Prognose onderwijzend personeel Den Haag en Haaglanden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Prognose onderwijzend personeel Den Haag en Haaglanden"

Transcriptie

1 Prognose onderwijzend personeel Den Haag en Haaglanden Eindrapport Opdrachtgever: Gemeente Den Haag Rotterdam, 18 mei april 2015

2

3 Prognose onderwijzend personeel Den Haag en Haaglanden Eindrapport Opdrachtgever: Gemeente Den Haag Susan van Geel Sophie Rohlfs Ruud van der Aa Rotterdam, 18 mei 2015

4 Over Ecorys Met ons werk willen we een zinvolle bijdrage leveren aan maatschappelijke thema s. Wij bieden wereldwijd onderzoek, advies en projectmanagement en zijn gespecialiseerd in economische, maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkeling. We richten ons met name op complexe markt-, beleids- en managementvraagstukken en bieden opdrachtgevers in de publieke, private en not-forprofitsectoren een uniek perspectief en hoogwaardige oplossingen. We zijn trots op onze 85-jarige bedrijfsgeschiedenis. Onze belangrijkste werkgebieden zijn: economie en concurrentiekracht; regio s, steden en vastgoed; energie en water; transport en mobiliteit; sociaal beleid, bestuur, onderwijs, en gezondheidszorg. Wij hechten grote waarde aan onze onafhankelijkheid, integriteit en samenwerkingspartners. Ecorys-medewerkers zijn betrokken experts met ruime ervaring in de academische wereld en adviespraktijk, die hun kennis en best practices binnen het bedrijf en met internationale samenwerkingspartners delen. Ecorys Nederland voert een actief MVO-beleid en heeft een ISO14001-certificaat, de internationale standaard voor milieumanagementsystemen. Onze doelen op het gebied van duurzame bedrijfsvoering zijn vertaald in ons bedrijfsbeleid en in praktische maatregelen gericht op mensen, milieu en opbrengst. Zo gebruiken we 100% groene stroom, kopen we onze CO₂-uitstoot af, stimuleren we het ov-gebruik onder onze medewerkers, en printen we onze documenten op FSCof PEFC-gecertificeerd papier. Door deze acties is onze CO₂-voetafdruk sinds 2007 met ca. 80% afgenomen. ECORYS Nederland B.V. Watermanweg GG Rotterdam Postbus AD Rotterdam Nederland T F E K.v.K. nr W 2 SvG/KK NL

5 Inhoudsopgave Managementsamenvatting Data analyse Primair onderwijs Vo Middelbaar beroepsonderwijs Conclusie en aanbevelingen Aanbevelingen 10 1 Inleiding Aanleiding en onderzoek Onderzoeksvragen Onderzoeksverantwoording Gebruik en interpretatie data Leeswijzer 17 2 Primair onderwijs Inleiding Populatie lerarenbestand Vacatureontwikkelingen Prognoses Werkveldconsultatie primair onderwijs Ontwikkeling leerlingaantal Werving leraren Maatregelen bij knelpunten Mogelijke ondersteuning gemeente Den Haag 30 3 Voortgezet onderwijs Populatie lerarenbestand Vacatureontwikkelingen Prognoses Werkveldconsultatie voortgezet onderwijs Ontwikkeling leerlingaantal Werving leraren Maatregelen bij knelpunten Mogelijke ondersteuning gemeente Den Haag 41 4 Middelbaar beroepsonderwijs Populatie lerarenbestand Vacatureontwikkeling Prognoses Werkveldconsultatie middelbaar beroepsonderwijs Ontwikkeling deelnemeraantal Werving leraren Maatregelen bij knelpunten Mogelijke ondersteuning gemeente Den Haag 49 3

6 Bijlage I Aanvullende gegevens Mirror 51 Bijlage II Lijst met geïnterviewden 59 4

7 5

8

9 Managementsamenvatting Aanleiding onderzoek Vanaf 2006 wordt de Haagse Educatieve Agenda (HEA) opgesteld. De HEA is het instrument voor het overleg met onder meer de besturen uit het onderwijsveld. Op basis van de maatschappelijke context en (geplande) landelijke stelselwijzigingen is in de HEA een tiental ambities opgenomen. De gemeente Den Haag onderzoekt momenteel hoe invulling gegeven kan worden aan de eerste ambitie; Ruimte geven aan Professionele Ontwikkeling van het Haagse Onderwijs. In dit kader wil de gemeente graag inzicht krijgen in de ontwikkelingen van de (toekomstige) regionale onderwijsarbeidsmarkt. De centrale onderzoeksvraag luidt: Welke ontwikkelingen doen zich voor in de vraag naar en het aanbod van leraren in Den Haag en de regio Haaglanden voor het po, vo en mbo in de komende tien jaar? Onderzoeksmethodiek Het onderzoek bestaat grotendeels uitgevoerd uit analyses van arbeidsmarktprognoses op grond van Mirror-ramingen 1 en de vervulling van vacatures op basis van de Onderwijsarbeidsmarktbarometer 2. De werkgelegenheid voor leraren wordt bepaald door middel van het verwachte leerlingaantal en het verschil tussen de in- en uitstroom van het aantal leraren. Om de resultaten te kunnen staven, zijn aanvullend telefonische interviews afgenomen bij onderwijsinstellingen 3. In het po is gesproken met vijf vertegenwoordigers van de sector, in het vo met vier en in het mbo is één verdiepend interview afgenomen. De interviews zijn bedoeld om de resultaten uit de prognoses te toetsten, niet om per sector een representatief beeld van de hele regio Haaglanden te geven. Data analyse Primair onderwijs Mirror-gegevens en barometer Landelijk wordt tot en met 2021 een geleidelijke daling in de werkgelegenheid voor leraren in het primair onderwijs verwacht. Vanaf 2021 voorziet men een zwakke stijging in de werkgelegenheid. Voor de regio Haaglanden wordt een stijging in het leerlingaantal verwacht, dit zet volgens de ramingen door tot en met De geraamde uitstroom van leraren is in de jaren tot en met 2019 groter dan de geraamde instroom. Dit zorgt, in combinatie met een groeiend leerlingaantal, voor de toenemende werkgelegenheid. Vanaf 2020 tot en met 2025 is, volgens de Mirror-data, de instroom groter dan de uitstroom. Toch neemt ook in deze periode het aantal vacatures toe. Tot 2025 stijgt de onvervulde vraag tot zo n 370 fte, dit is gemiddeld bijna 2 (1,8 fte) fulltime aanstellingen per onderwijsvestiging. Ten opzichte van de totale werkgelegenheid in Haaglanden in het po komt dit neer op 13 procent onvervulde vraag ITS Arbeidsmarktbarometer-po-vo-en-mbo Zie Bijlage II voor lijst met geinterviewden. 7

10 In Den Haag neemt het leerlingaantal gekoppeld aan de werkgelegenheid gedurende de hele periode ( ) in het primair onderwijs toe. De voornaamste verklaring hiervoor is het stijgende leerlingaantal, in combinatie met een toenemende uitstroom en een nagenoeg gelijkblijvende instroom van leraren. Tot en met 2025 voorspelt Mirror een definitieve uitstroom van leraren van zo n fte. Het grootste deel van de definitieve uitstroom is wegens pensionering. Den Haag heeft 136 vestigingen in het primair (speciaal) onderwijs. In 2025 wordt er gemiddeld een tekort van bijna 3 (2,9 fte) fulltime aanstellingen per vestiging voorspeld. Ten opzichte van de totale werkgelegenheid in het po in Den Haag (3.225 fte) staat dit gelijk aan een onvervulde vraag van 12 procent. Consultatie scholen De verwachting dat het in de toekomst, in verband met het groeiende leerlingaantal en de vergrijzing onder leraren, lastiger wordt de vacatures te vervullen wordt niet door alle scholen, bij wie de resultaten zijn getoetst, gedeeld. Scholen met een gunstige vestigingslocatie (en dito leerlingpopulatie) en de scholen waar als gevolg van krimp leraren boventallig zijn, verwachten weinig problemen. In het speciaal onderwijs verwacht men, mede als gevolg van de invoering van het passend onderwijs, wel een continuering van het probleem om goede leraren te werven. Voortgezet Onderwijs Mirror-gegevens en barometer In tegenstelling tot de landelijke prognoses laat de werkgelegenheid van leraren in de regio Haaglanden in het voortgezet onderwijs een lichte stijging zien. Ook het leerlingaantal in de regio Haaglanden vertoont volgens de prognoses een stijgende lijn. Gelijk aan het landelijke beeld bestaat de top vier van soort vacatures in de regio Haaglanden uit de vraag naar leraren vreemde talen, wiskunde, Nederlands en NaSk. De totale uitstroom is tot en met 2016 volgens de ramingen groter dan de totale instroom, met een. piek van zo n 160 fte in Na 2017 kent zowel de instroom als de uitstroom van leraren een grilliger verloop en is de instroom groter dan de uitstroom. Toch neemt het aantal vacatures toe. Dit heeft onder andere te maken met de stijging in leerlingaantal. Het aantal vacatures (onvervulde vraag) neemt toe, tot zo n 70 fte in In de regio Haaglanden zijn 41 vestigingen voor voortgezet onderwijs met ruim fulltime aanstellingen. Een onvervulde vraag van zo n 71 fte in 2025 betekent een tekort van ruim 1,5 fulltime aanstellingen per vestiging. Wanneer we de onvervulde vraag met de totale omvang van arbeidsmarkt in het vo vergelijken wordt er een tekort van 3 procent voorspeld. Voor het voorgezet onderwijs in de gemeente Den Haag wordt een stijging verwacht in het leerlingaantal en in de werkgelegenheid. De instroom van leraren stijgt tot ongeveer 70 fte in De uitstroom van leraren behelst vooral de stille reserve 4 ; in 2017 zo n 80 fte. De uitstroom naar pensioen schommelt tussen de 10 en 15 fte. In de Den Haag zijn er 42 vestigingen voor het voortgezet onderwijs. In totaal zijn er ruim fulltime aanstellingen. Bij een tekort 43 fte in 2025 is er in Den Haag op iedere vestiging dus sprake van een onvervulde vraag van één fulltime aanstelling; dit komt ook neer op 3 procent van de totale werkgelegenheid. 4 Stille reserve zijn degene die wel beschikken over een onderwijsbevoegdheid, maar niet in het onderwijs werken. 8

11 Consultatie scholen De schoolleiders waarmee tijdens de consultatie is gesproken, vinden het moeilijk in te schatten in hoeverre zij in de komende jaren te maken krijgen met wervingsproblemen. De scholen hebben inzicht in het aantal docenten dat in de komende jaren als gevolg van pensioen uitstroomt. De groei in het aantal vacatures als gevolg van de uitstroom in combinatie met een toenemend leerlingaantal blijkt echter lastig in te schatten. Uit de interviews komt naar voren dat de scholen wel verwachten dat het op termijn moeilijker wordt om vacatures te vervullen, maar dat dit erg afhankelijk is van toekomstig onderwijsbeleid en bezuinigingen. Het gevolg is dat er op de scholen een afwachtende houding heerst. Voor specifieke vakken zoals scheikunde, natuurkunde, wiskunde en Duits worden op vrijwel alle scholen problemen verwacht met betrekking tot het werving van leraren. Middelbaar beroepsonderwijs Mirror-gegevens en barometer De arbeidsmarkt voor het mbo kenmerkt zich door meer openheid dan het po en vo, omdat in deze sector veel meer uitwisseling is tussen onderwijs en de beroepspraktijk. Hierdoor is het arbeidsmarktaanbod groter en minder goed te voorspellen. Daarom is er in de Mirror-ramingen in het mbo geen schatting gemaakt van het aantal te verwachte vacatures. De prognose is gemaakt aan de hand van de benodigde instroom van nieuwe leraren ten opzichte van de verwachte uitstroom. Op landelijk niveau is er sprake van een terugloop in het aantal deelnemers en als gevolg daarvan loopt ook de werkgelegenheid terug. Ook in de regio Den Haag wordt de komende jaren een lichte daling van het aantal deelnemers verwacht. De totale werkgelegenheid in Den Haag in het mbo blijft tot en met 2025 redelijk stabiel. In het mbo is de meeste vraag naar docenten vreemde talen (driekwart Engels). Vacatures voor docenten Nederlands, wiskunde/rekenen, techniek, en zorg & welzijn beslaan ongeveer 10 procent van de totale vraag. Als we kijken naar de verdeling van vacature naar vakgebied in de regio Haaglanden staan in de top vijf dezelfde vakken waarvoor ook landelijk de meeste vacatures zijn ontstaan. De volgorde waarin er vraag is naar docenten voor deze vakken is echter anders. Daar waar landelijk de meeste vacatures ontstaan voor vreemde talen is in de regio Haaglanden een grotere vraag naar docenten zorg en welzijn; bijna een kwart van de geanalyseerde vacatures is voor dit vak ontstaan. In de regio Haaglanden is daarnaast zo n 10 procent van de geanalyseerde vacatures in het mbo bestemd voor docenten vreemde talen en Nederlands. Consultatie scholen Het mbo in Den Haag ondervindt behalve voor leraren van specifieke (technische) vakken, nauwelijks problemen met het vervullen van de vacatures. De mbo-sector kan putten uit een grotere potentiële arbeidspool en is minder afhankelijk van de instroom vanuit de lerarenopleidingen dan de andere onderwijssectoren. Conclusie en aanbevelingen Voor alle onderwijssectoren geldt dat de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt rooskleuriger zijn dan in de vorige prognose, een aantal jaar geleden, werd voorspeld. De arbeidsmarkt in alle drie de sectoren is momenteel min of meer in evenwicht. Scholen hebben relatief weinig moeite om hun 9

12 vacatures vervuld te krijgen. Verklaringen hiervoor zijn de aanhoudende economische crisis, de gestegen pensioengerechtigde leeftijd en de verschillende initiatieven die door landelijke en lokale overheid zijn ingevoerd om tekorten in het onderwijs tegen te gaan. In het po worden, vergeleken met de andere onderwijssectoren en de landelijke voorspellingen, in de toekomst de grootste tekorten verwacht. In de regio Haaglanden wordt in 2025 een tekort van 13 procent en in Den Haag een tekort van 11 procent ten opzichte van de totale werkgelegenheid van leraren voorspelt. Landelijk is de diagnose dat er in 2025 een onvervulde vraag van 9 procent zal zijn. In het po is de toename van de onvervulde vraag vooral het gevolg van een groeiend leerlingaantal. In het voortgezet onderwijs is sprake van een grotere uitstroom dan instroom vergeleken met het primair onderwijs, maar het verschil is te overzien. Volgens de Mirror prognoses gaan er in de komende jaren wel knelpunten ontstaan in het werven van voldoende en gekwalificeerde leraren zowel in Den Haag als in de regio Haaglanden (in ieder geval tot en met 2018). In het vo zijn in beide gebieden de relatieve tekorten kleiner dan in het po. In Haaglanden en in de Den Haag wordt ten opzichte van de totale werkgelegenheid in 2025 een onvervulde vraag van 3 procent voorspeld, landelijk wordt het tekort op 2 procent geschat. Op basis van de generieke data kan worden gesteld dat de geschatte wervingsproblemen in het mbo, door een terugloop in het deelnemersaantal, in de toekomst het kleinst zijn. Aanbevelingen Op basis van de data-analyses en interviews met de schoolleiders en HR-managers op scholen in de regio Haaglanden en Den Haag heeft Ecorys een aantal aanbevelingen opgesteld. Er is een onderscheid gemaakt in aanbevelingen voor de scholen en aanbevelingen voor de gemeente Den Haag. Aanbevelingen aan de scholen Om ook in de toekomst de tekorten tegen te gaan is het zaak om de arbeidsmarkt goed te blijven monitoren en een accuraat personeelsbeleid te (blijven) voeren. Het is van belang om de beschikbare middelen voor (professionalisering van) het personeelsbeleid gericht in te zetten. Momenteel geven schoolleiders aan alleen op hoofdlijnen inzicht te hebben in de ontwikkelingen in het personeelsbestand dit kan tot gevolg hebben dat er in de toekomst niet tijdig op mogelijke knelpunten gereageerd kan worden. Een aantal scholen in het po geeft aan dat ze hulp willen bij het creëren van meer samenwerking tussen scholen om bijvoorbeeld het werven van leraren te vergemakkelijken. Het samenwerkingsverband De Rode Loper in het voortgezet onderwijs kan hierbij als voorbeeld dienen. Om een soortgelijk samenwerkingsverband in het po te realiseren, dienen de scholen zich eerst zelf te verenigen en zich te committeren aan een bepaalde vorm van samenwerken. Wanneer dat is gedaan kan men met de gemeente in overleg hoe zij kan bijgedragen om de mogelijkheden van een dergelijke samenwerking te vergroten. Aanbevelingen aan de gemeente: Om de instroom van nieuwe leraren te stimuleren en doelgericht pas-afgestudeerden aan te kunnen trekken is het aan te raden de samenwerking met Opleidingsschool Haaglanden te versterken. Ook zou het aantal opleidingsscholen in Den Haag vergroot kunnen worden of 10

13 zouden arbeidsvoorwaarden voor het aanstellen van jonge docenten verbeterd kunnen worden. De mogelijkheden die de gemeente. ten opzichte van het Rijk, kan bieden, dienen hiertoe onderzocht te worden. Door het werven van jonge docenten kan Den Haag zich ook meer profileren als onderwijsstad waarmee naast de kwantiteit van instroom van leraren ook de kwaliteit van leraren geborgd kan worden; Om beter zicht te krijgen op alle pas-afgestudeerden aan de Pabo, is het zinvol om hier een database van samen te stellen. Zodoende kunnen scholen met een vacature, zien wie zich nog niet bij een school heeft aangesloten om zodoende sneller hun vacature te kunnen vervullen. Een ander punt wat, in ieder geval geldt voor het po en vo, zijn de extra uitdagingen waarmee leraren in het reguliere onderwijs te maken krijgen door het invoeren van het passend onderwijs. Omdat deze uitdagingen voor alle scholen gelden, is het raadzaam om vanuit de gemeente een programma te ontwikkelen om de begeleiding en coaching van leraren te verbeteren en hen differentievaardigheden bij te brengen; Uit de gesprekken die zijn gevoerd, blijken er verschillen te bestaan in de mate waarin scholen moeite hebben met het vervullen van hun vacatures. Ook bij gelijke omstandigheden (vestigingslocatie, leerlingsamenstelling, kwaliteit van onderwijs) heeft de ene school meer moeite leraren aan te trekken dan andere scholen. Door de kennis te delen hoe een school zich goed kan profileren, kunnen meer scholen betere leraren aantrekken en wordt verbeterd het imago van de hele gemeente. Het faciliteren en stimuleren van strategische samenwerkingsverbanden tussen verschillende scholen kan hierbij helpen. Initiatieven zoals de Rode Loper worden door de deelnemende besturen in het voortgezet onderwijs breed gewaardeerd. Door soortgelijke projecten te blijven financieren verwachten scholen in het vo het lerarentekort in de toekomst beter op te kunnen vangen. 11

14

15 1 Inleiding 1.1 Aanleiding en onderzoek Vanaf 2006 wordt de Haagse Educatieve Agenda (HEA) opgesteld. De HEA is het instrument voor het overleg met de besturen uit het onderwijsveld, de kinderopvang en de (welzijns)organisaties voor het peuterspeelzaalwerk. In dit overleg conformeren de deelnemende partijen zich aan gezamenlijke verantwoordelijkheden. Met de educatieve agenda wordt de inzet van de rijks- en gemeentelijke middelen voor het onderwijs door middel van samenwerking tussen gemeente en het onderwijsveld vormgegeven. Het kerndoel van de HEA is het zorgdragen voor een optimale ontwikkeling van (jonge) Hagenaars en de toekomst van Den Haag. Onlangs is de HEA , Kwaliteit als kompas; werken aan uitstekend onderwijs in Den Haag, gelanceerd. De nadruk ligt op professionaliteit van scholen en leraren, brede vorming van (jonge) Hagenaars en opbrengsten en baankansen. Op basis van de maatschappelijke context en (geplande) landelijke stelselwijzigingen is in de HEA een tiental ambities opgenomen. De gemeente Den Haag onderzoekt momenteel hoe men invulling kan geven aan de eerste ambitie; Ruimte geven aan Professionele Ontwikkeling van het Haagse Onderwijs. In dit kader wil de gemeente graag inzicht krijgen in de ontwikkelingen van de (toekomstige) regionale onderwijsarbeidsmarkt. Te meer omdat uit recent landelijk onderzoek blijkt 5 dat er op de middenlange termijn een tekort ontstaat aan po-leraren en mbo leraren, alsmede een aantal tekortvakken in het vo (exacte vakken en moderne talen). Voor de regio Haaglanden houden we het gebied aan afgebakend door het Regionaal Platform Arbeidsmarktbeleid (RPA) Haaglanden (zie Figuur 1). Figuur 1 Regio Haaglanden 5 CentERdata en de notitie Arbeidsmarkt Leraren van het Centraal Planbureau

16 1.2 Onderzoeksvragen De centrale onderzoeksvraag luidt: Welke ontwikkelingen doen zich voor in de vraag naar en het aanbod van leraren in Den Haag en de regio Haaglanden voor het po, vo en mbo in de komende tien jaar? Op basis van het doel en de gevraagde inzichten zijn de volgende onderzoeksvragen geformuleerd: 1. Wat zijn de prognoses voor de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt in Den Haag en regio Haaglanden voor onderwijzend personeel tot 2025? 2. Wat zijn de verschillen naar achtergrondkenmerken per sector? 3. Wat zijn de te verwachte tekorten op de korte (2020) en op de langere (2025) termijn? 4. Welke gevolgen en knelpunten kunnen worden verwacht op basis van de verwachte tekorten? 5. Welke bouwstenen kunnen worden geleverd als input voor een plan van aanpak om de verwachte tekorten terug te dringen? 1.3 Onderzoeksverantwoording Het onderzoek is hoofdzakelijk gebaseerd op bestaand materiaal, oftewel door middel van desk research. Naast literatuurstudie is het onderzoek gebaseerd op prognoses op grond van Mirrorramingen 6 en vervulling van vacatures op basis van de Onderwijsarbeidsmarktbarometer 7. Omdat er in het bestaande onderzoeksmateriaal (te) weinig onderscheid gemaakt wordt naar soort onderwijs binnen de sectoren, bijvoorbeeld basis- versus speciaal onderwijs, zijn aanvullend telefonische interviews afgenomen bij onderwijsinstellingen 8. In het po is gesproken met vijf vertegenwoordigers van de sector, in het vo met vier en in het mbo is één interview afgenomen. De interviews zijn bedoeld om de resultaten uit de prognoses te toetsten, niet om per sector een representatief beeld van de hele regio Haaglanden te geven. 1.4 Gebruik en interpretatie data Mirror-data 9 Het doel van de Onderwijsarbeidsmarktprognoses (Mirror) is om inzicht te geven in hoe de onderwijsarbeidsmarkt zich zal ontwikkelen bij uitblijven van beleidsmatig ingrijpen, met als doel de mogelijkheid te bieden hierop te anticiperen. De vraag in hoeverre de toekomstige arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel in het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en de mbo-sector wordt gekenmerkt door tekorten dan wel overschotten aan personeel staat centraal. Het basisprincipe van het prognosemodel is gebaseerd op het voorspellen van (toekomstige) arbeidsmarktgedrag van leraren, afgezet tegen de verwachte ontwikkeling in het leerlingaantal (de zogeheten referentieramingen). Het arbeidsmarktgedrag van onderwijzend personeel heeft in de eerste plaats betrekking op de keuze om wel of niet in het onderwijs te (blijven) werken. Tegenover de werknemers die kiezen voor een baan in het onderwijs staan de werknemers die het onderwijs ITS Arbeidsmarktbarometer-po-vo-en-mbo Zie Bijlage II voor lijst met geinterviewden. Opgesteld aan de hand van definitief uit Centerdata De toekomstige arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel

17 verlaten. Op basis van het gerealiseerde arbeidsmarktgedrag in het verleden worden in het prognosemodel kansen berekend voor het toekomstige arbeidsmarktgedrag van het personeel. Concreet betekent dit dat het prognosemodel voor iedere werknemer afzonderlijk bepaalt of hij/zij volgend jaar nog (in die functie) werkzaam is of van functie verandert, meer of minder gaat werken, het onderwijs verlaat, voor een andere school buiten de regio gaat werken et cetera. Ook wordt rekening gehouden met mogelijke instroom van personeel van buiten het onderwijs. De modeluitkomsten zijn een aaneenschakeling van statische arbeidsmarktsituaties. Hierbij wordt ook rekening gehouden met verschillen op basis van achtergrondkenmerken. Zo is het arbeidsmarktgedrag van mannen anders dan dat van vrouwen, is het arbeidsmarktgedrag op een kleine school anders dan op een grote school en is het arbeidsmarktgedrag in Groningen anders dan in de Randstad. Ook is het arbeidsmarktgedrag afhankelijk van inkomen. In tijden van hoogconjunctuur is het keuzegedrag van werknemers, en dus ook dat van leraren, anders dan in tijden van laagconjunctuur. Deze en andere factoren zijn meegenomen bij het bepalen van het toekomstige arbeidsmarktgedrag. Het model voorspelt hoe vanuit de ene arbeidsmarktsituatie de volgende arbeidsmarktsituatie ontstaat. Door individueel gedrag vele malen te simuleren, ontstaat een gemiddeld voorspelbaar gedragspatroon voor de komende tien jaar. Interpretatie Mirror-uitkomsten Mirror schetst de verwachte arbeidsmarktontwikkelingen in het primair onderwijs, het voortgezet onderwijs en (minder gedetailleerd) het middelbaar beroepsonderwijs tot en met Deze informatie is cruciaal voor het identificeren van mogelijke toekomstige knelpunten. De ramingen zijn regionaal uitgesplitst, zowel voor de gemeente Den Haag afzonderlijk, als voor de regio Haaglanden. Voor het onderhavige onderzoek heeft CentERdata de relevante data opgeleverd, Ecorys heeft dit vervolgens verwerkt. In het Mirrormodel zijn de volgende variabelen opgenomen: Variabelen op taakniveau: betrekkingsomvang, omvang van de BAPO, dummy voor een voltijdse aanstelling, inschaling (schaal en periodiek, gedefleerd bruto salaris), dummy voor maximum periodiek. Variabelen op persoonsniveau: leeftijd(scategorie), geslacht, totale betrekkingsomvang van alle taken van de persoon, aantal taken. Variabelen op schoolniveau: aantal leerlingen, groei van het aantal leerlingen, aantal fte in een bepaalde functie, denominatie, schooltype, gemiddelde betrekkingsomvang op de school, percentage uitstroom uit een bepaalde functie. Variabelen op regionaal niveau: werkloosheid, regionaal aantal vacatures in het voorafgaande jaar, aandeel leraren werkend aan een school van een specifiek schooltype in het totaal aantal fte leraren in de regio. Variabelen op landelijk niveau: conjunctuurindicator, landelijk aantal vacatures. Bij de interpretatie van de data zijn de volgende elementen van belang: Alle gegevens zijn in fte; De ramingen voor Nederland zijn inclusief alle rpa s en grote steden; De ramingen voor Haaglanden zijn, om dubbelingen te voorkomen, exclusief Den Haag. Definities van de gehanteerde variabelen: Externe ontwikkelingen: variabelen die van invloed zijn op de vraag naar en aanbod van leraren: leerlingenprognoses po, vo en bve, (regionale) vraagontwikkeling en conjunctuur. Schattingen van leerlingenprognoses zijn op basis van referentieraming van OCW. Op BRINniveau wordt de raming van het scenariomodel primair onderwijs gevolgd (van arbeidsmarktplatform po), dat de referentieraming verdeelt. Belangrijk in die verdeling is de bevolkingsprognose. 15

18 (Regionale) vraagontwikkeling: voor het benodigd aantal leraren is de leerlingenontwikkeling bepalend. Daarbij vormt het aantal fte leraren exclusief BAPO 10 het uitgangspunt. Stijgt het aantal leerlingen met 1% dan stijgt in Mirror de vraag naar leraren exclusief BAPO met 1%. De leerling-leraarratio wordt daarbij per brin constant gehouden, uitgezonderd in het eerste simulatiejaar. De arbeidsmarktstromen zijn in hoofdzaak te verdelen in instroom en uitstroom. Verder zijn arbeidsduurwijziging en functiewijziging onderdeel van de arbeidsmarktstromen. Uitstroom bestaat uit arbeidsongeschiktheid, overlijden (zijn gezamenlijk categorie uitstroom overig ) en pensioen, alle andere vormen van uitstroom zijn opgenomen als stille reserve 11. Instroom bestaat uit instroom lerarenopleiding en instroom vanuit stille reserves. De instroom in de lerarenopleidingen reageert op de ontwikkeling van de vraag naar docenten in het onderwijs, die op haar beurt in relatie staat tot de werkgelegenheidsontwikkeling buiten het onderwijs. Indirect reageert de instroom in de lerarenopleidingen dus ook op de conjunctuur. We onderscheiden twee soorten vraag naar leraren: de uitbreidingsvraag en de vervangingsvraag. De uitbreidingsvraag wordt bepaald door de ontwikkeling in het aantal leerlingen en de verhouding tussen het aantal leerlingen en het aantal leraren. Naarmate er meer leerlingen zijn, zijn er meer leraren nodig. Hetzelfde geldt als bij gelijkblijvend aantal leerlingen de verhouding tussen het aantal leerlingen en het aantal leraren daalt. De uitbreidingsvraag kan positief of negatief zijn; hij is positief als het aantal leerlingen toeneemt (bij een ongewijzigde leerlingleraarratio) en negatief als het aantal leerlingen afneemt. De vervangingsvraag wordt bepaald door het saldo van uitstroom, arbeidsduurwijziging en functiewijziging. De vervangingsvraag is in de praktijk altijd positief. De uitbreidingsvraag is de behoefte aan extra leraren als gevolg van veranderingen in leerlingenaantallen en de vervangingsvraag is de behoefte aan nieuwe leraren als gevolg van arbeidsmarktstromen bij het zittend personeel. Arbeidsduurwijziging: meer of minder uren werken, een extra aanstelling of van school wisselen. Ook dit beïnvloedt het beschikbare arbeidsaanbod van leraren en vervolgens de vraag naar nieuwe leraren. Functiewijzigingen: leraren kunnen directeur worden of directeuren doen een stap terug en worden (weer) leraar. Er is beide gevallen sprake van aanbod van nieuwe leraren. Indien personen vanuit de positie van onderwijsondersteunend personeel (onderwijsassistenten) doorstromen naar de positie van leraar geldt dit evenzeer, maar gaat het veelal om personen die net een onderwijsbevoegdheid gehaald hebben. Dit zou mogelijk leiden tot dubbeltellingen met betrekking tot het aanbod van net afgestudeerden (nog niet werkzaam in het onderwijs), hiermee is rekening gehouden in Mirror. De variabele vacatures is berekend vanuit de simulatie van de stromen. De beginstand van het aantal vacatures is uit de arbeidsmarktbarometer gehaald. Vervolgens kunnen vacatures ontstaan als meer mensen uitstromen dan instromen. De som van de uitbreidingsvraag en verandering BAPO leidt tot een verandering in het aantal geschatte vacatures. Interpretatie arbeidsmarktbarometer In 2014 zijn de onderzoeksvragen van de arbeidsmarktbarometer, in tegenstelling tot eerdere jaren, niet beantwoordt met behulp van een traditioneel kwartaalsurvey, maar zijn vacatures van instellingen en vacaturebanken geïnventariseerd op websites ( webspidering ). Dit betekent dat niet zozeer het totale vacaturevolume centraal staat, maar de vacatureontwikkeling zelf. Door middel van de nieuwe onderzoeksopzet is het mogelijk om bijvoorbeeld gevraagde vakken, BAPO (Bevordering Arbeidsparticipatie Ouderen) is een vorm van arbeidsurenvermindering voor ouder personeel in het onderwijs met als doel de werkdruk voor deze groep te verlagen en daarmee voortijdige uitstroom te beperken. Stille reserve zijn degene die wel beschikken over een onderwijsbevoegdheid, maar niet in het onderwijs werken. 16

19 aanstellingsomvang en bevoegdheden met elkaar in verband te brengen. De analyse van de vacatures is gedaan op RPA-gebied en is niet beschikbaar per stad of gemeente. Telefonische interviews po, vo en mbo Om de uitkomsten van de prognoses en het vacatureonderzoek te duiden zijn telefonische interviews afgenomen bij onderwijsinstellingen in de regio Haaglanden. Aanvullend zijn vragen opgesteld over verwachte knelpunten in de toekomstige personeelsvoorziening, beleid om deze knelpunten tegen te gaan en over de behoefte aan ondersteuning van en/of samenwerking met de gemeente Den Haag. Voor de drie onderwijssectoren is een semigestructureerde vragenlijst opgesteld aan de hand waarvan de gesprekken zijn gevoerd. 1.5 Leeswijzer Het rapport is gestructureerd naar onderwijssector. In het volgende hoofdstuk beschrijven we de vacaturevervulling en arbeidsmarktprognoses in het po, daarna komt het vo aan de orde en in hoofdstuk 4 beschrijven we de resultaten voor de mbo-sector. 17

20

21 2 Primair onderwijs 2.1 Inleiding In dit hoofdstuk gaan we eerst in op de landelijke ontwikkelingen in het primair onderwijs gevolgd door de ontwikkelingen in de regio Haaglanden en Den Haag. Het hoofdstuk sluit af met de input uit het veld, verkregen door middel van de telefonische interviews. Ieder hoofdstuk start met 2.2 Populatie lerarenbestand Volgens de meest actuele cijfers van DUO werkten er in 2013 in Nederland ruim leraren in het primair onderwijs ( fte). In het RPA-gebied Haaglanden (excl. Den Haag) werken een kleine (3.370 fte) op199 vestigingen in het primair (speciaal) onderwijs. In Den Haag werken zo n personen (4.275 fte), verdeeld over 164 vestigingen. In beide regio s zijn de leraren gemiddeld wat jonger vergeleken met de landelijke leeftijdsopbouw (zie Tabel 2.1). Dit geldt het sterkst voor Den Haag. Tabel 2.1 Leeftijdsopbouw leraren po-scholen Den Haag en Haaglanden 2013 (fte/%) Regio/Leeftijd < plus Totaal Den Haag 3% 28% 22% 23% 24% 0% 100% Haaglanden 3% 26% 19% 24% 28% 0% 100% Totaal NL 2% 25% 20% 25% 28% 0% 100% Bron: In 2013 telt de regio Haaglanden ruim leerlingen in het po. 2.3 Vacatureontwikkelingen In schooljaar 2013/2014 zijn er in Nederland ruim vacatures voor onderwijzend personeel in het po 12. De meeste vacatures waren in West-Nederland (Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht en Zeeland). 12 ITS (2014). Arbeidsmarktbarometer po, vo, mbo 2013/2014. Nijmegen. 19

22 Figuur 2 Landelijk geïnventariseerde vacatures po naar landsdeel, 1 augustus 2013 t/m 31 juli 2014 Noord Zuid 1% 11% Oost 15% Noord Zuid 3% 15% Oost 20% Noord Zuid 4% Oost 24% 14% West 73% West 62% West 58% Van de deelnemende scholen geeft de ruime meerderheid aan dat de vacatures na twee maanden zijn vervuld. Ondanks dat geeft een kwart van de respondenten aan dat dit niet eenvoudig was omdat veel kandidaten niet voldeden aan de gewenste ervaring en/of vereiste competenties voor de functie. Ten behoeve van de barometer zijn er in het schooljaar 2013/2014 in het primair onderwijs, in het RPA Haaglanden 204 vacatures (158 fte) geïnventariseerd. Het overgrote deel (151 vacatures) betrof vacatures voor onderwijzend personeel (zie Tabel 2.2). Tabel 2.2 Geïnventariseerde vacatures RPA Haaglanden voor directie, onderwijzend- en ondersteunend personeel in het po regio Haaglanden in aantallen en in fte, 1 augustus 2013 t/m 31 juli 2014 Haaglanden Onderwijzend Ondersteunend Directie personeel personeel Totaal Vacatures po in aantal Vacatures in fte Vacature-intensiteit 1,8% 3,8% 1,6% 2,0% Bron: ITS Tabellenrapportage vacatures po, vo en mbo in RPA Haaglanden 2013/2014. Kijkend naar de vacature-intensiteiten 14, blijkt hoe groot de druk op de arbeidsmarkt is wat betreft het vervullen van vacatures voor directiepersoneel. De ontstane vacature-intensiteit voor directie is met 3,8 procent ruim tweemaal zo groot als de intensiteit voor onderwijzend en ondersteunend personeel. Tabel 2.3 Geïnventariseerde vacatures RPA Haaglanden voor directie, onderwijzend en ondersteunend personeel in het po regio Haaglanden naar onderwijstype in aantallen, 1 augustus 2013 t/m 31 juli 2014 Haaglanden Onderwijzend Ondersteunend personeel Directie personeel Totaal Basisonderwijs (81%) Speciaal onderwijs (19%) Totaal primair onderwijs (100%) Bron: ITS Tabellenrapportage vacatures po, vo en mbo in RPA Haaglanden 2013/2014. Wat verder opvalt als we kijken naar de vacatures van het ondersteunend personeel naar functietype 15 is dat de meeste vacatures voor onderwijsondersteunende (30%) en finance & control (26%) functies zijn ontstaan Indien de aanstellingsomvang in de vacature onbekend is, is voor de schatting van het aantal vacatures in fte de gemiddelde aanstellingsomvang voor de betreffende functiecategorie gehanteerd op basis van DUO-gegevens (Onderwijsdata: Onderwijspersoneel po in personen). Het aantal vacatures (in fte) als percentage van de werkgelegenheid. Zie Tabel 4 in Bijlage I. 20

23 Bij het onderscheid naar dienstverband blijkt dat de meeste vacatures voor ondersteunend en onderwijzend personeel voor tijdelijke functies zijn, de directievacatures zijn grotendeels voor functies van onbepaalde tijd. De mate waarin vacatures zijn vervuld tot slot. Voor zover bekend ligt deze hoog; zo n 93% van de vacatures voor onderwijzend personeel en alle vacatures voor ondersteunend personeel zijn vervuld Prognoses De werkgelegenheid van het onderwijzend personeel hangt zeer sterk samen met de ontwikkeling in het leerlingaantal. De vraag naar nieuw personeel wordt daarnaast bepaald door ontwikkelingen in het personeelsbestand. In deze paragraaf behandelen we eerst de prognoses voor het onderwijzend personeel in Nederland, daarna de prognoses voor de regio Haaglanden en tenslotte de prognoses voor Den Haag aan de orde. Nederland Uit de Kamerbrief Onderwijsarbeidsmarkt van blijkt dat in het primair onderwijs de vraag naar leraren toeneemt omdat veel oudere leraren met pensioen gaan. De huidige instroom in de pabo s zal zonder aanvullende maatregelen niet voldoende zijn om aan de toekomstige vraag naar leraren te voldoen. De verwachting is dat er vanaf 2016 een lerarentekort zal ontstaan. Het tekort manifesteert zich eerst in de grote steden, vooral omdat daar het aantal leerlingen nog stijgt. Volgens de ramingen loopt het tekort in het po, bij ongewijzigd beleid en een gematigd herstel van de economie, op tot ruim fte in Het totaal aantal leerlingen wordt dan op een kleine 1,5 miljoen geschat (-5% tov. 2014) 17. Dit beeld wordt geschetst in Figuur 3. Figuur 3 Prognoses leerlingaantal en werkgelegenheid onderwijzend personeel po in Nederland, (in fte) Zie Tabel 9 in Bijlage I. Referentieramingen OCW

24 Voor Nederland wordt tot en met 2021 een geleidelijke daling in de werkgelegenheid voor leraren in het primair onderwijs verwacht. Vanaf 2021 voorziet men een zwakke stijging in de werkgelegenheid (zie Figuur 3). In Figuur 4 wordt meer inzicht gegeven in de achterliggende ontwikkelingen van de werkgelegenheid. Naast de ontwikkeling van de vacatures, geeft de figuur ook de samenstelling van de in- en uitstroom aan leraren weer. Boven de nullijn is de instroom en onder de nullijn de uitstroom van leraren weergegeven. Wat betreft instroom wordt onderscheid gemaakt tussen instroom vanuit de opleiding en instroom vanuit de stille reserve. Uitstroom wordt onderscheiden naar pensioen, stille reserve en overig. Uitstroom overig is de som van de uitstroom naar WAO/WIA en uitstroom door overlijden. Alle andere vormen van uitstroom zijn opgenomen in de categorie stille reserve. De stille reserve is gebaseerd op ervaringscijfers, terwijl pensionering op basis van leeftijdsontwikkelingen met zekerheid is vast te stellen. Uit de figuur blijkt dat ondanks dat er een geleidelijke daling in de werkgelegenheid te zien is het vanaf 2016 over heel Nederland gezien moeilijker wordt om leraren te werven. Dit heeft met name te maken met de toenemende mate waarin het aantal docenten vanaf die periode met pensioen gaat. Figuur 4 Prognoses jaarlijkse vacatures en verschil tussen in- en uitstroom onderwijzend personeel po in Nederland, (in fte) In Tabel 2.4 is te zien dat in 2025 een onvervulde vraag (vacatures) van ruim fte verwacht wordt. Ten opzichte van de totale arbeidsmarkt in 2025 ( fte; zie Figuur 3) is dit een tekort van 9 procent. 22

25 Tabel 2.4 Prognoses arbeidsmarktstromen leraren po Nederland, in fte, Totaal instroom Totaal uitstroom Totaal arbeidsduur wijziging Totaal functiewijziging Totaal stromen Vacatures Haaglanden Voor de regio Haaglanden wordt op basis van de ontwikkeling in leerlingaantal een andere ontwikkeling verwacht dan voor Nederland als geheel. Er wordt een stijging in leerlingaantal verwacht, dat volgens de ramingen doorzet tot en met De werkgelegenheid voor leraren volgt deze trend (zie Figuur 5). Figuur 5 Prognoses leerlingaantal en werkgelegenheid onderwijzend personeel po in de regio Haaglanden (excl. Den Haag), (in fte) De toe- of afname van leraren als percentage van de werkgelegenheid kent een grilliger verloop (zie Tabel 2.5). In totaal neemt in de periode tot en met 2025 de werkgelegenheid in het primair onderwijs van Haaglanden (exclusief Den Haag) met zo n 275 fte toe. 23

26 Tabel 2.5 Prognoses leerlingaantal en werkgelegenheid leraren po Haaglanden (excl. Den Haag), inclusief verschil in jaarlijkse toe-/afname, (fte/%) Haaglanden Leerlingaantal (x10) Werkgelegenheid scholen Toe-/afname werkgelegenheid Toe-/afname als % werkgelegenheid - 0,40% - 0,24% 0,00% 0,85% 1,40% 0,94% 1,04% 1,01% 1,24% 1,37% 1,37% 1,16% Figuur 6 geeft meer inzicht in de achterliggende ontwikkelingen van de werkgelegenheid. Naast de ontwikkeling van de vacatures, geeft de figuur ook de samenstelling van in- en uitstroom van leraren weer. Figuur 6 Prognoses jaarlijkse vacatures en verschil tussen in- en uitstroom onderwijzend personeel po in de regio Haaglanden (excl. Den Haag), (in fte) In de regio Haaglanden zien we dat de stille reserve de grootste categorie uitstromers behelst; uitstroom naar pensioen komt in verhouding tot de stille reserve minder voor. In totaal stroomt een klein fte tussen 2014 en 2020 uit naar de stille reserve, tegenover zo n 250 fte definitieve uitstroom vanwege arbeidsongeschiktheid, overlijden of pensionering. Van de definitieve uitstroom bestaat het grootste deel uit uitstroom door pensionering. 24

27 Tabel 2.6 Prognoses arbeidsmarktstromen leraren po regio Haaglanden (excl. Den Haag), in fte, Haaglanden Totaal instroom Totaal uitstroom Totaal arbeidsduurwijziging Totaal functiewijziging Totaal stromen Vacatures De totale uitstroom van de leraren in het primair onderwijs in de regio Haaglanden (exclusief Den Haag) loopt op tot en met het jaar In de jaren daarop volgend tot en met 2022 is er een daling in uitstroom voorspeld, om vanaf 2022 weer te stijgen. De totale instroom neemt, de hele periode overziend, tot en met 2025 toe. De geraamde uitstroom is in de jaren tot en met 2019 groter dan de geraamde instroom. Dit zorgt, in combinatie met een groeiend leerlingaantal, voor de toenemende werkgelegenheid. Vanaf 2020 tot en met 2025 is, volgens de Mirror-data, de instroom groter dan de uitstroom. Toch neemt het aantal vacatures in deze jaren toe; er is een stijgende lijn zichtbaar vanaf 2015 tot en met 2025 (zo n 370 fte). Dit is verklaarbaar door de toenemende werkgelegenheid, als gevolg van de groei in het leerlingaantal. In de regio Haaglanden zijn een kleine 200 vestigingen in het po. Gemiddeld zal er vanaf 2020 op iedere vestiging 1 fte aan onvervulde vacatures zijn. Tot 2025 loopt het gemiddeld aantal onvervulde vacatures op tot bijna 2 (1,8 fte) fulltime aanstellingen per vestiging. Ten opzichte van de totale werkgelegenheid in Haaglanden in het po (2.829 fte) komt dit neer op 13 procent onvervulde vraag. Landelijk is er een tekort van 9 procent voorspeld, in de regio Haaglanden is het probleem, relatief gezien, dus groter. Den Haag In Figuur 7 is af te lezen welke ontwikkelingen worden verwacht wat betreft het leerlingaantal en de werkgelegenheid voor de gemeente Den Haag. Het leerlingaantal gekoppeld aan de werkgelegenheid neemt gedurende de hele periode in het primair onderwijs in Den Haag toe. 25

28 Figuur 7 Prognoses leerlingaantal en werkgelegenheid onderwijzend personeel po Den Haag, (in fte) Als wordt gekeken naar toe- of afname van leraren als percentage van de werkgelegenheid, wordt een toename van de werkgelegenheid verwacht (zie Tabel 2.7). In totaal neemt in de periode tot en met 2025 de werkgelegenheid in het primair onderwijs met ruim 220 fte toe. Tabel 2.7 Prognoses leerlingaantal en werkgelegenheid leraren po Den Haag, inclusief verschil in jaarlijkse toe-/afname, (fte/%) Den Haag Leerlingaantal (x10) Werkgelegenheid scholen Toe-/afname werkgelegenheid Toe-/afname als % werkgelegenheid 0,66% 0,46% 0,73% 1,15% 0,11% 0,62% 0,35% 0,65% 0,87% 0,77% 0,70% 0,71% In lijn met de prognoses voor de werkgelegenheid in het primair onderwijs in Den Haag, voorspelt Mirror een wisselend beeld. Vanaf 2014 lopen de vacatures op. De voornaamste verklaring van de stijging van de werkgelegenheid in Den Haag is het stijgende leerlingaantal, in combinatie met een toenemende uitstroom tot 2019, en de nagenoeg gelijkblijvende instroom van docenten. 26

29 Figuur 8 Prognoses jaarlijkse vacatures en verschil tussen in- en uitstroom onderwijzend personeel po in Den Haag, (in fte) De totale instroom kent tot 2021 een wisselend beeld, daarna is er een stijging zichtbaar. De geraamde uitstroom is tot en met 2019 groter dan de instroom (zie ook Tabel 2.8), wat vooral in de komende jaren tot wervingsproblemen zal leiden. Dit zien we ook terug in het toenemende aantal vacatures. In 2014 gaat dit nog om 5 fte, terwijl dit in de jaren erna elk jaar toeneemt, tot een kleine 400 fte in Tot en met 2025 voorspelt Mirror een definitieve uitstroom van zo n fte. Het grootste deel van de definitieve uitstroom is wegens pensionering. Er wordt daarnaast een toename van de stille reserve voorspeld van ruim fte. Tabel 2.8 Prognose arbeidsmarktstromen leraren po Den Haag, in fte, Den Haag Totaal instroom Totaal uitstroom Totaal arbeidsduurwijziging Totaal functiewijziging Totaal stromen Vacatures Den Haag heeft 136 vestigingen in het primair (speciaal) onderwijs. Twee jaar eerder dan in de regio Haaglanden, in 2018, blijft er volgens de prognoses op iedere vestiging een fulltime aanstellingen onvervuld. In 2025 is het gemiddelde verwachte tekort per vestiging groter dan in de regio Haaglanden; gemiddeld wordt er per vestiging een tekort van bijna 3 (2,9 fte) fulltime aanstellingen voorspeld. Ten opzichte van de totale werkgelegenheid in het vo in Den Haag (3.225 fte) wordt het tekort in 2025 op 12 procent geschat. Vergeleken met de regio Haaglanden (13 procent) wordt er in Den Haag relatief een minder groot tekort verwacht. Ten opzichte van het landelijke beeld (een tekort van 9 procent), is het Haagse tekort groter. 27

30 2.5 Werkveldconsultatie primair onderwijs De zojuist gepresenteerde ontwikkelingen geven een goed beeld van de mate waarin er gemiddeld sprake zal zijn van knelpunten op de arbeidsmarkt. In hoeverre individuele scholen ook knelpunten ervaren is aan de hand van deze cijfers niet te zeggen. Om die reden is er een veldconsultatie uitgevoerd. Door middel van telefonische interviews zijn de resultaten zoals beschreven in de voorgaande paragrafen, getoetst bij onderwijsinstellingen in de regio Haaglanden. In het primair onderwijs zijn vijf interviews afgenomen. Bij de selectie van de scholen is rekening gehouden met omvang van de school, vestigingsplaats, denominatie en basis- dan wel speciaal onderwijs. Tijdens de consultatieronde is gesproken met vier scholen in het reguliere basisonderwijs en een school in het speciaal onderwijs. Er is met directeuren en/of schoolleiders gesproken. In deze paragraaf worden achtereenvolgens de volgende onderwerpen behandeld: ontwikkeling en prognoses leerlingaantallen, huidige werving en prognose werving van leraren, maatregelen bij knelpunten rond het vervullen van vacatures en de wijze waarop de gemeente Den Haag instellingen kan ondersteunen bij (toekomstige) knelpunten bij het vervullen van vacatures Ontwikkeling leerlingaantal Onder de scholen worden, met betrekking tot de ontwikkeling van het leerlingaantal in de afgelopen vijf jaar, uiteenlopende ontwikkelingen gerapporteerd. Twee schoolleiders geven aan een stijging te hebben ervaren; een noemt een stijging van zo n 10 tot 20 procent en een ander rapporteert een stijging van bijna 50 procent. De laatstgenoemde stijging komt grotendeels voort uit de gunstige ligging in een buitenwijk van Den Haag en een weinig problematische leerlingpopulatie. De andere drie scholen gaven aan dat het leerlingaantal gedaald is in de afgelopen vijf jaar. Op één van de scholen heeft een lichte daling plaatsgevonden, op de andere twee scholen was sprake van een sterkere afname van het aantal leerlingen: 15 en 30 procent. Op de school voor speciaal onderwijs is de daling van het aantal leerlingen een gevolg van de nieuwe regeling in het kader van passend onderwijs (zoals het langdurige procedures bij het aanvragen van een toelaatbaarheidsverklaring). Ook merkt men op deze school dat de leerlingen die nu binnenkomen, een sterkere vorm van gedragsproblematiek vertonen dan voorheen. De schoolleiding geeft aan dat, ondanks de daling van het leerlingaantal, de werkdruk derhalve niet is afgenomen. Verwachte ontwikkeling leerlingaantal Volgens de ramingen, neemt het leerlingaantal in de gemeente Den Haag en in de regio Haaglanden toe. Op de scholen in het primair onderwijs wordt bij drie scholen een stijging verwacht van het aantal leerlingen, dit heeft volgens de schoolleiding verschillende oorzaken. Wederom wordt de locatie van de school als oorzaak hiervan genoemd. Bij twee scholen trekt de goede buurt veel jonge gezinnen aan. De andere school staat zogezegd in een doorstroomwijk, waar zich momenteel veel Bulgaren en Polen vestigen (voorheen waren dit de Marrokkanen en Turken) waardoor het leerlingaantal stijgt. Een daling van het aantal leerlingen wordt verwacht bij de overige twee scholen. Naast de kaders van het passend onderwijs wordt een toename van het aantal zwarte scholen genoemd als oorzaak voor een afname van leerlingen in de omgeving van de school. 28

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Utrecht

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Utrecht De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio datum 16 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo

Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting Opdrachtgever: Bouwend Nederland Rotterdam, april 2013 Beroepenveldcommissies voor de bouwsector in het mbo en hbo Samenvatting

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Zeeland

De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Zeeland De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Zeeland datum 10 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Rotterdam / Rijnmond

De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Rotterdam / Rijnmond De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Rotterdam / Rijnmond datum 10 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Limburg

De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Limburg De arbeidsmarkt voor leraren vo 2015-2020 Regio Limburg datum 10 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Achterhoek. December 2012. PO. Van en voor werkgevers en werknemers

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Achterhoek. December 2012. PO. Van en voor werkgevers en werknemers ARBEIDSMARKTPLATFORM PO. Van en voor werkgevers en werknemers Regionale arbeidsmarktrapportages primair onderwijs 2012 Regio Achterhoek December 2012 3 Arbeidsmarktplatform Primair Onderwijs Het CAOP is

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015

Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Overkoepelend rapport Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Overkoepelend rapport... De onderwijsarbeidsmarkt is een regionale

Nadere informatie

ARBEIDSMARKTPLATFORM PO.

ARBEIDSMARKTPLATFORM PO. ARBEIDSMARKTPLATFORM PO. Van en voor werkgevers en werknemers REGIONALE ARBEIDSMARKTRAPPORTAGES PRIMAIR ONDERWIJS 2013 Regio januari 2014 1 Arbeidsmarktplatform Primair Onderwijs Het CAOP is het kennis-

Nadere informatie

Tekortvakken in het voortgezet onderwijs Deborah van den Berg januari 2012

Tekortvakken in het voortgezet onderwijs Deborah van den Berg januari 2012 Tekortvakken in het voortgezet onderwijs Deborah van den Berg januari 2012 1. Inleiding In het voortgezet onderwijs worden op de korte termijn tekorten aan leraren verwacht, oplopend tot een verwacht tekort

Nadere informatie

REGIONALE ARBEIDSMARKTRAPPORTAGES PRIMAIR ONDERWIJS 2013. Regio Zuid- en Midden-Drenthe. januari 2014

REGIONALE ARBEIDSMARKTRAPPORTAGES PRIMAIR ONDERWIJS 2013. Regio Zuid- en Midden-Drenthe. januari 2014 ARBEIDSMARKTPLATFORM PO. Van en voor werkgevers en werknemers REGIONALE ARBEIDSMARKTRAPPORTAGES PRIMAIR ONDERWIJS 2013 Regio Zuid- en Midden-Drenthe januari 2014 1 Arbeidsmarktplatform Primair Onderwijs

Nadere informatie

Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013

Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 drs. W. van Ooij MarktMonitor Januari 2015 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 . Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Twente. December 2012. PO. Van en voor werkgevers en werknemers

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Twente. December 2012. PO. Van en voor werkgevers en werknemers ARBEIDSMARKTPLATFORM PO. Van en voor werkgevers en werknemers Regionale arbeidsmarktrapportages primair onderwijs 2012 Regio Twente December 2012 20 Arbeidsmarktplatform Primair Onderwijs Het CAOP is hét

Nadere informatie

De toekomstige arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel 2013-2025

De toekomstige arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel 2013-2025 De toekomstige arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel 2013-2025 23 oktober 2013 CentERdata, Tilburg, 2013 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Noordwest-Veluwe. December 2012. PO. Van en voor werkgevers en werknemers

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Noordwest-Veluwe. December 2012. PO. Van en voor werkgevers en werknemers ARBEIDSMARKTPLATFORM PO. Van en voor werkgevers en werknemers Regionale arbeidsmarktrapportages primair onderwijs 2012 Regio Noordwest-Veluwe December 2012 17 Arbeidsmarktplatform Primair Onderwijs Het

Nadere informatie

Kengetallen voor kosten overheidstransacties

Kengetallen voor kosten overheidstransacties Kengetallen voor kosten overheidstransacties Een toets op de Deense kengetallen voor bruikbaarheid in de Nederlandse situatie Samenvatting Opdrachtgever: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties

Nadere informatie

(V)SO in beeld. november 2015

(V)SO in beeld. november 2015 november 015 Focus op de sector De sector (v)so is volop in ontwikkeling. Passend onderwijs, de Wet Kwaliteit (v)so en het Toezichtkader (v)so vragen de komende jaren veel van speciaal onderwijs scholen

Nadere informatie

Analyse ontwikkeling arbeidsmarkt in afgelopen jaren

Analyse ontwikkeling arbeidsmarkt in afgelopen jaren Bijlage I: Analyse ontwikkeling arbeidsmarkt in afgelopen jaren Elke sector is anders en om effectief te zijn, is maatwerk nodig. Daarom dienen doelen en maatregelen van een sectorplan gebaseerd te zijn

Nadere informatie

Figuur 1: Aantal gediplomeerde studenten lerarenopleidingen studiejaar 2004-2008 (bronnen: hbo-raad en vsnu, bewerkt door sbo)

Figuur 1: Aantal gediplomeerde studenten lerarenopleidingen studiejaar 2004-2008 (bronnen: hbo-raad en vsnu, bewerkt door sbo) Aantal gediplomeerden aan de lerarenopleidingen in Nederland Ondanks huidige en verwachte lerarentekorten is er geen sprake van een substantiële groei van aantal gediplomeerden aan de verschillende lerarenopleidingen.

Nadere informatie

Feiten en cijfers 2010 Branche WMD

Feiten en cijfers 2010 Branche WMD Feiten en cijfers 2010 Branche WMD Ieder jaar maakt FCB de zogenoemde factsheets. Deze bestaat uit cijfers over de branche in een bepaald jaar. De cijfers over 2010 worden met de ontwikkelingen ook in

Nadere informatie

Personeelsmonitor 2011 Samenvatting

Personeelsmonitor 2011 Samenvatting Jaarlijks brengt het A+O fonds Gemeenten de Personeelsmonitor uit. Dit rapport geeft de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van HRM en arbeidsmarktontwikkelingen bij gemeenten weer. In deze samenvatting

Nadere informatie

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen

Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Analyse van de vooraanmeldingen voor de lerarenopleidingen Aanmelding voor opleidingen tot vo docent steeds vroeger, pabo trekt steeds minder late aanmelders juni 2009 Inleiding Om de (toekomstige) leraartekorten

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Noord-Holland, Gooi- en Vechtstreek. December 2012

Regionale arbeidsmarktrapportages. primair onderwijs 2012. Regio Noord-Holland, Gooi- en Vechtstreek. December 2012 ARBEIDSMARKTPLATFORM PO. Van en voor werkgevers en werknemers Regionale arbeidsmarktrapportages primair onderwijs 2012 Regio Noord-Holland, Gooi- en December 2012 15 Arbeidsmarktplatform Primair Onderwijs

Nadere informatie

De toekomstige arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel tot 2015

De toekomstige arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel tot 2015 De toekomstige arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel tot 2015 Arbeidsmarktprognoses voor primair onderwijs, voortgezet onderwijs en bve-sector Hoofdrapport Opdrachtgever: Ministerie van Onderwijs, Cultuur

Nadere informatie

Feiten en cijfers 2010 Branche Kinderopvang

Feiten en cijfers 2010 Branche Kinderopvang Feiten en cijfers 2010 Branche Kinderopvang Ieder jaar maakt FCB de zogenoemde factsheets. Deze bestaat uit cijfers over de branche in een bepaald jaar. De cijfers over 2010 worden met de ontwikkelingen

Nadere informatie

Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office)

Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office) Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office) ICT~Office voorspelt een groeiend tekort aan hoger opgeleide ICT-professionals voor de komende jaren. Ondanks de economische

Nadere informatie

Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs?

Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs? Artikel pag. 5-8 Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs? Opzet en verantwoording van het onderzoek In de afgelopen maanden heeft een projectgroep vanuit de redactie van DRS Magazine

Nadere informatie

Arbeidsmarktbarometer po, vo, mbo 2009/2010

Arbeidsmarktbarometer po, vo, mbo 2009/2010 Arbeidsmarktbarometer po, vo, mbo 2009/2010 Jaarrapportage Onderzoek in opdracht van het Ministerie van OCW Sil Vrielink Lette Hogeling Bas Kurver Eva van der Boom Susan van de Vlasakker Susan Warmerdam

Nadere informatie

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Naar aanleiding van de 1 oktobertelling 2014 heeft VGS Adivio weer een korte analyse uitgevoerd waarbij onderzocht is in hoeverre de leerlingaantallen onderhevig

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

Werving van leraren. Onderzoek in opdracht van SBO. Sil Vrielink Lette Hogeling Danny Brukx. ResearchNed bv Nijmegen, oktober 08

Werving van leraren. Onderzoek in opdracht van SBO. Sil Vrielink Lette Hogeling Danny Brukx. ResearchNed bv Nijmegen, oktober 08 Werving van leraren Onderzoek in opdracht van SBO Sil Vrielink Lette Hogeling Danny Brukx ResearchNed bv Nijmegen, oktober 08 2008 ResearchNed Nijmegen in opdracht van het SBO. Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

FACTSHEET ARBEIDSMARKT

FACTSHEET ARBEIDSMARKT 1 FACTSHEET ARBEIDSMARKT Zuid LIMBURG 1. Kerngegevens beroepsbevolking Figuur 1.1 Samenstelling bevolking naar leeftijd en geslacht, Zuid Limburg, 2013-2025 Bron: Regioportret Zuid Limburg Ontgroening

Nadere informatie

Arbeidsmarktbarometer po, vo en mbo 2010/2011

Arbeidsmarktbarometer po, vo en mbo 2010/2011 Arbeidsmarktbarometer po, vo en mbo 2010/2011 Jaarrapport Onderzoek in opdracht van het Ministerie van OCW Sil Vrielink Bas Kurver Lette Hogeling Eva van der Boom Susan van de Vlasakker Susan Warmerdam

Nadere informatie

ARBEIDSMARKTBAROMETER VOORTGEZET ONDERWIJS 2002/2003. Vacatures in het 3 e kwartaal van 2002. - eindrapport -

ARBEIDSMARKTBAROMETER VOORTGEZET ONDERWIJS 2002/2003. Vacatures in het 3 e kwartaal van 2002. - eindrapport - ARBEIDSMARKTBAROMETER VOORTGEZET ONDERWIJS 2002/2003 Vacatures in het 3 e kwartaal van 2002 - eindrapport - drs. F.E.M. Berndsen drs. J.A.E. Rigter drs. C.T.A. van Bergen Amsterdam, maart 2003 Regioplan

Nadere informatie

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100)

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100) Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is tussen 2010 en 2014 gedaald. In de provincie Limburg nam het aantal leerlingen in deze periode het sterkst af. In het voortgezet onderwijs is het aantal leerlingen

Nadere informatie

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014

De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 De Nederlandse Maritieme Arbeidsmarkt 2014 Sectorrapport Scheepsbouw Ruud van der Aa Jenny Verheijen 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Belangrijkste uitkomsten 4 1. Samenstelling werkgelegenheid 5 2. Verwachte

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 000 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2012 Nr. 229 BRIEF

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 27 923 Werken in het onderwijs Nr. 141 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Drenthe

Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Drenthe Zuidoost-Drentse arbeidsmarkt van zorg en welzijn Een regionaal arbeidsmarktonderzoek voor de zorg- en welzijnssector in Zuidoost- Managementsamenvatting Arbeidsmarktinformatie is belangrijk voor de zorg-

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015

Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Regio Limburg Regionale arbeidsmarktrapportages voortgezet onderwijs 2015 Regio Limburg... De onderwijsarbeidsmarkt is een regionale arbeidsmarkt,

Nadere informatie

Arbeidsmarktbarometer po, vo en mbo 2011/2012

Arbeidsmarktbarometer po, vo en mbo 2011/2012 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Arbeidsmarktbarometer po, vo en mbo 2011/2012 Vacatures 3e kwartaal 2011 Beleidsonderzoek Arbeidsmarkt en Personeelsbeleid Onderwijs Sil Vrielink Bas Kurver

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Leraren gezocht! Onderzoek naar het lerarentekort in het Rotterdamse primair en voortgezet onderwijs

Leraren gezocht! Onderzoek naar het lerarentekort in het Rotterdamse primair en voortgezet onderwijs Leraren gezocht! Onderzoek naar het lerarentekort in het Rotterdamse primair en voortgezet onderwijs Opdrachtgever: Bureau Onderwijs Werkt, Gemeente Rotterdam ECORYS-NEI Arbeid & Sociaal Beleid Jaco van

Nadere informatie

ARBEIDSMARKTBAROMETER VOORTGEZET ONDERWIJS 2004-2005. Vacatures in het 3 e kwartaal van 2004. - eindrapport -

ARBEIDSMARKTBAROMETER VOORTGEZET ONDERWIJS 2004-2005. Vacatures in het 3 e kwartaal van 2004. - eindrapport - ARBEIDSMARKTBAROMETER VOORTGEZET ONDERWIJS 2004-2005 Vacatures in het 3 e kwartaal van 2004 - eindrapport - drs. C.T.A. van Bergen drs. F.M.E. Berndsen drs. M. Diepeveen drs. J.A.E. Rigter Amsterdam, februari

Nadere informatie

ARBEIDSMARKTBAROMETER BVE- SECTOR 2003-2004. Vacatures in het 3 e kwartaal van 2003. - eindrapport - dr. E. Hello drs. C.T.A.

ARBEIDSMARKTBAROMETER BVE- SECTOR 2003-2004. Vacatures in het 3 e kwartaal van 2003. - eindrapport - dr. E. Hello drs. C.T.A. ARBEIDSMARKTBAROMETER BVE- SECTOR 2003-2004 Vacatures in het 3 e kwartaal van 2003 - eindrapport - dr. E. Hello drs. C.T.A. van Bergen Amsterdam, februari 2004 Regioplan publicatienr.1107 Regioplan Beleidsonderzoek

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Gelderland, die op basis van de resultaten van het huidige monitoronderzoek

Nadere informatie

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave ijs arbeid data zorg onderwijs zekerheid etenschap rg welzijn mobiliteit jn beleids- Het ITS maakt deel uit van de Radboud Universiteit Nijmegen evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave Arbeidsmarktbarometer

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Zeeland, West Brabant, die op basis van de resultaten van het

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief Op basis van het arbeidsmarktonderzoek van Research voor Beleid en EIM Douwe Grijpstra Datum: 7 november 2007 Opbouw presentatie -Inrichting

Nadere informatie

Rapport Mobiliteit in het voortgezet onderwijs Analyse van de instroom, uitstroom en interne mobiliteit in het voortgezet onderwijs

Rapport Mobiliteit in het voortgezet onderwijs Analyse van de instroom, uitstroom en interne mobiliteit in het voortgezet onderwijs Arbeidsmarkt & mobiliteit Rapport Mobiliteit in het voortgezet onderwijs Analyse van de instroom, uitstroom en interne mobiliteit in het voortgezet onderwijs Rapport Mobiliteit in het voortgezet onderwijs

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 27 923 Werken in het onderwijs Nr. 189 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Noord-Holland, die op basis van de resultaten van het huidige monitoronderzoek

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Beginmeting 2014 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, september

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek 2010

Werkgelegenheidsonderzoek 2010 2010 pr ov i nc i e g r oni ng e n Wer kgel egenhei dsonder zoek Eenanal ysevandeont wi kkel i ngen i ndewer kgel egenhei di nde pr ovi nci egr oni ngen Werkgelegenheidsonderzoek 2010 Werkgelegenheidsonderzoek

Nadere informatie

De BAPO (Bevordering Arbeidsparticipatie Ouderen)

De BAPO (Bevordering Arbeidsparticipatie Ouderen) Contactpersoon: Diederik Brink, 030 751 1726, dbrink@cnvo.nl Datum: juli 2013 De BAPO (Bevordering Arbeidsparticipatie Ouderen) In de diverse onderwijssectoren is de BAPO-regeling al geruime tijd onderwerp

Nadere informatie

Draagvlak onderzoek Parkeerbeleid

Draagvlak onderzoek Parkeerbeleid St Anna, Nijmegen Opdrachtgever: gemeente Nijmegen Amsterdam, augustus 2014 Draagvlak onderzoek Parkeerbeleid St Anna, Nijmegen Opdrachtgever: gemeente Nijmegen Arvid Toes Marco Martens Amsterdam, augustus

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

- eindrapport - drs. C.T.A. van Bergen drs. F.E.M. Berndsen drs. A. Vermeij drs. C.A. Crommelin

- eindrapport - drs. C.T.A. van Bergen drs. F.E.M. Berndsen drs. A. Vermeij drs. C.A. Crommelin ARBEIDSMARKTBAROMETER BVE-SECTOR 2002/2003 Vacatures in het 3e kwartaal van 2002 - eindrapport - drs. C.T.A. van Bergen drs. F.E.M. Berndsen drs. A. Vermeij drs. C.A. Crommelin Amsterdam, maart 2003 Regioplan

Nadere informatie

FINANCIËLE RAPPORTAGE FUNDEREND ONDERWIJS. Utrecht, november 2014

FINANCIËLE RAPPORTAGE FUNDEREND ONDERWIJS. Utrecht, november 2014 FINANCIËLE RAPPORTAGE FUNDEREND ONDERWIJS 2014 Utrecht, november 2014 INHOUD Inleiding 5 1 Basisonderwijs en speciaal basisonderwijs 7 2 Expertisecentra 10 3 Voortgezet onderwijs 12 4 Samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

Scholenpanelrapportage vacatures & vervangingen 2008-2009

Scholenpanelrapportage vacatures & vervangingen 2008-2009 Scholenpanelrapportage vacatures & vervangingen 2008-2009 Drs. N.J. van Dartel Oktober 2009 Rapportage scholenpanel vacatures & vervangingen 2008-2009 2 Inhoudsopgave pagina 1. Inleiding 3 2. Samenvatting

Nadere informatie

HET APOLLO MODEL. studentenhuisvesting op.

HET APOLLO MODEL. studentenhuisvesting op. Utrecht HET APOLLO MODEL Het Apollo Model is tot stand gekomen op initiatief van Kences en de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksreslaties. Met dit model

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA. DEN HAAG.. Datum 2 november 2015 Onderwijsarbeidsmarkt

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA. DEN HAAG.. Datum 2 november 2015 Onderwijsarbeidsmarkt >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA. DEN HAAG.. Kennis Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Economische krimp in 2009 Aantal vacatures sterk gedaald Werkloosheid in Breda stijgt me 14% Bredase bijstand daalt minimaal Bijstand onder jongeren sterk gestegen

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Ontwikkelingen arbeidsmarkt: Uitzendbureau? Kans op werk!

Ontwikkelingen arbeidsmarkt: Uitzendbureau? Kans op werk! Ontwikkelingen arbeidsmarkt: Uitzendbureau? Kans op werk! UWV-congres Uitzendbranche Zwolle, 15 november 2012, Rob Witjes, Arbeidsmarktinformatie en -advies, UWV 1 Inhoud presentatie Actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo het beeld van het hbo als werkgever onder hoogopgeleide professionals Samenvatting imago-onderzoek

arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo het beeld van het hbo als werkgever onder hoogopgeleide professionals Samenvatting imago-onderzoek arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo het beeld van het hbo als werkgever onder hoogopgeleide professionals Samenvatting imago-onderzoek Zestor is opgericht door sociale partners in het hbo: onderzoeksvraag

Nadere informatie

De onderwijsarbeidsmarkt in beeld. Onderwijsatlas primair onderwijs

De onderwijsarbeidsmarkt in beeld. Onderwijsatlas primair onderwijs De onderwijsarbeidsmarkt in beeld Onderwijsatlas primair onderwijs Inhoud Vorige pagina Volgende pagina Print Zoek Bewaren De onderwijsarbeidsmarkt in beeld Onderwijsatlas primair onderwijs Inleiding Groeit

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013 Fact sheet nummer 9 juli 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2013 Er zijn in Amsterdam bijna 135.000 jongeren in de leeftijd van 15 tot 27 jaar (januari 2013). Veel jongeren volgen een opleiding of

Nadere informatie

Sectorale arbeidsmarktinformatie

Sectorale arbeidsmarktinformatie Sectorale arbeidsmarktinformatie Overschotten en tekorten Kansen en mogelijkheden Deel B: Sectorbeschrijvingen 18. Openbaar bestuur Den Haag 20 december 2011 Inhoudsopgave Openbaar bestuur...3 1. Sectorfiche...3

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Gelieerd aan Maastricht University, SBE 3 afdelingen:

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Gelieerd aan Maastricht University, SBE 3 afdelingen: De arbeidsmarkt tot 2018. Is er ruimte voor jongeren? Didier Fouarge d.fouarge@maastrichtuniversity.nl RPA Netwerkbijeenkomst, Alphen aan den Rijn, 13 februari 2014 2 Researchcentrum voor Onderwijs en

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 27 923 Werken in het onderwijs Nr. 210 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de

Nadere informatie

Vraag en aanbod van sociaal-agogisch personeel 2015-2019

Vraag en aanbod van sociaal-agogisch personeel 2015-2019 Toekomstverkenning voor de branche Welzijn en Maatschappelijke Dienstverlening Vraag en aanbod van sociaal-agogisch personeel 2015-2019 September 2015 Willem van der Windt Ineke Bloemendaal 1 1 Doel van

Nadere informatie

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarrapportage 2004

ONTSLAGSTATISTIEK. Jaarrapportage 2004 ONTSLAGSTATISTIEK Jaarrapportage 2004 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Directie Arbeidsverhoudingen mei 2005 Inleiding Een arbeidsovereenkomst kan op verschillende wijzen eindigen. De gegevens

Nadere informatie

Amsterdam (incl Diemen en Amstelveen)

Amsterdam (incl Diemen en Amstelveen) Amsterdam (incl Diemen en Amstelveen) HET APOLLO MODEL Het Apollo Model is tot stand gekomen op initiatief van Kences en de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksreslaties.

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Verzuimonderzoek PO en VO 2012

Verzuimonderzoek PO en VO 2012 EINDRAPPORTAGE Verzuimonderzoek PO en VO 2012 DUO Informatieproducten Ako Madomi 15 september 2013 Inhoudsopgave SAMENVATTING... 3 1 INLEIDING... 6 1.1 OPZET ONDERZOEK... 6 1.2 LEESWIJZER... 8 2 VERZUIMKENGETALLEN

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen Juni 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting

Nadere informatie

Aanbevelingen bij arbeidsmarktanalyse vo 2011

Aanbevelingen bij arbeidsmarktanalyse vo 2011 Aanbevelingen bij arbeidsmarktanalyse vo 2011 Aanbevelingen bij arbeidsmarktanalyse vo 2011 november 2011 In de arbeidsmarktanalyse vo 2011 zijn de belangrijkste arbeidsmarktontwikkelingen in het voortgezet

Nadere informatie

Leerlingenprognose Zuidelijk Noord-Holland 2012-2025

Leerlingenprognose Zuidelijk Noord-Holland 2012-2025 Leerlingenprognose Zuidelijk Noord-Holland 2012-2025 Onderzoeksnotitie Onderzoek in opdracht van het ministerie van OCW Sil Vrielink & Dik Leering ResearchNed & QDelft mei 2012 2012 ResearchNed Nijmegen

Nadere informatie

koef lits NIEUWJAARSRECEPTIE: Het bestuursbureau wenst jullie een Zalig Kerstfeest en een Voorspoedig 2016

koef lits NIEUWJAARSRECEPTIE: Het bestuursbureau wenst jullie een Zalig Kerstfeest en een Voorspoedig 2016 koef lits nieuws voor alle medewerkers van de stichting K.O.E. 8 januari 2012 december 2015 Inclusief Sociaal Jaarverslag NIEUWJAARSRECEPTIE: Dit jaar wijken we af van onze nieuwjaarstraditie. In verband

Nadere informatie

Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004

Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004 Noordelijke Arbeidsmarkt Verkenning 2004 Hoofdrapport Samenstelling: Dr. L. Broersma & Drs D. Stelder, Sectie Ruimtelijke Economie, FEW, RuG Prof. Dr. J. van Dijk, Faculteit der Ruimtelijke Wetenschappen,

Nadere informatie

WMO-huishoudelijke hulp in natura Ontwikkelingen in Nijmegen. Analyse en vooruitblik

WMO-huishoudelijke hulp in natura Ontwikkelingen in Nijmegen. Analyse en vooruitblik WMO-huishoudelijke hulp in natura Ontwikkelingen in Nijmegen Analyse en vooruitblik Afdeling Onderzoek en Statistiek 8 maart 2012 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Ontwikkeling 2008-2011, de cijfers...

Nadere informatie

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Beperkte groei werkgelegenheid MKB in 1999-2002 De werkgelegenheid in het MKB is in 2002 met 3% toegenomen

Nadere informatie

De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2016

De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2016 De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2016 maart 2012 Deborah van den Berg 1. Inleiding Wat zijn de huidige en toekomstige arbeidsmarktperspectieven naar opleiding en beroep? Het Researchcentrum

Nadere informatie

De Rotterdamse onderwijsarbeidsmarkt in beeld

De Rotterdamse onderwijsarbeidsmarkt in beeld De Rotterdamse onderwijsarbeidsmarkt in beeld Kwalitatieve en kwantitatieve knelpunten in het po, vo en mbo Onderzoek in opdracht van het programma Beter Presteren Rotterdam Wouter van Casteren Sil Vrielink

Nadere informatie

Vrouwen op de arbeidsmarkt

Vrouwen op de arbeidsmarkt op de arbeidsmarkt Johan van der Valk Annemarie Boelens De arbeidsdeelname van vrouwen lag in 23 op 55 procent. De arbeidsdeelname van vrouwen stijgt al jaren. Deze toename komt de laatste jaren bijna

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Tussenmeting 2015 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, oktober

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant. UWV Gerald Ahn 9 september 2014

De arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant. UWV Gerald Ahn 9 september 2014 De arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant UWV Gerald Ahn 9 september 2014 Recente persberichten (CBS) Wisselende berichten over de markt Werkloosheid in juli verder gedaald Stijging WW-uitkeringen Consumptie

Nadere informatie

ARBEIDSMARKTBAROMETER BVE-SECTOR 2004-2005. Vacatures in het 3 e kwartaal van 2004. - eindrapport - drs. J.J. van der Wel drs. C.T.A.

ARBEIDSMARKTBAROMETER BVE-SECTOR 2004-2005. Vacatures in het 3 e kwartaal van 2004. - eindrapport - drs. J.J. van der Wel drs. C.T.A. ARBEIDSMARKTBAROMETER BVE-SECTOR 2004-2005 Vacatures in het 3 e kwartaal van 2004 - eindrapport - drs. J.J. van der Wel drs. C.T.A. van Bergen Amsterdam, februari 2005 Regioplan publicatienr. 1223a Regioplan

Nadere informatie

CONSUMER CONFIDENCE SCAN

CONSUMER CONFIDENCE SCAN CONSUMER CONFIDENCE SCAN September 2014 Stephan Dijcks GfK 2014 Consumer Confidence Scan augustus 2014 1 Inhoud 1. Inzichten consumentenvertrouwen 2. Consumentenvertrouwen in beeld 3. Onderzoeksverantwoording

Nadere informatie

Werkgeversreacties bij krapte

Werkgeversreacties bij krapte Werkgeversreacties bij krapte Van Winden, P. & Van Nes, P.J., Krapte op de arbeidsmarkt; werkgeversreacties. NEI, in opdracht van OSA (publicatie A178) De afgelopen periode van hoogconjunctuur in Nederland

Nadere informatie

Stakeholders primair onderwijs

Stakeholders primair onderwijs PRIMAIR ONDERWIJS Stakeholders primair onderwijs Betrouwbaarheid van leerlingenprognoses voor instellingen in het primair onderwijs op grond van de wet op het primair onderwijs (WPO) Betrouwbaarheid van

Nadere informatie

Jongeren op de arbeidsmarkt

Jongeren op de arbeidsmarkt Jongeren op de arbeidsmarkt Tanja Traag In 23 was 11 procent van alle jongeren werkloos. Jongeren die geen onderwijs meer volgen, hebben een andere positie op de arbeidsmarkt dan jongeren die wel een opleiding

Nadere informatie