WIJ ZIJN DE ACCOUNTANTS VAN DE TECHNOLOGIE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "WIJ ZIJN DE ACCOUNTANTS VAN DE TECHNOLOGIE"

Transcriptie

1 2 Periodiek branchemagazine FHI, federatie van technologiebranches MEI 2012, JAARGANG 21 JoOST GELUK TRADINCO WIJ ZIJN DE ACCOUNTANTS VAN DE TECHNOLOGIE Probleem met de overheid? Bel mij! Hans Biesheuvel Glenn Nohar: Als bedrijf moet je IP-gedreven zijn Tagliatelle met sprinkhanen, lekkernij in 2030

2 2 Inhoud Investeren in technologie Surface & Deposition Technology Recycling RTA overtreft Europese eisen 14 technologie toppers in life science business 40 winnen dankzij de wetenschap 16

3 3 Periodieken Redactioneel 3 Interview 4 Kort nieuws 8 Kees Groeneveld schaduw Haagse Babbel 12 Zo gezegd zo geschreven 15 Conjunctuur 23 Minacned 28 Column Paul Petersen 29 Industriële Automatisering 31 Laboratorium Technologie 34 Column Freek Rooze 35 Medische Technologie 37 Fun & educatie 40 Boekrecensie 41 Personalia 42 Agenda 42 Ledenkring 43 redactioneel Lucky Luke, onwillekeurig moest ik aan hem denken in de Haagse hype. Over je eigen schaduw heen stappen was een paar dagen lang het gevleugelde woord rond de Kunduz-coalitie. In een aantal mensen daar was het typetje herkenbaar: schijnbaar nonchalant, zich niet druk makend om allerlei geboefte dat streken uithaalt. En dan, heel relaxed, als een duveltje uit een doosje uit de heup schieten en de hele zaak is opgelost! Toch is de schaduw natuurlijk nog niet weg. Het piept en het kraakt nog steeds en niet alleen het kabinet. Ik schreef het kortgeleden elders, in positieve zin werpt onze beurs HET Instrument haar schaduw vooruit. Honderden bedrijven, FHI-leden, maken zich op voor een marketingoffensief. En in de schaduw van een aantal grote multinationals doen veel van onze bedrijven het op dit moment helemaal niet zo slecht als de overheid. Maar er ligt een schaduw over de markt. Er is te weinig vertrouwen en niet alleen bij de consument. Hoe banken en overheden in Europa met elkaar omgaan, het heeft veel weg van een loopgravenoorlog. Het geld moet weer gaan bewegen Ook op dat niveau wordt het hoog tijd om over eigen schaduwen heen te stappen. Het geld moet weer gaan bewegen riep onze voorzitter Eric van Schagen op ons Federatiecongres. Het Avondland wordt Europa vaak genoemd. Azië is in dat beeld het Morgenland, waar de zon opkomt. Al aan het begin van de twintigste eeuw verscheen het boek Untergang des Abendlandes, aankondiging van het einde van de Europese cultuur. Hoe Hollands is Europa. Wij denken altijd dat wij het enige volk zijn dat het liefst zichzelf in de schaduw zet. Gedurende de vorige grote crisis rond 1980, vonden we het woord doemdenken uit. In landen als Griekenland zoek je graag de schaduw op. Niet gezond, zo in de volle zon.

4 4 Joost Geluk en Richard Derksen: C.V. Hoogvliegers Na zijn opleiding aan de TH Delft heeft de carrière van Joost Geluk zich met name in de luchtvaart afgespeeld. Voordat hij Tradinco overnam was hij onder meer bestuurslid van Martinair waar hij verantwoordelijk was voor Operatie en Onderhoud. Momenteel ligt de focus van Joost op groei in India. Richard Derksen is directeur Sales & Operations bij Tradinco. Na een studie HTS/wtb bekleedde hij commerciële functies bij A. de Jong TH alvorens hij overstapte naar Tradinco. Zijn carrière heeft daar een vlucht genomen. Richard gaat binnenkort de algemene leiding voeren over Tradinco.

5 5 Wij zijn de accountants van de technologie Hahahahahahaha! U vraagt zich af waarom ik lach? Omdat ik net geflitst ben! Sinds ik Joost Geluk en Richard Derksen, respectievelijk CEO en Sales Director van Tradinco, heb gesproken weet ik namelijk dat metingen helemaal niks zeggen zolang de apparatuur waarmee gemeten wordt niet goed gekalibreerd is. En laat dat nou vaak te vaak naar de mening van beide heren het geval zijn. Kom dus maar op met die bon! Een beetje verstopt op een industrieterrein in Berkel en Rodenrijs aan de Industrieweg een naam die doet vermoeden dat de hoogtijjaren van dit terrein alweer enige decennia achter ons liggen zit Tradinco. Niet achter een monumentale gevel, maar sluiks, net om de hoek, waardoor je het bedrijf niet meteen ziet. Bijna incognito zou je denken, want we hebben het wel over één van de toonaangevende spelers op het gebied van kalibratie. Hier aan de Industrieweg worden instrumenten ontwikkeld, gemaakt en verhandeld die met een aan exactheid grenzende precisie druk- en temperatuurmeters ijken en herijken. Veelal voor multinationale bedrijven. Dat mondiale klanten van het eerste uur, Heineken en Shell, daaraan behoorlijk hebben bijgedragen door de technologie van Tradinco en in het kielzog ook de bedrijfsnaam over de wereld te verspreiden, staat buiten kijf. Dat zo n zes jaar geleden een voormalig bestuurslid van Martinair langskwam, het bedrijf van een voorgenomen handelsorganisatie omturnde tot een club die zich vooral toelegt op productontwikkeling, heeft net dat vleugje flamboyance gebracht dat nodig is om de wereld te veroveren. Te beginnen met India en het Midden-Oosten. Wat kwam u eigenlijk doen? Een sterrenkijker verkopen. Ach natuurlijk, een sterrenkijker, wat anders... Joost Geluk, type an Englishman in Berkel and Rodenrijs, probeert me aan te kijken alsof zoiets de doodnormaalste zaak van de wereld is. Tevergeefs. Zijn pretogen verraden hem. Ik was net vertrokken bij Martinair en had derhalve wat tijd over. Tja, wat doe je dan als je helemaal weg bent van techniek, dan ga je iets maken. Dat werd dus een sterrenkijker. Prima. Mooi ding geworden, alleen, toen ik m af had en naar de sterren keek, zag ik behalve een hoop lichtjes vooral kansen om hem te verkopen. En wel aan een bedrijf dat instrumenten maakt, dat lag voor de hand. Zodoende kwam ik in contact met Tradinco. Ergens eind Die sterrenkijker staat ondertussen op zolder. Had u iets bijzonders met kalibratie? Ik heb iets, zeg maar gerust heel veel, met techniek. Voor kalibratie op zich liep ik niet speciaal warm. Voor de mogelijkheden die ik zag met Tradinco wel. Daar gaan we het straks over hebben, eerst kalibratie. Leg uit. Kalibratie is in wezen simpel. En van alle tijden. Vroeger werden er al ijzeren pennen aan stadhuizen bevestigd waarmee inwoners hun persoonlijke el konden vergelijken met de officiële el die in hun woonplaats werd gehanteerd. Dat principe, het bepalen van de afwijking van je eigen meetmiddel, noem je kalibreren. Door de loop der jaren is kalibratie alleen maar belangrijker geworden. Ga maar na, enorm veel, zo niet alle bedrijfsprocessen in de technische industrie worden aangestuurd op metingen. Je kunt je dus voorstellen wat er kan gebeuren ten aanzien van veiligheid en kwaliteit als die metingen afwijkingen vertonen die groter of kleiner zijn dan het vastgestelde toelaatbare. Onderzoek in de Verenigde Staten heeft uitgewezen dat de schade die daaruit voort kan vloeien tot in de miljoenen kan oplopen. Kan oplopen? Laten we het daar maar op houden. Feit is wel dat bedrijven doorgaans weinig lees verder op pagina 6 door Paul van Nieuwenburg

6 6 prioriteit aan kalibratie geven. Te weinig. Lees de kranten er maar op na. Er zijn dagelijks ongelukken en kwaliteitsblunders te melden die direct toegewezen kunnen worden aan verkeerd meten of aan niet deugende meetinstrumenten. CEO s willen graag publiciteit, maar niet dit soort publiciteit. En toch dringt het in bestuurskamers maar moeilijk door dat goede kalibratie van levensbelang is. Richard Derksen: Je ziet te vaak dat bedrijven kiezen voor de laagste prijs en in zee gaan met allerlei dubieuze partijen zonder licentie die afgegeven is door de Raad van Accreditatie. Onbegrijpelijk, temeer daar diezelfde bedrijven hun boeken wel laten controleren door een RA en natuurlijk niet door zomaar iemand die zegt wel handig te zijn met cijfers. Omdat het zo afgesproken is en omdat het garanties biedt ten aanzien van nauwkeurigheid en kwaliteit. Gaat het om het controleren van hun meetmiddelen dan kiezen ze echter wel voor malafide aanbieders, zonder over veel meer na te denken dan over geld. Levensgevaarlijk. De noodzaak van goede kalibratie is een bewustwording die op boardroomniveau moet plaatsvinden. Als je net als wij inhoudelijk, creatief en daadkrachtig bent, kom je een heel eind Joost Geluk: En niet alleen daar, ook verzekeringsmaatschappijen zijn er nog steeds niet achter dat ze gigantische bedragen kunnen besparen, simpelweg door eens dieper in de materie te duiken en kalibratie door een geaccrediteerd bedrijf op te nemen in de polisvoorwaarden. Verzekeringsmaatschappijen zijn stom! Eh ja... zo zou ik ze niet willen typeren. Het is alleen zo dat het besef ook daar nog niet is doorgedrongen. Maar daar komt verandering in. Ik ben momenteel in gesprek met een verzekeraar. Het eerste schaap. Hopelijk volgen er meer. U zei zojuist dat u warm liep voor de mogelijkheden die u zag. Wat zag u dan precies toen u hier binnenliep? Hardwerkende, goed op elkaar ingespeelde mensen met veel technische kennis. Met andere woorden, veel potentie om door te kunnen groeien. Daarnaast trof ik ook een bedrijf aan dat was voorbestemd om een me-too handelsorganisatie te worden, maar daar de weg in kwijt was geraakt en derhalve te koop stond. Tradinco paste precies in de bedoelingen die ik had, een klein niche-bedrijf opstuwen naar wasdom, lekker samenwerken en nieuwe producten ontwikkelen. Het liefst ook zelf. Zelf ontwikkelen? Hoe moet ik dat zien in relatie tot uw functie als CEO? Ik concentreer me zowel op de strategie als op de technische ontwikkelingen binnen Tradinco. Dat houdt in dat ik het bedrijf leid maar me ook operationeel bezighoud met productontwikkeling. Het is een combinatie die je misschien niet zo heel veel ziet, maar het gaat mij prima af. Kijk, zonder mezelf te veel te willen feliciteren, ik ben een duizendpoot, een creatief en ondernemend mens en heb nou eenmaal een enorme passie voor techniek... Passie voor techniek hoor ik Joost zeggen, ik word jaloers. Mijn gedachten dwalen af naar mijn docent natuurkunde. Een zure, rancuneuze man die mij mijn liefde voor techniek misgunde. Vanwege mijn lange haren, zwarte Puch en grote mond. En niet te vergeten vanwege zijn dochter, een bevallig blond schepseltje waar ik het een stuk beter mee kon vinden dan hem lief was. Zijn dochter, dat was tot daar aan toe, zijn geliefde natuurkunde? Nooit! En aldus geschiedde: dubieuze beoordelingen die vaker uitmondden in een 3 dan een 4 ontnamen mij alle plezier in het vak. Eeuwig zonde! Hmmm... als variant op dezelfde lijfspreuk waarmee hij zijn afschuw van langharig werkschuw tuig als ik plachte te uiten, zou ik hem met terugwerkende kracht willen toevoegen: kalibreren en in een werkkamp stoppen.... dus zorg ik dat ik zoveel mogelijk betrokken ben bij nieuwe ontwikkelingen en innovaties. Zoals gebleken lang niet altijd zonder succes.

7 7 Vertel! Ik heb aan de wieg gestaan van de TRAQC-3, een dry-block temperatuur kalibrator. Dat was weer helemaal terug de natuurkundeboeken in. Bovendien moest ik mezelf een nieuwe softwaretaal eigen maken. Samen met DUNC, een industrial designbureau in Oestgeest, hebben we vervolgens het product ontwikkeld. Het is heerlijk om dan te zien dat zo n innovatie positief wordt ontvangen. We hebben er inmiddels redelijk wat van verkocht en hij is als private label van een van de grootste wereldspelers in kalibratieinstrumenten in de markt gezet. Ik vind dat wel een prestatie, al zeg ik het zelf, zeker als je weet dat ik er uitsluitend avond- en weekenduren in heb gestoken. Heel veel, dat wel. Met dank aan mijn echtgenote. Meer nog? Jazeker. Wat te denken van een handheld multifunction druk kalibratieinstrument met ingebouwde pomp. Hebben wij de pompassemblage en de elektronica van ontwikkeld. Ondanks dat dit project veel tijd in beslag heeft genomen, zijn de ontwikkelingskosten laag gebleven. Zeker als je het vergelijkt met de kosten die de grotere spelers maken bij vergelijkbare projecten. Het is een kwestie van jezelf een duidelijk sales- en engineeringdoel stellen en er vervolgens keihard voor gaan. We hebben tien producten uitgebreid bij onze klanten getest waarna het de verkoop is ingegaan. De hardware en software worden ondertussen ook ingebouwd in onze stationaire kalibratiebanken. O ja, vergeet ik bijna te zeggen, de software. Die hebben we ook zelf ontwikkeld. Softwareontwikkeling is een belangrijk onderdeel van onze propositie! Klinkt voortvarend. Niks te klagen dus. Jazeker wel! De politiek. Er is namelijk sprake van ongelijke concurrentie tussen het mkb en grote bedrijven. En dat is hoogst irritant. Grotere internationale bedrijven hebben vanwege hun aanwezigheid in andere landen een lagere belastingdruk dan mkbbedrijven. Ook kunnen ze gunstigere financieringsregelingen treffen met banken dan wij. Tegelijkertijd presteren ze het doodleuk om in verband met de economische situatie hun betalingstermijn op te rekken naar negentig dagen. Het zou mooi zijn als de overheid zijn norm van dertig dagen aan iedereen oplegt. Gelijke monniken, gelijke kappen, gelijke kansen. Maar ondanks dat gaat het wel lekker? Hartstikke lekker. Weet je, een klein bedrijf is veel flexibeler dan een groot bedrijf. Ik spreek uit ervaring. En dat is ons voordeel. Wij zijn servicegericht, hebben geen vergadercultuur en lossen vraagstukken doorgaans on the spot op. Als je net als wij inhoudelijk, creatief en daadkrachtig bent, kom je een heel eind. Geloof me. Hoever? Sinds 2006 hebben we onze omzet weten te verviervoudigen. Deels is dat terug te voeren op het feit dat we in 2008 J&M Instruments hebben overgenomen, een bedrijf met een aanvullend portfolio, waardoor we breder de markt op konden. Maar ook omdat ik in Richard een hele goede, complementaire sidekick heb gevonden. Hij is wat commerciëler, ik ben wat creatiever-technischer-onstuimiger. We zitten volledig op één lijn. En dat is handig, want hij gaat straks mijn taken overnemen. Richard Derksen: We realiseren momenteel dertig procent van onze omzet in het buitenland. Daar willen we groeien. Onze aandacht richt zich op India en de olielanden in het Midden-Oosten. Die doe ik, Joost gaat zich honderd procent toeleggen op India. Vandaar. Midden-Oosten, lijkt me lastig. Klopt, ik heb wel eens overwogen om Arabisch te leren. Maar goed, je spreekt in eerste instantie vooral Engels met Indiërs, die zitten veelal op posities waar je het aanvankelijk mee moet doen. Via hen probeer je je vervolgens een weg te banen naar de boardroom. Daarbij helpt het als je meldt dat je in India vertegenwoordigd bent. Ziedaar een van de redenen waarom Joost daar flink gas gaat geven. U doet India, een beetje een hang naar de sixties? Nee, mijn adagium is weliswaar dat werk vooral ook om de fun moet gaan, maar de hippie trail, nee... Ik ga wel mijn ervaring van een paar jaar geleden, toen ik er ruim twee maanden zat, proberen te benutten. Voornaamste doel is om te zien of ik daar een bruggenhoofd kan neerzetten. Lokale aanwezigheid is namelijk van groot belang. Of ik er langer ga verblijven is maar zeer de vraag. Die avond- en weekenduren voor de TRAQC-3 waar ik je net over verteld heb, is mijn vrouw nog lang niet vergeten.

8 8 Kort Nieuws Kort Nieuws Kor Deponeren jaarcijfers: meer krediet én meer business Er bestaat een wettelijke termijn van zeven maanden na het sluiten van het boekjaar waarbinnen stukken bij de KvK gedeponeerd moeten zijn. Slechts vierentwintig procent deponeert haar jaarcijfers binnen de daarvoor gestelde termijn. Dit is zonde, want het deponeren van jaarcijfers levert voordeel op. Gertjan Kaart, algemeen directeur van Graydon, vindt dit een gemiste kans. Het is een geweldige business tool die ieder bedrijf sterker kan maken, juist in de huidige economische crisis. Ondernemers die niet op tijd deponeren, missen zo een kans om hun financiers en leveranciers vertrouwen te geven. Banken en kredietverzekeraars gebruiken jaarcijfers en de kredietbeoordelingen om een goed beeld te krijgen van klanten met wie ze zaken doen. Zij geven betere kredietvoorwaarden bij een volledig bedrijfsprofiel wanneer een positieve kredietbeoordeling is vastgesteld. Daarnaast kijken ondernemers naar de jaarstukken van een bedrijf om te bepalen hoe en onder welke voorwaarden ze zaken gaan doen. Het deponeren van jaarcijfers zorgt zo voor een beter financieel beeld. Zie de FHI-ledensite voor meer informatie over de samenwerking tussen FHI en Graydon: Of neem contact op met Andreas Meijer, (033) Miljarden van bedrijfsleven en overheid voor innovatie in topsectoren Het bedrijfsleven en de overheid stellen de komende twee jaar miljarden euro s beschikbaar voor onderzoek en de ontwikkeling van vernieuwende producten en diensten in de topsectoren van de economie. Voor 2012 gaat het om 2,8 miljard euro en voor 2013 om ruim 2,7 miljard euro. Van de negen topsectoren zijn FHI-bedrijven het meest betrokken bij de topsectoren High Tech, Energie, Life Sciences, Chemie en Water.

9 9 t Nieuws Kort Nieuws Kort Nieu FHI uitvoerder Starters International Business De nieuwe adviesregeling voor mkb ers met exportplannen is op 1 april de Prepare2Startregeling opgevolgd. FHI-mkb-ondernemers met beperkte of geen internationale ervaring kunnen gebruik maken van internationaliseringsvouchers. Het ondersteuningstraject wordt - net als bij de P2S-regeling - begeleid door exportconsultant Harry van de Pol. De voucher heeft een waarde van maximaal 2.400,- en dient als vergoeding voor het ondersteuningstraject en kan niet voor andere activiteiten worden ingezet. Het omvat onder meer de volgende activiteiten: identificatie van kansrijke markten, SWOT-analyse bij de onderneming op gebied van internationalisering en een stappenplan met activiteiten benodigd voor bewerking van een of meerdere buitenlandse markten. Voor FHI-lidbedrijven zijn dit jaar tien vouchers beschikbaar. Zodra de bijdrage is toegekend, moet het project binnen vier maanden zijn afgerond. Voor meer informatie Andreas Meijer, (033) WBSO wordt nog effectiever Het kabinet gaat naar aanleiding van een evaluatie de WBSO, Wet bevordering speur- en ontwikkelingswerk, een extra impuls geven door het plafond te verhogen naar 12 miljoen euro. Goed nieuws, omdat de fiscale regeling dan aantrekkelijker wordt voor zowel kleine als grote bedrijven. De afgelopen jaren is de regeling erg populair geweest, wat aantoont dat bedrijven, ondanks de crisis, blijven investeren. De WBSO zorgt ervoor dat een bedrijf minder belasting over de loonkosten voor speuren ontwikkelingswerk hoeft te betalen. Uit onderzoek van het EIM blijkt dat elke euro aan afdrachtvermindering tot 1,77 euro aan onderzoeksuitgaven door bedrijven leidt. Vooral het mkb profiteert van de regeling. Voor grote bedrijven blijkt het een reden te zijn om hun onderzoeksactiviteiten in Nederland in stand te houden. Bron: nieuwsbrief MKB Nederland Verzuim FHI-leden relatief laag Het verzuim onder FHI-leden is relatief laag. Dit blijkt uit een brancherapportage over het jaar 2011 van 365/ArboNed, waarbij het verzuim onder FHI-leden vergeleken is met het verzuim onder het gehele klantenbestand van ArboNed. Het verzuimpercentage, gecorrigeerd met gedeeltelijke arbeidsgeschiktheid bedraagt 3,3 procent. Ten opzichte van de vorige jaarrapportage 2010 is dit verzuimpercentage gelijk gebleven. Het verzuimpercentage voor de gehele klantenpopulatie van 365/Arboned bedraagt 3,9 procent. Van de verzuimoorzaken heeft 59,6 procent een fysieke en 30,2 procent een psychische oorzaak. FHI-leden krijgen bij 365/ArboNed vier procent korting op al hun diensten. Contact: Andreas Meijer, (033)

10 10 FHI-congres: Investeren in technologie trekt ons uit recessie Het was de enige stelling waar het FHI-Federatiecongres en bloc achter ging staan. SP-Kamerlid Paulus Jansen had het er vervolgens een beetje moeilijk mee. Investeren in technologische innovatie trekt ons uit de recessie luidde de stelling waarvoor alle aanwezigen in de Haagse Sociëteit De Witte instemmend hun groene kaart de lucht in staken. Toen Jansen dat prompt vertaalde in een grotere overheid, werd hij lichtelijk weggehoond. Het werd een gedenkwaardig congres op 25 april. Wie trekt wie in en uit de recessie was het thema. Tweede Kamerlid Ad Koppejan had er al een beetje op gezinspeeld, dat er wel eens een oplossing voor de kabinetsimpasse zou kunnen komen via GroenLinks, D66 en de ChristenUnie. Na zijn bijdrage, waarin de CDA er luid en duidelijk verkondigde dat niets doen onverantwoord zou zijn, rende hij weer de straat over terug naar het parlement om daar zijn bijdrage te leveren. MKB-voorman Hans Biesheuvel bewees zich heel snel bijna onmisbaar te hebben gemaakt in het Haagse spel. Zijn speerpunten zijn duidelijk, zie elders in het interview in deze Signalementeditie. Opvallend statement van zijn kant was de faillietverklaring van het SER-overleg tussen sociale partners. Dit past niet meer bij deze tijd sprak hij vanuit een modern ondernemershart. Geld moet weer gaan bewegen was de oproep van FHI-voorzitter Van Schagen.

11 11 Er is genoeg, maar als iedereen alles vasthoudt dan gebeurt er niets meer. ING programmadirecteur Arnold Esser benadrukte zijn goede wil. Micronanoondernemer Ronny van t Oever merkt er nog niet zo heel veel van. Maar ook de bureaucratie in de hele zorgsector houdt veel innovatie tegen. Met onze technologie kun je, veel meer dan nu gebeurt, thuis routinediagnoses doen. Dat gebeurt niet omdat er een hele keten van belanghebbenden is die bang is overbodig te worden. Inefficiënt dus. Niettemin, de belangrijkste oproep van het FHI-congres werd de dag daarna beantwoord: politiek, neem uw verantwoordelijkheid!

12 12 Haagse Babb Probleem met de overheid? Bel mij! Wie Den Haag in wil kan letterlijk niet om MKB-Nederland heen. Gevestigd boven de Utrechtsebaan houdt werkgeversorganisatie MKB-Nederland kantoor in de Malietoren samen met VNO-NCW. Vanuit zijn kamer op de 11e verdieping kijkt MKB- Nederland voorzitter Hans Biesheuvel uit over zijn werkveld. Inmiddels is Biesheuvel negen maanden MKB-voorzitter en heeft hij zich van ondernemer pur sang ontwikkeld tot bekwaam lobbyist. De rol bevalt hem uitstekend. Alhoewel, een vergadertijger zal hij naar eigen zeggen nooit worden. De dag dat we elkaar spreken is het Catshuis-overleg haar vierde week ingegaan. Op dat moment geldt een algehele mediastilte, maar niet voor Biesheuvel. De onderhandelende partijen VVD, CDA en PVV communiceren zelfs tijdens ons gesprek via SMS en mobiele telefoon met MKB-voorzitter Biesheuvel. Niet geheim voor ons. FHI is tenslotte lid van MKB-Nederland. De voorzitter zit daar ook voor ons. Ik ga graag op pad en probeer vergaderen te beperken tot het noodzakelijke. Volgens Biesheuvel zijn de tijden veranderd. Waar tot voor kort sociale partners op een breed draagvlak konden rekenen, is dit model nu aan vernieuwing toe. Een rol speelt uiteraard ook dat de grootste vakbond in crisis verkeert en geen mandaat heeft voor noodzakelijke onderhandelingen. Ook worden zaken meer decentraal besproken. We zetten als MKB-Nederland nu ook meer in op Brussel en de regio. In Brussel wordt het grote geld verdeeld, en daar móet je bij zijn. In de regio vindt afstemming plaats tussen de grote en mkb-bedrijven. Het is een goede beweging dat het huidige kabinet met individuele ondernemers aan tafel zit om beleid te bepalen. Maar ook de branches hebben daar een rol, daar zullen we ons voor inzetten, aldus Biesheuvel. Het Topsectorenbeleid kan winst worden voor zowel grote als kleine bedrijven, denkt Biesheuvel. In onze rol treden wij op als procesbewaker. Natuurlijk zijn de grote bedrijven ook behoorlijk aanwezig, maar de leverage voor kleine bedrijven is in potentie groot. Er is voor hen veel geld beschikbaar, laat ze hun kansen grijpen. Als mkb-bedrijven in de uitvoering desondanks belemmeringen constateren, dan zeg ik bel mij op!, waar we kunnen ondernemen we actie. Ondanks de goede wil van de overheid en de aandacht voor het mkb is Biesheuvel niet tevreden over het niveau van investeringen. In de toekomst dient meer te worden ingezet op de kenniseconomie. Kredietfondsen bijvoorbeeld zorgen voor groei. Dat Innovatiefonds voor het mkb moet snel van de grond komen. Wellicht kunnen we ook andere wegen bewandelen door grote bedrijven erop aan te spreken geld in de fondsen te steken door het voor hen fiscaal aantrekkelijk te maken. Zo komt er geld voor langere tijd beschikbaar, over een kabinetsperiode heen. Het kabinet heeft ingezet op fiscale voordelen in plaats van het geven van subsidies aan ondernemende innovatieve bedrijven. Het positieve van regelingen als de WBSO, Innovatiebox en de Research & Development Aftrek is dat álle bedrijven mee kunnen doen en dat het leidt tot duurzame economische groei voor zowel het bedrijfsleven als Nederland. Zit natuurlijk nog wel een pijnpuntje bij startende technologiebedrijven die nog geen winst maken en daardoor ook nauwelijks fiscaal voordeel hebben. Als Hans Biesheuvel gevraagd wordt naar zijn prioriteitsgebieden dan antwoordt hij resoluut. Dat zijn onderwijs en arbeidsmarkt, de zorg en de woningmarkt. Te lang zijn structurele maatregelen uitgebleven. Met de schuldencrisis er bovenop is de urgentie van hervormingen nu heel groot. door Andreas Meijer

13 el 13 Er moet meer worden ingezet op kenniseconomie Hans Biesheuvel, voorzitter MKB-Nederland Over de woningmarkt is hij kort. Er moet duidelijkheid komen voor de lange termijn. Bijvoorbeeld in de vorm van een nationaal woonakkoord waar niet alleen de hypotheekrenteaftrek, maar ook het zogenaamde scheefhuren en de lege kantoren moeten daarin worden meegenomen. Qua onderwijs ziet Biesheuvel wel wat beweging. Mkb-bedrijven zitten te springen om arbeidskrachten met vakmanschap. De Stichting Beroepsonderwijs Bedrijfsleven heeft al gezorgd voor een betere samenwerking tussen bedrijven en mbo-scholen. Na het mbo stomen we nu door naar het hbo. Van de nieuwe voorzitter van de HBO-raad Tom de Graaf verwachten we wel een en ander. De inzet van het arbeidsmarktbeleid moet zijn mensen van werk naar werk krijgen. Dat is een positieve benadering, want we moeten af van het negatieve denken. Een moderne flexibele arbeidsmarkt kan bevorderd worden door de duur van de WW-uitkering te beperken. Het derde hervormingspunt is de zorg. De zorgkosten groeien met 15 miljard naar 80 miljard. Dit is niet vol te houden op de lange termijn. We moeten nu kiezen waar we het geld aan uitgeven. Nu is het nog en, en, en. Biesheuvel hekelt de invloed van de schuldencrisis die werkt als een negatieve katalysator. Eigenlijk gaat het helemaal niet zo slecht met Europa en Nederland. De schuldencrisis is meer een boekhoudkundig probleem. Omdat ergens twintig jaar geleden in Maastricht is afgesproken dat het begrotingstekort maximaal drie procent mag zijn, worden we nu gedwongen tot hard ingrijpen ten koste van de economie. De maatregelen zijn te rigoureus en zouden over een langere termijn moeten worden doorgevoerd. De economie moet nu juist gestimuleerd worden. De zaken waar het om gaat, zoals de verdiencapaciteit, zijn goed. Het eigen vermogen van de BV Nederland is vijfenzeventig procent, terwijl een bedrijf het normaal houdt op dertig tot vijfendertig procent. Laten we niet eenzijdig gaan doemdenken. Er liggen goede perspectieven voor de toekomst.

14 14 Recycling van Technologische Apparatuur via RTA overtreft Europese eisen In 2011 hebben de technologiebranches betere recyclingpercentages gerealiseerd dan de Europese regelgeving voorschrijft. Het systeem dat FHI voor haar lidbedrijven heeft opgezet en onderbracht bij de speciaal daartoe opgerichte Stichting RTA, Recycling Technologische Apparatuur, blijkt goed te functioneren. De bedrijven hebben weinig omkijken naar de wettelijke verplichting die de stichting van hen over heeft genomen, de kosten zijn minimaal en de resultaten blijken boven de norm uit te komen. RTA geeft collectief uitvoering aan de Europese Richtlijn Afgedankte Elektrische en Elektronische Apparatuur AEEA. Doel is natuurlijke hulpbronnen, milieu en gezondheid te beschermen. Voor de daadwerkelijke inzameling en recycling van afgedankte apparatuur werkt RTA samen met milieudienstverlener Coolrec. Tijdens het recyclingproces worden alle vrijgekomen schadelijke stoffen opgevangen voor correcte ver- en bewerking. In 2011 blijkt van de door RTA ingezamelde elektr(on)ische apparaten meer dan achtentachtig procent als materiaal te zijn hergebruikt en is bijna achtennegentig procent nuttig toegepast. Gedurende het verwerkingsproces zijn de 115 duizend kilo s ingezamelde afgedankte apparaten ontdaan van gevaarlijke stoffen. Vervolgens zijn deze vermaald tot kleine snippers. Het overgrote deel hiervan, 101 ton, is hergebruikt als materiaal. 11 ton is verbrand met energieterugwinning en slechts kilogram, 2,39 procent, kon niet worden hergebruikt als materiaal of energie. Met deze resultaten voldoet RTA ruimschoots aan de in de wetgeving gestelde doelen. Voor ICT apparatuur geldt dat minimaal vijfenzestig procent moet worden hergebruikt en vijfenzeventig procent een nuttige toepassing moet hebben. Voor meet- en controleinstrumenten bedraagt het percentage voor hergebruik vijftig procent en nuttige toepassing zeventig procent. Voor medische apparaten gelden er nog geen recycling doelstellingen. Labapparatuur valt voor een deel in de categorie meet- en controleinstrumenten en voor een ander deel onder medische apparatuur. In de nabije toekomst zullen de recyclingdoelstellingen worden aangescherpt. Er komen dan ook recyclingdoelstellingen voor afgedankte medische apparaten. Ook aan deze nieuwe normen voldoet RTA nu al ruimschoots. De Stichting Recycling Technologische Apparatuur (RTA) stelt zich ten doel afgedankte elektr(on)ische apparatuur op een goede en verantwoorde manier in te zamelen en te recyclen. RTA neemt voor circa driehonderd bedrijven zoveel mogelijk werk uit handen bij het voldoen aan de milieueisen met betrekking tot de zorgplicht voor afgedankte apparatuur. Elk bedrijf dat in Nederland professionele elektrische en/of elektronische apparatuur op de markt brengt is wettelijk verplicht die apparatuur, na afdanking, in te zamelen en te recyclen. RTA neemt deze verplichting over van individuele bedrijven die zich bij dit collectief aansluiten. door Henk de Folter

15 15 Verdeling van via RTA in 2011 ingezamelde apparaten naar gewicht. Totaal 115-ton 17% 3% 13% Zo gezegd zo geschreven... 3% 67% 2,39% 13 % ICT apparatuur 67 % Medische apparatuur 17 % Meet- en controle-instrumenten 3 % Overige 9,41% apparatuur 88,15% 4,4% Andere 9,41% metalen 88,15% 4% 17% Koper 13% 3% 67% Hergebruik en nuttige toepassing van materiaal uit via RTA in 2011 ingezamelde apparatuur. 13% 17% 9,41% 2,39% 3,5% 88,15 % Hergebruikt Aluminiumals materiaal 9,46 % Hergebruikt als energie Plastics 11,7% 88,15% 97,61 % Nuttig toegepast en 2,39% afval 62,4% 4,4% Ijzer Andere en metalen roestvrijstaal Teruggewonnen materialen uit via RTA in 2011 ingezamelde apparaten. 4% Koper ,5% 4,4% Aluminium Andere metalen 4% 11,7% 3,5% 62,4% 11,7% 2,39% Plastics Koper 67% Aluminium Ijzer en roestvrijstaal Plastics 62,4% Ijzer 30 en 40 roestvrijstaal U moet weten dat dwazen een niet te versmaden gave hebben: dat zij altijd argeloos de waarheid spreken... Maar wijzen hebben nu eenmaal twee tongen... Met de ene vertellen ze de waarheid, met de andere wat ze op dit moment opportuun vinden Desiderius Erasmus in zijn boek Lof der Zotheid, eerste uitgave in In Nederland zijn we nog lang niet op het niveau dat we voldoen aan de innovatiecriteria van Lissabon. Maar de belangrijkste slag is gemaakt: onderzoekers beginnen het normaal te vinden om te ondernemen Professor Clemens van Blitterswijk, hoogleraar Tissue Engineering aan de Universiteit Twente, wetenschappelijk directeur van het MIRA Instituut voor biomedische technologie en medeoprichter van een drietal bedrijven, in FD Weekend, zaterdag 3 maart Ik was eerst bang voor dat technische, maar sinds het verhaal van die deeltjes denk ik: ach, kom maar op Youp van t Hek, cultural professor in zijn eerste openbare college aan de TU Delft, donderdag 8 maart 2012, refererend aan de neutrino s met veronderstelde hogere snelheid dan licht en het bericht dat een verkeerde aansluiting van een kabel in het experiment heeft geleid tot deze conclusie. Voor tekstschrijvers zijn dit interessante tijden. Waar velen van hen pakweg tien jaar geleden moesten leren voor zoekmachines te schrijven, moeten zij nu weer leren om voor mensen te schrijven André Gussekloo, SEO-Search Engine Optimization-tekstschrijver, naar aanleiding van het gewijzigde rankingbeleid van Google, op NUzakelijk.nl, 31 maart Als het gaat om allerlei gadgets in the cloud, dan geldt dat niet alles wat kan moet. Alles wat moet kan wel Kees Groeneveld, FHI-directeur, tijdens de LabAutomation conferentie in Eindhoven, dinsdag 3 april Je moet willen excelleren als organisatie in alles wat moeilijk is Gerald Schotman, CTO, Chief Technology Officer, van Shell, in FD Weekend, zaterdag 14 april 2012.

16 16 technologie toppers in discussie De investeerder, de wetenschapper en de ondernemer, in de Life Science Business Over geld, goede bedoelingen en toegang tot de top door Andreas Meijer en Kees Groeneveld

17 17 Een wetenschapper, een ondernemer en een investeerder, technologietoppers uit de Life Sciences hoek wilden we aan tafel hebben. Dat viel vies tegen. Private investor Jaap Blaak was geen probleem. Hij laat geld het werk doen en heeft dus tijd. De wetenschapper lukte ook wel. Paul Vulto, wetenschappelijk senior researcher en business developer bij het Metabolomics Centre van de Universiteit Leiden. En dan Glenn Nohar, jonge ondernemer, dga van GC biotech. Plotseling verhinderd. Moet achter zijn geld aan bij een faillissement van een klant in Duitsland. We staan voor niets. Glenn wordt virtueel deelnemer aan de discussie. De uitkomst is er niet minder om, een boeiende confrontatie tussen vakbroeders met verschillende petten. Jaap Blaak Hoe staan we er voor mannen, met onze Life Science Business in Nederland? Jaap Blaak is de nestor van het gezelschap. Zo n 25 jaar geleden ben ik tegen de life sciences aangelopen. Life sciences bestond toen in Nederland alleen nog maar in de wetenschappelijke sfeer. Als ervaren bedrijfsman, zowel in grote als kleine ondernemingen, begeleidde Blaak een aantal Amerikaanse life science bedrijven die naar Europa wilden om hier dochterbedrijven op te zetten. De life sciences gaven de mogelijkheid voor bedrijven om via een hele compleet nieuwe route medicijnen te maken. Het was de tijd waarin de klassieke biologie veranderde in een aantal nieuwe gebieden als biochemie, moleculaire biologie en biofysica. Biotech bleek veelbelovend. Amerikaanse bedrijven als Centocor en Cetus vestigden zich in Nederland. Leiden zag het potentieel en het Leiden Bio Science Park werd geboren. We werden de biodelta van Europa genoemd Blaak herinnert zich dat Nederland eind tachtiger jaren van de vorige eeuw voorop liep. We werden de biodelta van Europa genoemd. Maar na de vliegende start kwam er maatschappelijk verzet. Proefveldjes met gemodificeerde aardappelen en maïs werden omgeploegd door actiegroepen. Het verzet tegen de gekloonde stier Herman is ook bekend. Toch heeft de ontwikkeling zich doorgezet. Metabolomics ontrafelt biologische mechanismen Paul Vulto ziet dat nog steeds gebeuren in Leiden. De bedrijfscommunity floreert daar. Qua technologieontwikkeling ligt de focus vandaag de dag erg op het meten van genetische profielen. Sequencing technologie is booming. Alleen, je genen leveren je misschien een blauwdruk van een persoon, maar zeggen nog niet of die persoon ziek is of niet. Hiervoor moet je het biochemische profiel van mensen meten. Dit kan met metabolomics en dat is waar het Netherlands Metabolomics Centre zich op richt. Metabolomics zorgt voor het stellen van een diagnose, het ontrafelen van biologische mechanismen en zal uiteindelijk moet het leiden tot het personaliseren van een medische behandeling: personalised medicines. Metabolomics maakt gebruik van de meest geavanceerde analytische technologie. Naast instrumenten als een massa spectrometer en vloeistof chromatografen is volgens Vulto Paul Vulto Glenn Nohar lees verder op pagina 18

18 18 technologie toppers in discussie Jaap Blaak is private investor, voorzitter van de RvC van biotech bedrijf Pharming en als commissaris ook betrokken bij to-bbb en Flexgen. Dat laatste bedrijf ontwikkelt en produceert apparatuur voor de productie van DNA micro-arrays. Al in 1983 was Blaak betrokken bij de financiering van innovatieve bedrijven, als directeur van de MIP, Maatschappij voor Industriële Projecten, het eerste technologieinvesteringsfonds in Nederland. Paul Vulto is senior onderzoeker bij het Netherlands Metabolomics Centre in Leiden. Zijn specialisme is microfluidica en zogenoemde Lab-on-a-Chip technologie. Hij promoveerde hierop cum laude aan de Universiteit Freiburg in Duitsland. Naast zijn academische werk, bouwt hij samen met Prof. Thomas Hankemeier en Biotech ondernemer Jos Joore aan een hightech spin-off. Dit bedrijf ontwikkelt microorgaantjes op-een-chip voor een betere en meer gepersonaliseerde ontwikkeling van medicijnen. Ondernemer Glenn Nohar is dga van GC biotech, lidbedrijf in de FHI-branche Laboratorium Technologie. Glenn werkte na zijn studie in Wageningen bij de labbedrijven Thermo en Westburg. In 2003 startte hij GC biotech en ontwikkelde methodes om kits te runnen op verschillende robotplatforms. Na de verkoop van deze methodes aan Beckman Coulter, richtte Nohar zich met zijn bedrijf vanaf 2010 op de zelf ontwikkelde magnetic beads technologie CleanNA. Daarnaast realiseert GC biotech grote roboticaprojecten in laboratoria in Europa. microfluidics technologie nodig, de kunst om hele kleine hoeveelheden sample te analyseren in micro- en nanokanaaltjes. We zitten in een tijd waarin doorbraken in de Life Science geforceerd worden door nieuwe innovatieve instrumenten en technieken. Onderzoekers in de Life Science hebben daarom technische innovaties en instrument ontwikkelaars meer nodig dan ooit. Als bedrijf moet je IP-gedreven zijn Glenn Nohar herkent dat met zijn bedrijf GC biotech. Wij faciliteren zowel de biotechbedrijven als academische instellingen met onze robotsystemen, kits en reagentia. Dat kan alleen succesvol zijn als je dat doet op basis van eigen ontwikkelingen en IP, intellectual property. Bij ons is dat CleanNA, de magnetic bead technology, magnetische bolletjes, ten behoeve van het isoleren van DNA en RNA uit verschillende samples. Als bedrijf moet je altijd IP-gedreven zijn. Daar kun je de rest van je producten dan aan ophangen. Je moet je IP combineren met een slimme manier van produceren, bijvoorbeeld in China. Je moet goede strategische partners kiezen, in ons geval robotproducenten. Hoe zien jullie je eigen rol in de kenniseconomie? De wetenschap is wat mij betreft de motor van de kenniseconomie zegt Vulto stellig. Die motor heeft wel wat meer olie nodig om goed te draaien. Op de universiteit behoort toponderzoek te worden gedaan dat leidt tot zowel commerciële topproducten als wetenschappelijke doorbraken. De rol van universiteiten om goede mensen af te leveren is overigens van levensbelang voor onze kenniseconomie. En voor een goed functionerend ecosysteem moeten universiteiten en bedrijven samenwerken, ondersteund door venture capitalists. Sommige VC s worden in slechte tijden Vulture Capitalists, aasgieren Blaak nuanceert. In de startfase willen investeerders tijdelijk financieren. Zij rekenen erop dat grotere farmabedrijven of een beursgang de vervolgfase financieren. Zo komen de investeerders van de beginjaren aan hun rendement. Als een ontwikkeling langer duurt dan verwacht en extra geld moet worden geïnvesteerd dan wordt het rendement slechter. In de huidige economisch mindere tijden wordt de venture capitalist als vulture capitalist ervaren, aasgier, letterlijk vertaald. Er moet een rendement worden behaald van meer dan twintig procent om nieuw geld te kunnen aantrekken. Als er geen extra exits aan de horizon zijn wordt dit moeilijk. Slechte tijden zoals de laatste jaren maken het voor investeerders moeilijk om het gewenste

19 19 Microfluidics van de Universiteit Leiden rendement te halen. Zelf is Jaap Blaak een wat heet business angel, een investeerder die zelf kennis, ervaring en een netwerk meebrengt, met name voor nieuw startende ondernemingen. En die kies ik in eerste instantie in de life sciences. Ik heb nu een tiental participaties. Maar ik ben ook bezig in Sillicon Valley met nieuwe media. De rol die Blaak voor zichzelf ziet, bevindt zich in het domein van toegepaste wetenschap, technologie waar je iets mee kunt, waar een markt voor zou kunnen ontstaan. Probleem is vaak dat die markten nog moeten worden ontwikkeld weet Blaak uit ervaring. In de rol van business angel neem ik groot een risico door al vroeg mee te doen in het wetenschappelijke traject. Business angel financiering bestaat pas relatief kort in Nederland Vulto geeft zich gewonnen. Het netwerk en de kennis die een business angel meebrengt, dat zijn inderdaad voordelen die je bij venture capital meestal mist. Banken proberen je een poot uit te draaien Als het gaat om bedrijfsfinanciering wil Glenn Nohar ook wel en duit in het zakje doen. Wij doen als relatief klein bedrijf mee bij de aanbesteding van grote automatiseringsprojecten. Recent bij één van de grootste projecten van Nederland, bij Sanquin. Dan heb je wel financiering nodig. Dat gaat heel slecht in Nederland. De banken proberen je echt een poot uit te draaien. Het risico voor de bank is nul. Een financieel gezond bedrijf en of zelfs een opdracht kan als onderpand worden ingebracht. Eerst is er een enorme bureaucratie bij de behandeling van jouw kredietaanvraag en daarna komen ze met een aanbieding waarover ze een schandalig hoge commissie vragen. Toen ik daar nee op zei ging er meteen 50 procent, de helft (!) af van die commissie. Pure afzetterij. Nohar ziet zichzelf overigens als Oligonucleotide synthesis process van FlexGen Stier Herman lees verder op pagina 20

20 20 technologie toppers in discussie volbloed ondernemer die bovenop de wetenschap zit. Toen ik in Wageningen studeerde merkte ik dat ik ondernemersbloed heb. Als klein bedrijf met veel wetenschappelijke- en technologische kennis en passie kan GC biotech blijkbaar de strijd aan met grote gevestigde internationale leveranciers in de Life Sciences. Komt ook omdat de medewerkers van GC biotech echte specialisten zijn in robotisering en de moleculaire biologie. Mijn verwachtingen zijn hoog. Mijn bedrijf is jong en groeit snel. Ik investeer zelf ook in kleine bedrijven. Dat zie je veel binnen de branches van FHI. De combinatie van handel, eigen producten, oplossingen en diensten, in een land van niches, dat is het. GC biotech bouwt zelf geen robots, maar past ze aan voor gebruik op life science laboratoria. De software, kits & reagentia die daar bij horen zijn eigen prodcuten. De robots die wij leveren worden meestal gebruikt in een high troughput systeem. Komt bij dat het tracken en tracen, het volgen van de samples, en de hele datahandling tegenwoordig een belangrijk onderdeel is bij robotprojecten. Onze visie op robotisering lijkt op die van de autoindustrie. Het moet robuust zijn, batchwise opereren en toch volautomatisch, gericht zijn op het voorkomen van productiefouten. Dan toch nog even, bankvoorzitter Boele Staal stelde onlangs in het FD dat mkb-bedrijven niet bij banken moeten aankloppen voor kredieten Jaap Blaak lacht er om. Banken deden al niets zonder zekerheden. Private partijen zouden het moeten overnemen volgens Boele Staal. Maar in Nederland zijn veel minder vermogende mensen dan in Angelsaksische landen. Apple ontwikkelingen komen daar eerder van de grond, gewoon omdat er meer rijke mensen zijn. Voor bedrijven die bij FHI zijn aangesloten is de regeling voor borgstellingskrediet, BMKB, wel interessant. De overheid staat daarin borg voor bedrijfsfinanciering. Daar heb je overigens weinig aan in de aanloopfase waar nog vijf jaar ontwikkeling gedaan moet worden. Dan moet je eigenlijk niet met kredieten beginnen, tenzij het ontwikkelingskredieten of innovatiekredieten zijn die worden kwijtgescholden als het project mislukt. Wat vinden de mannen van het topsectorenbeleid van de overheid? Vulto is positief, We moeten natuurlijk afwachten wat er terechtkomt van de mooie plannen. Het beleid gokt nu bijna volledig op de bereidheid van grote bedrijven om mee te gaan financieren. Maar als je echt wilt innoveren, dan zal dat toch van kleine bedrijven moeten komen. De overheid heeft zijn mond vol Glenn Nohar: Je moet er niet te veel van verwachten. Mijn visie is dat het vanuit het bedrijfsleven zelf moet komen. Als een initiatief uit het bedrijfsleven komt dan is de kans op overleven veel groter. De Philips Campus in Eindhoven is een mooi voorbeeld. Kleine innovatieve bedrijven kunnen zich onder de vleugels van het grote Philips richten op het verder ontwikkelen van

Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid

Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid Financiële regelingen, fiscale voordelen en adviesdiensten voor de ondernemer Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid Als ondernemer wilt u vooruit. Voor sommigen van u

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Advieswijzer. Verdien geld met innovatie. 26-01-2016 Denk ondernemend. Denk Bol.

Advieswijzer. Verdien geld met innovatie. 26-01-2016 Denk ondernemend. Denk Bol. Advieswijzer Verdien geld met innovatie 26-01-2016 Denk ondernemend. Denk Bol. Als ondernemer bent u op zoek naar mogelijkheden om de toegevoegde waarde van uw bedrijf te vergroten. U denkt na over hoe

Nadere informatie

Inhoud. KvK Oost Nederland - Kennis- en Adviescentrum COEN Oost Nederland Groothandel Kwartaalcijfers Pagina 1 van 27

Inhoud. KvK Oost Nederland - Kennis- en Adviescentrum COEN Oost Nederland Groothandel Kwartaalcijfers Pagina 1 van 27 Inhoud Ontwikkeling aantal orders 2 Verwachting aantal orders 3 Verwachting aantal exportorders 4 Verwachting inkopen bij leveranciers 5 Oordeel orderpositie 6 Oordeel orderpositie buitenland 7 Oordeel

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria Jeff Gielen, 28 oktober 2014 www.biofacilities.nl Inhoud 1. Kadans Biofacilities 2. Expertise en support + services 3. Lessons

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

ACTUEEL TEKST: REMKO EBBERS FOTO: KEES VAN DE VEEN/HH

ACTUEEL TEKST: REMKO EBBERS FOTO: KEES VAN DE VEEN/HH TEKST: REMKO EBBERS FOTO: KEES VAN DE VEEN/HH In de metaalsector worden scholingsfondsen nu ingezet voor persoonlijke opleidingstrajecten. Niet meer per se voor losse cursussen 24 OMSCHOLING REGELEN ONDERNEMERS

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer

Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Page 1 of 5 U bevindt zich hier: Home Ministeries Financiën Documenten en publicaties Toespraken Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Publiekssymposium Eerlijke Bankwijzer Toespraak 27-01-2011 Toespraak

Nadere informatie

2 Bedrijven van Wageningse ondernemers

2 Bedrijven van Wageningse ondernemers Wagenings Ondernemerschap KLV Onderzoek 2 naar ondernemerschap bij Wageningse afgestudeerden en hun mogelijke inzet bij starters en spin-off in de Life Sciences. 1 Introductie Wageningse alumni werken

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Innovatie: wat zijn de mogelijkheden?

Innovatie: wat zijn de mogelijkheden? Kennisdocument Innovatie: wat zijn de mogelijkheden? Als ondernemer bent u op zoek naar mogelijkheden om de toegevoegde waarde van uw bedrijf te vergroten. U denkt na over hoe u producten, diensten en

Nadere informatie

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities I N V E S T E R E N I N O N T W I K K E L I N G Ideeën Plannen Het is tijd voor de NOM! Ambities Missie De NOM is de permanente katalysator van economische ontwikkeling in Noord-Nederland. Dit is niet

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug, want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

Verslag beleidscafé 12 november 2009: De crisis: de oplossingen van het MKB

Verslag beleidscafé 12 november 2009: De crisis: de oplossingen van het MKB Verslag beleidscafé 12 november 2009: De crisis: de oplossingen van het MKB De huidige economische crisis treft elke sector zwaar. Hoewel er voorzichtige tekenen zijn dat de economie wat aantrekt blijft

Nadere informatie

Economie en MKB Ondernemen met tegenwind

Economie en MKB Ondernemen met tegenwind Economie en MKB Ondernemen met tegenwind Willem van der Velden Schiedam/Vlaardingen, 11 februari 2009 Agenda Kredietcrisis en recessie Scenario tot 2014 Actualiteit MKB Sectorramingen Tips voor succesvol

Nadere informatie

Bedrijfsfinanciering: Van subsidie naar overheidsinstrumenten anno 2014

Bedrijfsfinanciering: Van subsidie naar overheidsinstrumenten anno 2014 Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Ministerie van Economische Zaken Bedrijfsfinanciering: Van subsidie naar overheidsinstrumenten anno 2014 Roland Starmans Manager Product Ontwikkeling Bancair, Investment

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Mediator Special. Brilliant Failures. Elke fout is een kans tot verbetering. Brilliant Failures. ook een kunst. Award Health?

Mediator Special. Brilliant Failures. Elke fout is een kans tot verbetering. Brilliant Failures. ook een kunst. Award Health? jaargang 24 september 2013 Mediator Special Brilliant Failures Elke fout is een kans tot verbetering 4 Mislukken is 10 Wie wint de eerste ook een kunst Brilliant Failures Award Health? Interview met de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 31 311 Zelfstandig ondernemerschap Nr. 55 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Tekst 1 Goede voornemens voor 2013 Vrouwen willen meer voor zichzelf opkomen, mannen willen vaker bij hun familie zijn.

Tekst 1 Goede voornemens voor 2013 Vrouwen willen meer voor zichzelf opkomen, mannen willen vaker bij hun familie zijn. Actuele opdracht leesvaardigheid Goede voornemens januari - 2013 2 vmbo Opdracht 1 Veel mensen maken goede voornemens aan het begin van een nieuw jaar. Ze bedenken dan wat ze in het nieuwe jaar anders

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Ondernemingsfinanciering. _ De overheid helpt

Ondernemingsfinanciering. _ De overheid helpt Ondernemingsfinanciering _ De overheid helpt 2 Introductie Om uw bedrijfsplannen te realiseren heeft u geld nodig. De overheid kan u helpen bij het financieren van uw ondernemingsactiviteiten. In deze

Nadere informatie

Industriële Automatisering

Industriële Automatisering Industriële Automatisering Industriële Automatisering een branche in beweging Activiteiten 2011-2012 Collectieve marketing Belangenbehartiging Individuele dienstverlening 11 oktober 2011 Holiday

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Samenvatting Elf Japanse top-onderzoeksuniversiteiten spraken tijdens zijn bezoek aan

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 23199 21 december 2011 Regeling van de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie van 13 december 2011, nr.

Nadere informatie

Industriebeleid vertalen naar MKB-metaal

Industriebeleid vertalen naar MKB-metaal Door Tony van der Meer Jos Kleiboer Directeur Beleid Koninklijke Metaalunie Industriebeleid vertalen naar MKB-metaal STAAL IN BEELD MAART 2015 10 De industrie wordt steeds meer gezien, wordt steeds belangrijker

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF APRIL 2012

NIEUWSBRIEF APRIL 2012 NIEUWSBRIEF APRIL 2012 Beste adviseurs van Way2Talent, Het is alweer een aantal maanden geleden dat jullie van ons een nieuwsbrief hebben ontvangen. Het is ons voornemen om jullie een keer per kwartaal

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven M200719 Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven drs. R.M. Braaksma dr. J. Meijaard Zoetermeer, november 2007 Een 'directe buitenlandse

Nadere informatie

Inleiding Hans Koole tijdens de ALV van de VIB 11 september 2015

Inleiding Hans Koole tijdens de ALV van de VIB 11 september 2015 Inleiding Hans Koole tijdens de ALV van de VIB 11 september 2015 Volgende week dinsdag is het derde dinsdag in september, Prinsjesdag. Veel plannen van de regering zijn uitgelekt. Er staat veel positief

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Zencap de innovatieve online marktplaats voor bedrijfsfinanciering

Zencap de innovatieve online marktplaats voor bedrijfsfinanciering Persmap 2015 Zencap de innovatieve online marktplaats voor bedrijfsfinanciering Onze missie Succesvolle ondernemers hebben mensen nodig die in hen geloven en die hen de benodigde mielen ter beschikking

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

Nieuwe regels inlenen ZZP-ers

Nieuwe regels inlenen ZZP-ers Nieuwe regels inlenen ZZP-ers Het inlenen van ZZP-ers was tot voor kort door de belastingdienst enigszins vergemakkelijkt door het invoeren van de VAR, de Verklaring ArbeidsRelatie. Als er een VAR WUO

Nadere informatie

25 jaar NIBE - Interview Mantijn van Leeuwen

25 jaar NIBE - Interview Mantijn van Leeuwen 152 152 25 jaar NIBE - Interview Mantijn van Leeuwen 153 Interview Mantijn van Leeuwen Voor de meeste mensen ben jij nog een onbekende, zeker gerelateerd aan het NIBE. Vertel eens iets over je achtergrond,

Nadere informatie

Succesvol financieren Alternatieve financieringsvormen voor uw bv

Succesvol financieren Alternatieve financieringsvormen voor uw bv Met de helpende hand van de overheid meer kans van slagen Succesvol financieren Alternatieve financieringsvormen voor uw bv Het is voor bedrijven nog steeds lastig om geld te lenen bij een bank. Maar u

Nadere informatie

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 in opdracht van FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 Inhoud Inleiding 3 Effect WBSO 4 Toegekende aanvragen

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT

HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT Exact Online CASE STUDY HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT En daarna dat van ondernemers Onze branche staat

Nadere informatie

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer?

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? De Week van de Ondernemer doet het gehele jaar onderzoek naar de belangrijkste uitdagingen van ondernemers. We presenteren hierbij de belangrijkste uitkomsten.

Nadere informatie

Interview. Innoveren is een. manier van denken. mei 2015 EMERCE 100

Interview. Innoveren is een. manier van denken. mei 2015 EMERCE 100 Innoveren is een 32 manier van denken janneke niessen CIO Improve Digital Door ellen nap FOTOgrafie vincent boon 33 > Advertentietechnologiebedrijf Improve Digital wil op termijn hét Euro pese platform

Nadere informatie

Workshop Financiering voor technologiebedrijven Financieringsvormen en de voorbereiding van een financieringsaanvraag

Workshop Financiering voor technologiebedrijven Financieringsvormen en de voorbereiding van een financieringsaanvraag Inleiding Programma Aanmelden Route Workshop Financiering voor technologiebedrijven Financieringsvormen en de voorbereiding van een financieringsaanvraag Praktijkworkshop over de moeilijkheden en mogelijkheden

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

Een MainportArt Site De optimale keuze voor kunstenaars, fotografen en modellen. versie 1,1 Maart 2013

Een MainportArt Site De optimale keuze voor kunstenaars, fotografen en modellen. versie 1,1 Maart 2013 Een MainportArt Site De optimale keuze voor kunstenaars, fotografen en modellen versie 1,1 Maart 2013 Waarom een MainportArt website? Veel kunstenaars, modellen en fotografen hebben al één of meer websites.

Nadere informatie

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek Voor universiteiten zijn er een aantal interessante mogelijkheden om een prominente rol te spelen in het innovatieproces.

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

Samenvatting mediapartners Shopping2020

Samenvatting mediapartners Shopping2020 Samenvatting eindrapport expertgroep Online Ondernemen Webwinkeliers te optimistisch over overlevingskansen. Op basis van data van de Kamer van Koophandel (N=26.250), een online enquête (N=500) en interviews

Nadere informatie

Internationaliseringsdesk regio Zwolle

Internationaliseringsdesk regio Zwolle Internationaliseringsdesk regio Zwolle Rapportage over de mogelijke behoefte aan een internationaliseringsdesk/duitslanddesk voor de regio Zwolle Lectoraat International Business Kenniscentrum Strategisch

Nadere informatie

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

Financiering. (Alternatieve) Financiering en Voorwaarden. Financiering - MCN

Financiering. (Alternatieve) Financiering en Voorwaarden. Financiering - MCN Financiering (Alternatieve) Financiering en Voorwaarden Financiering - MCN De kapitaalmarkt in Beweging Toegang tot bancaire financiering meer onder druk Investeerders schuiven op in het gat dat banken

Nadere informatie

Economie Utrecht komt verder op stoom

Economie Utrecht komt verder op stoom Economie Utrecht komt verder op stoom De Utrechtse economie heeft de opgaande lijn duidelijk te pakken. Onder impuls van sectoren als de zakelijke dienstverlening en de ICT groeit de economie naar verwachting

Nadere informatie

Stagedag Christiaan Huygens College, Eindhoven Natuurwetenschappelijk onderzoek 1, dd. 8 april 2008

Stagedag Christiaan Huygens College, Eindhoven Natuurwetenschappelijk onderzoek 1, dd. 8 april 2008 Stagedag Christiaan Huygens College, Eindhoven Natuurwetenschappelijk onderzoek 1, dd. 8 april 2008 Plan: Bij het Christiaan Huygens College mogen 4-VWO leerlingen een aantal dagen meelopen bij een bedrijf

Nadere informatie

Wil je gelijk of wil je geluk?

Wil je gelijk of wil je geluk? ARBEIDSMEDIATION IN TWENTE Wil je gelijk of wil je geluk? Door: Hattum Hoekstra / Fotografie: Kees Winkelman In Twente maken gemeenten en andere overheden gebruik van elkaars arbeidsmediators. Door deze

Nadere informatie

MKB ICT-onderzoek 2009

MKB ICT-onderzoek 2009 ICT: noodzakelijk kwaad of concurrentievoordeel? Voor 32% van het MKB vormt ICT een bijrol binnen de business, terwijl voor het overig deel ICT een sleutelfunctie heeft binnen de bedrijfsvoering: als de

Nadere informatie

03 02 09 Amstelveen 13:30

03 02 09 Amstelveen 13:30 03 02 09 Amstelveen 13:30 0907_interview 40 11-2-2009 11:11:17 DURFINVESTEERDER SAKE BOSCH INTERVIEW OPRICHTER PRIME TECHNOLOGY VENTURES SAKE BOSCH DIT IS JUIST EEN TIJD OM IN TE STAPPEN 14 februari 2009

Nadere informatie

ONLINE SAMENWERKEN IN HET DNA VAN ACCOUNTANTSKANTOOR JOINSON & SPICE

ONLINE SAMENWERKEN IN HET DNA VAN ACCOUNTANTSKANTOOR JOINSON & SPICE Exact Online CASE STUDY ONLINE SAMENWERKEN IN HET DNA VAN ACCOUNTANTSKANTOOR JOINSON & SPICE www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY INZICHT DELEN OM TE GROEIEN JOINSON & SPICE is druk.

Nadere informatie

Evaluatie project webshop 2.0

Evaluatie project webshop 2.0 Evaluatie project webshop 2.0 Kim Krijt MM2A Kim Ik vind dat de productie erg goed is verlopen, wij hebben onderling geen problemen gehad. Ik vind dat er erg goed werk is geleverd. Als ik het vergelijk

Nadere informatie

In een grootschalig onderzoek naar Social Media zijn veel interessante feiten naar buiten gekomen die aantonen hoe groot het potentieel van Social

In een grootschalig onderzoek naar Social Media zijn veel interessante feiten naar buiten gekomen die aantonen hoe groot het potentieel van Social In een grootschalig onderzoek naar Social Media zijn veel interessante feiten naar buiten gekomen die aantonen hoe groot het potentieel van Social Media voor bedrijven is, waarom dit zo is én welke kansen

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Belastingregelingen voor innovatieve ondernemers

Belastingregelingen voor innovatieve ondernemers Belastingregelingen voor innovatieve ondernemers De overheid vindt het belangrijk om innovatieve ondernemers te ondersteunen. Daarom zijn er een aantal fiscale stimuleringsmaatregelen ontwikkelt. Wij bespreken

Nadere informatie

Een bedrijf kopen? U staat er niet alleen voor

Een bedrijf kopen? U staat er niet alleen voor Een bedrijf kopen? U staat er niet alleen voor INTRODUCTIE Een bedrijf kopen? U staat er niet alleen voor U hebt carrière gemaakt. Door de jaren heen hebt u veel kanten van de bedrijfsvoering gezien. Dat

Nadere informatie

Succesvol financieren

Succesvol financieren Informatieblad 06-07-14 Succesvol financieren Het is voor bedrijven nog steeds lastig om geld te lenen bij een bank. Maar u bent tegenwoordig voor een financiering niet meer alleen afhankelijk van de bank.

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

SRA-Automotivescan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Automotivescan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Automotivescan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Automotivescan De Automotivescan 2014 is 464 x ingevuld: 4 van de respondenten heeft een merk-garagebedrijf en 5 is universeel. 71% heeft een

Nadere informatie

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015 De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015

Nadere informatie

PRESTATIE-INKOOP in de praktijk

PRESTATIE-INKOOP in de praktijk Inleiding Programma Aanmelden Route Uitnodiging workshop Donderdag 13 september 2012 fhi - leusden PRESTATIE-INKOOP in de praktijk Welke aanbieder steekt boven het maaiveld uit? Prestatie-inkoop in de

Nadere informatie

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken e Mini conferentie Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs Verslag 3--4 Innovatieve Visualisatie Technieken Tweede mini-conferentie Lectoraat Innovatieve Visualisatie Technieken Op donderdag

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Het kennisintensieve MKB in Taiwan

Het kennisintensieve MKB in Taiwan Het kennisintensieve MKB in Taiwan door: Erik Blomjous, Tokio, 23 juli 2004 Samenvatting Het MKB speelt in Taiwan een zeer belangrijke rol in de economische en sociale structuur van het land. Ondanks dat

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land.

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Interview door Sandra Heuts en Cees Jorissen Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Egbert ten Cate is op het moment van dit gesprek zowel directeur van Bank Ten Cate & Cie als commissaris

Nadere informatie

Duurzame innovaties in het MKB

Duurzame innovaties in het MKB M201117 Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver

Nadere informatie

Wat is de motivatie van een fan om jouw merk te liken op Facebook? 18 INHOUDSOPGAVE. Interbrand 3. Over DailyDialogues 19

Wat is de motivatie van een fan om jouw merk te liken op Facebook? 18 INHOUDSOPGAVE. Interbrand 3. Over DailyDialogues 19 INHOUDSOPGAVE Interbrand 3 Coca-cola als aanvoerder, Apple het grote talent! 4 Wat is de motivatie van een fan om jouw merk te liken op Facebook? 18 Over DailyDialogues 19 Branding helpt bij groei Facebook

Nadere informatie

Exact Online RICHT JE SAMEN MET JE ACCOUNTANT OP GROEI. Online business software. exactonline.nl

Exact Online RICHT JE SAMEN MET JE ACCOUNTANT OP GROEI. Online business software. exactonline.nl Exact Online RICHT JE SAMEN MET JE ACCOUNTANT OP GROEI Online business software exactonline.nl Je bedrijf laten groeien. Een flinke uitdaging voor menig ondernemer. Benieuwd hoe je dit slimmer aanpakt?

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Bijdrage opruimingskosten in de jaarrekening

Bijdrage opruimingskosten in de jaarrekening Bijdrage opruimingskosten in de jaarrekening Verschillende overheidsregelingen eisen van ondernemingen financiële bijdragen voor de kosten van het opruimen van producten of productiefaciliteiten van die

Nadere informatie

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

OV-Café: Betalen in het OV 3.0

OV-Café: Betalen in het OV 3.0 Programmaboekje OV-Café: Betalen in het OV 3.0 Hoe gaan we in de toekomst betalen in het OV? Datum: Vrijdag 26 september 2014 13.45-17.00 Locatie: Hotel Haarhuis, Stationsplein 1, Arnhem Programma 13:15

Nadere informatie

Succesvol financieren

Succesvol financieren Lentink Accountants/Belastingadviseurs brengt onder uw aandacht Succesvol financieren Alternatieve financieringsvormen voor uw bv Huizen, april 2014 1 Introductie Het is voor bedrijven nog steeds lastig

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Naheffing. orm. Jaarreken. Vergunningen DUURZAAM ONDERNEMEN IN HET MKB DAAROM EEN ACCOUNTANT

Naheffing. orm. Jaarreken. Vergunningen DUURZAAM ONDERNEMEN IN HET MKB DAAROM EEN ACCOUNTANT Naheffing orm Jaarreken Vergunningen DUURZAAM ONDERNEMEN IN HET MKB DAAROM EEN ACCOUNTANT Duurzaam ondernemen in het mkb Duurzaam of maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) is niet alleen een thema

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam

Sprekende Cijfers. Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt. Gemeente Rotterdam. Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers 2010-4 / Woningmarkt gemeente Rotterdam Sprekende Cijfers Kwartaalbericht Q4 Woningmarkt pagina 1 van 8 Gemeente Rotterdam Gemeente Rotterdam Januari 2011 Inleiding Beste lezer, Voor

Nadere informatie