BOVENREGIONAAL BEDRIJVENTERREIN HOEKSCHE WAARD. Notitie over het door Buck Consultants uitgevoerde onderzoek naar nut en noodzaak

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BOVENREGIONAAL BEDRIJVENTERREIN HOEKSCHE WAARD. Notitie over het door Buck Consultants uitgevoerde onderzoek naar nut en noodzaak"

Transcriptie

1 BOVENREGIONAAL BEDRIJVENTERREIN HOEKSCHE WAARD Notitie over het door Buck Consultants uitgevoerde onderzoek naar nut en noodzaak Juni 2006 Han Olden STOGO onderzoek + advies Niasstraat WR Utrecht

2 Inhoudsopgave 1. Inleiding De vraag naar bedrijventerreinen voor havengerelateerde bedrijven De beschikbare ruimte voor havengerelateerde bedrijven Noodzakelijk onderzoek

3 1. Inleiding In de Nota Ruimte (2005) heeft het Rijk aangegeven dat de ontwikkeling van een bedrijventerrein van 300 hectare bruto in de Hoeksche Waard nodig is om de vraag naar ruimte voor havengerelateerde bedrijven in Rotterdam op te vangen. Dit voornemen was aanleiding tot felle maatschappelijke discussies over nut en noodzaak van het terrein. De mogelijke aantasting van het nationaal landschap in de Hoeksche Waard speelde hierbij een belangrijke rol. De Zuidhollandse Milieufederatie stelde de ruimteclaim ter discussie op basis van een door Bureau Buiten uitgevoerd onderzoek naar de omvang van de vraag naar bedrijventerreinen in Rijnmond. Volgens Bureau Buiten is de vraag naar bedrijventerreinen in Rijnmond veel lager dan is verondersteld in het regionale structuurplan voor de stadsregio Rotterdam. 1 Ook in de Tweede Kamer heeft bij de behandeling van de Nota Ruimte debat plaatsgevonden over een bedrijventerrein in de Hoeksche Waard. Tijdens de behandeling heeft de Tweede Kamer motie 45 van lid Bochove c.s. aangenomen. Deze motie stelt onder meer de volgende voorwaarde aan de ontwikkeling van dit bedrijventerrein: Op basis van onafhankelijk onderzoek dient te worden aangetoond dat het beter benutten van bestaande bedrijventerreinen voor havengerelateerde bedrijvigheid in de regio Rijnmond en het Drechtstedengebied, het benutten van de Tweede Maasvlakte en het benutten van het nog te realiseren bedrijventerrein bij Moerdijk onvoldoende soulaas bieden voor de verwachte groei van havengerelateerde bedrijvigheid in de regio Rijnmond. Mede naar aanleiding van het debat in de Tweede Kamer is de ruimteclaim voor een bedrijventerrein naar beneden bijgesteld tot maximaal 180 hectare netto (circa 300 hectare bruto), waarvan 60 hectare netto (100 hectare bruto) voor de opvang van bedrijven uit de Hoeksche Waard. De Staatssecretaris van Economische Zaken had de Kamer tevens toegezegd een onafhankelijk onderzoek te laten uitvoeren naar de optimale omvang van een bedrijventerrein voor droge, havengerelateerde activiteiten in de noordrand van de Hoeksche Waard. Buck Consultants International (BCI) heeft dit onderzoek langs drie lijnen uitgevoerd. 2 lijn 1: inzicht bieden in de positie en verwachte toekomstige (ruimtelijke) ontwikkelingen van het havencomplex Rotterdam, zowel regionaal (Randstad) als (inter)nationaal; lijn 2: bestaande vraagramingen van het Centraal Planbureau en Ecorys in perspectief plaatsen; lijn 3: gedetailleerde inventarisatie van het aanbod in de regio s Stadsregio Rotterdam, Hoeksche Waard en Drechtsteden, zowel kwantitatief als kwalitatief. 1 Bureau Buiten, Second opinion ruimtebehoefte bedrijventerreinen RR2020, Utrecht, Buck Consultants International, Onderzoek naar een optimale omvang van een bedrijventerrein in de Hoeksche Waard, Nijmegen, 31 maart

4 Op basis van het onderzoek concludeert BCI (pag. 56) dat de noodzaak van een bovenregionaal bedrijventerrein voor droge havengerelateerde activiteiten in de Hoeksche Waard is aangetoond, zelfs in het gematigde Strong Europe scenario van het Centraal Planbureau. Als eindconclusie stelt BCI (pag. 57) daarom: Er kan, conform de in de Nota Ruimte aangegeven omvang van maximaal 180 ha netto, in de noordrand van de Hoeksche Waard een bovenregionaal bedrijventerrein worden ontwikkeld. Hiervoor zal 60 ha bestemd zijn voor de regionale behoefte van de Hoeksche Waard en 120 ha om aan de ruimtevraag voor havengerelateerde bedrijvigheid in de Rotterdamse regio te kunnen voldoen. Op basis van de resultaten van het onderzoek heeft de Staatssecretaris de Tweede Kamer laten weten dat de vraag niet meer aan de orde is of er een bovenregionaal bedrijventerrein in de Hoeksche Waard moet komen. Het gaat nu vooral om de wijze van aanleg van het terrein. Hierbij zijn vooral de landschappelijke inpassing en de bereikbaarheid vanuit het havengebied in Rotterdam van belang. Met het oog op de besluitvorming in de Tweede Kamer hebben Milieudefensie, de Zuidhollandse Milieufederatie en de Vereniging Hoeksche Waards Landschap STOGO onderzoek + advies gevraagd een oordeel te geven over het uitgevoerde onderzoek. Deze notitie geeft het oordeel van STOGO. De conclusie is dat het uitgevoerde onderzoek niet voldoet aan de in de motie 45 van lid Bochove c.s. gestelde vragen. In de volgende paragrafen wordt deze conclusie nader toegelicht. Achtereenvolgens komen de volgende vragen aan de orde: de raming van de vraag naar ruimte voor havengerelateerde bedrijven (paragraaf 2); het onderzoek naar de beschikbare ruimte voor havengerelateerde bedrijven (paragraaf 3); het onderzoek dat nodig is om te komen tot een verantwoorde besluitvorming over de aanleg van een bovenregionaal bedrijventerrein in de Hoeksche Waard (paragraaf 4). Een korte samenvatting van de conclusies zijn gegeven in het kader op pagina 5. 4

5 Conclusie over Buck-onderzoek Hoeksche Waard Het door Buck Consultants International uitgevoerde onderzoek voldoet niet aan de in de motie 45 van lid Bochove c.s. gestelde vragen. BCI heeft geen marktonderzoek uitgevoerd om de vraag naar ruimte voor havengerelateerde bedrijven vast te stellen. De vraag is rekenkundig afgeleid uit ramingen van het Centraal Planbureau met de Bedrijfslocatiemonitor (BLM). Op deze wijze zijn geen betrouwbare uitspraken te doen over de vraag naar ruimte in een specifiek segment (havengerelateerde bedrijven) op een laag geografisch schaalniveau (COROP-gebied). Een bezwaar tegen het gebruik van de BLM in dit kader is voorts dat de uitkomsten voor Groot-Rijnmond een in historisch perspectief zeer hoge uitgifte laten zien. BCI heeft niet onderzocht in hoeverre de al bestaande en geplande bedrijventerreinen in Rijnmond, in de Drechtsteden en bij Moerdijk kunnen voorzien in de vraag naar ruimte voor havengerelateerde bedrijven. De mogelijkheid om bestaande terreinen te herstructureren of te intensiveren is niet onderzocht. De potentiële winst heeft BCI berekend op basis van bestaande (pessimistische) schattingen. De mogelijkheden om havengerelateerde bedrijven onder te brengen op de nieuwe bedrijventerreinen uit het regionale programma van de Stadsregio Rotterdam zijn evenmin onderzocht. Zonder daarvoor onderbouwing te geven, stelt BCI dat de mogelijkheden hiertoe beperkt zijn. De relatie met de mogelijke uitbreiding van Moerdijk (Port of Brabant of Moerdijkse Hoek) blijft buiten beeld. BCI volstaat hier met de stelling dat de terreinen verschillende doelgroepen bedienen. Uit recent onderzoek van DHV blijkt echter dat de droge logistiek de belangrijkste doelgroep is voor Moerdijk. Ook op het bovenregionaal bedrijventerrein Hoeksche Waard is dit het geval. De conclusie van BCI dat een bedrijventerrein van 180 hectare netto in de Hoeksche Waard kan worden ontwikkeld, is uiteindelijk gebaseerd op het maximeren van de vraag en het minimaliseren van het potentiële aanbod. Dit is het rechtstreekse gevolg van de door BCI gehanteerde veronderstellingen. Doordat BCI geen inzicht geeft in de feitelijke kwantitatieve en kwalitatieve vraag in de markt is op basis van het uitgevoerde onderzoek geen uitspraak te doen over nut en noodzaak van een bovenregionaal bedrijventerrein in de Hoeksche Waard. Noch de uitspraak dat het terrein nodig zou zijn, noch de uitspraak dat het niet nodig zou zijn, is te baseren op het onderzoek. Om tot verantwoorde besluitvorming te komen, is diepgaander onderzoek nodig naar de vraag naar ruimte voor havengerelateerde bedrijven en het potentiële aanbod aan bedrijventerreinen in Groot-Rijnmond, de Drechtsteden en West-Brabant. 5

6 2. De vraag naar bedrijventerreinen voor havengerelateerde bedrijven. De eerste twee stappen van het onderzoek van BCI hebben betrekking op de raming van de vraag. De eerste stap heeft BCI uitgewerkt door het beschrijven van macro-economische ontwikkelingen (toegevoegde waarde en werkgelegenheid), door het havencomplex te positioneren in breder ruimtelijk kader en door de economische uitstralingseffecten van het havengebied in beeld te brengen. Tevens is in stap één aandacht besteed aan de strategische ligging van de Drechtsteden en de Hoeksche Waard ten opzichte van het havengebied en aan de mogelijke doelgroepen voor een bovenregionaal bedrijventerrein. De vraag naar bedrijventerreinen komt aan de orde in de tweede stap. Hierin baseert BCI zich op de Bedrijfslocatiemonitor (BLM) van het Centraal Planbureau. Via een verdeelsleutel (het aandeel van de havengerelateerde werkgelegenheid in de totale regionale werkgelegenheid) heeft BCI vervolgens de door het CPB geraamde regionale vraag naar bedrijventerreinen voor Groot-Rijnmond vertaald naar de regionale vraag voor havengerelateerde bedrijven. Tegen de achtergrond van het in motie 45 van lid Bochove c.s. gevraagde onderzoek kent de door BCI opgestelde raming een aantal tekortkomingen. BCI heeft geen marktonderzoek gedaan naar de feitelijke vraag naar ruimte voor havengerelateerde bedrijven. De passages over de ontwikkelingen in de Rotterdamse Haven in hoofdstuk 2 zijn niet vertaald naar de vraag naar ruimte voor bedrijven. Hierdoor is niet vast te stellen hoe groot de feitelijke vraag naar ruimte voor havengerelateerde bedrijven is. BCI heeft de vraag afgeleid uit de BLM-ramingen. BCI hanteert hierbij een bandbreedte, die wordt bepaald door het Global Economy Scenario (hoge economische groei) en het Strong Europe Scenario (gematigde economische groei). De BLM is echter niet geschikt om uitspraken te doen op een laag geografisch schaalniveau. Door het globale karakter van de methode neemt de onbetrouwbaarheid toe naarmate de regionale indeling verfijnder wordt. Dit geldt zeker ook voor marktsegmenten. Om verantwoorde uitspraken te doen, is aanvullend onderzoek nodig naar de feitelijke marktdynamiek in het marktsegment havengerelateerde bedrijven. Het hanteren van het aandeel van de havengerelateerde werkgelegenheid in de totale werkgelegenheid (pag. 35) is bovendien een veel te grove en onbetrouwbare methode om de vraag naar bedrijventerreinen in het desbetreffende marktsegment vast te stellen. Het feit dat 40% van de werkgelegenheid havengerelateerd is, wil niet zeggen dat ook 40% van de geraamde vraag naar bedrijventerreinen havengerelateerd is. Het hanteren van een dergelijke simpele veronderstelling doet onvoldoende recht aan het verschil in dynamiek tussen de verschillende typen havengerelateerde bedrijven en aan de verschillen in ruimtegebruik. Aangezien een deel van de havengerelateerde bedrijven zich op zeehaventerreinen vestigt, hadden deze ook in de beschouwing moeten worden betrokken. BCI beperkt zich in haar analyses ten onrechte tot droge bedrijventerreinen en overschat daarmee de vraag naar ruimte voor havengerelateerde bedrijven buiten de zeehaventerreinen. 6

7 De BLM overschat de vraag naar nieuwe bedrijventerreinen in Groot-Rijnmond. De BLM is niet alleen ongeschikt voor uitspraken op een laag geografisch schaalniveau. De ramingen overschatten ook de feitelijke vraag naar nieuwe bedrijventerreinen. In het voorliggende geval geldt dat niet alleen voor de nationale raming maar ook voor de regionale raming voor Groot-Rijnmond. Hierdoor gaan de berekeningen van BCI uit van een in historisch perspectief zeer hoge uitgifte. Zelfs in het gematigde Strong Europe Scenario ligt de vraag weinig onder de in het recente verleden gerealiseerde uitgifte. Dit is niet erg waarschijnlijk in een periode dat de groei van de werkgelegenheid op een structureel lager niveau ligt dan in het afgelopen decennium. Uit gevoeligheidsanalyses van het CPB blijkt dat de veronderstellingen over de binding van de werkgelegenheid aan bedrijventerreinen en over het ruimtegebruik per werkzame persoon grote invloed hebben op de uitkomsten van de ramingen. 3 Deze veronderstellingen zijn echter in strijd met de uitgangspunten van het ruimtelijk beleid, zoals die zijn neergelegd in de Nota Ruimte. De Nota Ruimte wil functiemenging bevorderen, terwijl de BLM uitgaat van functiescheiding door het verplaatsen van werkgelegenheid naar bedrijventerreinen. De Nota Ruimte streeft naar intensivering van het ruimtegebruik, terwijl de BLM uitgaat van extensivering. Deze kritiek gold ook al voor de oude BLM ramingen uit In een eerder rapport over deze oude ramingen hebben wij laten zien dat het hanteren van veronderstellingen die in overeenstemming zijn met het beleid uit de Nota Ruimte leidt tot een forse neerwaartse bijstelling van de nationale planningsopgave (tot 2020: hectare bruto in plaats van hectare bruto). 4 De noodzaak om de gehanteerde veronderstellingen kritisch te bezien, is alleen maar verder toegenomen. Uit de BLM van 2005 blijkt dat de vraag naar bedrijventerreinen, ondanks een lagere groei van de werkgelegenheid toch op peil blijft. De belangrijkste oorzaak hiervoor is dat het CPB de toekomstige binding aan bedrijventerreinen nu hoger schat dan in De groei van de werkgelegenheid bepaalt in de nieuwe ramingen uiteindelijk slechts maximaal een kwart van de met de BLM geraamde vraag naar bedrijventerreinen. De nieuwe ramingen met de BLM (2005) laten voor Groot-Rijnmond een aanzienlijk hogere vraag (circa 40%!!) naar droge bedrijventerreinen zien dan de ramingen uit BCI (pag. 33) constateert het verschil wel, maar doet verder niets met deze conclusie. De nieuwe ramingen liggen ook aanzienlijk boven het historische niveau van uitgifte. Het verschil komt geheel voor rekening van droge bedrijventerreinen. Een goede verklaring hiervoor is vooralsnog niet voorhanden. Zonder inzicht in de achtergronden van de factoren die verantwoordelijk zijn voor de verschillen, is het niet verantwoord uitspraken te doen over de omvang van de vraag in specifieke marktsegmenten in Groot-Rijnmond. Als het verschil niet voor rekening zou komen van havengerelateerde bedrijven, mag de extra vraag immers niet worden toegerekend aan dit segment. 3 CPB, Bedrijfslocatiemonitor, De vraag naar ruimte voor economische activiteit tot 2040, Den Haag, 2005, p STOGO onderzoek + advies en TU Delft, Is er wel vraag naar nieuwe bedrijventerreinen, Utrecht en Delft,

8 3. De beschikbare ruimte voor havengerelateerde bedrijven Om te kunnen komen tot een confrontatie tussen de gesignaleerde vraag naar ruimte voor havengerelateerde bedrijven en de beschikbare ruimte heeft BCI het beschikbare en geplande aanbod geïnventariseerd in Rijnmond en de Drechtsteden. Het geplande aanbod (zachte plancapaciteit) blijft echter buiten beschouwing, aangezien de realisatie nog niet zeker is. In de inventarisatie is aandacht besteed aan een aantal strategische projecten, zoals de Maasvlakte II, de herstructurering en de transformatie van de Rotterdamse haventerreinen, projecten gericht op ruimtewinst binnen het bestaande Rotterdamse havengebied en Shipping Valley Drechtsteden. Aan de rol die Moerdijk (Port of Brabant of Moerdijkse Hoek) zou kunnen spelen voor de Rotterdamse haven is geen aandacht besteed. Het geïnventariseerde aanbod deelt BCI op dezelfde manier toe aan havengerelateerde bedrijven als zij dat met de vraag heeft gedaan (door middel van het aandeel van havengerelateerde werkgelegenheid in de totale werkgelegenheid). Op basis van een kwalitatieve analyse (par. 4.3) is het potentiële aanbod voor havengerelateerde bedrijven nader in beeld gebracht. BCI concludeert hieruit dat er weinig mogelijkheden zijn de havengerelateerde bedrijven op de reguliere bedrijventerreinen in Rijnmond en de Drechtsteden onder te brengen. De mogelijke ruimtewinst door herstructurering en intensivering van bestaande bedrijventerreinen is gebaseerd op expertschattingen uit de literatuur, die uitgaan van beperkte ruimtewinst. Doordat een deel van de oudere bedrijventerreinen wordt onttrokken aan zijn functie is het resultaat van herstructurering volgens BCI per saldo zelfs negatief. Ook het onderzoek naar het potentiële aanbod voldoet niet aan de vragen uit motie 45 van lid Bochove c.s. Het onderzoek geeft geen inzicht in de capaciteit die kan vrijkomen door herstructurering van verouderde bedrijventerreinen. BCI maakt gebruik van expertschattingen uit de literatuur die uitgaan van een relatief lage winst. Per saldo is er volgens BCI zelfs geen winst, aangezien de onderzoekers het verlies door onttrekkingen hoger schatten dan de winst door herontwikkeling en intensivering. Deze conclusie is niet verder onderbouwd. De door BCI uitgevoerde quick-scan leegstand (pag. 56) laat zien dat er een forse leegstand is in Groot-Rijnmond en de Drechtsteden (in het totaal goed voor circa 46 hectare bedrijventerrein). BCI laat deze leegstand echter buiten beschouwing. Motieven hiervoor zijn de onzekerheid over de courantheid en de onzekerheid over de geschiktheid voor havengerelateerde bedrijven. Nader onderzoek naar de herontwikkelingsmogelijkheden van deze leegstand is een essentieel onderdeel van motie 45 van lid Bochove c.s. Eerder heeft STOGO onderzoek + advies laten zien dat een aanzienlijke ruimtewinst mogelijk en financieel haalbaar is bij actief 8

9 beleid. 5 Om de omvang van die ruimtewinst te kunnen vaststellen, is nader onderzoek nodig naar de locatiespecifieke omstandigheden op de desbetreffende terreinen. Het buiten beschouwing laten van de zogenaamde zachte plancapaciteit (plannen, waarvan de realisatie nog niet zeker is), is een ernstige tekortkoming. In het uitvoeringsprogramma RR 2020 (het regionaal structuurplan voor de Stadsregio Rotterdam) is 690 hectare nieuw droog bedrijventerrein opgenomen binnen het gebied van de Stadsregio. 6 Met het bestaande en geplande aanbod aan droge terreinen kan de regio voorzien in de geraamde vraag tot 2020 ( 560 hectare) volgens het Strong Europe scenario van het CPB. Dit is de onderkant van de door BCI berekende bandbreedte. Halverwege de bandbreedte (ongeveer het niveau van de historische uitgifte) is er slechts sprake van een beperkt tekort (circa 100 hectare). Alleen indien de vraag ligt boven de historische uitgifte, is er sprake van een groter tekort. Aan de bovenkant van de bandbreedte (1.010 hectare) bedraagt dit tekort 320 hectare. Naast het regionaal bedrijventerrein in de Hoeksche Waard is het ontwikkelen van bedrijventerreinen in de Zuidplaspolder bij Gouda volgens het programma van de Stadsregio een optie om te voorzien in dit tekort. Rekeninghoudend met de in de vorige paragraaf gemaakte opmerkingen over het overschatten van de regionale vraag naar bedrijventerreinen door de BLM is het niet erg waarschijnlijk dat de tekorten zo groot zullen zijn dat op grote schaal claims nodig zijn op terreinen buiten de Stadsregio. Vooralsnog is er kwantitatief voldoende aanbod beschikbaar binnen de Stadsregio om te voorzien in de geraamde vraag. Bureau Buiten trok eerder een vergelijkbare conclusie. 7 Voor zeehaventerreinen is er eveneens voldoende aanbod beschikbaar. In het programma van de Stadsregio is hectare nat bedrijventerrein gepland (Maasvlakte II + intensivering en herstructurering binnen bestaande haventerreinen). Dit is zelfs bij aanhoudend hoge economische groei ruim voldoende om in de door het CPB geraamde vraag naar zeehaventerreinen tot 2040 te voorzien (1.650 hectare). Tegen deze achtergrond zijn nut en noodzaak voor een bovenregionaal terrein in de Hoeksche Waard alleen te onderbouwen, indien vast zou staan dat binnen het havengebied onvoldoende ruimte beschikbaar is voor vestiging van havengerelateerde bedrijven en de beschikbare en geplande bedrijventerreinen in Groot-Rijnmond en de Drechtsteden kwalitatief niet geschikt zouden zijn om havengerelateerde bedrijven te accommoderen. BCI geeft geen inzicht in de vestigingseisen van havengerelateerde bedrijven BCI formuleert wel doelgroepen voor een bovenregionaal bedrijventerrein, maar geeft niet aan hoe groot de vraag naar ruimte bij deze doelgroepen is. Evenmin besteedt het onderzoek aandacht aan de vestigingseisen van de verschillende typen havengerelateerde bedrijven. Hierdoor is het niet mogelijk de vraag toe te delen aan de verschillende typen 5 STOGO onderzoek + advies, Een alternatieve bedrijventerreinenstrategie voor de Oude Rijnzone, Utrecht, STOGO onderzoek + advies en City Beautiful, Nieuwe kansen voor verouderde bedrijventerreinen, Utrecht, Stadsregio Rotterdam, Uitvoeringsprogramma RR 2020, tabel 3.8, Rotterdam, Bureau Buiten, Second opinion ruimtebehoefte bedrijventerreinen RR2020, Utrecht,

10 bedrijventerreinen in Groot-Rijnmond (zeehaventerreinen, droge bedrijventerreinen, kantorenterreinen). Evenmin is vast te stellen of een bovenregionaal bedrijventerrein in de Hoeksche Waard bedrijven zou moeten opvangen, die zodanig specifieke vestigingseisen stellen dat zij niet zijn onder te brengen op de reguliere droge bedrijventerreinen in de Stadsregio Rotterdam. De referentiebeelden in bijlage 5 van het BCI-rapport suggereren in ieder geval dat het (voor een deel) gaat om reguliere gemengde bedrijventerreinen. De meeste bedrijven uit de bedrijfstakken die volgens bijlage 3 van het rapport vallen onder de havengerelateerde bedrijven kunnen zich goed vestigen op gemengde bedrijventerreinen. De stelling dat een bovenregionaal bedrijventerrein in de Hoeksche Waard nodig is, gezien de kwalitatieve samenstelling van de vraag is in dit licht volstrekt onvoldoende onderbouwd. De relatie met Moerdijk is ten onrechte buiten beschouwing gebleven De positionering van een bovenregionaal bedrijventerrein ten opzichte van de mogelijke uitbreiding van Moerdijk is niet onderbouwd, maar berust op veronderstellingen die deels onjuist zijn. BCI gaat ervan uit dat de ontwikkeling van Moerdijk vooral gericht zal zijn op grootschalige bedrijven en dat Moerdijk dus een ander marktsegment bedient. Uit een recent onderzoek van DHV blijkt echter dat een belangrijke doelgroep in Moerdijk (Port of Brabant/ Moerdijkse Hoek) de havengerelateerde (droge) logistiek is. 8 Dit is ook de doelgroep voor een bovenregionaal bedrijventerrein in de Hoeksche Waard. Het verdient daarom aanbeveling de besluitvormingstrajecten voor beide terreinen te integreren en te baseren op één onderzoek naar de ruimtevraag in de Rotterdamse haven en de eventuele overloop naar de droge bedrijventerreinen in Groot-Rijnmond, de Drechtsteden en West-Brabant. Aangezien Hoeksche Waard en Moerdijk als satelliet van de Rotterdamse haven functioneren en zich voor een belangrijk deel op dezelfde doelgroep richten is integratie gewenst met het onderzoek dat volgens CPB nodig is om tot besluitvorming over Moerdijk te komen. 9 8 DHV, Perspectief economische ruimtebehoefte West-Brabant; onderzoek naar vraag en aanbod, Amersfoort, Centraal Planbureau, Bedrijfslocatiemonitor, De vraag naar ruimte voor economische activiteit tot 2040, Den Haag,

11 4. Noodzakelijk onderzoek Het door BCI uitgevoerde onderzoek kent in het licht van motie 45 van lid Bochove c.s. essentiële tekortkomingen. Hierdoor kan uit het uitgevoerde onderzoek niet worden afgeleid: in hoeverre de vraag naar havengerelateerde bedrijventerreinen is op te vangen binnen het bestaande en geplande havengebied van Rotterdam; in hoeverre eventuele overloop van havengerelateerde bedrijven vanuit het havengebied is op te vangen binnen de bestaande en geplande bedrijventerreinen binnen de Stadsregio Rotterdam; hoe groot de eventuele overloop vanuit de Stadsregio Rotterdam is en waar deze overloop zou moeten en kunnen worden opgevangen (Drechtsteden, Hoeksche Waard of West-Brabant). Om een betrouwbare uitspraak te kunnen doen over nut en noodzaak van een bovenregionaal bedrijventerrein in de Hoeksche Waard is daarom marktonderzoek nodig in Groot-Rijnmond. Elementen die hierbij een rol kunnen spelen zijn de vraag naar ruimte bij al in de regio gevestigde havengerelateerde bedrijven, de uitstralingseffecten van de haven, de kansen op acquisitie van nieuwe bedrijven en de samenstelling van de recent gerealiseerde uitgifte van bedrijventerreinen. Alleen op deze wijze is een betrouwbare schatting te geven van de feitelijke en de te verwachten vraag naar ruimte voor havengerelateerde bedrijven. Daarnaast is diepgaander onderzoek nodig naar de mogelijkheden voor herstructurering en intensivering van de bestaande bedrijventerreinen. Het onderzoek moet zich bovendien niet uitsluitend richten op de Hoeksche Waard, maar moet ook een mogelijke uitbreiding van Moerdijk in de beschouwing betrekken. Beide terreinen liggen op relatief korte afstand van elkaar en zijn elkaars concurrent. Beide bedrijventerreinen (zouden) functioneren als satelliet van de Rotterdamse haven en richten zich in sterke mate op de droge logistiek. 11

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven

Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven Regionale behoefteraming Brainport Industries Campus Eindhoven 23 juni 2015 Managementsamenvatting Status: Managementsamenvatting Datum: 23 juni 2015 Een product van: Bureau Stedelijke Planning bv Silodam

Nadere informatie

BIJLAGE A KENGETALLEN In deze bijlage geven we in overzichtelijke tabellen de kengetallen weer die gebruikt zijn ter bepaling van de effecten van het kantoren- en bedrijventerreinenprogramma voor de regio

Nadere informatie

Alternatieve locaties Hoeksche

Alternatieve locaties Hoeksche Alternatieve locaties Hoeksche Waard Nieuw Reijerwaard / Westelijke Dordtse Oever Nota Ruimte budget 25 miljoen euro (11 miljoen euro voor Nieuw Reijerwaard en 14 miljoen euro voor Westelijke Dordtse Oever)

Nadere informatie

Vraag-aanbod analyse in relatie tot bedrijventerrein Nieuw Reijerwaard

Vraag-aanbod analyse in relatie tot bedrijventerrein Nieuw Reijerwaard Vraag-aanbod analyse in relatie tot bedrijventerrein Nieuw Reijerwaard Conform de SER-ladder Opdrachtgever: Provincie Zuid-Holland Rotterdam, 28-09-2012 Vraag-aanbod analyse in relatie tot bedrijventerrein

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas

Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van de maatschappelijke en economische

Nadere informatie

Een ruimtelijke verkenning naar alternatieven voor de Hoeksche Waard Jan Schuur Anet Weterings Sander Klaver Carel Eijgenraam Eugène Verkade

Een ruimtelijke verkenning naar alternatieven voor de Hoeksche Waard Jan Schuur Anet Weterings Sander Klaver Carel Eijgenraam Eugène Verkade Een ruimtelijke verkenning naar alternatieven voor de Hoeksche Waard Jan Schuur Anet Weterings Sander Klaver Carel Eijgenraam Eugène Verkade Ruimtelijk Planbureau, Centraal Planbureau Den Haag, 2007 Inhoud

Nadere informatie

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder, gemeente Maassluis A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht

Nadere informatie

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Nieuw Mathenesse, Gemeente Schiedam A. Inleiding Deze factsheet

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas

Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van de maatschappelijke en economische

Nadere informatie

Marktonderzoek bedrijventerreinen gemeente Dalfsen. Bestuurlijke eindrapportage 28 februari 2014

Marktonderzoek bedrijventerreinen gemeente Dalfsen. Bestuurlijke eindrapportage 28 februari 2014 Marktonderzoek bedrijventerreinen gemeente Dalfsen Bestuurlijke eindrapportage 28 februari 2014 Inleiding BMC heeft in opdracht van de gemeente Dalfsen een marktonderzoek uitgevoerd naar de lokale behoefte

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 211 viel de opname van bedrijfsruimte in 212 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel

Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie

Second opinion raming vraag naar bedrijventerreinen

Second opinion raming vraag naar bedrijventerreinen Second opinion raming vraag naar bedrijventerreinen in Enschede dr. Erik Louw & prof. dr. Willem Korthals Altes 12 februari 2014 Second opinion raming vraag naar bedrijventerreinen in Enschede Dit onderzoek

Nadere informatie

Planning van bedrijventerrein is niet gericht op vraag van bedrijven

Planning van bedrijventerrein is niet gericht op vraag van bedrijven Planning van bedrijventerrein is niet gericht op vraag van bedrijven Han Olden Uitgangspunt voor de planning en programmering van bedrijventerreinen is maximaal reserveren; naar behoefte aanleggen. Gezien

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie

Inventarisatie vraag en aanbod Waalweelde West

Inventarisatie vraag en aanbod Waalweelde West Inventarisatie vraag en aanbod Waalweelde West Op verzoek van de provincie Gelderland hebben we een uitsnede van vraag en aanbod gemaakt voor het gebied Waalweelde west. Gemeenten behorende tot regio Waalweelde

Nadere informatie

As Leiden - Katwijk. Plan van Aanpak. Provincie Zuid-Holland Regio Holland Rijnland. 13 september 2004

As Leiden - Katwijk. Plan van Aanpak. Provincie Zuid-Holland Regio Holland Rijnland. 13 september 2004 As Leiden - Katwijk As Leiden - Katwijk Plan van Aanpak Provincie Zuid-Holland Regio Holland Rijnland 13 september 2004 Het gebied De opgave komt uit: - Programma van Afspraken ( 2002, Duin&Bollenstreek,

Nadere informatie

Convenant Vestigingscriteria Bedrijventerreinen Noord-Veluwe

Convenant Vestigingscriteria Bedrijventerreinen Noord-Veluwe Convenant Vestigingscriteria Bedrijventerreinen Noord-Veluwe Partijen, 1. De gemeenten die lid zijn van het Sociaal-Economisch Overleg Noord-Veluwe (Hattem, Heerde, Oldebroek, Elburg, Nunspeet, Harderwijk,

Nadere informatie

De Ladder voor Duurzame Verstedelijking; probleem of kans? Pieter van der Heijde, algemeen directeur Bureau Stedelijke Planning 30 juni 2015

De Ladder voor Duurzame Verstedelijking; probleem of kans? Pieter van der Heijde, algemeen directeur Bureau Stedelijke Planning 30 juni 2015 De Ladder voor Duurzame Verstedelijking; probleem of kans? Pieter van der Heijde, algemeen directeur Bureau Stedelijke Planning 30 juni 2015 De Ladder voor Duurzame Verstedelijking; Probleem of kans? 1.

Nadere informatie

Supermarkten & de ladder voor duurzame verstedelijking. Sascha Stavenuiter Houten, 24 juni 2015

Supermarkten & de ladder voor duurzame verstedelijking. Sascha Stavenuiter Houten, 24 juni 2015 Supermarkten & de ladder voor duurzame verstedelijking Sascha Stavenuiter Houten, 24 juni 2015 Introductie Plaats van de Ladder binnen het wettelijk kader Agenda Ladder duurzame verstedelijking Jurisprudentie

Nadere informatie

S a m e n v a t t i n g

S a m e n v a t t i n g PlanMER / Milieurapport - Bovenregionaal logistiek park Midden- en West-Brabant S a m e n v a t t i n g Voor u ligt de samenvatting van het PlanMER / Milieurapport dat in opdracht van de Provincie Noord-

Nadere informatie

Provincie Staten van Gelderland T.a.v. Programmabureau Postbus 9090 6800 GX ARNHEM. Geachte Staten,

Provincie Staten van Gelderland T.a.v. Programmabureau Postbus 9090 6800 GX ARNHEM. Geachte Staten, Provincie Staten van Gelderland T.a.v. Programmabureau Postbus 9090 6800 GX ARNHEM Datum: 28 april 2014 Nummer: 14058-jr Onderwerp: inspraak bedrijventerrein Medel, zaaknummer 2013-003823 Behandeld door:

Nadere informatie

Reactie op SEO-studie naar welvaartseffecten van splitsing energiebedrijven

Reactie op SEO-studie naar welvaartseffecten van splitsing energiebedrijven CPB Notitie Datum : 6 juli 2006 Aan : Ministerie van Economische Zaken Reactie op SEO-studie naar welvaartseffecten van splitsing energiebedrijven 1 Inleiding Op 5 juli 2006 heeft SEO, in opdracht van

Nadere informatie

Vraag naar bedrijventerreinen Utrecht-Zuidwest

Vraag naar bedrijventerreinen Utrecht-Zuidwest Vraag naar bedrijventerreinen Utrecht-Zuidwest Uitgave STOGO onderzoek + advies Postbus 691 3430 AR Nieuwegein 030-2334342 info@stogo.nl www.stogo.nl Opdrachtgever Provincie Utrecht Auteurs Jeantine Naafs

Nadere informatie

Provincie als regisseur kantorenmarkt

Provincie als regisseur kantorenmarkt Provincie als regisseur kantorenmarkt Spielburg of scheidsrechter? Inhoud: een concurrerend vestigingsmilieu voor kantoren met een evenwichtige vraagaanbod situatie (kwantitatief en kwalitatief) Regels:

Nadere informatie

Behoefte aan bedrijventerreinen in de Rijn- en Veenstreek

Behoefte aan bedrijventerreinen in de Rijn- en Veenstreek Behoefte aan bedrijventerreinen in de Rijn- en Veenstreek Eindrapport Opgesteld op verzoek van: Gemeente Nieuwkoop en gemeente Aphen aan den Rijn p/a Mw. Willy Janne Verlaan Team ruimte / planoloog Postbus

Nadere informatie

REGIONALE VISIE BEDRIJVENTERREINEN KOP VAN NOORD-HOLLAND Stec Groep samen met Gewest Kop van Noord-Holland. 1 maart 2007

REGIONALE VISIE BEDRIJVENTERREINEN KOP VAN NOORD-HOLLAND Stec Groep samen met Gewest Kop van Noord-Holland. 1 maart 2007 REGIONALE VISIE BEDRIJVENTERREINEN KOP VAN NOORD-HOLLAND Stec Groep samen met Gewest Kop van Noord-Holland 1 maart 2007 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 1 1.1 Aanleiding 1 1.2 Aanpak 2 1.3 Leeswijzer 3 2. NAAR

Nadere informatie

B!BLIOTHZEK. RIJWSDIEE:ST VOOR Dm RAMING VAN DE BEHOEFTE AAN RUIMTE VOOR KLEINE BEDRIJVEN'TERREINEN I N LELYSTAD TOT 2010 (CONCEPT) door.

B!BLIOTHZEK. RIJWSDIEE:ST VOOR Dm RAMING VAN DE BEHOEFTE AAN RUIMTE VOOR KLEINE BEDRIJVEN'TERREINEN I N LELYSTAD TOT 2010 (CONCEPT) door. I 1 B!BLIOTHZEK RIJWSDIEE:ST VOOR Dm W E R K D O C U M E N T RAMING VAN DE BEHOEFTE AAN RUIMTE VOOR KLEINE BEDRIJVEN'TERREINEN I N LELYSTAD TOT 2010 (CONCEPT) K. R. H. door Johnson april,877 K S. D I E

Nadere informatie

Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City.

Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City. Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City. Naar aanleiding van de Stuurgroep bijeenkomst van het Masterplan Havens Midden- Brabant heb ik gekeken naar de mogelijke

Nadere informatie

Ruimtebehoefte bedrijventerreinen en kantoren 2010-2040 Metropoolregio Amsterdam

Ruimtebehoefte bedrijventerreinen en kantoren 2010-2040 Metropoolregio Amsterdam Ruimtebehoefte bedrijventerreinen en kantoren 2010-2040 Metropoolregio Amsterdam Uitgevoerd in opdracht van: Platform Bedrijven Kantoren Metropoolregio Amsterdam Nijmegen, 8 april 2010 Inhoudsopgave Blz.

Nadere informatie

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuidwest-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuidwest-Nederland (*1. m²) 35.536 13.629 459 Overig Nederland In Zuidwest-Nederland ligt circa 29%

Nadere informatie

Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District. De VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam verzoeken het college daarom:

Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District. De VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam verzoeken het college daarom: Verzoek VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District De A16 is voor de Metropoolregio en de Randstad een belangrijke verbinding met Antwerpen,

Nadere informatie

Nieuw energielandschap

Nieuw energielandschap www.romagazine.nl ruimtelijke ontwikkeling, infrastructuur en milieu Nieuw energielandschap Gemeentelijke grondposities Buiten de Randstad structureel te veel aangekocht Veluwerandmeren Onderling vertrouwen

Nadere informatie

Het bedrijventerreinenaanbod is voor de korte termijn richting 2020, ca. 45 ha en voor de lange termijn richting 2030 ongeveer 115 ha.

Het bedrijventerreinenaanbod is voor de korte termijn richting 2020, ca. 45 ha en voor de lange termijn richting 2030 ongeveer 115 ha. Aan: Pfo Economie Van: A.J. Moerkerke Betreft: Aanbodanalyse bedrijventerreinen Hoeksche Waard Samenvatting en conclusie In deze notitie is met behulp van beschikbare gegevens van provincie en gemeenten

Nadere informatie

Aanbod bedrijventerreinen

Aanbod bedrijventerreinen Staat van 2014 Aanbod bedrijventerreinen Wat is de index van het uitgeefbare oppervlak (2002 = 100)? Ten opzichte van 2002 is er nog 57% uitgeefbaar terrein over Vergelijking in de tijd (Index uitgeefbaar

Nadere informatie

Bedrijventerrein Kethelvaart (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Kethelvaart (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kethelvaart (Schiedam) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Kethelvaart Gemeente Schiedam 1. FACTSHEET BEDRIJVENTERREIN KETHELVAART,

Nadere informatie

Nut en Noodzaak bedrijventerreinen Oosterhout Oost

Nut en Noodzaak bedrijventerreinen Oosterhout Oost Nut en Noodzaak bedrijventerreinen Oosterhout Oost Nut en Noodzaak bedrijventerreinen Oosterhout Oost Aangeboden aan: Gemeente Oosterhout Auteurs: Drs. Joost Hagens Drs. Luuk Stevens BUITEN, Bureau voor

Nadere informatie

Eindrapportage. Ruimtebehoefte werklocaties Noord-Holland Noord van ruimtevraag naar visie op de ruimte

Eindrapportage. Ruimtebehoefte werklocaties Noord-Holland Noord van ruimtevraag naar visie op de ruimte Ruimtebehoefte werklocaties Noord-Holland Noord van ruimtevraag naar visie op de ruimte Eindrapportage Uitgevoerd in opdracht van: Provincie Noord-Holland Nijmegen, 1 augustus 2013 Inhoudsopgave Blz.

Nadere informatie

Het regionaal bedrijventerrein (60 ha)

Het regionaal bedrijventerrein (60 ha) 1 In de Hoeksche Waard worden plannen gemaakt voor de geografisch-gecombineerde realisering van een regionaal bedrijventerrein van 60 ha netto en een bovenregionaal bedrijventerrein van nog eens 120 ha

Nadere informatie

: Revitalisering bedrijventerrein 't Heen

: Revitalisering bedrijventerrein 't Heen Aan de gemeenteraad Zaaknummer : 2012-014348 Programma : Wonen en ruimte Onderwerp : Revitalisering bedrijventerrein 't Heen Katwijk, 17 juli 2012. Inleiding In 2009 is voor bedrijventerrein t Heen de

Nadere informatie

Economisch perspectief verdieping Nieuwe Waterweg / Botlek

Economisch perspectief verdieping Nieuwe Waterweg / Botlek Economisch perspectief verdieping Nieuwe Waterweg / Botlek Sigrid Schenk Irene Pohl Rotterdam, januari 2014 Aanleiding voor verdieping NWW / Botlek Page 2 BRON: HBR Het Botlekgebied / Pernis vormt het

Nadere informatie

Actualisatie Vervolg Locatiestudie Hemus

Actualisatie Vervolg Locatiestudie Hemus Actualisatie Vervolg Locatiestudie Hemus 9 juni 2011 0 Inleiding Op 10 mei 2011 heeft de raad de motie Quickscan locaties Huis van de Watersport aangenomen. Onderdeel van de motie is het uitvoeren van

Nadere informatie

Behoefteraming bedrijfshuisvesting 2.0

Behoefteraming bedrijfshuisvesting 2.0 Eindrapport Behoefteraming bedrijfshuisvesting 2.0 Een kwantitatieve en kwalitatieve raming van de vraag naar bedrijventerreinen in de Regio Holland Rijnland in de periode 2010-2025 Uitgave STOGO onderzoek

Nadere informatie

VERZONDEN - 4.11.13 uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 1101231 31 oktober 2013

VERZONDEN - 4.11.13 uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 1101231 31 oktober 2013 gemeentebestuur,..,.. r^fw Postbus 15 PURMEREND JSj 1440 AA Purmerend V telefoon 0299-452452 telefax 0299-452124 Afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling Team Economie Aan de gemeenteraad van Purmerend VERZONDEN

Nadere informatie

h.ebels(&gemeentelangediik.ni en (in cc.) s.appeiman(d~c~emeenteiangediik.nl

h.ebels(&gemeentelangediik.ni en (in cc.) s.appeiman(d~c~emeenteiangediik.nl gemeente Langedijk Urhahn Urban Design Tav. de heer S. Feenstra Laagte Kadijk 153 1O18ZD AMSTERDAM Datum 17 maart 2015 B P/PEZ/SA Afdeling/team Uw brief/nummer Inlichtingen bi1 Onderwerp Bijiage(r) De

Nadere informatie

Grondexploitatie Boswonen Emmelhage. behorend bij herziening bestemmingsplan 2015

Grondexploitatie Boswonen Emmelhage. behorend bij herziening bestemmingsplan 2015 Grondexploitatie Boswonen Emmelhage behorend bij herziening bestemmingsplan 2015 Maart 2015 1 Inhoudsopgave Grondexploitatie Boswonen Emmelhage... 1 1. Samenvatting... 3 2. Analyse Ruimtegebruik... 4 3.

Nadere informatie

Oss beleid rondom uitgifte grond verdient navolging

Oss beleid rondom uitgifte grond verdient navolging Oss beleid rondom uitgifte grond verdient navolging Als eerste gemeente in Nederland koos Oss voor een aangescherpt en vooral samenhangend beleid gericht op de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen

Nadere informatie

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen

Flevoland, Noord-Holland en Utrecht. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 211 viel de opname van bedrijfsruimte in 212 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Datum : 12 juni 2009 Aan : Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; Ministerie van Financiën

Datum : 12 juni 2009 Aan : Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; Ministerie van Financiën CPB Notitie Datum : 12 juni 2009 Aan : Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; Ministerie van Financiën Budget deeltijd-ww 1 Inleiding Per 1 april 2009 is de regeling deeltijd-ww tot behoud van

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 29 november 2010 Betreft Uitvoering Nota Ruimte

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 29 november 2010 Betreft Uitvoering Nota Ruimte > Retouradres Postbus 30940 2500 GX Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 8 Postbus 30940 2500 GX Den Haag Betreft Uitvoering Nota

Nadere informatie

REALISATIE MASTERPLAN CENTRUM ZEVENBERGEN. Presentatie raadscommissie Fysieke Infrastructuur 25 september 2012

REALISATIE MASTERPLAN CENTRUM ZEVENBERGEN. Presentatie raadscommissie Fysieke Infrastructuur 25 september 2012 REALISATIE MASTERPLAN CENTRUM ZEVENBERGEN Presentatie raadscommissie Fysieke Infrastructuur 25 september 2012 Opening Doel presentatie van vandaag: Toelichting op het raadsvoorstel dat u heeft ontvangen

Nadere informatie

BEDRIJFSRUIMTEMARKT ZUIDWEST- NEDERLAND

BEDRIJFSRUIMTEMARKT ZUIDWEST- NEDERLAND juli 212 BEDRIJFSRUIMTEMARKT ZUIDWEST- NEDERLAND zeeland en zuid-holland LANDELIJKE MARKTONTwIKKELINGEN De bedrijfsruimtemarkt liet in 211 een tweedelig beeld zien. In de eerste zes maanden van het jaar

Nadere informatie

Inspelen op toekomstige ruimtebehoefte Nederlandse zeehavens: noodzaak en mogelijkheden

Inspelen op toekomstige ruimtebehoefte Nederlandse zeehavens: noodzaak en mogelijkheden Inspelen op toekomstige ruimtebehoefte Nederlandse zeehavens: noodzaak en mogelijkheden Uitgevoerd in opdracht van: Ministerie van Infrastructuur en Milieu Buck Consultants International Nijmegen, 19 februari

Nadere informatie

Samenvatting workshop Transumo BrabantStad

Samenvatting workshop Transumo BrabantStad Samenvatting workshop Transumo BrabantStad 1 Inleiding Het Programmabureau BrabantStad participeert in het Transumo-project Stations, bereikbaarheid en vastgoedontwikkeling. Het gaat hierbij om drie deelprojecten:

Nadere informatie

Bestuursovereenkomst Realisatie Gebiedsontwikkeling Moerdijk, 2 juni 2009

Bestuursovereenkomst Realisatie Gebiedsontwikkeling Moerdijk, 2 juni 2009 Bestuursovereenkomst Realisatie Gebiedsontwikkeling Moerdijk, 2 juni 2009 1. De Minister van Economische Zaken, mw M.J.A. van der Hoeven, en de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,

Nadere informatie

REGIONALE KANTOREN- EN BEDRIJVENTERREINENSTRATEGIE HOEKSCHE WAARD EINDRAPPORT Stec Groep aan Commissie Hoeksche Waard

REGIONALE KANTOREN- EN BEDRIJVENTERREINENSTRATEGIE HOEKSCHE WAARD EINDRAPPORT Stec Groep aan Commissie Hoeksche Waard REGIONALE KANTOREN- EN BEDRIJVENTERREINENSTRATEGIE HOEKSCHE WAARD EINDRAPPORT Stec Groep aan Commissie Hoeksche Waard Stec Groep B.V. Evert-Jan de Kort en Hub Ploem Juli 2008 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING

Nadere informatie

Specificatie van programmering Regionaal Bedrijventerrein Twente

Specificatie van programmering Regionaal Bedrijventerrein Twente Specificatie van programmering Regionaal Bedrijventerrein Twente Uitgevoerd in opdracht van: Stuurgroep RBT Nijmegen, 11 februari 2002 Inhoudsopgave Blz. Hoofdstuk 1 Inleiding 1 1.1 Aanleiding en opdrachtformulering

Nadere informatie

PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL Reg.nr.?S/JL Z/a<5> 5

PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL Reg.nr.?S/JL Z/a<5> 5 ÄÄi BUSINESS] TWENTE Provinciale Staten van Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL Reg.nr.?S/JL Z/a 5 0 D nt 16 APR 2012 Routing a.d. Bijl.: ZOEKADRES POSTADRES TELEFOON

Nadere informatie

Notitie. Standpunt college B&W. Gemeente Moerdijk. Port of Brabant / Logistiek Park

Notitie. Standpunt college B&W. Gemeente Moerdijk. Port of Brabant / Logistiek Park Notitie Standpunt college B&W Gemeente Moerdijk Port of Brabant / Logistiek Park Standpunt College B&W gemeente Moerdijk Port of Brabant / Logistiek Park 1 Inhoudsopgave: Voorwoord Leeswijzer 1. Voorgeschiedenis

Nadere informatie

Windenergie met beleid. Brief aan de raadsleden. Pl atform DUURZAME E N ERGIE W e st Br ab ant - 1 -

Windenergie met beleid. Brief aan de raadsleden. Pl atform DUURZAME E N ERGIE W e st Br ab ant - 1 - Windenergie met beleid Brief aan de raadsleden - 1 - 8 juli, 2009 Geachte raadsleden, De behandeling van het agendapunten windenergie zoals recent heeft plaatsgevonden in de commissievergadering Fysieke

Nadere informatie

2. Financieel kader gemeenschappelijke regelingen in de regio van Hollands-Midden

2. Financieel kader gemeenschappelijke regelingen in de regio van Hollands-Midden 1. Inleiding Ten tijde van het schrijven van de kadernota 2016 wordt nog volop gewerkt aan de uitwerking van het proces Kracht#15. Voor het besluitvormingsproces dient de Kadernota 2016 in januari 2015

Nadere informatie

TOEPASSING TREDE 1 EN 2 LADDER DUURZAME VERSTEDELIJKING V00R PLAN MULDERSWEG

TOEPASSING TREDE 1 EN 2 LADDER DUURZAME VERSTEDELIJKING V00R PLAN MULDERSWEG TOEPASSING TREDE 1 EN 2 LADDER DUURZAME VERSTEDELIJKING V00R PLAN MULDERSWEG 12 januari 2016 drs. Fokke de Jong Australiëlaan 5, 3526 AB Utrecht 030 693 60 00 info@atrive.nl www.atrive.nl KvK: 31042832

Nadere informatie

Gemeente Oegstgeest. Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg. 11 maart 2015

Gemeente Oegstgeest. Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg. 11 maart 2015 Gemeente Oegstgeest Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg 11 maart 2015 DATUM 11 maart 2015 TITEL Onderbouwing Ladder voor duurzame verstedelijking Oude Vaartweg OPDRACHTGEVER

Nadere informatie

Marktanalyse kantoren, laboratoria en bedrijfsruimte Bleizo

Marktanalyse kantoren, laboratoria en bedrijfsruimte Bleizo Marktanalyse kantoren, laboratoria en bedrijfsruimte Bleizo Uitgevoerd in opdracht van: Gemeenschappelijke regeling Bleizo Januari 2010 Inhoudsopgave 0 Samenvatting en conclusies 1 Introductie 2 Bedrijventerrein

Nadere informatie

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noordwest- Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noordwest- (*1. m²) 38.116 11.59 Overig In Noordwest- ligt circa 23% van de landelijke kantorenvoorraad.

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten,

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME14-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME14 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008INT220919 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011

Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011 Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011 1 Doel Havenvisie 2030 Richting geven aan de verdere ontwikkeling van de Rotterdamse mainport. Zekerheid en perspectief bieden aan klanten, burgers, overheden

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2010 Corporatie in Perspectief L0278 Zaanstad Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In Corporatie in Perspectief is te zien hoe de volkshuisvestelijke en financiële kengetallen

Nadere informatie

PEILING. TITEL Analyse en aanscherpen vraagstukken Visie werklocaties

PEILING. TITEL Analyse en aanscherpen vraagstukken Visie werklocaties PEILING Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 3630196 Aan : gemeenteraad Datum : 25 november 2010 Portefeuillehouder : Wethouder G. Boeve TITEL Analyse en aanscherpen vraagstukken Visie werklocaties

Nadere informatie

Zuinig op Ruimte? Een provinciale vergelijking van bedrijventerreinen

Zuinig op Ruimte? Een provinciale vergelijking van bedrijventerreinen Zuinig op Ruimte? Een provinciale vergelijking van bedrijventerreinen Colofon januari 2007 Uitgave en copyright: Stichting Natuur en Milieu en De Provinciale Milieufederaties Foto's: Leden van het O-team

Nadere informatie

Achtergrond nut en noodzaak

Achtergrond nut en noodzaak BIJLAGE 2 Achtergrond nut en noodzaak HUIDIGE SITUATIE Suikerfabriek De suikerfabriek van Suiker Unie in Dinteloord is gesticht in 1908. In de loop der jaren is de verwerkingscapaciteit in stappen vertienvoudigd

Nadere informatie

NAP contactbijeenkomst 15 februari 2007, Zeist Gerard Filé adviesgroep Kosten- en RisicoManagement DHV Management Consultants

NAP contactbijeenkomst 15 februari 2007, Zeist Gerard Filé adviesgroep Kosten- en RisicoManagement DHV Management Consultants Kostenmanagement in de GWW-sector NAP contactbijeenkomst 15 februari 2007, Zeist Gerard Filé adviesgroep Kosten- en RisicoManagement DHV Management Consultants Programma - Introductie (DHV) - Achtergrond

Nadere informatie

Toepassing van de ladder in Provincie Zuid-Holland

Toepassing van de ladder in Provincie Zuid-Holland Toepassing van de ladder in Provincie Zuid-Holland Seminar, Ladder voor duurzame verstedelijking: lessen uit de praktijk, 10 maart 2015 Willemien Croes Wat is de Ladder voor Provincie Zuid- Holland? Instrument

Nadere informatie

Financiele verkenning investeringskosten nieuwbouw Sportpark Weltevreden

Financiele verkenning investeringskosten nieuwbouw Sportpark Weltevreden Financiele verkenning investeringskosten nieuwbouw Sportpark Weltevreden Begeleidende rapportage Gemeente De Bilt mei 2011 Financiele verkenning investeringskosten nieuwbouw Sportpark Weltevreden Begeleidende

Nadere informatie

Bijlage 1: Casuïstiek kostenverdeling glastuinbouw Westland d.d. 29 mei 2007

Bijlage 1: Casuïstiek kostenverdeling glastuinbouw Westland d.d. 29 mei 2007 Bijlage 1: Casuïstiek kostenverdeling glastuinbouw Westland d.d. 29 mei 2007 Naar aanleiding van de stuurgroep waterplan Westland is de afspraak gemaakt om voor een aantal situaties te bepalen hoe de kosten

Nadere informatie

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Oost-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Oost-Nederland (*1. m²) 43.8 4.136 2.481 Overig Nederland In de oostelijke provincies is ruim 13% van

Nadere informatie

Agendanummer: Begrotingswijz.:

Agendanummer: Begrotingswijz.: Agendanummer: Begrotingswijz.: CS1 Notitie samenwerking en spreiding kinderopvang, peuterspeelzaalwerk en primair Onderwerp : onderwijs 'Een stap in het bundelen van krachten' Kenmerk: 10/0025968 Aan de

Nadere informatie

Provincie Noord-Brabant. Aanvulling. bij Planstudie/tracé-MER N261 Tilburg-Waalwijk. april 2005 / Definitief

Provincie Noord-Brabant. Aanvulling. bij Planstudie/tracé-MER N261 Tilburg-Waalwijk. april 2005 / Definitief Provincie Noord-Brabant Aanvulling bij Planstudie/tracé-MER N261 Tilburg-Waalwijk april 2005 / Definitief Provincie Noord-Brabant Aanvulling bij Planstudie/tracé-MER N261 Tilburg-Waalwijk dossier D0582A1001

Nadere informatie

Grondexploitatie Bedrijventerrein Ens

Grondexploitatie Bedrijventerrein Ens Grondexploitatie Bedrijventerrein Ens 1 ... 1 Grondexploitatie Bedrijventerrein Ens... 1 1. Samenvatting... 3 2. Analyse Ruimtegebruik... 4 3. Bouwprogramma... 5 4. Investeringen... 6 5. Opbrengsten...

Nadere informatie

Midden-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Midden-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Midden-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Midden-Nederland (*1. m²) 42.674 95 6.46 Overig Nederland In de regio Midden-Nederland ligt circa 14%

Nadere informatie

NOTITIE COLLEGES BESLUITVORMING AFSPRAKEN KWALITEIT BEDRIJVENTERREINEN REGIO GRONINGEN-ASSEN

NOTITIE COLLEGES BESLUITVORMING AFSPRAKEN KWALITEIT BEDRIJVENTERREINEN REGIO GRONINGEN-ASSEN NOTITIE COLLEGES BESLUITVORMING AFSPRAKEN KWALITEIT BEDRIJVENTERREINEN REGIO GRONINGEN-ASSEN Notitie voor: Colleges van B&W van de deelnemers aan het regionaal programma Bedrijventerreinen van de Regio

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt zuid-nederland Limburg en Noord-Brabant

Bedrijfsruimtemarkt zuid-nederland Limburg en Noord-Brabant Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Concept Raadsvoorstel

Concept Raadsvoorstel Concept Raadsvoorstel Aan de raad van de gemeente Sliedrecht Agendapunt: Sliedrecht, 6 oktober 2009 Onderwerp: Eindrapportage onderzoek capaciteit binnensportaccommodaties 2009. Voorgesteld besluit: 1.

Nadere informatie

PROJECTINFORMATIE BEDRIJVENPARK HONDERDLAND FASE 2 MAASDIJK

PROJECTINFORMATIE BEDRIJVENPARK HONDERDLAND FASE 2 MAASDIJK PROJECTINFORMATIE BEDRIJVENPARK HONDERDLAND FASE 2 MAASDIJK BETREFT Na de succesvolle uitgave bedrijvenpark Honderdland fase 1, waar in de afgelopen jaren circa 45 hectare tuinbouwgebied is getransformeerd

Nadere informatie

Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust

Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust De impact op recreatie en toerisme -Addendum bij de studie uit 2014- Inhoud Blz. 1 Inleiding 1 2 Omvang van de impact (actualisatie) 3 3 Conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

Voorstel Gemeenteraad VII- C/B

Voorstel Gemeenteraad VII- C/B Voorstel Gemeenteraad VII- C/B Onderwerp herijking Bedrijventerreinenvisie Netwerkstad 2013 Portefeuillehouder Jeroen Hatenboeragendaletter (C) Marijke van Hees (B) Programma SO/ EW Aangeboden aan Raad

Nadere informatie

Kwaliteitstoets op Quick scan welvaartseffecten Herontwerp Brienenoord en Algeracorridor (HBAC)

Kwaliteitstoets op Quick scan welvaartseffecten Herontwerp Brienenoord en Algeracorridor (HBAC) Kwaliteitstoets op Quick scan welvaartseffecten Herontwerp Brienenoord en Algeracorridor (HBAC) notitie Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid Johan Visser April 2011 Pagina 1 van 9 Samenvatting Het Kennisinstituut

Nadere informatie

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuid-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuid-Nederland (*1. m²) 42.2 2.15 5.518 Overig Nederland Het totale oppervlak aan kantoormeters in en

Nadere informatie

loncept raadsvoorstel

loncept raadsvoorstel loncept raadsvoorstel Voorstel / tiesluit: de bedrijventerreinenstrategie vast te stellen. Aanleiding Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard (SOHW) heeft eind 2012 de sociaal economische visie 'Kracht en Kansen

Nadere informatie

Leidraad Herstructurering Bedrijventerreinen gemeente Woerden versie 30 augustus 2013

Leidraad Herstructurering Bedrijventerreinen gemeente Woerden versie 30 augustus 2013 Leidraad Herstructurering Bedrijventerreinen gemeente Woerden versie 30 augustus 2013 Inhoud 1. Inleiding en aanleiding 2. Doelen 3. Kaders en richtlijnen 4. Samenwerking 5. Hoe gaat de gemeente te werk?

Nadere informatie

Ladder voor Duurzame Verstedelijking: masterclass leegstand kantoren Zuid-Holland

Ladder voor Duurzame Verstedelijking: masterclass leegstand kantoren Zuid-Holland Ladder voor Duurzame Verstedelijking: masterclass leegstand kantoren Zuid-Holland Den Haag, 21 april 2015 Ladder laatste rijksbelang RO 1 PBL: evaluatie Ladder Monitoring nationale belangen SVIR Eerste

Nadere informatie

Onderzoek bedrijventerreinenbeleid

Onderzoek bedrijventerreinenbeleid Onderzoek bedrijventerreinenbeleid Door: Gemeentelijke Rekenkamer Nijmegen Voor: Burgerronde Datum: 21 maart 2012 Aanleiding en doel Aanleiding: Initiatief van NVVR Kring Oost Gezamenlijk onderzoek van

Nadere informatie

Charloisse Poort. stec groep ECONOMISCHE WAARDE CHARLOISSE POORT IS GEMIDDELD

Charloisse Poort. stec groep ECONOMISCHE WAARDE CHARLOISSE POORT IS GEMIDDELD ECONOMISCHE WAARDE CHARLOISSE POORT IS GEMIDDELD Gemiddelde economische waarde, goed perspectief Het economisch effect van Charloisse Poort is uitgedrukt in een score. Deze score geeft op basis van objectief

Nadere informatie

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum 1. Ontwikkeling bevolking naar leeftijd De Primos huishoudensprognose (2011) voor de periode 2010-2040 schetst het volgend beeld:

Nadere informatie

Leegstand van bedrijfsruimten in Noord-Holland

Leegstand van bedrijfsruimten in Noord-Holland Leegstand van bedrijfsruimten in Noord-Holland Inhoud Blz. 1 Inleiding 1 2 Leegstand bedrijfsruimten 3 3 Typering leegstand 6 Bijlage 1 Contactpersonen 9 Uitgevoerd in opdracht van: Provincie Noord-Holland

Nadere informatie

Aanvraag om afgifte van een ontheffing op grond van artikel 2.5 (Ruimtelijke Verordening Gelderland)

Aanvraag om afgifte van een ontheffing op grond van artikel 2.5 (Ruimtelijke Verordening Gelderland) Aanvraag om afgifte van een ontheffing op grond van artikel 2.5 (Ruimtelijke Verordening Gelderland) De gemeente Berkelland vraagt voor het nieuwe bestemmingsplan Buitengebied, Kieftendijk Haaksbergseweg

Nadere informatie

STRUCTUURVISIE BEDRIJVENTERREINEN BREDA 2020

STRUCTUURVISIE BEDRIJVENTERREINEN BREDA 2020 STRUCTUURVISIE BEDRIJVENTERREINEN BREDA 2020 Gemeente Breda 18 november 2008 INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING 1. Inleiding 8 1.1 Doelstelling en aanleiding 8 1.2 De nieuwe Wet ruimtelijke ordening 9 1.3 Leeswijzer

Nadere informatie

Almere en Amsterdam Hyperbereikbaar via de Hollandse Brug. Samenvatting van een onderzoek naar de regionale OV-bereikbaarheid van Almere

Almere en Amsterdam Hyperbereikbaar via de Hollandse Brug. Samenvatting van een onderzoek naar de regionale OV-bereikbaarheid van Almere Pagina 1 Almere en Amsterdam Hyperbereikbaar via de Hollandse Brug Samenvatting van een onderzoek naar de regionale OV-bereikbaarheid van Almere Milieufederatie Flevoland Milieufederatie Noord- Holland

Nadere informatie

Second opinion Flevokust Beoordeling kwaliteit van de voortgang

Second opinion Flevokust Beoordeling kwaliteit van de voortgang Second opinion Flevokust Beoordeling kwaliteit van de voortgang Inhoud Blz. 1 Vooraf 1 2 Algemeen beeld 1 Bijlage 1 Beoordeling voortgang in detail 4 Bijlage 2 Lijst van beoordeelde stukken 5 Uitgevoerd

Nadere informatie