoegd en het geheel tot een massa gekneed wordt. In de mallen van de vormmachines krijgt de anode de gewenste vorm. De anoden die de vormmachine verlaten, de zogenaamde groene, ongecalcineerde anoden, gaan vervolgens in één van onze zeven bakovens. Het bakproces dat volgt neemt twee weken in beslag. Gedurende deze periode worden de anoden gebakken bij een temperatuur van rond de 1150 ºC. Tijdens dit proces verdwijnen de vluchtige bestanddelen uit het pek en wordt het bindmiddel omgezet in vaste koolstof. Voor een zeer gering deel komen deze vluchtige bestanddelen terecht in de gassen die gedurende het bakken vrijkomen. De gassen uit de oven worden vóór de emissie in de lucht gereinigd in de rookgasreinigers. Na de eindverwerking (reiniging, controle en verpakking) zijn de anoden gereed voor verzending. Naast Nederland zijn Noorwegen, IJsland en Duitsland de landen waar aluminiumsmelters onze anoden gebruiken bij de productie van aluminium. Daarnaast zijn in 2009 ook smelters uit Mozambique en Qatar tot onze klantengroep toegetreden. Het transport naar de klanten gaat voor 96% per schip; slechts 4% wordt over de weg vervoerd. wereldwijde economische crisis met dalende verkopen tot gevolg werd in 2009 een andere manier van aansturen verwacht. De nadruk lag in 2009 met name op kostenverlaging om de conversiekosten in bedwang te houden. We hebben daarom enorm gestuurd op efficiënter werken, het verlagen van de kosten en het werkkapitaal. Het werkkapitaal, wat tot uiting komt in voorraden, vertegenwoordigde een enorm bedrag. Daarom zijn de cokesvoorraden sterk gereduceerd, is de voorraad groene anoden verlaagt naar ton en zijn de gecalcineerde voorraden verlaagd tot ton. Doorgevoerde projecten Een zeer groot project in 2009 vormde Mesal. Mesal is een softwareprogramma van Rio Tinto dat direct de procesgegevens weergeeft. Dit is echter alleen mogelijk in de Massa/Vormerij en de EVA omdat alleen deze afdelingen technisch te verbinden zijn met dit programma. De ovens zijn volledig stand alone ingericht en beschikken nog niet over de juiste technieken die dit mogelijk maken. De volledige organisatie is gewijzigd. De bestaande matrix-organisatie is in maart 2009 volledig op de schop gegaan. De samenwerking die bij een matrix-organisatie nodig is, bleek niet tot stand te komen. In maart is de functie Teamleider Productie opgeheven en is hierdoor een lijnorganisatie ontstaan die wordt aangestuurd door Dagchefs en een Teamleider Onderhoud. Alle productie-afdelingen hebben in totaal 25 FTE s bespaard. Daarnaast zijn er over heel Aluchemie een ruime 100 FTE aan ingehuurde krachten gereduceerd. Massa/Vormerij/Brekerij De Massa/Vormerij/Brekerij heeft in 2009 een enorme metamorfose ondergaan. Op zowel productieniveau als op Good House Keeping (GHK) en onderhoud is het streven naar verbetering doorgezet. Het team heeft zelf een Groene Pers geïntroduceerd, waarin zij uitleg geven over waar zij binnen de fabriek mee bezig zijn. De GHK-Standaard die we willen nastreven is nog niet bereikt, ALUCHEMIE Aansturing op kostenbeheersing De Plant Manager is eindverantwoordelijk voor de productie van onze koolstofanoden op de fabriek in de Botlek, Rotterdam. Dat betekent dat hij de Dagchefs en Teamleiders van de afdelingen Massa/Vormerij/ Brekerij, Ovens, EVA, Haven, Onderhoud, Vuurvast en Logistiek aanstuurt. Door de 04 Leading Aluchemie through turbulent times Mixing, moulding and baking During the first phase of the production process, the petroleum cokes and anode butts are broken and, if necessary, dried. They are then sorted, crushed and heated, after which pitch is added as a binding agent and the whole is kneaded into a paste. The anodes are then given the desired shape by the moulds in the moulding machine. The anodes that leave the moulding machine, called green or non-calcined anodes, are then placed in one of our seven baking furnaces. The baking process takes two weeks, during which the anodes are baked at a temperature of around 1150 ºC. During this process, the volatile components evaporate from the pitch and the binding agent transforms into solid carbon. A very small percentage of these volatile components ends up in the gases that are released during the baking process. The gases from the furnaces are treated by the fume treatment plants before being released into the air. Following final processing (cleaning, checking and packaging), the anodes are ready for shipment. In addition to the Netherlands, Aluchemie anodes are used by aluminium smelters in Norway, Iceland and Germany to produce aluminium. In 2009 we could add two new customers to our group of customers, smelters in Mozambique and Qatar. 96% of deliveries to customers are made by ship; only 4% are made by road. Cost control Aluchemie s Plant Manager is finally responsible for the production of our anodes in the factory in the Rotterdam Botlek industrial area. This means that he directs the team leaders of the Paste Plant, Moulding Plant, Butts Crusher, Furnaces, EVA, Harbor, Maintenance, Refractory and Logistics departments. Due to the economic crisis which resulted in decreasing sales a different management style was required. In 2009 we had to emphasize cost reduction in order to control the conversion costs. We improved efficiency and reduced costs and stocks. Stocks, the so-called working capital, represent a huge value on our plant. Therefore we reduced our stocks of cokes, green anodes (to tons) and calcined anodes (to tons) accordingly. Projects A very large project was Mesal. It is a software program from Rio Tinto Alcan that processes details from our production process. This is only possible at our Paste Plant and Moulding Plant and in our EVA department as only these departments can be technically connected to this program. Our baking furnaces are equipped fully with stand-alone software and do not have the right technical standards to be connected to Mesal yet. Our matrix-organisation has changed because the cooperation necessary to make such an organisation work did not evolve. The job title Team Leader Production was deleted from our organisation chart. In the new line organisation the shift leaders and team leader maintenance are in charge. All production departments were reduced by 25 FTE s in total. In 2009 Aluchemie reduced about 100 FTE s on contractor companies.

5 RIO TINTO ALCAN maar we krijgen de fabriek steeds sneller in een staat die ruim voldoende scoort. De Massa/Vormerij/Brekerij is een afdeling die in dat opzicht een voorsprong heeft op de rest van de organisatie. In de Massa/Vormerij/Brekerij wordt hard gewerkt om het aantal afgekeurde producten te reduceren. Ovens/Rookgasreinigers (RGR/RTO) De start van RTO 6 heeft veel nieuwe inzichten bezorgd met zeer goede resultaten en diverse records. Door de RTO bleek dat Aluchemie op een verkeerde manier zijn vuren stookte wat eerder niet aan het licht was gekomen. Met veel hulp van de procesafdeling wordt dit nu steeds verder geoptimaliseerd. Dit resulteerde in nul branden en zogenaamde bypasses van RTO en/of RGR s in het laatste kwartaal van Oven 6 is opnieuw opgestart. Deze was tijdelijk stilgezet vanwege de afgenomen vraag vanwege de crisis. Er zijn goede stappen gemaakt op het gebied van omzettijdverliezen. De volledig nieuwe aanpak heeft een nauwkeurigheid van plus/min een kwartier. In 2010 moet dit naar een absoluut nulpunt worden gebracht. Omzettijdverlies kost ons enorm veel productieverlies en brengt kosten met zich mee in de vorm van onder andere gas. Het aantal afgekeurde producten lag in 2009 tamelijk hoog wat met name veroorzaakt werd door scheuren in anoden codeformaat 36. Op afgekeurde producten als gevolg van inpakfouten is hulp gevraagd van het Business Improvement team dat daar nog aan werkt om tot een goede oplossing te komen. EVA De EVA heeft in 2009 veel aandacht gekregen vanwege het feit dat er veel stappen gezet moesten worden. Een nieuw aangestelde productie assistent heeft samen met Aluchemie, onderdeel van Rio Tinto Alcan. Aluminium & Chemie Rotterdam B.V., kortweg Aluchemie, is producent van klantspecifieke, kwalitatief hoogwaardige anoden voor de aluminium-industrie. Aluchemie is een joint venture van Rio Tinto Alcan (72%) en Norsk Hydro (28%). Aluchemie heeft één vestiging en 373 medewerkers. Aluchemie is anno 2009 de grootste stand alone anodenproducent ter wereld. Aluchemie is een grote recyclelaar, want de belangrijkste grondstoffen voor de productie van koolstofanoden zijn petroleumcokes en steenkoolteerpek. Dat zijn eigenlijk restproducten uit andere industriële processen, die voor de productie van de koolstofanoden van Aluchemie onmisbaar zijn. Petroleumcokes zijn namelijk een bijproduct van de aardoliedestillatie. Steenkoolteerpek wordt gemaakt uit teer, dat vrijkomt in de cokesfabrieken van de staalindustrie. Ook de anodenresten die de aluminiumproducenten na gebruik in hun proces naar Aluchemie terugsturen, worden hergebruikt als grondstof Productie 2009 het Defect Elimination team een vijftal machines volledig gereviseerd. Dit heeft geleid tot zeer goede resultaten in het verlagen van de frequentie van storingen. Soms zelf tot nul. Doordat de EVA een OEE (Overall Equipment Effectiveness) heeft van minder dan 50% moet het mogelijk zijn om met één lijn te produceren of het aantal ploegen te verlagen. Een 3-ploegendienst is net Totaal gepland versus realisatie (gecalcineerd verpakt) Oorspronkelijk plan ( ton) (excl ton TBN) Realisatie ( ton) JAN FEB MAR APR MAY JUN JUL AUG SEP OCT NOV DEC (nog) niet haalbaar, maar vier ploegen laten produceren in een 5-ploegendienst moet haalbaar zijn. Ploeg 2 is opgeheven en er is getracht met vier ploegen te produceren. Dit is een aantal weken operationeel geweest maar het bleek voor de organisatie niet haalbaar dit te organiseren. Om de process flow in gang te houden is Ploeg 2 nu uitgerust met 4 FTE. 05 Paste Plant/Moulding Plant/Butts Crusher The above mentioned departments were turned upside down completely in Both on production level as on Good HouseKeeping (GHK) level and maintenance great improvements have been made. The team introduced their own newsletter in which they explain what is going on in their plant. We did not reach the GHK-standard that we aim for yet, but we manage to get the plant in better shape every day. The Paste Plant, Moulding Plant and Butts Crusher are departments that are leading our organisation on GHKlevel. They are working very hard to reduce their scrap level even more. Furnaces/Fume Treatment Plants (RTO s) The start of Fume Treatment Plant 6 led to new perspectives, good results and several records. We found out that our calcining process was not efficiently enough. Our Production and Process Departments are optimizing this process further. In Q4 of 2009 we did not have any bypasses of RTO s or Fume Treatment Plants and no ring fires. Bake furnace 6 started again after a temporary stop due to the economic crisis. Our new approach of handling cycle time losses appears to be very effective and fluctuates about 15 minutes. This should be brought back to zero in Cycle time losses cost us production and a lot of gas etc. Our scrap rate was too high in 2009 due to cracks in code 36 anodes. Our Business Improvement department is working closely together with Production to reach a solution. Anode Final Processing (EVA) The EVA required a lot of attention in A new production assistant revised five installations, together with a Defect Elimination Team. This resulted in a much lower defect rate. Aluchemie, part of Rio Tinto Alcan Aluminium & Chemie Rotterdam B.V., the company s full name, has been manufacturing high quality carbon anodes for the aluminium industry since Aluchemie is a joint venture from Rio Tinto Alcan (72%) and Norsk Hydro (28%). We have about 385 employees. Our company is the largest stand-alone anode manufacturer in the world. We are using pet cokes and coal tar pitch as raw materials for our carbon anodes. These products are residual products from other processes, which are essential for the production of Aluchemie s anodes. Petroleum cokes is a by-product of petroleum distillation, and coal tar pitch is made from tar that is produced in the cokes factories of the steel industry. The anode butts that aluminium manufacturers return to Aluchemie after use in their process are also recycled as raw materials. As the EVA has an Overall Equipment Effectiveness rate from less than 50% we assumed it should be possible to produce on one line and reduce the number of shifts. A 3-shift system is no option (yet), and we tried 4 shifts for a while but in order to keep the process flow had to go back to five shifts.

6 ALUCHEMIE Haven/Logistiek Ook de Haven heeft een FTE per ploeg ingeleverd in het kader van de kostenbesparing als gevolg van de crisis. De havens hebben hun GHK-gebied goed voor elkaar en scoren continu een ruime voldoende. Door de vraag van anoden uit de spot market wordt er veel flexibiliteit verwacht met betrekking tot het apart verpakken van anoden. De samenwerking met de EVA was daarin erg effectief. De Expeditie afdeling is uitgebreid met een extra medewerker die weer terug is op zijn oude plek. Deze afdeling heeft een enorme prestatie verricht door de cokesvoorraden te verlagen zonder het productieproces daarbij in gevaar te brengen. De voorraden waren zelden zo laag en goed gecoördineerd. Onderhoud Op onderhoudsgebied viel in 2009 veel te verbeteren en te besparen. De onderhoudsafdeling heeft grote stappen gemaakt, maar staat pas aan de vooravond van echte veranderingen. De Teamleider die in oktober 2008 is begonnen heeft direct veel kosten bespaard door derde partijen niet meer in te huren en het werk anders te organiseren. Gedurende het jaar zijn er zogenaamde MCC s opgezet om de communicatie te verbeteren. De regiobeheerders hebben beide een eigen afdeling gekregen onder de Teamleider onderhoud. Tegelijkertijd is een IPT (Improving Preventive Together) team opgestart met medewerking van de Rio Tinto organisatie. Elders in dit verslag wordt daar nader op ingegaan. Wij staan voor de uitdaging dit door te trekken in Vuurvast In het begin van 2009 draaiden de vuurvastploegen in een volledig 5-ploegen systeem. Door de crisis waren we genoodzaakt kosten te besparen. Door de flexibele inzet van de Firma Geeve is dit in zeer korte tijd omgezet naar een dagdienstorganisatie. De afdeling heeft verder het aantal schades weten te halveren. Met medewerking van de afdeling Proces is een test uitgevoerd voor het introduceren van nieuwe type muren en het plaatsen van zogenaamde halve maansteentjes. Deze maansteentjes leveren een gasbesparing op door een betere gasverdeling in de kamers waardoor weer een betere verbranding plaatsvindt. In dit verslag zullen nog meer voorbeelden naar voren komen van slimmer en efficiënter werken, want de crisis dwingt alle afdelingen om creatiever te worden en bij Aluchemie is dat op vele vlakken goed gelukt. 06 Harbor/Logistics Our Harbor department had to let go one FTE in order to reduce costs. Their GHK-status is good. Employees have to be very flexible in packing anodes due to the changing demand for anodes from the spot market. The cooperation with the EVA is very effective. Our Expedition Department expanded with 1 FTE and is back at its old place in the Harbor office. This department reduced stocks of cokes without putting production in danger, a great achievement. Our stocks were never this low and well coordinated. Maintenance Looking at the maintenance situation in 2009, there was a lot to improve and there were a lot of costs to be saved. The Maintenance department made a lot of effort, but still is on the verge of real changes. The team leader that arrived in October 2008 directly saved a lot of money by letting contractors go and organising the work differently. Communication has improved by using Management Control Cycles. Two area representatives both have their own area and responsibilities. They are reporting to the team leader Maintenance. An IPT (Improving Preventive Together) team started, with the direct cooperation of the Rio Tinto organisation. Later in this report you will find more information about this topic. Our goal is to continue IPT in Refractory At the beginning of 2009 the refractory team was working in five shifts. Due to the crisis they had to save cost. Due to the flexibility of Geeve we were able to switch to dayshift operation within a very short period of time. The refractory department decreased the number of damages with about 50%. A test for using a new type of refractory walls and using moon stones has been done with the help of our Proces Department. These moon stones help us to save gas by dividing the gas better in the rooms for a better calcining process. In this report you will find more examples of working smarter and more efficiently because the crisis forced all departments to be more creative. Aluchemie was successful in many areas.

7 RIO TINTO ALCAN Continu verbeteren Eén van de speerpunten van de afdeling Business Improvement (BI) in 2009 was het realiseren van een verbeterslag in het opstellen en daarna gericht werken aan bedrijfsdoelstellingen in alle afdelingen van de organisatie. Om dit te bereiken is het door het Directieteam opgestelde visie en jaardoelenoverzicht als basis genomen. Vervolgens is samen met de directieleden en vele medewerkers van hun afdelingen gekeken welke indicatoren (KPI s) gevolgd en verbeterd moeten worden om deze jaardoelen te realiseren. Samen met de Brown Paper Company, een extern adviesbureau, is vervolgens gewerkt aan zogenaamd visueel management. Op alle afdelingen en op alle niveaus zijn informatieborden met grafieken te vinden waar het verloop van de indicatoren te volgen is. Hierdoor is het voor iedereen in één oogopslag duidelijk wat belangrijk is in de betreffende afdeling en of de indicatoren zich in groen (binnen de doelstelling) of rood (buiten de doelstelling) gebied bevinden en of actie/bijsturing noodzakelijk is of niet. Het is op deze manier ook voor iedere medewerker in de organisatie helder hoe persoonlijke doelstellingen aansluiten bij afdelingsdoelstellingen en bedrijfsdoelstellingen. Omdat alleen het ophangen van grafieken nog geen verbeteringen garandeert is eveneens gewerkt aan het houden van dagelijkse of in andere gevallen wekelijkse korte vergaderingen waarin de KPI-informatieborden worden doorlopen en wanneer nodig concrete acties worden afgesproken om te zorgen dat de KPI s in gewenst groen gebied komen. 5S Een andere toepassing van visueel management is 5S. 5S staat voor Scheiden, Schikken, Schoonmaken, Standaardiseren en Standhouden. Zoals bij de informatieborden in één oogopslag gezien kan worden wat de status en het verloop is van de belangrijkste doelstellingen, zo kan door invoeren van 5S in één oogopslag gezien worden of alle zaken/gereedschappen/ voertuigen enzovoort op een bepaalde locatie aanwezig zijn of dat er iets mist. Dit zorgt ervoor dat we geen tijd kwijt zijn aan het zoeken naar onze spullen. Bovendien werkt het in een schone, opgeruimde omgeving prettiger en veiliger. 5S is in 2009 bij wijze van project gelanceerd op Oven 3, waarna de andere ovens volgden. Daarna hebben andere afdelingen van de organisatie het opgepakt. Met veel eigen initiatief en enthousiasme zijn bijvoorbeeld de afdelingen Massa/Vormerij/Brekerij, Haven, EVA en Garage begonnen en zijn inmiddels al goede resultaten geboekt. Ook de afdeling Onderhoud heeft een begin gemaakt en om duidelijk te maken dat 5S voor ons allemaal geldt (dus ook voor medewerkers in kantooromgeving), is het Directieteam gestart met 5S in de eigen kantoren. In 2010 zal verder gewerkt worden aan het verbeteren van de 5S situatie in de gehele organisatie. DNA2/IPT Asset Management Vanaf half februari 2008 is het verbeterprogramma DNA2/IPT Asset Management uitgerold binnen Aluchemie. Dit verbeterprogramma wordt geleid door de afdeling Maintenance Improvement. Het programma is een opvolging van DNA wat staat voor De Nieuwe Aanpak. Met DNA zijn alle bedrijfsprocessen in kaart gebracht, gestroomlijnd en is de dagdagelijkse aansturing van deze processen ingericht. Hierbij is ook heel veel aandacht gegeven aan de noodzakelijke cultuurverandering binnen Aluchemie en de benodigde houding en het gedrag van de medewerkers om met de bedrijfsprocessen het gewenste resultaat te behalen. DNA2/ IPT Asset Management is een verdieping van DNA en richt zich specifiek op de onderhoudsprocessen binnen Aluchemie. Dit programma wordt door Rio Tinto Alcan wereldwijd in alle fabrieken en mijnen ingevoerd onder de naam IPT, dat staat voor Improving Performance Together. Het programma is ook niet een afgerond project maar meer een werkwijze die zorgt voor voortdurende verbetering van onze onderhoudsprocessen met als doel het, met op- 07 Business Improvement (BI) Department One of Aluchemie s BI department s priorities for 2009 was to improve the preparation and realization of the targets for all departments in our organization. Aluchemie s Management Team set up a strategic map with our vision 2015 and our targets for this year. This strategic map was the basis for further steps. The Management Team together with employees of all departments checked which KPI s had to be followed and improved in order to reach our targets. In close cooperation with the Brown Paper Company, an external advisor, visual management has been created. On all departments and on all levels information boards have been put up showing graphics that visualize development of all indicators. Everyone can see directly what is important and if the indicators are in the red (outside target) or green (within target) zone and if intervention is necessary or not. This work method makes it clear for every employee how their own targets help to reach the targets of their department and the company. Because just putting up graphics does not guarantee improvement we also set up daily and weekly meetings in which the KPI Information Boards and actions are discussed in order to get all graphics in the green area. 5S One of the aspects of visual management is 5S, which stands for separate, sort, clean, standardize and persevere. Does one glance at our information boards tell the status of our targets, 5S makes it possible to see in one glance if all tools and installations etc. are in position or if something is missing. This way we do not have to look for our items. A clean and tidy working space is safer en nicer to work. 5S has been introduced at Furnace 3 and other furnaces followed shortly after this. Other departments in our organization followed their example. Our Molding Plant, Paste Plant, Butts Crusher, Harbor, EVA and Garage started 5S in the meantime and the first results are very positive. Our Maintenance department made a good start for 5S as well. In order to show that 5S is not only a matter of our production employees but for everyone, the Management Team took up 5S in their own offices. In 2010 the 5S situation in the whole organization will be improved further. DNA2/IPT Asset Management Aluchemie s Maintenance Improvement Department is leading the improvement program DNA2/IPT Asset Management. This program is a follow up of DNA, the New Approach which Aluchemie used to evaluate all company processes and put up the new daily management of our processes. A lot of attention has been given to the necessary change in culture and the behavior of employees necessary to reach our targets. DNA2/IPT Asset Management is aiming at maintenance processes specifically. The program is used by Rio Tinto Alcan worldwide under the name IPT, which stands for Improving Performance Together. The program is a working method which continuously improves our maintenance processes and improves the reliability of our installations at optimal costs. Improving reliability of our installations directly effects the quality and quantity of our anode production and as well as the safety of our people by making repairs less risky.

8 ALUCHEMIE DNA2/IPT Asset Management Team timale kosten, verbeteren van de betrouwbaarheid van onze installaties. Verhoging van de betrouwbaarheid heeft direct effect op de kwaliteit en kwantiteit van de anodeproductie en de veiligheid voor onze mensen door het verminderen van risicovolle storingsreparaties. Je zou kunnen zeggen dat we als organisatie een weg afleggen om van het zogenaamde reactieve domein, waar we nu nog zitten, te groeien naar uiteindelijk wereldklasse domein. Betrouwbaar Produceren Beoordeling begin situatie Hydro Carbon Management Beoordeling afsluiting 1e fase DNA2 Doel Gezondheid In september 2009 is Aluchemie gestart met het uitvoeren van Preventief Medische Onderzoeken, zogenaamde PMO s, in samenwerking met de bedrijfsarts. Doel van de PMO s is het inzichtelijk maken of de risico s op de werkplek van invloed zijn op de gezondheid van de medewerker. Nog belangrijker is dat de PMO vervolgens een middel is om gericht maatregelen te adviseren ter verbetering van deze arbeidsomstandigheden. Het is de bedoeling de onderzoeken elke vier jaar voor alle personeelsleden te herhalen. In 2009, zijn al 79 collega s van de potentieel meest risicovolle afdelingen vrijwillig getest. Deze medewerkers werken op de afdelingen Massa/Vormerij/Brekerij (blootstelling aan Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen (PAK s)), Onderhoud en in de EVA (blootstelling aan stof en dieseluitstoot). Een goede start voor het inschrijven voor de PMO s werd gemaakt tijdens de zogenaamde Aluchemie in Beweging dagen. Gedurende deze vijf dagen wordt het voltallige personeel op interactieve wijze bijgepraat door middel van tien 10-minuten durende presentaties over uiteenlopende onderwerpen, waaronder BeST, 5S en PMO s. De bedrijfsarts had samen met de fysiotherapeute in quizvorm een aantal vragen opgesteld over gezondheid om zo het bewustzijn van mensen te testen. Mede hierdoor, maar ook omdat men gelukkig het belang hiervan inziet, heeft inmiddels een grote groep zich al laten testen of is ingeschreven voor de komende periode. Voor 2010 staan 160 PMO s gepland van onder andere de afdeling Ovens. Naast de PMO metingen zijn in 2009 veel gezondheidkundige metingen gehouden. Gedurende de meetcampagne, die in mei begon, zijn 758 metingen gedaan op het gebied van damp, stof, dieseluitstoot, SO 2, CO, en overige relevante stoffen. Met de uitslagen van deze metingen gaat Aluchemie gericht aan de slag om de gezondheid en veiligheid verder te verbeteren. Hoewel Aluchemie in de huidige economische situatie op kosten moet letten, is besparen op gezondheid niet aan de orde. De gezondheid en veiligheid van onze mensen en onze omgeving blijft te allen tijde de hoogste prioriteit. Veiligheid en Near Misses In 2009 hebben 26 EHBO incidenten plaatsgevonden bij Aluchemie, waaronder één medische behandeling. Gelukkig kon na alle genoemde incidenten een ieder het werk meteen weer hervatten en hebben zich geen ongevallen met verzuim voorgedaan. Hoewel dit op zich een resultaat is waardoor we ons bij de beste binnen de Rio Tinto groep mogen scharen en het veel beter is dan het resultaat dat geboekt werd in 2008, is het naar onze maatstaven nog altijd niet goed genoeg. Aluchemie stimuleert haar medewerkers daarom om bijna ongevallen (Near Misses) te allen tijde te melden. Dit met de bedoeling om van alle bijna ongevallen te leren en op deze manier de werkelijke ongevallen te verminderen. 08 Health In September 2009 Aluchemie started their Preventive Medical Exams (PME s) in close cooperation with our company doctor. The goal of these exams is to give Aluchemie more information about the relation between the risks in the working area and our employees health. More important is that with the results of these exams the circumstances in which people have to work can be improved. We intend to repeat the exams for all employees every four years. In colleagues of Aluchemie s most risky departments were tested voluntarily. These people work in the Molding Plant, Paste Plant and Butts Crusher (Polycyclic Aromatic Hydrocarbons), Maintenance and EVA (dust and diesel fumes). A good kick off for these exams was done during the Aluchemie on the Move days. During these five days the entire Aluchemie crew is informed about different topics during a four hour plant tour, during which they take part in interactive 10-minute presentations. Topics can be BeST, 5S, PME s, etc. In the PME stand the company doctor and the company physiotherapist set up a quiz with questions about health in order to test the awareness of employees about their health. Due to this quiz, but also because people find it important, a large group already registered for PME s. For PME s are already planned, mainly for Aluchemie s bake furnace employees. Besides the measurements done for these PME s 758 other measurements have been performed, such as dust, diesel fumes, SO 2, CO, and other relevant measurements. Aluchemie will use the results to improve health and safety. Although Aluchemie has to save costs in the present economic situation, saving at health is out of the question. Health and safety of our people and the environment is always our number one priority, crisis or no crisis. Safety and Near Misses In First Aid cases occurred, including one medical treatment. We are happy to mention that in all cases people were able to take up their job directly after treatment and no Lost Time Incidents happened. Although this is a great result, better than in 2008 and one of the best within the worldwide Rio Tinto Alcan organization, we are still not satisfied. Therefore, Aluchemie is stimulating all employees to report Near Misses at all times. We learn from them and can prevent incidents from happening by taking the appropriate actions on the Near Miss reports. During a Kaizen (action taken by a team with people from different departments) a plan has been made how to increase the number of Near Miss reports. The procedure to report a Near Miss has been simplified, only a small card has to be filled out. The Minipers, Aluchemie s newsletter that is published twice a week, gives a lot of attention to the Near Miss of the week and the solutions how to prevent such an incident from happening again. Aluchemie is trying to make Aluchemie an even safer place to work and to prevent serious incidents from happening. Our target is to increase the number of Near Miss reports in 2010.

9 RIO TINTO ALCAN AANTAL / WK CUMULATIEF TARGET CUMULATIEF Near Misses Reporting AANTAL WEKEN In de vorm van een Kaizen (team met medewerkers uit vele afdelingen) is in 2009 een plan gemaakt om tot meer bijna ongevalsmeldingen te komen. Zo is het melden van bijna ongevallen gemakkelijker gemaakt. De melder hoeft alleen een HSE Meldkaartje in te vullen dat op alle EHBO-stations op het terrein te vinden is. Daarnaast wordt elke week in de Minipers, de nieuwsbrief van Aluchemie die twee keer per week verschijnt, een bijna ongeval van de week behandeld met de daarbij behorende oplossingen. Nogmaals: op deze manier proberen we Aluchemie veiliger te maken en ernstigere incidenten te voorkomen. In 2010 is het doel om het aantal bijna ongevallen meldingen verder te verhogen. wat op hun afdeling speelt, ze zijn toegankelijk voor mensen van die afdeling en ze aarzelen niet om zaken aan te pakken en in te voeren. Ze zijn het aanspreekpunt binnen hun eigen afdeling op het gebied van HSE. Tot hun taken behoort onder andere het opvolgen van ingediende bijna ongevallen of incidenten vanuit de eigen afdeling, vanzelfsprekend met hulp vanuit de HSEafdeling. Tevens zijn ze het aanspreekpunt vanuit de HSE- afdeling om zaken vanuit beleid, doelen, wetgeving, Rio Tinto Alcan of audits te bespreken en samen om te vormen tot de meest praktische oplossingen dan wel voorschriften. Audits In 2009 zijn vele audits gehouden, zowel door moederbedrijf Rio Tinto Alcan als door diverse externe partijen. Wij zijn trots te kunnen melden dat wij voor alle audits geslaagd zijn. Dit betreft de kwaliteitsaudits ISO9001, ISO14001 en OHSAS18001, de AEO Douane Certificering en de ISPS Code. BeST Per 1 januari 2009 is John de Leeuw, voorheen HR Manager bij Aluchemie, aangesteld als EMEA BeST Champion. Dit houdt in dat hij voor alle Rio Tinto Alcan fabrieken in Europa, het Midden Oosten en Afrika verantwoordelijk HSE Coördinatoren Bij Aluchemie willen we dat HSE (Health, Safe en Environment) steeds meer een verantwoordelijkheid wordt van ons allemaal. Dat kan alleen wanneer we HSE-geluiden van iedereen opvangen en HSE-zaken op een goede, snelle en werkbare manier aanpakken. Daarom zijn acht HSE-Coördinatoren aangesteld: Sander van Bekkum, Peter Zwaan, Annemarie Simonse, Ed Aerts, Arthur Reinink, Jack de Jong, Guillaume Vergouwen en Rob van der Peet. Deze mensen begrijpen HSE-coördinatoren 09 HSE Coordinators At Aluchemie we try to make Health, Safety and Environment everyone s responsibility. Therefore we introduced HSE Coordinators: Sander van Bekkum, Peter Zwaan, Annemarie Simonse, Ed Aerts, Arthur Reinink, Jack de Jong, Guillaume Vergouwen and Rob van der Peet. These people are aware of what is happening at their departments, can be easily approached by colleagues and do not hesitate to handle matters and implement solutions. One of their jobs is to follow up reported Near Misses or incidents, working closely together with the HSE department. The HSE department can discuss policies, legislation, Rio Tinto Alcan matters or audits in order to come to the most practical solutions or rules. Audits In 2009 a lot of audits were held, both by Rio Tinto Alcan and external parties. We are very proud to mention that we have succeeded in all audits, such as ISO9001, ISO14001, OHSAS18001, AEO Customs Certification and the ISPS Code. BeST Starting 1 January 2009 John de Leeuw, our former HR Manager, has been appointed as EMEA BeST Champion. He is responsible for implementing BeST in all Rio Tinto Alcan plants in Europe, Middle East and Africa. Goal is to increase the safety awareness and commitment of managers and employees. BeST, an abbreviation of Be Safe Together, has a goal of zero injuries and incidents, not only for own employees, but for contractors as well. This working method is communicated by the Management Team and is fully supported by them.

10 ALUCHEMIE is voor het invoeren van BeST, waarbij het vergroten van veiligheidsbewustzijn en betrokkenheid van leidinggevenden en medewerkers centraal staan. BeST, dat staat voor Be Safe Together, heeft als doel nul ongevallen en incidenten, niet alleen voor medewerkers maar ook voor contractors. Deze werkwijze wordt breed gedragen door het Directieteam en wordt ook gecommuniceerd door hen via de lijn. Vanuit Rio Tinto Alcan is Aluchemie aangewezen als pilot plant. Bij Aluchemie is een BeST-team samengesteld, dat bestaat uit Annemieke Groen (HSEQ & BI Manager), Brenda van Gelderen (HR Manager), Cor van Dijk (Senior HSE Adviseur), Jacques van Es (Teamleiding Arbo & Beveiliging) onder leiding van John de Leeuw. Dat team heeft een plan van aanpak ontwikkeld voor BeST, dat eerst bij Aluchemie is getest en vervolgens is uitgerold in alle andere fabrieken in onze regio. Belangrijke begrippen voor BeST zijn onder andere: safety leadership van leidinggevenden, zien, herkennen en oplossen van veiligheidsrisico s op de werkplek door medewerker en bijna-ongevallen. Die begrippen hangen allemaal samen met de veiligheidscultuur van een fabriek. Nul ongevallen en incidenten kan slechts worden gerealiseerd, wanneer HSE in de genen van alle medewerkers en contractors zit. Kortom; BeST is een kwestie van doorzetten. Om de veiligheidscultuur van Aluchemie in kaart te brengen heeft het BeST team allereerst in maart 2009 een veiligheidsenquête onder het personeel gehouden. Met de gegevens die hieruit zijn gekomen, is het team aan de slag gegaan. In 2009 is direct een begin gemaakt met het uitvoeren van het gemaakte plan van aanpak, dat is weergegeven op de Bradley curve (zie afbeelding). Doordat dit plan en het bijbehorende trainingsmateriaal, bijvoorbeeld voor bijna ongevallen en HSE tours (veiligheidsrondes die Bradley curve dagelijks worden gelopen), door de medewerkers zelf is ontwikkeld, zijn ze ook trots op de behaalde resultaten. In het afgelopen jaar zijn onder andere ruim veertig leidinggevenden getraind door de groep Perrier, zijn de HSE tours geëvalueerd en aangepast, is het aantal meldingen van bijna ongevallen gestegen van 15 tot 77, is het systeem voor BeST-idee (indienen en zelf realiseren van ideeën) afgerond en tevens hebben alle DT-leden een zelfbeoordeling en een persoonlijk actieplan gemaakt om hun safety leadership verder te ontwikkelen. Tijdens de Alu in beweging dagen in september 2009 heeft een tweede veiligheidsenquête plaatsgevonden. De uitslagen hiervan hebben een score laten zien, waaruit kan worden afgeleid dat het bewustzijn onder medewerkers voor veiligheid is verbeterd. Hoe verder de weg op de Bradley curve wordt afgelegd, des te belangrijker wordt de eigen verantwoordelijkheid van medewerkers, niet alleen voor jezelf maar ook voor je collega s. Kortom; daar waar eerst je baas je nog aanspreekt wanneer je bijvoorbeeld je PBM s (persoonlijke veiligheidskleding en -voorzieningen) niet draagt, vind je het vervolgens zelf belangrijk voor je eigen veiligheid om vervolgens het gesprek aan te gaan met een collega die zijn of haar PBM s niet draagt. Dat is de crux van BeST. Gezien de economische crisis en de bijbehorende veranderprocessen groeide BeST eigenlijk uit tot een ankerpunt in deze onzekere tijd. Want crisis of niet, op het gebied van veiligheid kunnen geen concessies worden gedaan. De werkwijze zoals die in 2009 is toegepast bij Aluchemie is inmiddels uitgerold binnen alle EMEA fabrieken van Rio Tinto Alcan. John is bij de fabrieken aan de slag gegaan om BeST in te voeren. Inmiddels hebben John en Jean Marc Rommes 10 Rio Tinto Alcan appointed Aluchemie as pilot plant. A BeST team has been appointed, that consists of Annemieke Groen (HSEQ & BI Manager), Brenda van Gelderen (HR Manager), Cor van Dijk (Senior HSE Advisor), Jacques van Es (Team Leader Safety) under supervision of John de Leeuw. The team developed an action plan for BeST, that will be rolled out at Aluchemie and will be implemented in other plants later. Important messages for BeST are Safety Leadership from team leaders and managers, recognizing and solving safety risks at the work place by employees and Near Misses. Zero injuries and incidents can only be realized when HSE is embedded in all employees and contractors dna. BeST is a matter of perseverance. In order to analyze the safety culture at Aluchemie the BeST team developed a safety questionnaire for all employees. With the outcome of this questionnaire the team started working on their actions as mentioned in the Bradly Curve. The plan and the training material has been developed by the employees, which makes them even more proud of the results. In the past year 40 managers and team leaders were trained by the Perrier Group, the HSE tours were evaluated and adjusted, the number of Near Misses increased from 15 to 77 and has the system to report BeST Ideas been finalized. All members of the Management Team made a self assessment and personal action plan how to develop their safety leadership. During the Aluchemie on the Move days mentioned before, a second safety questionnaire was rolled out. Results proved that safety awareness improved. The further we get on the Bradley curve, the more important people s own responsibility towards themselves and their colleagues gets. If you were corrected yourself for not wearing the right protective equipment (PPE s) before, after learning about BeST you find it important for your own safety and you even correct colleagues who do not wear the right (PPE s) themselves. That is what BeST is all about. In these uncertain economic times BeST became an anchor point because no concessions can and will be made if safety is involved. The working method developed at Aluchemie in 2009 has been rolled out in all other Rio Tinto Alcan plants in Europe, Middle East and Africa. John went to all plants in order to introduce BeST and give training, together with Jean Marc Rommes.

11 RIO TINTO ALCAN de nodige trainingen bij diverse fabrieken gegeven. HSE Tours Bij Aluchemie worden sinds 1 september 2007 zogenaamde HSE tours gelopen. Tijdens deze tours, eerst op werkdagen van uur, nu gedurende alle ploegendiensten (ook tijdens de weekenden), lopen leidinggevenden een ronde over het terrein met medewerkers. Doel is om het gesprek aan te gaan over de wijze waarop de werkzaamheden worden uitgevoerd. Met behulp van het gesprek wil je medewerkers en contractors stimuleren om goed na te denken over de risico s op de werkplek alvorens de werkzaamheden uit te voeren. Met andere woorden, ook hier is het doel het veiligheidsbewustzijn van medewerkers te vergroten. Bij deze tours worden tegenwoordig ook contractors betrokken. Deze manier van veiligheidstours lopen is een Best Practice binnen de regio Europa, Midden-Oosten en Afrika (EMEA). Bijna alle zusterbedrijven in EMEA zijn bij Aluchemie komen kijken en hebben onze aanpak (deels) overgenomen. Er wordt voortdurend hard aan gewerkt om het imago van deze door het personeel soms politierondes genoemde tours te verbeteren. De HSE rondes zijn niet bedoeld om mensen op fouten te betrappen, maar om het gesprek over risico s op de werkplek aan te gaan. Bewustzijn is namelijk het begin van veiligheid. LTIICR MTD Geregistreerd verzuimongevalcijfer 2009 Lost Time Injury/Illness Case Rate (LTIICR) 3,00 2,75 2,50 2,25 2,00 2,00 1,75 1,50 1,25 1,00 0,75 0,50 0,25 0,00 APMG target 2009 YTD AC target 2009 RCR MTD 6,00 5,50 5,00 4,50 4,00 3,50 3,00 2,50 2,00 1,50 1,00 0,50 0,00 APMG target 2009 YTD AC target 2009 JAN FEB MAR APR MAY JUN JUL AUG SEP OCT NOV DEC 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,45 0,45 0,45 0,45 0,45 0,45 0,45 0,45 0,45 0,45 0,45 0,45 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 Geregistreerd ongevalcijfer 2009 Recordable Case Rate (RCR) JAN FEB MAR APR MAY JUN JUL AUG SEP OCT NOV DEC 2,16 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,66 0,66 0,66 0,66 0,66 0,66 0,66 0,66 0,66 0,66 0,66 0,66 2,16 1,08 0,71 0,54 0,44 0,38 0,33 0,30 0,27 0,25 0,23 0,21 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 11 HSE Tours Since 1 September 2007 team leaders, the Management Team and several employees hold daily HSE Tours on working days from a.m. These tours have been extended to all shifts and weekends. Goal is to discuss about the way people perform their job. We try to stimulate employees and contractors to think about their behavior and the safety risks involved. Again, the most important is to improve safety awareness of people. Therefore contractors are also involved in the daily HSE Tours. Our HSE Tours are best practice in Europe, Middle East and Africa plants of Rio Tinto Alcan and most plants adopted this approach (partly) for their own plants. We do our utmost to improve the former negative image of the tours, the so called police investigation. It is not our goal to discover mistakes, but to discuss the risk of people s behavior. Awareness is the start of safety.

12 ALUCHEMIE Tevreden klanten 2009 was een goed jaar voor Aluchemie als gekeken wordt naar de relatie met klanten. We scoorden heel goed in de klanttevredenheidsonderzoeken die bij drie grote Scandinavische klanten gehouden zijn, te weten Nordural, Sunndal en Isal. Bij deze onderzoeken worden verschillende afdelingen bij de klant geïnterviewd. Dit jaar werd dit voor het eerst met behulp van Sharepoint (een gedeelde computeromgeving tussen Aluchemie en de klant) gedaan. Dit vergemakkelijkt de verwerking van de resultaten omdat alle gegevens meteen digitaal beschikbaar zijn en digitaal kunnen worden verwerkt. De uitkomsten van de onderzoeken gebruiken we om na te kunnen gaan of we als bedrijf de goede dingen doen. De uitkomsten leveren waardevol materiaal voor eventuele verbeteringen. Sinds 2007 is de klanttevredenheid gestaag toegenomen. Nordural gaf ons in 2009 als eindcijfer een 8,5, Isal een 8 en Sunndal een 7. We hebben sinds lange tijd niet zulke goede cijfers gekregen. De klanten zijn voornamelijk zeer te spreken over onze kwaliteit van de anoden en de inen externe communicatie. De stroom restencontainers en het vergoedingssysteem van de resten behoeven nog verbetering. Waar het de restencontainers betreft gaat het om de aanwezigheid van ijzer in anodenresten die de klant aan ons retourneert. Wij recyclen de anodenresten, maar retourneren met ijzer bevuilde resten omdat die onze recyclemachines kunnen beschadigen. Klanten bij wie dit speelt werken nu aan een oplossing. Op het gebied van het vergoedingensysteem zouden de voorwaarden moeten worden aangepast. De vergoedingen die wij voor anodenresten aan klanten betalen zijn nog gebaseerd op een overeenkomst van dertig jaar geleden. Wij werken nu aan een nieuw systeem dat in 2011 zal worden geïmplementeerd. Als gevolg van een klacht van onze klant Soeral over scheuren in anoden hebben we de oorzaak goed kunnen achterhalen en het proces zo kunnen herinrichten dat deze fout niet meer herhaald kan worden. Nieuwe spot klanten compenseren teruglopende vraag De wereldwijde economische crisis en de als gevolg daarvan afnemende vraag van bestaande klanten heeft in 2009 geleid tot een overcapaciteit bij Aluchemie. Om de terugval in vraag te compenseren zijn we de zogenaamde spot markt op gegaan. Dit heeft geresulteerd in twee nieuwe klanten: Mozal uit Mozambique (4.000 ton) en Qatalum uit Qatar ( ton gecalcineerde en ton groene anoden). Aanvankelijk betrof het eenmalige leveringen, maar de tevredenheid van deze beide nieuwe klanten heeft tot plaatsing van nieuwe bestellingen in 2010 geleid. Betere informatie voor klanten Om proactief naar klanten toe te kunnen reageren zijn we in 2009 begonnen met het melden van afwijkingen op de afgesproken planning. Dit gebeurt met behulp van het al eerder genoemde Sharepoint. In totaal zijn in meldingen in het systeem gezet. In 2010 zullen we het systeem verder aanvullen met afwijkingen op kwaliteit. Hiervoor dient het Early Warning System van de afdeling Proces als basis. Op deze manier zijn we in staat klanten van te voren te waarschuwen. Als iets niet in orde is kunnen we bijtijds bijsturen. Early Warning System Team 12 Customer Services 2009 was a good year for Aluchemie, looking at the relationship with customers. We held customer satisfaction surveys at three of our large Scandinavian customers and our scores were the best in years. Several departments of our customers Nordural, Isal and Sunndal were interviewed, using Sharepoint software for the first time. This program make it easier to process data as they are digital directly. We use the outcome of these surveys to see if we are on the right track and where we can improve. Starting in 2007 the customer satisfaction increased every year, but we did not get such high scores in a long time. Nordural gave us a 8.5, Isal an 8 and Sunndal a 7. The customers were most pleased about the quality of our anodes and the internal and external communication. There is room to improve at butts containers and payments to our customers for butts. Customers return anode butts to Aluchemie in order to re-use them in anodes again. Sometimes there are parts of iron in the butts, which makes it hard to process them as it damages the installations. Therefore we return butts polluted with iron back to our customers, who are looking for a solution. The butts payment arrangement should be adjusted as they refer to the situation of 30 years ago. We are working on a new system that will be implemented in One complaint of our customer Soeral about cracks in our anodes has been investigated and the cause has been found. We rearranged our process so this will not happen again. New spot customers compensate for decrease in the market The worldwide economic crisis and the decreasing demand of our customers resulted in an over capacity at Aluchemie. In order to compensate the decrease in demand Aluchemie looked for prospects on the spot market. This resulted in two new customers: Mozal from Mozambique (4.000 ton) and Qatalum from Qatar ( ton calcined and ton green anodes). At first this would be single deliveries, but both customers where very please with the Aluchemie anodes and placed new orders for Better informed customers In order to respond to our customers pro-actively we started reporting deviations on planning agreed via the forementioned Sharepoint program. In 2009 a total of 50 reports were put in the system. In 2010 we intend to expand the program so we can also put deviations on quality in it. The Early Warning System of our Proces Department is the base for this. This adjustment will allow us to warn customers in advance if something is not the right and correct the situation timely.

13 RIO TINTO ALCAN Onze anoden bij de klant Onze anoden hebben de positieve eigenschap dat er veilig een hoge elektrische stroom doorheen kan worden geleid, wat noodzakelijk is voor de productie van aluminium. De basis voor aluminium wordt namelijk gewonnen uit de erts van het mineraal bauxiet. Als aluminiumoxide (aluinaarde) wordt dit bij een temperatuur van 950 o C in aluminiumsmelters verwerkt tot aluminium. Door toevoer van elektriciteit ontstaat een chemische reactie tussen het aluminiumoxide en de anoden in het smeltbad. Het aluminium dat tijdens dit elektrolyseproces vrijkomt, stroomt als vloeibaar metaal in opvangbakken. Het wordt gevormd, gekoeld en verder verwerkt. Van het aluminiumoxide zelf blijven alleen slakken over. De anoden worden bij dit proces voor het grootste deel opgebruikt. Internationale Bravo Award uitreiking 60 Customer Complaints 50 Rolling 12-mnt Target JAN FEB MAR APR MAY JUN JUL AUG SEP OCT NOV DEC JAN FEB MAR APR MAY JUN JUL AUG SEP OCT NOV DEC Customer Satisfaction 13 Average/year Average/2-year cycle Rating Target

14 Milieu: grote stap voorwaarts Zorg voor mens en milieu Het beleid van Aluchemie en moederbedrijf Rio Tinto Alcan stelt de veiligheid en gezondheid van mensen en de omgeving voorop in alle management- en bedrijfsprocessen. Gecertificeerde managementsystemen vormen de basis daarvoor. Zo beschikt Aluchemie over een geïntegreerd managementsysteem dat is gecertificeerd conform ISO 9001 (kwaliteit), ISO (milieu), OHSAS (arbo) en ISPS (beveiliging). Milieuwetgeving Industriële productiebedrijven zoals Aluchemie moeten voor de emissies die als gevolg van het productieproces ontstaan, voldoen aan de Wet Milieubeheer en de Wet Verontreiniging Oppervlaktewateren. Hierop baseert de overheid de verstrekte milieuvergunningen, waarbij de provincie de Wet Milieubeheer regelt en Rijkswaterstaat de Wet Verontreiniging Oppervlaktewateren verzorgt. De overheid ziet toe op naleving van de vergunningen. Vergunning Wet milieubeheer Gedeputeerde Staten van Zuid Holland hebben op 22 december 2006 een nieuwe beschikking in het kader van de Wet Milieubeheer afgegeven. Daarnaast zijn specifieke vergunningen ontvangen voor de PAK s emissies van de nieuwe rookgasreinigers ( ), Rookgasreiniger 6 ( ), Rookgasreiniger 7 ( ) en een aanpassing van de vergunning m.b.t. onder andere het meten van ringleiding dieptes ( ). Emissies naar de lucht Algemeen De emissies naar de lucht, voor zover deze afkomstig waren van onze ovens, zijn gecorrigeerd voor de bezettingsgraad van de Rookgasreinigers. Indien een Rookgasreiniger uitgeschakeld staat en tevens de daaraan gekoppelde ovens, vindt er geen emissie plaats. De bezettingsgraad van de Rookgasreinigers was in 2009 gemiddeld 96,16%. Duurzaamheid Rio Tinto Alcan en Norsk Hydro, de beide aandeelhouders van Aluchemie, hanteren duurzaamheid als een vanzelfsprekend uitgangspunt. Het is de stellige overtuiging van beide bedrijven dat alleen met duurzaam ondernemen werkelijk een meerwaarde kan worden gecreëerd. Voor zowel de medewerkers, de omgeving en het milieu, als ook voor stakeholders en aandeelhouder die investeren in een gezonde toekomst van het bedrijf is dat een belangrijk gegeven. Geurhinder Inmiddels is Aluchemie overgegaan op de toepassing van de nieuwste technologie voor rookgasreiniging, de zogenaamde Regeneratieve Thermische Oxidatie (RTO). Door deze nieuwe techniek en met gebruikmaking van een grotere capaciteit zullen processtoringen in de Rookgasreinigers vrijwel niet meer voorkomen. Met de nieuwe RTO-techniek voor Rookgasreiniger 6, die in op 6 juli 2009 officieel in gebruik is ALUCHEMIE Environmental Complaints complaints due to 1 incident KPI 2009: -25% versus Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec 14 Environment: big leap in the right direction Care for people and the environment The policy of both Aluchemie and Rio Tinto Alcan sets key priority to the safety and health of people and the environment in all managementand company processes. Certified management systems are the basis for this. Aluchemie consists of a fully integrated management system that is certified according to to ISO9001 (Quality), ISO14001 (environment), OHSAS18001 (Health & Safety) and ISPS (Security) standards. Environmental legislation Industrial manufacturing companies such as Aluchemie must make sure that the emissions they release as part of production are in compliance with the Environmental Management Act (Wet Milieubeheer, Wm) and the Pollution of Surface Waters Act (Wet Verontreiniging Oppervlaktewateren, Wvo). The government bases the environmental permits issued on this legislation. The Wm is implemented at provincial level, while the Directorate General for Public Works and Water Management (Rijkswaterstaat) oversees the application of the Wvo. The government monitors compliance with the permits. Permit Environmental Management Act On 22 December 2006 the Provincial Executive of Zuid-Holland issued a new decision under the Environmental Management Act. Also specific permits for PAH s emissions of the new Fume Treatment Plants ( ), Fume Treatment Plant 6 ( ), Fume Treatment Plant 7 ( ) and an amendment of the permit for measuring depths of ring pipes ( ). Emissions into the air: General Our emissions into the air from our furnaces were corrected taking the fume treatment plants into account. If a fume treatment plant is out of order and the furnaces connected are as well, no emissions occur. The occupation degree of our fume treatment plants was in 2009 average 96,16%. Sustainability Rio Tinto Alcan and Norsk Hydro, both parent companies of Aluchemie, regard sustainability as a fundamental principle. Both companies are convinced that added value can only be created by sustainable enterprise. This is an important fact for both employees, the community and the environment, but for stakeholders and shareholders that invest in a healthy future of our company as well. Odour Aluchemie is using the latest technologies for fume treatment, the so-called Regenerative Themal Oxidation (RTO). Due to this new technologies and the increased capacity will prohibit process disturbances in our fume treatment plants in the future. With the new RTO techniques for Fume Treatment Plant 6, that started operation in July 2009, we acknowledge the importance of decreased emissions into the air and odour. Therefore we invest actively in these techniques. The number of odour complaints decreased from 31 in 2008 to 10 in Every odour complaint is being thoroughly investigated. There is a relation between odour complaints and process disturbances where the DA-filters of Fume Treatment Plants 1 to 4 (which do not work with new technologies) can not be used. The exhaust fumes are then rerouted and not fully cleaned, which can cause odour nuisance. Odour nuisance also depend on climatic circumstances and wind direction. In 2010 Fume Treatment Plant 7 will be built. This will clean the fumes of Bake Furnace 4 and 6 using the latest technologies. The start from Fume

15 RIO TINTO ALCAN genomen, erkennen wij de noodzaak tot vermindering van emissies naar de lucht en van geurhinder en investeren we daar actief in. Het aantal klachten over geurhinder daalde van 31 in 2008 naar 10 in Naar iedere klacht over geurhinder doen wij telkens grondig onderzoek. Daaruit blijkt dat er een relatie te leggen is tussen de geurklachten en processtoringen waarbij de DA-filters van de Rookgasreinigers 1 tot en met 4 (de rookgasreiniginginstallaties die nog niet op basis van de nieuwste technologie werken) niet gebruikt kunnen worden. De afgassen worden dan omgeleid en daardoor niet volledig gereinigd, wat tot geurhinder kan leiden. Verder is geurhinder afhankelijk van de klimatologische omstandigheden en de windrichting. In 2010 zal Rookgasreiniger 7 worden gebouwd die de rookgassen van Oven 4 en 6 met gebruikmaking van de nieuwste technologie zal reinigen. De ingebruikname van Rookgasreiniger 7 is gepland voor juni De emissie van geur uit de afgassen zal dan, net als de emissies van Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen (PAK s), tot een minimum worden gereduceerd. CO 2 In 2009 hadden wij een emissie van 183 ton aan CO 2, geautomatiseerd berekend volgens een Rio Tinto softwareprogramma. De invoer voor de berekening bestond uit het totale gas- en elektriciteitsverbruik van Aluchemie en de productie van groene en gecalcineerde anoden. circa 0,6 en 1.0 kg per ton gecalcineerde anoden. In 2009 was de emissie 1.0 kg per ton gecalcineerde anoden. De hoeveelheid SO 2 is doorgerekend vanuit de meetgegevens van de maandelijkse emissiemetingen, uitgevoerd in het laboratorium van Aluchemie, en het debiet (de doorstroming per tijdseenheid). SO 2 De emissie van SO 2 vindt alleen bij de bakovens plaats en ontstaat door de verbranding van de vrijkomende pekdampen en afdekcokes die zwavel bevatten. Het niveau van deze emissie wordt bepaald door het zwavelgehalte in de pek en afdekcokes. In de productspecificatie is hiervoor een maximum opgenomen. Geringe verschillen in het zwavelgehalte leiden tot verschillende emissieniveaus. De emissie in kg per ton anode schommelt de laatste jaren tussen NO X Aluchemie is verplicht om deel te nemen aan de NO X emissiehandel en levert volgens een door de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) vastgesteld protocol gegevens aan over de NO X emissie. In 2009 is deze meetmethode net als elk jaar geverifieerd door de NEa. De totale NO X emissie voor het jaar 2009 was 245 ton. De stijging ten opzichte van vorig jaar is veroorzaak door de ingebruikname van Rookgasreiniger Treatment Plant 7 is planned for June 2011, after which the odour emission and the emission of PAH s will be reduced to a minimum. CO 2 In 2009 Aluchemie had a CO 2 emission of 183 tons, calculated automatically with a Rio Tinto software program. The input for these calculations consisted of the total gas- and electricity consumption of Aluchemie and the production data of green and calcined anodes. SO 2 In our bake furnaces SO 2 is emitted as a result of the burning of pitch vapours and cokes that contain sulphur. The level of this emission is determined by the level of sulphur in the pitch and the cokes. In the product specification a maximum level has been agreed. Small differences in the sulphur level contribute to different emission levels. The emission in kilogram s per ton anodes is fluctuating the last few years between 0,6 and 1,0 kilogram per ton calcined anodes. In 2009 the emission was 1,0 kilogram per ton calcined anodes. The quantity SO 2 is calculated using the monthly emissions measurements carried out in Aluchemie s laboratory, and the emission rate (flow per unit per minute). NO X Aluchemie is obliged to take part in the NO X emission trade and reports by a protocol set up by the Dutch Emission Authority (NEa) data about NO X emission. In 2009 this measuring method has been verified by the NEa. The total NO X emission for 2009 was 245 tons. The increase compared to 2008 is caused by the start up of Fume Treatment Plant 6.

16 ALUCHEMIE Emissie PAK s, fluorantheen en benzo(a)pyreen Jaarvracht in kg benzo(a)pyreen fluorantheen Totaal PAK s PAK s, fluorantheen en benzo(a)pyreen De teercomponenten die vrijkomen bij bakovens, de Massafabriek en de Vormerij, bevatten onder andere PAK s (Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen), fluorantheen en benzo(a)pyreen. Aluchemie laat een gecertificeerd extern bureau jaarlijks PAK smetingen uitvoeren. Ook in 2009 is dit gebeurd, tijdens de daarvoor georganiseerde meetperioden. De in bedrijf name van Rookgasreiniger 6 en de sluiting van de oude Rookgasreinigers 1 en 2 heeft tot gevolg gehad dat onze totale PAK s emissies met 46% zijn verminderd. Na de ingebruikname van Rookgasreiniger 7 in 2011 zullen deze emissies naar verwachting tot een minimum zijn gereduceerd. Fluoriden De hoeveelheid is berekend op basis van maandelijkse emissiemetingen door het laboratorium van Aluchemie en het debiet (de doorstroming per tijdseenheid). De emissie bedroeg 5939 kg inclusief de emissies die tijdens processtoringen zijn gemeten. De stijging ten opzicht van 2008 (3705 kg) is veroorzaakt door het hogere debiet van Rookgasreiniger 6 en een hogere emissie van Rookgasreiniger 5 en 3. fluctueert met de fase waarin het proces zich bevindt en met de kwaliteit van het stookproces. In 2005 was de CO-emissie ton, in ton, in ton en in ton. De CO emissie is in 2009 niet gemeten. Op basis van de bezetting van de Rookgasreinigers en de historische data wordt de emissie geschat op 2250 ton. Stof De hoeveelheid fijnstof is berekend op basis van maandelijkse emissiemetingen door het laboratorium van Aluchemie en het debiet. De emissie van fijn stof op basis van de uitgevoerde emissiemetingen bedroeg 31.0 ton in 2009 versus 24.0 ton in Ook aan de Haven vinden stofemissies plaats, met name tijdens overslag van petroleumcokes en tijdens de verlading van koolstofproducten. De aangevoerde petroleumcokes zijn behandeld met een stofbindend middel om stuiven te beperken. Voor de berekening van de stofemissie tijdens belading is een formule gebruikt van de Amerikaanse Environmental Protection Agency die een betrouwbaarder beeld geeft dan de in vorige jaren toegepaste formule, zijnde 0,01% van de verladen hoeveelheid cokes. De totale hoeveelheid fijn stof bedroeg in ton. Koolmonoxide De opgegeven emissie is berekend uit de gemiddelde concentratie en het gemiddelde jaardebiet. De uitstoot van koolmonoxide 16 PAH s, fluoranthene and benzo(a)pyrene The pitch components that are released in our bake furnaces, the Paste Plant and the Moulding Plant contain Polycyclic Aromatic Carbon Hydrates (PAH s), fluoranthene and benzo(a) pyrene, among other things. Each year an certified external agency carries out PAH s measurements. This happened in 2009 as well, during special organised measurements days. The start up of Fume Treatment Plant 6 and the closure of old Fume Treatment Plants 1 and 2 resulted in a decrease of PAH s emission of 46%. After the start up of Fume Treatment Plant 7 in 2011 the emission of PAH s will be reduced to a minimum. Fluorides The number of fluorides has been calculated by the laboratory based on monthly emission measurements and the flow per unit per minute. The emission was kilogram including the emissions measured during process disturbances. The increase compared to 2008 (3.705 kilogram) was caused by a higher emission rate of Fume Treatment Plant 6 and a higher emission of Fume Treatment Plants 5 and 3. Carbon monoxide The emission rate stated is calculated using the average concentration and the average emission rate. The emission of carbon monoxide fluctuates due to the fase of the process and the quality of the calcining process. In 2005 the CO-emission was tons, in tons, in tons and in tons. In 2009 CO-emission has not been measured. Based on the reliability and the occupation of the fume treatment plants and the historical data, the emission is estimated to be tons. Dust The level of dust has been calculated based on monthly emission measurements by Aluchemie s lab and the emission rate. The emission of fine dust based on the measurements done was 31,0 tons in 2009 versus 24.0 tons in Dust is also emitted at our harbour during trans-shipment of cokes and loading carbon products. Our petcokes is treated with a dust binding product to prevent the flying about of dust. For calculating the dust emission during loading a formula of the American Environmental Protection Agency has been used which gives a more reliable picture than our former formula, being 0,01% of the quantity of cokes. The total number of fine dust was 104 tons in 2009.

17 RIO TINTO ALCAN Emissies naar water Stikstof Kjeldahl (N-Kj) De lozing van stikstof is gering. De hoeveelheid is berekend op basis van metingen door het laboratorium van Aluchemie en de totale hoeveelheid afgevoerd slib en bezinksel. Het totaal gehalte aan stikstof komt overeen met het gehalte aan stikstof Kjeldahl, omdat bij Aluchemie geen emissie is van stikstofnitraat. De koelwatersystemen bij Aluchemie bestaan voornamelijk uit gesloten systemen. Het koelwater voor de productieafdeling Massa/Vormerij wordt gekoeld met koeltorens en ook hergebruikt. Het water passeert daarvoor een bezinktank waar niet opgeloste bestanddelen achterblijven. Wij laten deze afvoeren en extern als afval verwerken. Ook water voor de reiniging van equipment en voertuigen wordt opgevangen in een bezinktank. Na bezinking wordt het water via een water-vetscheider geloosd in de bezinktank aan de haven. Het slib wordt extern verwerkt. Voor het koelen van de afgassen voor het elektrostatisch filter wordt drinkwater gebruikt. Aluchemie loost op het riool alleen huishoudelijk afvalwater, schrob- en spoelwater, calamiteiten uitgezonderd. Om verontreiniging van dit water met stof van de grond zo veel mogelijk te vermijden, wordt het hele terrein dagelijks intensief geveegd. Regenwater wordt voor lozing eerst naar een bezinkbak geleid. De geringe hoeveelheden metalen in het water zijn het gevolg van lucht- en bodemverontreiniging. Het gemiddelde aantal vervuilingseenheden (v.e s) bedroeg in tegenover 950 in In 2009 gebruikte Aluchemie circa m 3 oppervlaktewater voor bluswater en andere doeleinden. Dit is een schatting op basis van de waterbalans waarin alle geschatte en gemeten waterstromen zijn meegenomen. Verspreiding naar water In kg/jaar N-Kjeldahl kg/jaar Stof PAK (6 van Borneff) 16,9 26, ,2 8,0 CZV Minerale oliën 116,4 150,0 184,0 154,9 71,0 Zn 210,3 195,5 147,0 185,3 139,8 Pb 18,5 19,3 2,3 17,1 11,6 Cd 7,4 10,3 4,1 10,9 10,8 Cr 0,6 0,5 1,2 1,2 1,3 Ni 2,4 1,8 2,4 2,9 1,2 Fluor Verantwoord energiegebruik Energiebesparing heeft hoge prioriteit. Uit oogpunt van duurzaamheid willen we verantwoord omgaan met de energie uit fossiele brandstoffen die we gebruiken. De processen van Aluchemie vragen veel energie en maken dus een aanzienlijk deel uit van onze productiekosten. Ook bedrijfseconomisch is dus alle reden om het energieverbruik zoveel mogelijk te beperken. Voor 2010 is een energie efficiency plan opgesteld met als doel een reductie van het energieverbruik per ton product met 5%. Bescherming van de bodem Aluchemie beschikt in het kader van de Wet Milieubeheer Bodembescherming over een Land Management Plan voor activiteiten die van invloed zijn geweest of kunnen zijn op de bodem. In 2009 is gestart met de bouw van Rookgasreiniger 7 waarbij grote hoeveelheden grond vrijkomen. Voorafgaand aan de werkzaamheden wordt voor de grondwerkzaamheden goedkeuring gevraagd aan de overheid. 17 Emissions into water Nitrogen Kjeldahl (N-Kj) Disposal of nitrogen is minimal. The amount is calculated based on measurements by the Aluchemie laboratory and the total amount of sediment removed. The total amount of nitrogen is the same as the amount of nitrogen Kjeldahl, because Aluchemie does not emit any ammonium nitrate. Aluchemie s cooling water systems operate primarily within a closed circuit. The cooling water used by the Paste Plant passes through a settling tank which removes particles before being cooled in cooling towers and re-used. Aluchemie has the sediment removed for external treatment as waste. Water used for cleaning equipment and vehicles is also collected in a sediment tank. After filtering the water in a water-fat separation facility it is transferred to the port s sediment tank. Sediment from this process is treated externally. Tap water is used in the electrostatic filter to cool exhaust fumes. Except in cases of emergency, Aluchemie dumps only domestic waste water and water used for cleaning/rinsing into the sewers. The plant is cleaned thoroughly every day to prevent further pollution of waste water with substances from the ground. Rainwater is channelled to a sediment tank before dumping. The small quantities of metals in the water are a result of air and ground pollution. The average amount of pollution units was 910 in 2009 compared to 950 in Aluchemie used 15,000 m 3 of surface water in 2009 as an extinguishing agent and for other purposes. This is an estimate based on the estimated and measures water flows in the water balance sheet. Responsible use of energy Saving energy is a top priority. From a sustainability perspective we wish to adopt a responsible approach for our use of energy from fossil fuels. Aluchemie s processes require a lot of energy and make up for a considerable part of our production costs. We therefore also have good economic reasons to limit the use of energy as much as possible. For 2010 an energy efficiency plan has been developed. Target is to reduce energy consumption per ton product with 5%. Soil protection Under the Soil Protection Act, Aluchemie has a site management plan for activities that have had or may have an impact on the soil. In 2009 the construction of the new Fume Treatment Plant 7 commenced, resulting in large quantities of soil. Before the construction could commence permission for these ground activities was granted by the government.

18 Kerngetallen Key figures ton 2008 ton 2009 ALUCHEMIE Productie gecalcineerde anoden (Production of calcined anodes) Petroleum cokes Anoderesten (Anode butts) Totaal grondstoffen (Raw materials) Emissie PAK s Emissie benzo(a)pyreen Fluorantheen Emissie fluoride 3,7 5,9 Stof (Dust) 91,8 73,4 SO CO NO X Gasverbruik (Gas consumption) Elektriciteitsverbruik (Electricity consumption) Dieselverbruik (Diesel consumption) Waterverbruik (Water consumption) Afval totaal (Waste) Afval hergebruikt (Waste re-used) Afval verbrand (Waste incinerated) Afval gestort (Waste tip)

19 RIO TINTO ALCAN Afvalmanagement Milieu Op het gebied van afvalmanagement probeert Aluchemie zo hoog mogelijk op de Ladder van Lansink (zie bijlage) terecht te komen. Dit door te onderzoeken of er mogelijkheden zijn om verschillende afvalstromen te recyclen zijn, wat uiteindelijk beter is voor het milieu. In 2009 stonden drie grote projecten centraal: Hergebruik koolstofzand Bij dit project gaat het om cokes die vrijkomt bij het vegen van het terrein en bij lekkage in onze procesvoering. Aangezien dit zogenaamde koolstofzand vervuild is met zaken zoals zwerfvuil en zand kan het niet rechtstreeks worden gebruikt in ons bakproces of als vulcokes om de anoden op de ovens in te pakken. Daarom wordt dit product, circa 65 ton per week, verzameld, opgehaald en gezeefd bij een bedrijf in Limburg. Het fijne koolstofzand (0-6 mm) dat overblijft wordt gescheiden afgevoerd en gebruikt in de cementindustrie als ondersteuningsbrandstof. Dit is 80% van de genoemde 65 ton. Het grovere product (15%) komt terug naar Aluchemie en wordt gebruikt in onze anodeproductie. De afdeling Proces onderzoekt welke deeltjesgrootte cokes het best bruikbaar zijn voor Aluchemie. De allergrootste delen, zo n 5%, worden op dit moment naar elders afgevoerd en verbrand met terugwinning van energie. We onderzoeken intern of wellicht een betere toepassing voor deze grove delen gevonden kan worden. Updaten afvalstromen Samen met onze transporteur en afvalverwerker probeert Aluchemie stapsgewijs alle afvalstromen te optimaliseren, beginnend met de grootste stromen. Door persoonlijk bij gespecialiseerde bedrijven te gaan kijken en te zien hoe hun processen werken, kan Aluchemie een gerichte keuze maken. Bij zo n kennismaking wordt gelijk een externe audit uitgevoerd om te zien of een bedrijf past binnen de filosofie van Rio Tinto Alcan. Dus niet het afval storten, maar verantwoord verwerken of hergebruiken. Soms blijkt zo n bedrijf nog andere toepassingen te hebben die voor ons van belang kunnen zijn. Hergebruik kalk Sinds de ingebruikname van de Rookgasreiniger RTO 5 in 2003, het jaar waarin ook Aluchemie s zevende oven werd opgeleverd, worden onze rookgassen in het nieuwe systeem gefilterd door middel van kalk. Als dit kalk vervuild raakt, wordt het afgevoerd in big bags. Deze kalk wordt bij een extern bedrijf gereinigd, geïmmobiliseerd met grond en hergebruikt in de wegenbouw als onderlaag voor asfalt. Nu vanaf juli 2009 Rookgasreiniger RTO 6 in gebruik is genomen, is de hoeveelheid kalk die wij aan dit bedrijf leveren flink toegenomen en als straks Rookgasreiniger RTO 7 opstart in 2011, neemt de hoeveelheid kalk vanzelfsprekend nog verder toe. Mogelijke toepassingen van deze onderlaag op ons eigen terrein moeten nog worden onderzocht. De Ladder van Lansink 19 Environment Waste Management Aluchemie tries to reach the highest step of the Lansink ladder by investigating if there are more ways of recycling waste as this is better for the environment. In 2009 three large projects were scheduled: 1. Recycling carbon sand. In our process and transport of cokes a certain spill of cokes exists. This cokes is contaminated with sand and rubbish and can not be recycled in our process. About 65 ton per week is collected by a Dutch company that is cleaning this contaminated carbon sand. The very fine particles (0-6 mm) is used in the cement industry. That is about 80% of the 65 tons. The larger particles (15%) is returned to Aluchemie and is used for anode production. Our Process department is investigating which size particles can be used best. The largest parts, about 5% are incinerated elsewhere to produce energy. We are investigating internally if we could find a better solution for the last 5%. 2. Updating of waste flows. Aluchemie tries to optimize their waste flows, together with transporters and waste companies. By looking on the plants of these companies personally, meeting and talking to the people who now what they are talking about Aluchemie can make the right choices. During such visit an external audit is performed by Aluchemie employees to see whether the company would meet the Rio Tinto Alcan philosophy, so no dumping of waste, but processing or recycling. Sometimes companies can offer different methods that are of interest to us. 3. Recycling of chalk. Since Fume Treatment Plant 5 started up in 2003, the year in which Aluchemie s seventh bake furnace commenced production, fumes are filtered in the new system using chalk. If this chalk gets polluted, it is cleaned by an external company, mixed with earth and used as a base for tarmac roads. In July 2009 Fume Treatment Plant 5 started up which made the number of chalk increase accordingly. After the start of Fume Treatment 7 in 2011 this number will grow further which makes it interesting to look for other purposes on our own plant.

20 Rookgasreiniger 6 Om een nieuwe milieuvergunning te verkrijgen in 2008, moest Aluchemie aan een aantal eisen voldoen. Een van deze eisen was dat wij voor 1 juli 2009 onze oudste Ovens 1, 2 en 3 zouden aansluiten op een rookgasreiniger die beschikt over de best beschikbare technieken voor het reduceren van de uitstoot van Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen (PAK s). In dit geval is dat de naverbrandingstechnologie (RTO). Toch was dit niet de enige reden voor het bouwen van een dergelijke geavanceerde installatie. Aluchemie wil ook zoveel mogelijk overlast voor de buurbedrijven en buurtbewoners voorkomen. De nieuwe rookgasreiniginginstallatie is wereldwijd een van de grootste in zijn soort en daarom een unicum. Deze installatie zorgt ervoor dat rookgassen, voordat ze de schoorsteen verlaten, grondig worden gereinigd en geen geuroverlast en zichtbare rook opleveren voor de omgeving. Dit is goed voor de luchtkwaliteit, de omwonenden en het milieu. Overigens heeft Aluchemie in 2008 al haar nieuwe milieuvergunning ontvangen na de toezegging dat dit zou worden gerealiseerd. De opstart door Minister Cramer Op 6 juli 2009 is onze nieuwste rookgasreiniginginstallatie officieel in gebruik genomen door Minister Jacqueline Cramer van VROM. Bij de openingsceremonie en de receptie die daarna gehouden werd, was een groot aantal gasten aanwezig. Tevens waren journalisten van Radio Rijnmond en TV Rijnmond aanwezig om verslag te doen van dit bijzondere moment. Aluchemie is bijzonder trots op het de installatie, het evenement en de positieve reacties achteraf. Dankzij deze rookgasreiniger neemt de stankoverlast sterk af én daalt de uitstoot van de zeer mens- en milieuonvriendelijke PAK s met maar liefst 98%. Dat vind ik een fantastisch resultaat. Het geeft aan dat bij Aluchemie de drie P s van people, planet en profit goed tussen de oren zitten, aldus minister Cramer. Henk Pauw, Algemeen Directeur van Aluchemie, onderschrijft de uitspraak van de Minister. Zorg voor mens en milieu is van groot belang. Deze kernwaarden zijn de leidende principes in ons productieproces. De techniek is nu voorhanden om als industrie in milieuvriendelijke voorzieningen te investeren. Iets dat wij nu op grote schaal hebben gedaan. Sinds de opstart merkt Aluchemie een aantal duidelijke verbeteringen: Het aantal ringleidingbranden is sterk afgenomen. De installatie presteert binnen de normen en zelfs boven verwachting. De schoorsteenwarmte wordt gebruikt voor het uitstoken van de voorfilters, wat zorgt voor een besparing van 40% energie. Het aantal stankklachten is gereduceerd tot 10. Rookgasreiniger 7 In 2011 wordt een nog grotere rookgasreiniginginstallatie op het terrein van Aluchemie geïnstalleerd. Deze rookgasreiniger 7 zal worden aangesloten op Ovens 4, 6 en een eventueel nieuw te bouwen oven. De eerste paal is in oktober 2009 geslagen. Door de strenge winter heeft het project een kleine vertraging opgelopen, maar deze zal de uiteindelijke oplevering in juni 2011 niet in gevaar brengen. De capaciteit van deze rookgasreiniger is groter dan die van rookgasreiniger 6 maar de techniek is een kopie daarvan. Ondanks de economische crisis heeft Rio Tinto Alcan toch de nodige middelen beschikbaar gesteld voor deze rookgasreiniger. Desondanks proberen we kostenbesparingen na te streven: inkopen toen materiaalprijzen laag waren diverse taken van diverse contractors gecombineerd en bepaalde contractors al voor 2011 vastgelegd Op Oven 7 staat sinds 2003 al een rookgasreiniger met daarin de op dat moment best beschikbare technieken. Tezamen zorgen deze drie installaties ervoor dat de uitstoot van schadelijke stoffen halverwege 2011 definitief tot het verleden behoort. ALUCHEMIE 20 Speech tijdens eerste paal rookgasreiniger 7 Fume Treatment Plant 6 In order to get the new environmental permit in 2008 Aluchemie had to fulfill a few requirements. One of these requirements was to connect our oldest bake furnaces 1, 2 and 3 to a Fume Treatment Plant that would use best available techniques to reduce the emission of Polycyclic Aromatic Carbon Hydrates (PAH s) before 1 July But this was not the only reason to built such an advanced installation. Aluchemie also would like to prevent nuisance for our neighbor companies and people living nearby. Our new Fume Treatment Plant 6 is one of the largest of its kind. This installation thoroughly cleans fumes before leaving the chimney, so no odors and visible smoke is produced. This is good for the air quality, the people living nearby and the environment. After making the promise to realize the requirements, Aluchemie received a new environmental permit in Start up of Fume Treatment Plant 6 by Minister Cramer On 6 July 2009 our new Fume Treatment Plant 6 was officially started by Minister Jacqueline Cramer of Environmental Affairs. At the opening ceremony and the reception a lot of guests shared in the festivities. Journalists from a local radio station reported about this special event live. In the evening it was an item in the news on a local tv station. Aluchemie is very proud of this new high tech installation, the event and the positive reactions after the official start up. Due to this Fume Treatment Plant the odor complaints decrease and the emission of the people- and environment unfriendly PAH s decreases by 98%. This is a great result. It proves that Aluchemie has the three P s of People, Planet and Profit well implemented, says Minister Jacqueline Cramer. Henk Pauw, Managing Director of Aluchemie, confirms this quote of Minister Cramer. Taking care of people and the environment is very important. These key values are leading principles in our production process. The techniques available helps us the industry to invest in environmentally friendly installations. Something we did on a large scale with this new fume treatment plant. Since the start up Aluchemie noticed some important improvements: The number of ring fires decreased considerably. The installation performs better than expected and within specifications. The heat of the chimney is used for cleaning pre-filters which saves 40% energy. The number of odor complaints is reduced to 10. Fume Treatment Plant 7 In 2011 an even bigger Fume Treatment Plant will be installed at Aluchemie. This plant will clean the fumes of bake furnaces 4, 6 and a possible new furnace. Building commenced in October As a result of the strong winter, construction was delayed, but this will not jeopardize the planned start up in June The capacity of this new fume treatment plant is even bigger than the capacity Fume Treatment Plant 6, but the technique is an exact copy. Despite the economic crisis Rio Tinto Alcan provided means necessary to build this fume treatment plant. We try to save costs wherever we can: Purchase materials now prices are low Combine several tasks of several contractors and Arrange contracts for contractors for 2011 already. Carbon Bake Furnace 7 is using the best available techniques since Together these three installations will reduce emissions of hazardous fumes to a minimum.

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

www.heigo.nl Start date membership september 2005 Organisational chart

www.heigo.nl Start date membership september 2005 Organisational chart www.heigo.nl Start date membership september 2005 Organisational chart DIRECTIE 2 M AN AG EMENT TE AM 2 ADM INISTRATIE & AUTO M ATISERING 3 KW ALITEITSZORG 1 PERSO NEEL & ORG ANISATIE 1 LOG ISTIEK 1 INKOOP

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

right place, right time

right place, right time right place, right time PND: constructie èn industriële verhuizingen Combinatie van twee disciplines maakt PND tot de ideale partner Het verhaal achter de succesformule van PND is eenvoudig. Van oorsprong

Nadere informatie

Is systeemgericht toezicht voor een bedrijf van belang? Presentatie BZW Masterclass Veiligheid. Moerdijk, 30 Juni 2011

Is systeemgericht toezicht voor een bedrijf van belang? Presentatie BZW Masterclass Veiligheid. Moerdijk, 30 Juni 2011 Is systeemgericht toezicht voor een bedrijf van belang? Presentatie BZW Masterclass Veiligheid Moerdijk, 30 Juni 2011 Annemarie van der Rest Manager Health, Safety and Environmental Affairs Shell Nederland

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

Tester, hoe word jij geschikt voor de toekomst?

Tester, hoe word jij geschikt voor de toekomst? Tester, hoe word jij geschikt voor de toekomst? Testnet voorjaarsevent Marieke Brinkman en Marieke Mouwe Wie zijn wij Marieke B Marieke M 2010 Capgemini. All rights reserved. 1 Insert "Title, Author, Date"

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE LED LIGHTING FOR COLD STORAGE Madrid, October 16 Maarten de Graaf Didyouknowthat? It takes 0.65KWh of air conditioning energy to cool down every 1 kwh of lighting heat. Didyouknowthat? Meaning that youernergybillforlightingis

Nadere informatie

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com LCA, wat kan je er mee Anne Gaasbeek Anne Gaasbeek Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com PRé Consultants PRé is pionier i van LCA sinds 1990; ontwikkelaar van Ecoindicator and ReCiPe

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

WELKOM BIJ TELEPERFORMANCE SHOPPING TOMORROW

WELKOM BIJ TELEPERFORMANCE SHOPPING TOMORROW WELKOM BIJ TELEPERFORMANCE SHOPPING TOMORROW 175.000 30% 1.6 miljard Shopping 2020 6 Shopping 2020 Hoofdstuk 28 Social Services Shopping 2020 7 Retail in het social media tijdperk 2. Social Services in

Nadere informatie

Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker)

Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker) Van bedrijven voor bedrijven Peter Bareman en Annemarie van der Rest Wat betekent VV voor U? (inspecteur, vergunningverlener, beleidsmaker) Samen optrekken voor continue verbetering veilige en gezonde

Nadere informatie

Prove Everything or Die. Presentatie meetbaarheid Woensdag 9 mei 2012 Robin den Hoed

Prove Everything or Die. Presentatie meetbaarheid Woensdag 9 mei 2012 Robin den Hoed Prove Everything or Die Presentatie meetbaarheid Woensdag 9 mei 2012 Robin den Hoed Een stelling Met een PR- budget van 20.000 hebben we een mediawaarde gerealiseerd van 60.000 en 500 nieuwe fans op Facebook

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

Interessegroep Critical Chain Interessegroep Critical Chain. Agenda. Richard Smal Voorzitter Critical Chain Interesse Groep

Interessegroep Critical Chain Interessegroep Critical Chain. Agenda. Richard Smal Voorzitter Critical Chain Interesse Groep IPMA Grote projecten plannen: How to plan a battleship! Aarle Rixtel, 24 april 2014 Richard Smal Voorzitter Interesse Groep 20:00 of Critical Change 1 Met dank aan onze sponsors Doelstellingen IPMA Critical

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation!

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University Internationaal Instituut voor

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

[ ] OVER ASCOM HARRY WASSENS, SALES DIRECTOR. Over Ascom Harry Wassens 13-10-11 Ascom (Nederland) B.V.

[ ] OVER ASCOM HARRY WASSENS, SALES DIRECTOR. Over Ascom Harry Wassens 13-10-11 Ascom (Nederland) B.V. [ ] OVER ASCOM HARRY WASSENS, SALES DIRECTOR 1 ASCOM Ascom employs about 2.300 people worldwide Ascom has subsidiaries in 20 countries In H1/2011 Ascom generated revenues of 253.1 MCHF with an EBITDA margin

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld.

Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de toeleveringswereld. S H E E T M E T A L p a r t s a n d a s s e m b l i e s I n t r o d u c t i e Wilvo heeft zich sinds de oprichting in 1970 continu ontwikkeld. Het resultaat is haar huidige vooraanstaande rol binnen de

Nadere informatie

Wat heeft een tester aan ASL en BiSL?

Wat heeft een tester aan ASL en BiSL? TestNet Noord, Heerenveen, 20 november 2012 Wat heeft een tester aan ASL en BiSL? Eibert Dijkgraaf Intro Wie zit er in een typische beheer omgeving? Wat is kenmerkend voor testen : IN BEHEER? IN ONDERHOUD?

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Zoals u wellicht al in de media heeft vernomen, is de overheid voornemens de spaarloonregeling en de levensloopregeling te laten

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

Duurzaamheid in Business context

Duurzaamheid in Business context Duurzaamheid in Business context 2 Voorbeelden waarde creatie (B2C & B2B) Maarten ten Houten Sustainability Manager Global Marketing Duurzaamheidsdialoog 5 maart 2014 HEINEKEN - Truly Global Presence >165

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen

Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0. Discussie en vragen Parkstad Limburg Energy Transition Implementation Program PALET 3.0 Discussie en vragen Ambition Document 1.0 2.0 Potention Research Parkstad Limburg Energy Transition (PALET 3.0) Basic principles PALET

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

IT auditor en veranderen in 5 kleuren. origineel van: prof.dr. Leon de Caluwé. door: dr.lec. Barry Derksen MMC CISA CGEIT

IT auditor en veranderen in 5 kleuren. origineel van: prof.dr. Leon de Caluwé. door: dr.lec. Barry Derksen MMC CISA CGEIT IT auditor en veranderen in 5 kleuren origineel van: prof.dr. Leon de Caluwé door: dr.lec. Barry Derksen MMC CISA CGEIT En hoe verander je de mens?...... kennis van denk en werkwijze is van belang! Kleur

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Margot Scheltema September 2014 22-9-2014 Scheltema - VITP 1 Wanneer is toezicht effectief? (1) Samenstelling RvT Profielschets Competenties; verschil

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

反 省. Hansei: Voorwaarde voor continue verbetering. Murielle Van Haesendonck Teamleider

反 省. Hansei: Voorwaarde voor continue verbetering. Murielle Van Haesendonck Teamleider 反 省 Hansei: Voorwaarde voor continue verbetering Murielle Van Haesendonck Teamleider BZIO-groep Revalidatie ziekenhuis: Imbo 125 Sp-bedden en uitgebreide ambulante werking Woonzorgcentrum: Het verhaal

Nadere informatie

AERTSSEN AND ALE TO TRANSPORT ANTWERP S LARGEST LOAD ON PUBLIC ROADS IN PORT S HISTORY

AERTSSEN AND ALE TO TRANSPORT ANTWERP S LARGEST LOAD ON PUBLIC ROADS IN PORT S HISTORY [Type here] Press Release 25 November 2014 AERTSSEN AND ALE TO TRANSPORT ANTWERP S LARGEST LOAD ON PUBLIC ROADS IN PORT S HISTORY ALE will be working alongside Belgium-based Aertssen to transport the Port

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren

SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren Els De Paepe Hans Vandenberghe 1 OVER BARCO 90+ 3,250 +1 billion Presence in more than 90 countries Employees Sales for 4 consecutive years

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Instruction project completion report

Instruction project completion report Instruction project completion report The project completion report is in fact a final progress report providing a comparison between the start of the project and the situation at the end of the project.

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *2942209982* UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2012 15 minutes

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Workflow en screenshots Status4Sure

Workflow en screenshots Status4Sure Workflow en screenshots Status4Sure Inleiding Het Status4Sure systeem is een ICT oplossing waarmee de transportopdrachten papierloos door het gehele proces gaan. De status kan gevolgd worden door de logistieke

Nadere informatie

Pon Power. Klantgericht innoveren met betrekking van Service Design. Platform voor Klantgericht Ondernemen Michael Boon

Pon Power. Klantgericht innoveren met betrekking van Service Design. Platform voor Klantgericht Ondernemen Michael Boon Pon Power Klantgericht innoveren met betrekking van Service Design Platform voor Klantgericht Ondernemen Michael Boon Agenda Pon Pon Power Service Design door Pon Power Pon Wereldwijd Canada United States

Nadere informatie

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK)

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) (for Dutch go to page 4) How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) The Illumina HD offers dictionary support for StarDict dictionaries.this is a (free) open source dictionary

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

Hoe vergroot ik het lerend vermogen van mijn organisatie? Continue verbeteren, accelerated learning

Hoe vergroot ik het lerend vermogen van mijn organisatie? Continue verbeteren, accelerated learning Aad Streng Jean In het Panhuis Hoe vergroot ik het lerend vermogen van mijn organisatie? Continue verbeteren, accelerated learning Werkwijze workshop Onze visie op leren en continu verbeteren. Deze visie

Nadere informatie

Maatschappelijk Verslag Sustainability Report

Maatschappelijk Verslag Sustainability Report ALUCHEMIE Maatschappelijk Verslag Sustainability Report 2010 Inhoud Contents Introductie Introduction 03 HSE (Gezondheid, Veiligheid & Milieu) Health, Safety & Environment 04 Milieu Environment 09 P&O

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

MCA Gemini Groep & Healthy Data Vault on budget

MCA Gemini Groep & Healthy Data Vault on budget MCA Gemini Groep & Healthy Data Vault on budget Introduction BI Team Koen Schutten, BI Specialist Jos Kee, BI Specialist + 4 other team members + Barbara Peruskovic, Consulting DW Architect A story about

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Exploitant. CM-Bureau

Exploitant. CM-Bureau Van Exploitant Naar CM-Bureau You do not lead by hitting people over the head that s assault, not leadership MT MediaGroep BV 2014, Berend Jan Veldkamp Dwight D. Eisenhouwer Over MT MediaGroep boeit en

Nadere informatie

Script. The consumption of animal and fish protein is essential for the well-being of billions of people worldwide.

Script. The consumption of animal and fish protein is essential for the well-being of billions of people worldwide. Script The consumption of animal and fish protein is essential for the well-being of billions of people worldwide. The downside? It s also responsible for a large proportion of greenhouse gas and other

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie