INGENIEURSMEDEDELINGEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "INGENIEURSMEDEDELINGEN"

Transcriptie

1 im :58 Pagina 1 INGENIEURSMEDEDELINGEN MAANDBLAD VAN DE VLAAMSE INGENIEURSKAMER adreswijzigingen: VIK, Herentalsebaan 643, 2160 Wommelgem jaargang 39 nummer 3, maart 2001 verschijnt niet in juli en augustus afgiftekantoor Overpelt 1

2 im :58 Pagina 2

3 im :58 Pagina 3 MAANDBLAD VAN DE VLAAMSE INGENIEURSKAMER adreswijzigingen: VIK, Herentalsebaan 643, 2160 Wommelgem jaargang 39 nummer 3, maart 2001 verschijnt niet in juli en augustus afgiftekantoor Overpelt 1 INGENIEURSMEDEDELINGEN Maandblad van de VIK, Vlaamse Ingenieurskamer Jaargang 39 Nummer 3 maart 2001 EDITORIAAL De uitdagende dualiteit van innovatie VERANTWOORDELIJKE UITGEVER Ing. Etienne Beernaerts E. Claeslaan 29, 9051 St. Denijs-Westrem HOOFDREDACTEUR Ing. Ivan Born REDACTIERAAD Ing. E. Aelbrecht Ing. E. Beernaerts Ing. I. Born Ing. B. Demol Ing. H. Derycke Ing. N. Lagast Ing. G. Roymans Ing. L. Van Bouwel REDACTIESECRETARIAAT Francine Demaret Eddy De Winter SECRETARIAAT VIK Herentalsebaan 643, 2160 Wommelgem Tel. (+32) Fax (+32) URL: Doorlopend open van 08u30 tot 17u00 U kan lid worden door betaling op rekening van de VIK te Antwerpen 50,00 (2.017 BEF) voor technisch en industrieel ingenieurs, die meer dan drie jaar gediplomeerd zijn; voor geassocieerde leden 25,00 (1.008 BEF) voor hen, die 3 jaar of minder dan drie jaar gediplomeerd zijn; voor een samenwonend lid (1 e lidmaatschap tegen 50,00 ) of voor gepensioneerden In een tijd waar surfen op internet geassocieerd wordt met vreemdgaan, in een tijd waar een SMS-berichtje als een persoonlijke aanval opgevat wordt en geld investeren in nieuwe technologie gekkenwerk is staat de boel op stelten. Mensen hebben moeite met al die veranderingen. Waar vinden ze nog een gevoel van vertrouwdheid en veiligheid? Hoe ouder men wordt, hoe meer dingen men plots niet meer begrijpt en men verplicht wordt om te ondergaan. Hierin zit de duale uitdaging van vandaag: enerzijds de nog steeds versnellende technologische ontwikkeling, anderzijds de vergrijzing van de bevolking. Maar oudere mensen hebben wel ervaring. Met de jaren is die gegroeid. Hiermee kunnen ze ons een eind op weg helpen. Hun ervaring vinden we terug in een gedragscode, een levensmodel dat ons doorheen de beslissingen van de dag helpt. Snel en efficiënt wordt aan de hand van persoonlijke, beproefde vuistregels een oordeel gevormd. Obstakels worden vlot omzeild. Onervaren jongeren zien de obstakels soms niet. Sommigen lopen moedwillig met hun hoofd tegen de muur. Anderen houden hun ogen open en steken wat op van hun omgeving. Op deze manier verleggen ze grenzen, proberen ze iets nieuws, of beleven ze gewoonweg iets oud op een nieuwe manier. Onverwacht misschien, maar in deze dualiteit, wordt de basis gelegd voor innovatie. Enerzijds gebaseerd op de ervaring van anderen, anderzijds gedreven door dynamisme zonder vooroordelen. Met andere woorden, jong en oud stimuleert èn compenseert mekaar. In deze Ingenieursmededelingen vind je een mooi voorbeeld hoe die ervaring de omgeving schept en stuurt en ook de nodige impulsen geeft aan wie z n dynamiek in alle openheid in de wereld wil zetten. Beide uitersten vinden elkaar. Niet ondanks, maar dankzij deze wereld van verschil. Misschien is actief deelnemen wel de beste manier om ook in de toekomst te blijven genieten van al die vernieuwing. Ing. Ivan Born 12,50 (504 BEF) voor studenten-industrieel ingenieur 65,00 (2.622 BEF) voor leden woonachtig in het buitenland 350,00 ( BEF) voor bedrijven, scholen, instellingen, enz. met meer dan 250 werknemers 200,00 (8.068 BEF) voor bedrijven, scholen, instellingen, enz. met minder dan 250 werknemers DRUKKERIJ & LAY-OUT Drukkerij SLEURS nv, Overpelt Tel (+32) Fax (+32) Lid van de Unie van de Uitgevers van de Periodieke Pers (U.U.P.P.) Voor de ondertekende artikels zijn alleen de auteurs aansprakelijk. O & O aan de Nieuwe ICT-trends Job(s)hopping hogescholen

4 im :58 Pagina 4 GRAAD EN DIPLOMA De geschiedenis van de ingenieur (deel 22) 1959: Schoolpactwet zorgde voor eenproliferatie van het aantal scholen voor technisch ingenieur In 1959 telde België 32 scholen voor technisch ingenieur: 15 in het Nederlandstalige deel van het land en 17 in het Franstalig deel. Tien jaar later was dit aantal toegenomen tot 53: 30 in het Nederlandstalig deel, 23 in het Franstalig. Aan de 53 instellingen studeerden circa 9000 studenten. Elektrische centrales van meer dan 500 megawatt als maatstaf voor de lokalisatie van hogere industriële instituten De proliferatie was een gevolg van de Schoolpactwet van 20 november Onder 3 politieke partijen (de Christelijke Volkspartij, de Belgische Socialistische Partij en de Liberale Partij) werd een akkoord afgesloten met als doel "bij te dragen tot de bevordering van het cultureel en materieel welzijn van het land door de uitbreiding van het onderwijs en het vestigen van de schoolvrede." De uitvoering van dit akkoord werd mogelijk gemaakt door de wet van 29 mei 1959 (BS 19 juni 1959) waarbij sommige bepalingen van de onderwijswetgeving werden gewijzigd. Van kleuter tot hoger onderwijs kreeg het onderwijs een gevoelige uitbreiding. De scholen voor technisch ingenieur schoten als paddestoelen uit de grond. In een tijdsspanne van 10 jaar kwamen er in ons land 21 scholen bij. Scholen voor technisch ingenieur Inrichtende macht Aantal Nederlandstalige scholen Aantal Frans- talige scholen Rijk Provincies Gemeenten Vrij Totaal I.M.- MAART 2001

5 im :58 Pagina : 57 scholen, een absoluut 30 record! Telde men in ons land voor het academiejaar slechts 30 scholen voor technisch ingenieur, dan bereikte het aantal instellingen amper 9 jaar later ( ) het absolute record uit de geschiedenis. België was 57 scholen voor technisch ingenieurs rijk. Bovenstaande grafiek toont de evolutie van het aantal scholen 2000 voor de periode Met het toenemend aantal scholen groeide ook het aantal studenten, hetgeen op zijn beurt resulteerde in meer gediplomeerden. aantal scholen aantal gediplomeerden academiejaar Aantal uitgereikte diploma's aan alle scholen voor technisch ingenieur in België voor de periode Vraag-aanbod van technisch ingenieurs In de periode werden in ons land jaarlijks gemiddeld 1178 diploma s van technisch ingenieur uitgereikt. Voor dezelfde periode werden er gemiddeld 900 vacatures per jaar aangebo den voor technisch ingenieur. Het aanbod van gediplomeerden lag dus hoger dan het aantal vacatures. aantal studentan 2000 Evolutie van het aantal studenten technisch ingenieur in België voor de periode academiejaar I.M.- MAART 2001

6 im :58 Pagina 6 GRAAD EN DIPLOMA Aantal uitgereikte diploma s in de periode Van 1884 tot 1965 werden aan alle Nederlandstalige en Franstalige instellingen voor technisch ingenieur circa diploma s uitgereikt. Had men destijds 80 jaar nodig om dit aantal te bereiken, in de jaren 1990 volstonden 8 academiejaren voor hetzelfde aantal gediplomeerden (industrieel ingenieur). Eenvoudigheidshalve hebben we de gediplomeerden voor de periode 1884 tot 1965 gerangschikt onder een eenvormige benaming van technisch ingenieur. Immers, voor 1933 bestond de graad van technisch ingenieur niet. Ze werd pas ingesteld bij KB van 5 juli De titel van technisch ingenieur werd beschermd door de Wet van 11 september Onder de circa gediplomeerden had men behalve de titel van technisch ingenieur ook deze van ingenieur van kunsten en ambachten (Arts et Métiers), van ingenieur van de textielindustrie, van de brouwerij ingenieur (brasseurs), van ingenieur in de gistingsbedrijven (des industries de fermentation), van technisch ingenieur voor de landbouwkundige specialiteiten (spécialités agronomiques). Ter onderscheid met andere titels gebruikte men voor de technisch ingenieurs vele jaren de titel technisch ingenieur voor de nijverheidsspecialiteiten (spécialités industrielles). Later werd voor alle specialiteiten alleen nog de titel van technisch ingenieur gebruikt. Onderstaande tabel geeft een overzicht van het aantal uitgereikte diploma s volgens het onderwijsnet voor de periode Aantal uitgereikte diploma's van technisch ingenieur in België voor de periode 1884 tot 1965 Inrichtende macht Aantal diploma's Rijk Provincies Gemeenten Vrij Centrale Jury (wet van ) 586 Totaal De Raad van State gaf raad Met het wetsontwerp 609 (Vermeylen, Dubois) beoogde de regering oorspronkelijk tot een wet te komen die én het statuut van de technisch ingenieurs zou regelen én de algemene structuur van het hoger onderwijs. Op 8 december 1969 vroeg de regering daarover het advies van de Raad van State. Tegen alle verwachtingen in kwam het vrij vlug. Reeds op 15 januari 1970 adviseerde de Eerste Kamer van de afdeling Wetgeving van de Raad van State de regering om haar wetsontwerp te herwerken. Ze oordeelde dat de problematiek van de technisch ingenieurs door een afzonderlijke wet diende te worden geregeld. Een aparte wetgeving was nodig voor de regeling van de algemene structuur van het hoger onderwijs. Het grote knelpunt was niet zozeer de problematiek van de technisch ingenieurs, maar wel het groot aantal scholen. Er diende te worden gerationaliseerd. Rationalisering was het nieuwe modewoord. Dertig jaar lang bleef het een begrip. Fonds voor schoolgebouwen In opvolging van het advies van de Raad van State kwam de kaderwet van 7 juli 1970 in verband met de algemene structuur van het hoger onderwijs (BS 12 september 1970, blz ) tot stand. De wettelijke regeling van het statuut zou nog zeven jaar op zich laten wachten (18 februari 1977). Voor de technisch ingenieurs was het wachten op Godot, hetgeen had te maken met de regeringswisselingen die elkaar snel opvolgden. Maar voor de scholen was het niet allemaal kommer en kwel. De wet van 11 juli 1973 kwam immers tegemoet aan hun 6 I.M.- MAART 2001

7 im :58 Pagina 7 De geschiedenis van de ingenieur (deel 22) financiële lasten. Op de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap (toen nog niet in voege) werd het algemeen fonds voor schoolgebouwen" opgericht (gestemd), alsook het gebouwenfonds voor de rijks-, provinciale- en gemeentelijke scholen. Dezelfde wet zorgde bovendien voor de oprichting van het nationaal waarborgfonds voor schoolgebouwen. Twee jaar voorbereidend werk gaven ook aanleiding tot 33 pagina s met allerlei, vaak spitsvondige, bepalingen i.v.m. toelagen en onteigeningen van gronden. Daar waar de boer tot voor enkele jaren nog zaaide en maaide schoten begin de jaren zeventig allerlei bouwconstructies voor scholen uit de grond. De nieuwe campussen die onder eenzelfde onderwijsnet vielen vertoonden allemaal dezelfde stijl. Bij iedere inhuldiging of inwijding werd met veel woorden lof betuigd aan het "gebouwenfonds" en optie genomen voor een verdere uitbreiding. Het feest duurde tot eind der jaren tachtig. Megawatts een maatstaf voor lokalisatie scholen 53 scholen voor technisch ingenieurs was van het goede teveel. De proliferatie had de geloofwaardigheid inzake de kwaliteit van de opleiding aan het wankelen gebracht. Veel scholen voor weinig studenten, zo kon het niet verder.ter illustratie: voor het academiejaar telde men in de Nederlandstalige scholen voor technisch ingenieurs gemiddeld 189 studenten per school. Elf scholen hadden niet eens 200 studenten. hun eigen kiesarrondissement dienden de parlementairen amendementen in waaruit de noodzaak van een inplanting van een school, een hoger industrieel instituut werd aangetoond. Van de 60 amendementen die op het wetsontwerp 595 werden ingediend waren er 16 die alleen betrekking hadden op de lokalisatie van scholen. Behalve de woordvoerders van het volk zagen ook vele andere groeperingen hun voorstel als het beste of meest haalbare. Er kwamen voorstellen al of niet vertaald in amendementen van het Verbond van de Belgische Nijverheid (VBN, thans VB0), van het Vlaams Economisch Verbond (VEV), van de Faculteiten voor Toegepaste Wetenschappen, van de beroepsverenigingen voor technisch- en burgerlijk ingenieurs, van de inrichtende machten en van de syndikale organisaties. Voor de Franstalige sector waren er gemiddeld 100 studenten per school. Het nieuwe wetsontwerp 595 die de studies van technisch ingenieur (industrieel ingenieur) zou regelen diende eerst een oplossing te vinden voor een rationalisering van het aantal scholen. De regering had zich een doorgedreven rationalisering voorgenomen. Elk voorstel stuitte onmiddellijk op een tegenvoorstel. In functie van de belangen van Ter herinnering: het wetsontwerp 595 zal leiden tot de wet van 18 februari 1977, een wet die de studies van industrieel ingenieur regelt. Uit de chaos van ideeën en voorstellen om tot een rationalisatie te komen ontstond het lumineus criterium om de hogere industriële instituten (later industriële hogescholen genoemd) te lokaliseren in z.g. economische en geografische gebieden. Deze gebieden zouden worden gekozen op basis van kernen van produktiecentrales voor elektrische energie met een produktiedistributie van meer dan kilowatt. Jawel, 500 megawatt. Ach, wie had toen kunnen vermoeden dat de stoommachinepionier James Watt voor een oplossing zou zorgen van de problematiek van de technisch ingenieurs, zij het dan voor het teveel 7 I.M.- MAART 2001

8 im :58 Pagina 8 GRAAD EN DIPLOMA aan scholen. Rijksonderwijs Franstalige scholen voor technisch ingenieur ( ) Aantal studiejaren Totaal aantal studenten De Franstaligen waren het roerend eens met hun Nederlandstalige landgenoten, want zo stelde een artikel in het wetsontwerp: Voor de verdeling van het aantal instellingen en afdelingen dient er per taalregime een billijk evenwicht te zijn tussen de onderwijsnetten. Bovendien was men het aan beide zijden van de taalgrens eens om als uitgangspunt aan te nemen de thans bestaande afdelingen voor technisch ingenieur in orde van hun belangrijkheid naar rato van het aantal studenten in iedere afdeling. Met evenveel panache werd er op gewezen dat om een nieuwe proliferatie te vermijden en voor een bepaalde termijn, aan geen enkele inrichtende macht de toelating zou worden gegeven om nieuwe afdelingen of instellingen op te richten of te openen. 1 Anderlecht (Ecole technique supérieure de l'etat) Aarlen (Arlon) (Institut d'enseignement technique supérieure de l'etat) Brussel (Kernwetenschappen) Gemblours (Gembloux) (HogereTuinbouwschool) Hoei (Huy) (Hoger Landbouwinstituut) Izel (Afdeling Landbouw in 1962 veranderd in afdeling Chemie) Bergen (Mons) Verviers (Textiel + chemie industrielle) 3 78 TOTAAL Provinciaal en gemeentelijk onderwijs (Franstalig ) Aantal studie- Totaal aantal jaren studenten 1 Anderlecht Provinciaal Instituut voor de Gistingsbedrijven (Institut Meurice - Chemie) 2 Institut agricole de la province de Hainaut (Ath) Institut d'enseignement techniqeu supérieur de l'université du Travail "Paul Pastur" Charlero 4 Institut supérieure de Chemie du Borinage Institut provincial d'enseignement technique du Tournaisis (Tournai) Institiut Provincial d'enseignement technique de Seraing Institut provincial d'enseignement technique agricole Waremme Institut polytechnique commercial Liège TOTAAL Vrij Onderwijs (Franstalig ) Aantal studie- Totaal aantal jaren studenten 1 Aumôniers du Travail de Charleroi ECAM (Sint-Gillis) Institut Reine Astrid (Bergen) Institut Don Bosco (Doornik) Institut Gramme (Angleur) Institut des Arts et Métiers (Virton) Nationaal Radio & Film Technisch Instituut (Vorst) INRACI 4 99 TOTAAL Rijksonderwijs Nederlandstalige scholen voor technisch ingenieur ( ) Aantal studiejaren Totaal aantal studenten 1 Hoger rijksinstituut voor technisch onderwijs en 3 99 kernenergiebedrijven (Mol) 2 Hoger rijksinstituut voor technisch onderwijs Hasselt Hoger rijksinstituut voor technisch onderwijs Aalst Hoger rijksinstituut voor technisch en handelsonderwijs Lindenlei Gent Hoger rijksinstituut voor textiel en kunststoffen Voskenslaan Gent Hoger rijksinstituut voor chemie en voedingsindustrieën 3 75 Bonifantenstraat Gent 7 Hoger rijksinstituut voor technisch onderwijs Anderlecht (Chomé-Wijnstraat) 8 Hoger rijksinstituut van kernenergiebedrijven Koningsstraat Brussel Hoger instituut voor land- en tuinbouw Vilvoorde Hoger Instituut voor landbouw Gent TOTAAL I.M.- MAART 2001

9 im :58 Pagina 9 De geschiedenis van de ingenieur (deel 22) Gemeenten (Nederlandstalig ) Aantal Totaal aantal studiejaren studenten 1 Stedelijk instituut voor hogere technische studiën, Paardenmarkt, Antwerpen Stedelijk instituut voor technisch onderwijs, Mechelen Stedelijk technisch instituut, Oostende 3 38 TOTAAL 475 Provincies (Nederlandstalig ) Aantal Totaal aantal studiejaren studenten 1 Provinciale technische scholen, Boom Provinciaal technisch instituut, Kortrijk TOTAAL 216 Vrij Onderwijs Nederlandstalig ( ) Aantal Totaal aantal studiejaren studenten 1 Vrije Technische School Technicum (Londenstraat, Antwerpen) Vrij Technisch Instituut Borgerhout Hoger Technisch Instituut Don Bosco, Hoboken Technisch Instituut St.Jozef, Geel De Nayer Instituut, Mechelen Technisch Instituut H.Hart, Hasselt Hoger Instituut voor Scheikunde en Tuinbouw, Sint-Truiden Vrij Technisch Instituut, Aalst Hoger Technisch Instituut St.Lieven (Gildenstraat) Gent Hoger Technisch Instituut St.Antonius (Holstraat) Gent Vrij Technisch Instituut Kortrijk Hoger Technisch Instituut Oostende (Zeedijk) Groep T Leuven Radio en Filmtechnisch Instituut NARAFI, Vorst Technisch Instituut Kardinaal Mercier, Schaarbeek TOTAAL Overzicht Franstalige scholen ( ) Onderwijsnet Aantal scholen Aantal studenten Gemiddeld aantal studenten per school Vrij Rijk Provincie en gemeente Totaal De studentenbevolking voor het academiejaar Begin der jaren zeventig waren de scholen voor technisch ingenieur niet happig om hun aantal studenten per afdeling kond te doen. Was er bij sommige Nederlandstalige scholen toch enige openheid, de Franstalige instellingen deden daarover eerder geheimzinnig. Na herhaaldelijk aandringen van de Vlaamse parlementairen in het parlement deelde de Franstalige minister tijdens de zitting van de Onderwijscommissie van 16 december 1976 de schoolbevolking voor de Franstalige sector mee voor het academiejaar Hieronder een overzicht voor de Franstalige en Nederlandstalige sector. Ing. Noël Lagast Bronnen Parlementaire verslagen De lokalisatie van de hogere scholen voor technisch ingenieur in Vlaanderen in 1980, uitgave Vlaams Economisch Verbond. Les hautes écoles en communauté Française de Belgique (ministerie van de Franse gemeenschap, 1996). Statistieken ministerie van Onderwijs (1970 t/m 1999). De schoolpactwet van Wetsontwerpen 609, 616, 595. Overzicht Nederlandstalige scholen ( ) Onderwijsnet Aantal scholen Aantal studenten Gemiddeld aantal studenten per school Vrij Rijk Provincie en gemeente Totaal Overzicht voor het ganse land ( ) Onderwijsnet Aantal scholen Aantal studenten Vrij Rijk Provincie en gemeente Totaal I.M.- MAART 2001

10 im :58 Pagina 10 GRAAD EN DIPLOMA Follow-Up DIK-congres: Onbegrensd talent. Uitwisseling van ingenieursstudenten in de Euroregio In opvolging van de conclusies van commissie II van het DIK-congres werd in het kader van DIK (Drielanden Ingenieurs Kontakt) een permanente werkgroep "Uitwisseling ingenieursstudenten " opgericht. Dit besluit werd genomen op de vergadering van DIK dd. 23 januari Marc Luwel Teneinde de opportuniteit van het voorstel te toetsen werden de betroffen ministers van de Euregio aangeschreven om de congresresultaten toe te lichten, namelijk de ministers L. Hermans, Nederland; M. Vanderpoorten, Vlaams minister; F. Dupuis, Waals minister; G. Behler, minister Rijnland Westfalen; B. Gentges, Duitstalige Gemeenschap België. Op 22 december 2000 bezocht een DIKdelegatie, bestaande uit mevrouw P.Van Tol (Hora Est), E. de Marneffe (Union Gramme), P. Marchal (AILg) en G.Van Wichelen (DIK) het kabinet van minister Marleen Vanderpoorten. De heer Marc Luwel, adjunct-kabinetschef, sprak zijn interesse uit voor het project. Hij vroeg verdere contacten te leggen bij de overige betroffen ministers en een concreet voorstel uit te werken tegen 2 februari Op 29 december 2000 vergaderde een voorlopige werkgroep te Lummen bestaande uit Ing. Carlo Vrancken, Ing. Raymond Froidmont, Ing. Gustaaf Van Wichelen, ir. Willy Indeherberge, Ing. Gerda Thiebaut en Dr.ir.Ing. Kathleen Venderickx teneinde de definitieve start voor te bereiden. Op 18 januari 2001 had een eerste vergadering plaats op het DIK-secretariaat, KHLim Diepenbeek. De DIK-werkgroep dient, naast afgevaardigden van DIK uit de drie betroffen landen, ook een afgevaardigde te tellen van de betroffen universiteiten en hogescholen, de samenwerkingsverbonden ALMA (5 universiteiten) en Hora Est (13 hogescholen) en expert(en) op het gebied van internationalisering en uitwisseling. Er werd een beperkte groep samengesteld bestaande uit mevrouw Versteegh (Alma), mevrouw Van Tol (Hora Est) en Geens (VLHORA) om een voorstel van pilootproject bestemd voor minister Vanderpoorten uit te werken. Op 22 januari 2000 had ook een contactvergadering plaats met de heer S. Baeyens, directeur Vlaams Agentschap Leonardo da Vinci te Brussel. Een DIKpilootvoorstel wordt ingewacht voor de sessie van oktober Op 2 februari 2001 werd het DIK-voorstel van pilootproject toegelicht op het kabinet van minister Vanderpoorten. De delegatie bestond uit mevrouw Versteegh (Alma), de heer Geens (VLHORA), Ing. De Marneffe (Ug) en Ing. Van Wichelen (DIK). De heer Luwel bevestigt dat minister Vanderpoorten het project wil steunen op basis van 1 manjaar voor de loopperiode van het project, samen met een werkingsbudget voor zover er een cofinanciering door DIK wordt aangebracht. Voor deze cofinanciering zal beroep worden gedaan op de Interreg IIIfondsen. Op 5 februari 2001 had een derde vergadering plaats van de DIK-werkgroep in de KHLim te Diepenbeek. Teneinde efficiënter te kunnen werken werd een stuurgroep opgericht bestaande uit mevrouw Versteegh (Alma), mevrouw Van Tol (Hora Est) en een afgevaardigde van DIK, eventueel later aangevuld met een vertegenwoordiger van de industrie. De eerste taak van deze stuurgroep is het aanvraagdossier Interreg III op te stellen. Een aanvraag zal ook ingediend worden bij minister Vanderpoorten. De universiteiten zullen niet meer afzonderlijk uitgenodigd worden. ALMA zorgt 10 I.M.- MAART 2001

11 im :58 Pagina 11 H OR A H OR A E S T E S T Gehouden te Hengelhoef op 2 december 2000 voor coördinatie. Naast Hora Est zullen ook Union Gramme, hogescholen Verviers (textiel) en Hoei (landbouw) uitgenodigd worden. Op 14 februari 2001 had een vergadering plaats met de heer Plees, Interreg, in het Provinciehuis in Hasselt, als voorbereiding voor het indienen van een Interreg III project. Wegens het feit dat het DIK-project zich in eerste instantie zal richten op het organiseren van stages en eindwerken dient ook de industrie als partner aangezocht. Als mogelijkheden worden vooropgezet de Euregionale kamers van Handel en Nijverheid met deelnemende kamers in de verschillende subregio s, VKW en of Unizo. DIK verzorgt de deelname van de industriële partners. Een eerste contact met Unizo heeft plaats te Brussel op 23 februari Besluit Wanneer alles normaal verloopt zal het DIK-project "Uitwisseling ingenieursstudenten in de Euregio " in de 2 helft van 2001 als pilootproject worden voorgesteld op de Europese ministeriële conferentie. Er zal een DIK-werkgroep met een bestoffing van minstens 2 personen worden opgestart welke vanaf het academiejaar 2001 een intensief uitwisselingsprogramma op het gebied van stages en/of eindwerken zal begeleiden. Naast de onderwijspartners zal ook de industrie van de Euregio bij het project worden betrokken. Ing. G.Van Wichelen, Voorzitter DIK. PILOOTPROJECT UITWISSELING INGENIEURSSTUDENTEN IN DE EUREGIO MAAS-RIJN. Abstract: Het totaal aantal ingenieursstudenten in de Euregio Maas-Rijn op zowel wetenschappelijk als hoger beroepsonderwijs bedraagt , dit is ongeveer 1/3 van de totale studenten populatie. In het kader van de bevordering van mobiliteit op de arbeidsmarkt en in het bijzonder in de Euregio s is het bovengenoemde feit een remmende factor in de bevordering van de grensoverschrijdende uitwisseling van technisch arbeidspotentieel. De noodzakelijke ontwikkelingen naar aanleiding van de in combinatie met de aanbevelingen uit het congres "Onbegrensd Talent, van Ingenieursstudenten in de Euregio" zijn het denkkader voor het bovengenoemde project. Via adhesiebetuigingen van zowel België, Nederland en Noord-Rijn is het streven naar uitbreiding en intensivering van bestaande samenwerking. Door deze adhesiebetuigingen kunnen de reeds bestaande bi-laterale samenwerkingen worden omgezet in concrete projecten. Om dit ambitieniveau te realiseren is het noodzakelijk een breed grensoverschrijdend draagvlak te bewerkstelligen tussen de Hogescholen en de Universiteiten in de Euregio Maas- Rijn in het perspectief van korte termijn en lange termijn doelen. Door gebruik te maken van de bestaande samenwerking tussen instellingen en cross-border netwerken (ALMA 4 universiteiten en HORA EST 13 Hoge scholen) en het Drielanden Ingenieurs Kontakt kan op korte termijn van start worden gegaan. 1. Op korte termijn: haalbare samenwerking ten behoeve van uitwisseling afstudeerwerken, waarbij de interactie tussen stages en praktisch werken wordt gerealiseerd 2. Op langere termijn: afstemming Euregionale ingenieursopleidingen naar een compatibel systeem in combinatie met duale afstudeermogelijkheden, waarin elkaars opleidingen worden erkend. Projectvoorstel Euregionale Ingenieursafstudeerwerken: DATABASE/SNELWEG, met opbouw en beheer van een stage/bedrijfsleven "bank" (ALMA netwerk heeft reeds een high capacity netwerk UM/LUC, Drielanden Ingenieurs Kontakt heeft de contacten met het bedrijfsleven ), een pro-actieve houding van de studenten is een vereiste; Samenwerkingsverbanden met oog op stages en/of afstudeerwerken, de toegevoegde waarde is dat het bedrijfsleven een vergroting van het wervingsgebied heeft en specialismen binnenhaalt die binnen de landsgrenzen niet te vinden zijn; Onderwijs verbreedt de contacten met het bedrijfsleven hetgeen voor universiteiten en hogescholen een belangrijk gegeven is; Inventariseren van de curricula ingenieursopleidingen; Erkenning van elkaars opleidingen zodat mobiliteit wordt gestimuleerd. (Ontwerpnotitie vanuit de permanente werkgroep : ALMA, HORA EST en VLHORA d.d ) 11 I.M.- MAART 2001

12 im :58 Pagina 12 INGENIEUR EN BEROEP Verslag van de VIK-werkgroep Onderzoek en ontwikkeling aan d Tijdens de periode werden door de werkgroep O & O volgende activiteiten georganiseerd: : Hogeschool Antwerpen. Uiteenzetting door Mevrouw Oleo, kabinet minister Van Mechelen, over beleidsnota : Katholieke Hogeschool Oostende. Uiteenzetting door de heer Marc Luwel, adjunctkabinetschef minister Vanderpoorten, over O & O aan de hogescholen : Hogeschool West-Vlaanderen, Kortrijk : Katholieke Hogeschool Kempen, Geel Een belangrijk aandachtspunt was het verwoorden van de desiderata van de hogescholen t.o.v. het beleid op het vlak van technologisch onderzoek. Hiernavolgend advies werd door de werkgroep met minister Van Mechelen op 24 oktober 2000 besproken. Situering Op hechtte de Vlaamse Regering haar goedkeuring aan een actie voor de bevordering en ondersteuning van technologisch onderzoek aan de hogescholen in Vlaanderen. Dit beantwoordde niet alleen de decretale opdrachten inzake projectmatig wetenschappelijk onderzoek & dienstverlening aan de hogescholen, maar vooral het overtuigingsvol signalement van een krachtig innovatief potentieel aan de hogescholen, valoriseerbaar voor o.a. onze KMO s. Dit overheidsinitiatief steunt op de vaststelling dat: 1. aan de hogescholen degelijk projectmatig onderzoek en dienstverlening wordt verricht, niettegenstaande hun te beperkte financiële en personele middelen; 2. de hogescholen, wegens hun vertrouwde samenwerkingsrelatie met KMO s, het kanaal bij uitstek vormen om beschikbare nieuwe technologieën naar de KMO s te promoten en te laten doordringen. De fondsen, die daartoe werden vrijgemaakt, beogen technologische projecten te subsidiëren waarbij de hogescholen, met andere R&D-platforms, worden aangesproken als verkenner, vertaler en verspreider van beschikbare nieuwe technologieën in KMO s. De belangrijkste doelstellingen van deze actie kunnen als volgt worden geresumeerd: 1. impuls geven tot opwaardering en valorisatie van het technologisch onderzoek aan de hogescholen; 2. een kader creëren waarbinnen de technologische kennis en het technologisch onderzoekspotentieel aan de hogescholen op een structurele manier kan worden geactualiseerd en verruimd; 3. door samenwerking met de hogescholen o.a. via HOBU- IWT-projecten, de technologische basis van onze KMO s verstevigen; 4. via dergelijke projecten en andere initiatieven, inzichtverbreding en verdieping van het technologisch R&D-potentieel aan de hogescholen bewerkstelligen met als afgeleide, een grotere betrokkenheid van de hogescholen bij de innovatieacties opgezet door de overheid tot stand brengen. Voor de projectuitvoering heeft de overheid de expliciete optie genomen de omvang van de projecten in hun opdracht, in de tijd en in de toe te kennen middelen te beperken. Dit vertaalt zich in een maximale subsidie van 12,5 mio BEF/project over 24 m. als uitvoeringstermijn. De hogescholen van hun kant hebben steeds gewezen op het beschikbaar R&D-potentieel dat het snelst en het meest doeltreffend kan gevaloriseerd worden via laag- 12 I.M.- MAART 2001

13 im :59 Pagina 13 n de hogescholen drempelige projectsubsidiëring gericht op het aantrekken van hooggekwalificeerde projectmedewerkers en op een verwerving van technologische uitrusting. Tussen 1997 en 2000 werden in dit kader 241 projectaanvragen ingediend door 18 hogescholen, voor een totaal bedrag dat +- 2,5 groter is dan het ter beschikking gesteld budget van mio BEF ( ). Er werden 84 projecten goedgekeurd. Vaststellingen 1. De HOBU-IWT-projecten beantwoorden aan: a. de reële behoefte aan een geavanceerd innovatieen concurrentiebeleid; b. een eigentijdse invulling van overheidsinitiatieven ter zake; c. de concrete vraag en het aanbod vanwege de hogescholen en vanwege de KMO s. 2. Het grote aantal projectaanvragen waarvan meerdere beantwoorden aan de door het IWT toegepaste kwaliteitsstandaarden, maar niet of onvoldoende kunnen gesubsidieerd worden, bewijst a. het hoog innovatiepotentieel aan de hogescholen: b. binnen de hogescholen, de bereidheid dit te mobiliseren en te valoriseren; c. derhalve de noodzaak de beschikbare middelen van het HOBU-IWT-fonds op korte termijn substantieel te verhogen. 3. Waar de projecten 1997 en 1998 recent zijn of worden gefinaliseerd, beschikken we over de eerste gegevens voor een doorlichting en evaluatie. 4. Een eerste scanning leert dat: a. de oorspronkelijke doelstellingen van het HOBU- IWT-fonds valabel blijven; b. voor weinig overheidsgeld veel wordt gerealiseerd ten behoeve van het technologisch innovatiepotentieel van onze KMO s en andere participanten; binnen- en buitenlandse gasten/partners van onze hogescholen die kennis hebben van HOBU- IWT-projecten, worden getroffen door de performante en snelle penetratie van de HOBU- IWT-acties, alsook van de resultaten ervan naar de gebruikers/kmo s toe; c. de omvang van de subsidie per project significant moet verhoogd worden zonder dat de ratio s personeel/werking/uitrusting significant moeten aangepast worden. 5. Binnen en buiten het hogescholenwerkveld wordt de doeltreffendheid en de doelmatigheid van het HOBUfonds-initiatief algemeen erkend. In deze context wordt tevens gewezen op het relevant effect van de HOBU- IWT-projecten op de bevordering van de kwaliteit van het onderwijs aan de hogescholen en op de versterking van de concurrentiële positionering van de betrokken vakgroepen/disciplines inzake projectmatig onderzoek, dienstverlening, permanente vorming, Dat er derhalve vanuit andere onderwijsgebieden binnen de hogescholen dan de technologische (vb. vanuit de gedrags- en maatschappijwetenschappen, gezondheidswetenschappen, kunstwetenschappen, ) vragen komen naar vergelijkbare initiatieven voor hun disciplines, is logisch. Wij kunnen dergelijke vragen onderschrijven en actief ondersteunen mits essentiële voorwaarden worden gerespecteerd (zie verder). 6. De inzet van de meeste projectmedewerkers om binnen de gestelde projecttermijn optimale resultaten te boeken, is uitstekend. Door hun ambitie om zoveel mogelijk "technologische resultaten" te bekomen, wordt vaak te weinig aandacht besteed aan de "diffusieacties" m.a.w. de T-verkenner en de T-vertaler geven te weinig ruimte aan de T-verspreider. Vastgesteld wordt dat de middelen qua personeel, werking en planning(tijd) die nodig zijn voor de toepassing en de verspreiding van de projectresultaten bij de gebruiker/het bedrijf én door het IWT én door de projectcoördinator en projectmedewerkers onderschat worden. Daarenboven wordt vastgesteld dat met de finalisering van een project, doorgaans de stroom van middelen en personeel stopt. Uitstekende opportuniteiten voor verdere valorisatie en implementatie van technologische innovatie en ontwikkelingen ten behoeve van bedrijven gaan hierdoor verloren. Dubbel jammer wordt het wanneer op het einde van het project de opgebouwde expertise samen met de medewerkers vertrekt. Kleine beleidsacties met een beperkte budgettaire weerslag zouden in deze relevante synergieën, surplussen en andere extra s kunnen tot stand brengen. Met een klein forfait per hogeschool die aan het HOBU-IWT-fonds participeert, zou de technologische adviseerdienst naar o.a. de KMO s overeenkomstig de beleidsopties van de overheid, mede vanuit de hogescholen performant kunnen uitgebouwd worden. Op deze wijze zou de verspreiding van de projectresultaten doeltreffender kunnen gerealiseerd worden. Op deze wijze zou de verspreiding van de projectresultaten doeltreffender kunnen gerealiseerd worden. Bovendien zou men de mogelijkheid creëren tot publicatie onder een of andere vorm van de projectresultaten. En de subsidiërende instanties én de projectcoördinator/-medewerkers kunnen hiervan alleen maar beter worden. Deze stroom van realisaties, samen met de kennis en ervaring van de bedrijfsapplicaties, zou tevens een geschikte drager zijn voor de uitvoering van doctorale werken. Aldus zou het samenwerkingsplatform tussen de academische promotor van een doctoraat en de hogeschool inzake doctorale activiteiten kunnen verbreed worden. 13 I.M.- MAART 2001

14 im :59 Pagina 14 INGENIEUR EN BEROEP Voorstellen en aanbevelingen 1. De finaliteiten van het HOBU-fonds als technologiefonds behouden. 2. Het budget van het HOBU-fonds verhogen van 240 mio BEF/jaar tot 450 mio BEF/jaar. 3. De maximum subsidie per project verhogen van 12,5 mio BEF naar minstens 15 mio BEF over 24 maand. De rubrieken personeel/werking/uitrusting binnen de huidige ratio s overeenkomstig verhogen. 4. Indien de overheid overweegt analoge initiatieven als het HOBU-IWT-fonds op te starten ten behoeve van andere onderwijs- en R&D-domeinen binnen de hogescholen dan de technologische, dan juichen wij dit toe op voorwaarde dat de schaarse middelen binnen het bestaande HOBU-IWT-fonds niet verdund worden. Onze ervaringen met het IWT zijn dermate positief dat het HOBU-IWT-fonds als technologiefonds het best verankerd blijft met het IWT. De verkenning, vertaling en verspreiding van valoriseerbare resultaten uit andere onderwijs- en R&Ddomeinen kan het meest doeltreffend gebeuren via specifieke kanalen aangepast aan de eigenheid van de doelgroep(en). De horizontaal gestructureerde programmatie binnen het Vlaams wetenschaps-, technologie- en innovatiebeleid over multipele sectoren en wetenschapsdomeinen, biedt hiertoe uitstekende mogelijkheden. 5. De bestaande participatiemogelijkheden van hogescholen aan beleidsinitiatieven van de Vlaamse Regering inzake Onderzoek en Ontwikkeling (O&O); Onderwijs en Vorming (O & V); Wetenschap en Technologie (W & T); Onderwijskundig, Beleids- en Praktijkgericht Wetenschappelijk Onderzoek (OBPWO); Strategische Technologieën voor de bevordering van Welzijn en Welvaart (STWW); Toegepast Wetenschappelijk Onderwijs Leefmilieu (TWOL); wetenschappelijk en maatschappelijke dienstverlening bij de (academische) aanvragers en coördinatoren van dergelijke projecten meer "gestuurd aanbevelen" quod non een partnership met de hogescholen met een expliciete bonus honoreren. 6. Een grotere en adequatere betrokkenheid van de hogescholen, en via deze van de technologische departementen en van de VIK bij de voorbereiding van het overheidsbeleid inzake technologie en innovatie is dringend noodzakelijk. Dit blijft een aloude, maar nog niet of onvoldoende ingevulde vraag van de VIK. Wij zijn er van overtuigd dat de VIK en de hogescholen een relevante inbreng kunnen hebben in de voorbereiding en ontwikkeling van overheidsinitiatieven m.b.t. Flanders Technology International (FTI), STWW, clusters, technologische adviesdiensten, Actieprogramma Informatietechnologie (ITA-II), demoprojecten, bilaterale en multilaterale samenwerkingsinitiatieven, VRWB, De beleidsoptie tot hervorming van de VRWB in een dakstructuur met een academische deelraad en een economisch-technologische deelraad biedt daartoe een eerste en uitstekende aanzet. De VIK en de hogescholen kunnen in de economische deelraad een betekenisvolle inbreng hebben samen met en ten behoeve van de KMO s en andere economisch-industriële partners. 7. In onze vaststellingen (zie hoger) is de noodzaak aangetoond van een beperkte forfaitaire ondersteuning van de technologie-innovatie-activiteiten binnen elke hogeschool die participeert aan het HOBU-IWTfonds. Dit forfait kan beperkt worden tot 12 à 15 (naar de toekomst toe) mio BEF/jaar m.a.w. de subsidie van één (1) HOBU-IWT-project. Hiermee zal een hogeschool-iwt-technologie-cel worden opgericht die performanter dan tot heden met OP en ander gekwalificeerd contractueel personeel vanuit de hogeschool volgende acties zal ontwikkelen met een aantoonbare positieve return voor de overheid en voor het IWT: daadwerkelijke uitbouw van adviseerdiensten; bredere marktverkenning van KMO s om hen te mobiliseren tot participatie aan de technologieacties van de overheid/iwt; betere communicatie, informatieverstrekking en begeleiding naar KMO s toe bij de voorbereiding van o.a. HOBU-IWT-projecten; resultaatgerichte diffusie en applicatie van projectresultaten in bedrijven; verspreiding van resultaten door publicaties; valorisatie van IWT-spin-offs en IWT-vindingen via doctorale werken (met < 2 mio BEF/jaar (binnen het forfait) kunnen minstens 4 doctorandi tijdens hun kritische aanloopperiode begeleid worden). Een dergelijke technologie-cel biedt de overheid een unieke kans tot concretisering van een HOBU- BOF! Er werd voornamelijk aandacht besteed aan het promoten van het wetenschappelijk-technologisch onderzoek aan de hogescholen inzonderheid via HOBU-fonds, KIV, MKB en KMO-innovatieprojecten. Als belangrijkste resultaat van onze actie dient het verhogen van het budget van het HOBU-fonds vermeld van 170 naar 240 miljoen per jaar in 2000, het opentrekken van KMO-kredieten van 400 miljoen via het VIS naar de hogescholen (ontwerp momenteel nog bij de Europese commissie) en het programma tot stimulering van technologische innovatie bij KMO s (800 miljoen BEF). Zeer positief dient ook vermeld de evaluatie van HOBU-fonds, KIV en MKB welke zowel intern (via IWT) als extern (via minister) werd opgemaakt. 14 I.M.- MAART 2001

15 im :59 Pagina 15 HOBU-Fonds Vooreerst dienen we de doelstelling te vermelden welke toenmalig minister Vandenbrande in 1997 vooropstelde bij het opzetten van het HOBU-fonds, namelijk het opwaarderen van het technologisch onderzoek aan de Vlaamse hogescholen en anderzijds een betere verspreiding van de technologiekennis naar de Vlaamse bedrijven, inzonderheid de KMO s. Het oorspronkelijke budget van 170 miljoen werd zowel in als 1999 volledig opgenomen en volstond niet om alle waardevolle projecten te betoelagen. In 2000 werd het budget dan ook tot 240 miljoen opgetrokken. Het opstarten van het HOBU-fonds volgt uit de herorganisatie van de taakstelling van de hogescholen, namelijk het organiseren van projectmatig wetenschappelijk onderzoek en maatschappelijke dienstverlening (decreet 14 juli 1994). Een onderzoek van de HOBU-projecten van en 1999 leert ons volgende zaken: Aantal bij aanvragen betrokken hogescholen Door 31 campussen werd minstens 1 aanvraag ingediend, waarvan 17 in 1997; 16 oude en 1 nieuwe in 1998; 20 oude en 2 nieuwe in In totaal zijn 13 hogescholen bij de 58 projecten betrokken: 9 in 1997; 13 in 1998 en 13 in Hogescholen dienden 38 van de goedgekeurde 58 projecten in. Betrokken wetenschappelijke partners Deze bedragen 121 deelnames van de 58 projecten verdeeld als volgt: Vlaamse universiteiten: 43 % Bedrijven: 25 % Vlaamse onderzoeksinstelllingen: 20 % Niet Vlaamse universiteiten: 9 % Diverse: 3 % Verdeling bedrijfsdeelnames en gebruikerscommissie Het totaal aantal gebruikers betreft 394 bedrijven en 35 andere partners (federaties, e.d.). Van de 394 bedrijven zijn 91 grote bedrijven en 303 KMO s. Inzet middelen Er werden in totaal 181 projecten ingediend. De slaagkans bedraagt over de periode : 32%. Wat de verdeling van de budgetten betreft hebben we volgende gegevens: Totaal Totaal Totaal werking Algemeen personeel uitrusting totaal Aandachtspunten Sterke punten In afwezigheid van andere financieringsbronnen, slaagt het HOBU-fonds er in een belangrijke hoeveelheid middelen voor projectmatig toegepast onderzoek en dienstverlening naar goede projecten in de Vlaamse hogescholen te kanaliseren. De formule slaat duidelijk aan bij de hogescholen. Onder de onderzoeksgroepen met activiteiten met een rechtstreekse interesse vanuit bedrijven, is er een goede spreiding van de deelname. Een groot aantal bedrijven, inzonderheid KMO s, participeert actief in de projecten. De projecten gebeuren in samenwerking tussen de hogescholen, de bedrijven en de universiteiten en onderzoeksinstellingen. Zwakke punten De budgettaire middelen laten niet toe alle projecten van voldoende kwaliteit en relevantie te steunen. Slechts die onderzoeksgroepen/thema s waarvoor een economische finaliteit en belangstelling op korte termijn vanuit de bedrijven bestaat komen in het HOBU-fonds aan bod. Uitdagingen Na 3 jaar ervaring met deze maatregel dient geanalyseerd te worden in hoeverre de sterke punten aansluiten bij de verwachtingen en de zwakke punten aanleiding moeten geven tot bijsturing. Wat de zwakke punten betreft werd gedeeltelijk tegemoet gekomen aan de onvoldoende budgettaire middelen door het verhogen van het budget in De opmerking dat slechts thema s aan bod komen met economische finaliteit op korte termijn is ons inziens een gevolg van het wettelijk voorziene karakter van projectmatig wetenschappelijk onderzoek aan de hogescholen. Ook de externe evaluatie door het MERIT t.o.v. KIV en MKB was positief. Citeren we uit het MERIT-verslag: "91,7 % van alle KIV-bedrijven zeggen dat het ingediende project heeft bijgedragen aan de versterking van het technologisch vermogen van het bedrijf. 75 % Meent dat het geleid heeft tot een meer strategische aanpak van O&O-activiteiten, het innovatieve denken vergroot heeft evenals het zelf ontwikkelen van nieuwe producten. Ook zijn ze zeer positief over de samenwerking met de hogescholen, zowel in KIV als in MKB-projecten". Ing. G.Van Wichelen, Voorzitter werkgroep O&O 15 I.M.- MAART 2001

16 im :59 Pagina 16 INGENIEUR EN BEROEP Nieuwe trends in de ICT-sector Op 22 februari vond de startvergadering plaats van het nieuwe Centrum Industrie van de Vlaamse Ingenieurskamer. Op de uitnodiging stond het Centrum kort omschreven als denktank voor leidinggevend industrieel ingenieurs in de industrie. Ing. Ivan Born, voorzitter van het VIK-Centrum Industrie lichtte dit toe tijdens zijn maidenspeech: "In tijden waarin alle industriële sectoren snelle ontwikkelingen doormaken is het voor elke ingenieur niet alleen erg belangrijk om op de hoogte te blijven van evoluties in het eigen vakgebied, maar ook om ideeën op te doen die aangereikt worden vanuit andere sectoren en disciplines. Het centrum wil aan VIK-leden en geïnteresseerden een forum bieden voor ontmoeting rond actuele thema s. Dit gebeurt in een ontspannen sfeer met hapje en drankje." Telindus vice-voorzitter Jan De Schepper maakte van de eerste avond een ongemeen boeiend evenement. Een samenvatting. De toekomst voorspellen is nooit gemakkelijk. In de ITsector is de toekomst ook niet meer wat hij geweest is. Een internetjaar bestaat op het ogenblik slechts uit drie maanden. Als je in de sector werkt merk je de razendsnelle ontwikkelingen niet echt, maar als je er één jaar uit weg bent heb je drie maanden nodig om bij te benen. Generaties gebruikers volgen elkaar snel op. De laatste drie maanden is er 1000 miljard dollar uit de markt getrokken door de relatieve implosie in ICT-sector. Uiteindelijk wist ieder die bij de sector betrokken was dat zoiets stond te gebeuren - vroeg of laat moest de markt zichzelf wel corrigeren. Maar een complete déconfiture is het niet geworden en zal het ook nooit worden. IT blijft van essentieel belang voor de ganse economie. Bedrijven kunnen wat betreft het aspect innovatie in drie soorten verdeeld worden: 1. bedrijven die steeds nieuwe producten op de markt brengen (3M) 2. bedrijven die de ontwikkelingen bij de innovators volgen en erop inspelen. Ze brengen producten op de markt die goedkoper en concurrentiëler zijn 3. laatkomers die achterblijven. De eerste twee soorten bedrijven sturen de markt. Ze drijven op intuïtief management en niet zozeer op rationaliteit. Daardoor moeten businessplans gerelativeerd worden. Een businessplan is immers een economisch model dat gebaseerd is op rationaliteit en logica. Kenmerken van de economie op dit ogenblik: de markt wordt erg volatiel met toenemende consolidaties tussen sectoren in plaats van tussen bedrijven de competitie ligt erg hoog en komt dikwijls uit een andere hoek dan de eigen niche. Soms komt de competitie zelfs van het eigen huis: CEO s starten zelf een initiatief vanuit de overweging dat als zij het niet doen, de concurrentie het wel zal doen ondanks het feit dat de E-hype voorbij is zijn er grote opportuniteiten. Mega-trends de waardenschaal van bedrijven zal er tussen dit en drie jaar helemaal anders uitzien er is een trend naar toenemende veranderingen en acquisities competenties worden belangrijk. Medewerkers worden daardoor ook belangrijk. Immers, competenties zitten in je hoofd. Er is een trend om te investeren in core-competenties, daar zit immers de winst en de meerwaarde en de rest te outsourcen. Als je dit niet doet blijf je zitten met een verborgen kost snelheid en timing worden belangrijk er is een grote druk op productiviteit en kostenbeheersing 16 I.M.- MAART 2001

17 im :59 Pagina 17 one to one marketing gaat, zij het tot een bepaalde limiet toenemen markttransparantie wordt groter toenemende specialisatie naar één kerntaak zorg dat je in één ding de beste wordt. Commodity magnet afstands- en mobiele toepassingen zullen elk jaar met 40% groeien kabelmodems zullen elk jaar met 50% groeien CRM software zal elk jaar met 40% groeien in E-business zullen er nieuwe regels komen voor websitegebruik. Major Corporate initiatives Major corporate initiatives for Y2K 2. Internet-Extranet-Intranet 3. Application Management (ERP) 4. Security 1. Internet-Extranet-Intranet 2. Application Management (ERP, ASP) 3. Security 4. VPN 1. Web Technology - application mangement 2. Security 3. VPN 4. Service desk 5. Nt Migration 5. Police Based Networking 5. M Commerce Boodschap: blijf weg uit de lage kwadrant rechts onderaan door strategieën uit te zetten die waardenverhogend, process en service innoverend en marktgefocust zijn. 6. Network & Systemmanagement 7. VPN 8. Help Desk - Service Desk Trends in organisaties 6. Servicedesk 7. Mobile Computing 8. Network & Systemmanagement 6. NMS 7. Policy based Networking 8. Knowledge management Mega ICT Trends meer allianties tussen process companies en technology companies tegen 2003 zullen _ van de bedrijven outtasking gaan doorvoeren tegen 2003 zullen _ van de bedrijven VPN gebruiken hardware verkopers en software bedrijven worden service bedrijven PC-gestuurde economie gaat over internet-economie naar mobiele economie Dial Tone gaat over Web Tone en ERP Tone naar Trading Tone en CRM Tone interne communicatie wordt externe communicatie en voice wordt data er is een evolutie van contact en connectie naar verbindingen mèt inhoud. De media spelen hierin een grote rol. ICT toepassing van de trends IP-CRM gestuurde Netwerking-Wireless- Security in 2002 zal ondanks het feit dat de E-hype over is 20% van het IT budget en 25% van IT inkomsten naar E-business gaan 15% van het IT budget en 15% van de IT inkomsten naar veiligheid gaan 10% van het IT budget en 3% van de IT inkomsten in netwerkintegratie en management gaan zal TV/IP telefonie meer en meer convergeren in 2003 zullen 70% van de bedrijven een totaal vernieuwde datatransmissie hebben UMTS en breedband satellietsystemen groeien in 2004 zullen mediabedrijven een belangrijke rol gaan spelen in het telecommarkt wat betreft het verkeer internet en intranet zullen meer dan 50% van het totaalverkeer uitmaken in 2002 voice-, video-, data-, LAN- en Wanverkeer zullen verder groeien er is een evolutie om de traditionele organisatievormen en business-modellen om te bouwen tot flexibele, vlakke en snelle organisaties. Ook zullen er meer e-organisaties en e-organisatiemodellen komen trend naar project en procesgestuurde organisaties klantgerichte aanpak met minder medewerkers, maar met intelligentere en meer competente medewerkers HRM wordt minder gezien als een kost maar als een basis om de organisatie op te bouwen evolutie van manager naar leider. Dit houdt verband met de intuïtieve aanpak waardoor bedrijven gestuurd worden. De procedures en schema s die de klassieke manager hanteert maken plaats voor persoonlijke emotionele en intuïtieve leiderschapskwaliteiten. Bij Telindus rapporteren de managers aan de leiders. Een business-plan kan doorkruist worden door nieuwe ideeën die het veranderen van strategie kunnen noodzakelijk maken. Bedrijven worden lerende organisaties (bij Telindus gaat 10 tot 15% van de arbeidstijd naar training) met een eigen bedrijfscultuur en discipline die steunt op de intern aanwezige en opgebouwde waarden van de medewerkers. De waarden worden niet meer opgelegd door externe instanties maar worden bij de eigen medewerkers gevonden. Ze genereren principes die het gedrag en de cultuur in het bedrijf bepalen. Er ontstaat een corporate identity met een duidelijke visie en missie die authentiek is en niet het resultaat van het denkwerk van een of ander extern bureau. 17 I.M.- MAART 2001

18 im :59 Pagina 18 INGENIEUR EN BEROEP Trends in IT-afdelingen dat je de markt moet delen door prijszetting je moet segmenteren met je eigen PVC moet werken en ga je innovatief tewerk waarbij je de concurrentie wel volgt maar ze niet als referentiebasis voor je eigen doelen neemt steeds op zoek gaat naar toegevoegde waarde en competitieve voordelen synergieën zoekt bij bedrijven die dezelfde waarden kunnen delen VVC toevoegt aan PVC Uitdagingen voor bedrijven Strategies for Growth Liggen in de zoektocht naar innovatie, snelheid en differentiatie, het aanwenden van de interne knowhow, loyaliteit bij de klant door verhoogde service, kostenreductie en verhoogde productiviteit. Conclusie Er is al een economisch schokeffect geweest waarbij heel wat ondernemerszin is tentoongespreid. Deze trend zal aanhouden. Er zullen nog economische schokken komen door industriële innovaties. De trigger van de veranderingen zit bij de industriële wereld en veel minder bij de academische wereld. In plaats van loutere fusies gaat de industrie op zoek naar convergenties. Cash en rendabiliteit worden belangrijker dan omzet. Het besef dat echte kennis een schaars goed is, is ondertussen wel doorgedrongen. De consequentie is dat die kennis zorgzaam dient gemanaged met een aangepaste HR- en opleidingsstrategie binnen de bedrijven. De beweging die een nieuwe meerwaarde zichtbaar maakt bestaat in het nemen van de nodige afstand van de eigen productiemethodes èn van die van je concurrenten (eerste twee lijnen). Daardoor stap je af van conventies die inhouden: dat je moet vertrekken met wat je op dit ogenblik in huis hebt aan knowhow dat de concurrentie je strategie bepaalt Door al deze ontwikkelingen hebben sommige jonge ingenieurs een voetbalmentaliteit waarbij ze voortdurend het gevoel hebben dat ze na een geslaagd seizoen in de transferperiode zitten. In plaats van de blik star op het loonbriefje gericht te houden is het op de lange duur lonender de eigen waarden, competenties en vaardigheden te ijken op het bedrijf waar je werkt. Ed De Winter Tweede samenkomst Centrum Industrie: donderdag 29 maart-20u00, VIK-Huis, Wommelgem Thema: Convergenties in ICT Spreker: Erwin Welleman Business Manager Benelux Muxum Programma: Men beweert dikwijls dat datacommunicatie alsmaar complexer wordt. Niets is minder waar. De complexiteit van de hedendaagse ICT-omgevingen heeft niets te maken met de technologie. De echte reden van de complexiteit ligt in de verschillende convergenties (samensmeltingen) tussen de bestaande ICT domeinen. Professioneel ICT business development is enkel mogelijk als men een inzicht heeft in deze domeinen enerzijds, en kennis van convergentietrends anderzijds. Tijdens dit seminarie krijgt u een bondig overzicht van de belangrijkste ICT-domeinen en convergentiegolven. Praktische voorbeelden illustreren het belang van convergenties en de impact die ze zullen hebben op uw privéen professionele omgeving. 18 I.M.- MAART 2001

19 im :59 Pagina 19 Departement jongerenwerking European young Engeneers (EYE) en VIK-jongerenweekend Aan alle studenten Ing. en jonge industrieel ingenieurs: zorg dat je er als de kippen bij bent! Graag nodig ik jullie uit deel te nemen aan het dertiende EYE-weekeinde dat doorgaat van 4 tot en met 6 mei Plaats van het gebeuren is ditmaal Copenhagen, hoofdstad van Denemarken. Hierbij de uitnodiging van de huidige EYE President Peter Johansen. Wat er te gebeuren staat tijdens het weekeinde van de European Young Engineers kan niet beter verwoord worden. The president of EYE reports: Conference on Knowledge 4th to 6th May 2001 The Society of Danish Engineers and The Danish Society of Young Engineers have the great honour to invite delegates from European Young Engineers and other young European engineers to the capital city of Denmark. Copenhagen provides modern surroundings for a successful EYE-meeting. Participants will have a chance to meet with other young European engineers both on a social and professional level. The main subject of the conference is knowledge. How does society and industry adapt to the change towards an industry based on knowledge instead of commodities in the traditional sense? How is knowledge as a commodity best put to use in the daily working life of young engineers? As one of the interesting European cities Copenhagen allows you to experience an EYE-meeting in a nice atmosphere and environment. Therefore we have also arranged activities which give you the opportunity to experience Copenhagen by day and night, so that you can meet Denmark while you are here. You will soon be able to register for the conference. Our Web-master Jakob Jensen is working hard on getting all information available for you. Send an E- mail to and your president/council member of EYE will advise you, when it is possible to register. We all look forward to seeing you in Copenhagen. On behalf of the Danish EYE-group, Peter Johansen President of EYE Het VIK Jongerenweekeinde van 29 juni tot en met 1 juli Mocht Denemarken niet in je agenda passen schrijf dan nu in voor het spetterend VIK-jongerenweekeind van 29 juni tot en met 1 juli De Bosgeus ligt in het prachtig glooiend landschap van het West-Vlaamse Heuvelland. Met zijn vijf dagzalen biedt het alle mogelijkheden aan verblijvende groepen. Er zijn ook twee trekkershutten op het domein De Bosgeus, Dranouterstraat 24, 8950 Heuvelland Nieuwkerke. Interesse voor één of beide activiteiten? inlichten bij Vicky Van De Sompel, tel , of aan Ing. Bart Demol 19 I.M.- MAART 2001

20 im :59 Pagina 20 INGENIEUR EN BEROEP Nooit meer werken Ingenieurs en telewerk - het lijkt de evidentie zelf. Immers, het zijn de ingenieurs die met hun eeuwige gesleutel aan draden, schermen en chips de technologie ervoor hebben ontwikkeld. Dankbaar gebruik makend van de sterke positie die ze innemen als ontwikkelaars zien ingenieurs natuurlijk ook als eersten de mogelijkheden voor hun eigen, heel persoonlijke bedrijfsreorganisaties immers, the proof of the pudding is in the eating. Toen ze een halve eeuw geleden met een paar meter snoer en wat bakeliet telegraaf en telefoon ineengeknutseld hadden gingen ze die prompt ook zelf gebruiken. Ingenieurs zijn dat nu eenmaal aan zichzelf verplicht. De ICT-sector is dan ook de eerste geweest waar telewerk vrijwel onmiddellijk werd toegepast. Ondertussen zijn andere sectoren waarin informatie, kennis en communicatie belangrijk zijn (banken, pers, consultancy, verkoop) op de kar gesprongen. Maar ook traditionelere sectoren, ja zelfs de overheid! beginnen de voordelen te zien. Maar is het transplanteren van jonge hersens onder oude schedelpannen wel zo evident? Telewerk: wat? Telewerk maakt gebruik van computer en gsm en doorbreekt de geografische en mentale scheiding tussen werken en niet-werken. Er zijn verschillende mogelijkheden: twee dagen per week thuiswerk, twee dagen in een telewerkkantoor en één dag in het hoofdkantoor - vier dagen thuis en één dag mobiel vanuit een vliegtuig...met een laptop en een gsm kan je overal productief zijn. Met een laptop en een gsm kan je overal productief zijn Onderzoek toont aan dat telewerk slechts lukt in een omgeving die echt kan afstappen van traditionele hiërarchische reflexen en meer doet dan alleen lippendienst bewijzen aan het idee flexibiliteit. Telewerk wil veel meer dan alleen maar files vermijden. Het veronderstelt een totaal andere visie op arbeid en maatschappij. Essentieel gaat het om het relativeren van een diepgewortelde visie op arbeid die steeds gebaseerd is geweest op ondergeschiktheid en controle. De laatste decennia hebben managementgoeroe s uit alle hoeken van de wereld een oneindig aantal organisatieconcepten gelanceerd die op een of andere manier tornen aan de klassieke productiemethodes en arbeidsverhoudingen Maar evenzovele keren worden de nieuwe modellen bij het groot vuil gezet. Waarna de voordeur weer wijd openzwaait en de volgende organisatieprofeet weer even vrolijk wordt binnengelaten. En dan komt er uit een onverwachte hoek een nieuwe technologie die de zaak pas echt vaart geeft. De ICT-bedrijven die de nieuwe communicatiemiddelen hebben ontwikkeld zijn geëvolueerd in een heel andere bedrijfscultuur dan de omringende. Traditionele productiewijzen genereren een arbeidsethos dat controle en hiërarchie essentieel acht. Maar die begrippen staan haaks op de O&O-voorwaarden die vrijheid, flexibiliteit, persoonlijke gedrevenheid, teamwork en vertrouwen veronderstellen. Waardevolle realisaties d.w.z. gebaseerd op geïnterioriseerde waarden, veronderstellen vertrouwen: zelfvertrouwen, vertrouwen op eigen intuïtie, geloof in de missie en vertrouwen in de context waarin men zijn onderzoek verricht. Dit zijn basisvoorwaarden in de O&Owereld, maar niet noodzakelijk in andere sectoren van de industriële omgeving. O&O inspanningen genereren niet alleen technische innovaties voor nieuwe producten en productiewijzen maar ze creëren ook andere arbeidsverhoudingen. Of hoe ingenieurs zonder erop aan te sturen niet alleen de eigen sector, maar heel het maatschappelijk weefsel beïnvloeden. Wettelijk is het allemaal mogelijk zonder al te veel administratieve obstakels: de telewerker blijft verbonden door een gewone arbeidsovereenkomst. Zijn statuut is een variant van die van huisarbeider die ook onder de algemene wet op de arbeidsovereenkomsten van 3/7/78 valt. De overeenkomst moet voor elke telewerker afzonderlijk en schriftelijk opgesteld worden, eventueel in een bijlage aan het arbeidscontract als de werknemer al in dienst is. Het contract moet de werkplaats, de omschrijving van het werk, het loon en de vergoeding van de kosten die verbonden zijn aan het telethuiswerk vermelden. Er zijn de aanpassingen in bekabeling, aankoop van computers, verwarming...er wordt aangenomen dat deze aanpassingen 10% van het brutoloon kunnen bedragen, ten laste te nemen door de werkgever. Een gemiddelde kost van BEF is reëel. De kosten kunnen hoger liggen. De werknemer kan de installatiekosten aan de hand van facturen bewijzen voor zijn werkgever. De kosten zijn kosten eigen aan de werkgever en er worden dus geen belastingen of sociale zekerheidsbijdragen op betaald. Om discussies te voorkomen is het aan te raden om in de overeenkomst heel duidelijke afspraken vast te leggen over 20 I.M.- MAART 2001

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

MEMORANDUM. voor het beleid op politiek en academisch vlak

MEMORANDUM. voor het beleid op politiek en academisch vlak MEMORANDUM voor het beleid op politiek en academisch vlak Academiseren? Laat het ons dadelijk goed doen! VIK-memorandum voor het beleid op politiek en academisch vlak. - 2 - De graad en het diploma van

Nadere informatie

Het Dream-project wordt sinds 2002 op ad-hoc basis gesubsidieerd.

Het Dream-project wordt sinds 2002 op ad-hoc basis gesubsidieerd. Naam evaluatie Volledige naam Aanleiding evaluatie DREAM-project Evaluatie DREAM-project De Vlaamse overheid ondersteunt een aantal initiatieven ter bevordering van het ondernemerschap en de ondernemerszin.

Nadere informatie

Ontwerp van samenwerkingsakkoord

Ontwerp van samenwerkingsakkoord Ontwerp van samenwerkingsakkoord Tussen: de Franse Gemeenschap Vertegenwoordigd door Mevrouw Fadila LAANAN, Minister van Cultuur, Audiovisuele Zaken, Gezondheid en Gelijkheid van Kansen En: de Vlaamse

Nadere informatie

COMMENTAAR BIJ DE OPROEP VAN DE ONDERWIJSMINISTERS AAN DE HOGER ONDERWIJS- EN ONDERZOEKSINSTELLINGEN IN DE REGIO'S BREMEN, NEDERLAND,

COMMENTAAR BIJ DE OPROEP VAN DE ONDERWIJSMINISTERS AAN DE HOGER ONDERWIJS- EN ONDERZOEKSINSTELLINGEN IN DE REGIO'S BREMEN, NEDERLAND, COMMENTAAR BIJ DE OPROEP VAN DE ONDERWIJSMINISTERS AAN DE HOGER ONDERWIJS- EN ONDERZOEKSINSTELLINGEN IN DE REGIO'S BREMEN, NEDERLAND, NEDERSAKSEN, NOORDRIJN-WESTFALEN EN VLAANDEREN BETREFFENDE DE GRENSOVERSCHRIJDENDE

Nadere informatie

pilootprojecten (deel 1) Oost-Vlaanderen

pilootprojecten (deel 1) Oost-Vlaanderen pilootprojecten (deel 1) Oost-Vlaanderen dhr. Arne Oosthuyse projectcoördinator Voka - Kamer van Koophandel O-Vl. VON-sessie: Allochtoon ondernemerschap in Vlaanderen Donderdag 9 juni 2011 Huis van de

Nadere informatie

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking

Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Startnotitie Digitaal Platform voor presentatie van het beste en mooiste van de Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen - Nederland Brussel, april 2014 CVN heeft

Nadere informatie

SBO economisch programmadeel Handleiding voor de participatie van bedrijven (versie januari 2016)

SBO economisch programmadeel Handleiding voor de participatie van bedrijven (versie januari 2016) SBO economisch programmadeel Handleiding voor de participatie van bedrijven (versie januari 2016) 1. Situering van deze handleiding Voorliggende handleiding is bedoeld voor bedrijven die wensen betrokken

Nadere informatie

MAAK WERK VAN EEN INNOVATIEVE ORGANISATIECULTUUR IN UW KMO

MAAK WERK VAN EEN INNOVATIEVE ORGANISATIECULTUUR IN UW KMO DETAILED CURRICULUM MAAK WERK VAN EEN INNOVATIEVE ORGANISATIECULTUUR IN UW KMO Innovatie is noodzakelijk om in de huidige hyper-competitieve, internationale en volatiele markt continuïteit te kunnen verzekeren.

Nadere informatie

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek SBO maatschappelijke finaliteit Prof. Dr. Ann Jorissen (UA) IWT, 11 januari 2010 1 Effective Governance of Private Enterprises: the influence

Nadere informatie

19/11/07. Vervolg project technologiemarketing

19/11/07. Vervolg project technologiemarketing 19/11/07 Vervolg project technologiemarketing Project management structuur vervolg TIS project Stuurgroep Kennis instelling Prof Dr Wim Vanhaeverbeke Industrie FIT IWT Kenniscentrum Voka KVKM Promotor

Nadere informatie

Gecoördineerde tekst:

Gecoördineerde tekst: Gecoördineerde tekst: Decreet van 27 oktober 1998 houdende de erkenning en subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur (B.S.22-12-1998) Decreet

Nadere informatie

Zorg om talent: van inzicht naar implementatie

Zorg om talent: van inzicht naar implementatie Zorg om talent: van inzicht naar implementatie Johan Hellings voorzitter Zorgvernieuwingsplatform ViA Ronde Tafel, Brussel, 18 februari 2013 Flanders Care Bredere kader = Gekaderd in doorbraak warme samenleving

Nadere informatie

RDS/SPB/001 - SPORTS BETTING ADVISER VERANTWOORDELIJKHEDEN I.V.M. INFORMATIEBEVEILIGING EN VERANTWOORD SPEL

RDS/SPB/001 - SPORTS BETTING ADVISER VERANTWOORDELIJKHEDEN I.V.M. INFORMATIEBEVEILIGING EN VERANTWOORD SPEL Functiedetail FUNCTIE : RDS/SPB/001 - Sports Betting Adviser AFDELING : Operations & Subsidies DATUM LAATSTE AANPASSING: 01.04.2014 Job architecture VERANTWOORDELIJKHEDEN I.V.M. INFORMATIEBEVEILIGING EN

Nadere informatie

Uw netwerk voor succesvol ondernemen in de Brusselse metropool. Metropolitan

Uw netwerk voor succesvol ondernemen in de Brusselse metropool. Metropolitan Uw netwerk voor succesvol ondernemen in de Brusselse metropool Metropolitan Voka Metropolitan bouwt aan de Brusselse metropool Voka, het Vlaams netwerk van ondernemingen, bundelt zijn werking in de Brusselse

Nadere informatie

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio.

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio. Flanders Smart Hub 1. Waarom dit project? 2. Wie maakt deel uit van dit project? 3. Vanwaar komt de naam? 4. Het vertrekpunt van het project 5. Actiedomeinen 6. Wat zijn onze doelstellingen? 7. Logistiek

Nadere informatie

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband WESTHOEK BUSINESS DISTRICT een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband AGENDA 1. Missie, doelstellingen en taakstellingen van Westhoek Business District 2. Inspirerende

Nadere informatie

VLAAMSE RAAD VOORSTEL VAN DECREET. - van de heer G. Moens C.S. - houdende erkenning van het Postuniversitair Centrum Limburg TOELICHTING

VLAAMSE RAAD VOORSTEL VAN DECREET. - van de heer G. Moens C.S. - houdende erkenning van het Postuniversitair Centrum Limburg TOELICHTING Stuk 167 (1985-1986) - Nr. 1 VLAAMSE RAAD ZITTING 1985-1986 13 OKTOBER 1986 VOORSTEL VAN DECREET - van de heer G. Moens C.S. - houdende erkenning van het Postuniversitair Centrum Limburg TOELICHTING DAMES

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

ADVIES 77bis. Beleidsbrief 2001-2002 'Wetenschaps- en Technologisch Innovatiebeleid' HOOFDLIJNEN

ADVIES 77bis. Beleidsbrief 2001-2002 'Wetenschaps- en Technologisch Innovatiebeleid' HOOFDLIJNEN ADVIES 77bis Beleidsbrief 2001-2002 'Wetenschaps- en Technologisch Innovatiebeleid' HOOFDLIJNEN 24 januari 2002 VRWB-R/ADV-77bis 24 januari 2002 2/4 Advies op HOOFDLIJNEN bij de Beleidsbrief 2001-2002

Nadere informatie

VLAAMSE RAAD VOOR WETENSCHAPSBELEID

VLAAMSE RAAD VOOR WETENSCHAPSBELEID VLAAMSE RAAD VOOR WETENSCHAPSBELEID ADVIES BETREFFENDE DE ORGANISATIE VAN DE INFORMATIE EN DE BEVORDERING VAN DE VLAAMSE PARTICIPATIE INZAKE DE EUROPESE R & D-PROGRAMMA S. VRWB-R/ADV- 15 16 november 1989.

Nadere informatie

REGLEMENT VAN ORDE VAN DE GEBRUIKERSGROEP

REGLEMENT VAN ORDE VAN DE GEBRUIKERSGROEP PROJECT : PRISMA is een project met steun van het IWT, ter bevordering van de online marketing in de autocarsector. (IWT projectnummer «130828») De gebruikersgroep REGLEMENT VAN ORDE VAN DE GEBRUIKERSGROEP

Nadere informatie

Welkom. 1. Innovatie Wat? Waarom? Voorbeelden

Welkom. 1. Innovatie Wat? Waarom? Voorbeelden Welkom 1. Innovatie Wat? Waarom? Voorbeelden 2. Innovatiecentra Wie? Wat hebben we te bieden? Kennis Kennissen: Vlaams Innovatienetwerk Zelfkennis: de innovatieaudit Geld: subsidie begeleiding Creativiteit:

Nadere informatie

Studie naar Innovatiegerichtheid en arbeidsmarktpositie van IWT doctorandi

Studie naar Innovatiegerichtheid en arbeidsmarktpositie van IWT doctorandi agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie 83 November 2014 Studie naar Innovatiegerichtheid en arbeidsmarktpositie van IWT doctorandi Sarah Botterman (GFK Belgium) Colofon Wilt u meer weten

Nadere informatie

DECREET. houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur

DECREET. houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur VLAAMS PARLEMENT DECREET houdende de erkenning en de subsidiëring van organisaties voor volkscultuur en de oprichting van het Vlaams Centrum voor Volkscultuur HOOFDSTUK I Algemene bepalingen Artikel 1

Nadere informatie

Memorandum van de Vlaamse Ingenieurskamer

Memorandum van de Vlaamse Ingenieurskamer Memorandum van de Vlaamse Ingenieurskamer Aan de dames en heren minister, politici en beleidsvoerders van het Hoger Onderwijs in Vlaanderen. Over te nemen maatregelen voor: 1. een internationale erkenning

Nadere informatie

E-Link II project voor KMO s

E-Link II project voor KMO s E-Link II project voor KMO s Om hun Business Processen beter te laten aansluiten op de ICT toepassingen Chris Block 06/12 E-Link II project bestaat uit 2 luiken: 1 ste luik bestaat erin de bestaande e-government

Nadere informatie

Handshaking bij innovatiemanagement. Brainstorming voor KVIV denknet Toekomst Vlaanderen: Hoe innovatie vermarkten? Luc Bongaerts, 25 april 2004

Handshaking bij innovatiemanagement. Brainstorming voor KVIV denknet Toekomst Vlaanderen: Hoe innovatie vermarkten? Luc Bongaerts, 25 april 2004 Handshaking bij innovatiemanagement Brainstorming voor KVIV denknet Toekomst Vlaanderen: Hoe innovatie vermarkten? Luc Bongaerts, 25 april 2004 Overzicht Handshaking: Wat is dat? Probleemstelling Waarom

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Stafmobiliteit gewikt en gewogen

Stafmobiliteit gewikt en gewogen Stafmobiliteit gewikt en gewogen Isabelle De Ridder Vlaamse Onderwijsraad Vlaamse Onderwijsraad (Vlor) Strategische adviesraad voor het beleidsdomein onderwijs en vorming - Opdracht: o Adviezen op vraag

Nadere informatie

Samenwerking Industrie - Onderwijs

Samenwerking Industrie - Onderwijs Praktijkgetuigenis Samenwerking Industrie - Onderwijs E-Link II project om de ICT kennis bij KMO s te verbeteren Chris Block 26/4/12 De KMO s hebben veel vraagtekens over ICT Informatica is onvoldoende

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

1. Hoeveel van de projecten die werden goedgekeurd werden inmiddels uitgevoerd?

1. Hoeveel van de projecten die werden goedgekeurd werden inmiddels uitgevoerd? SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 67 van JORIS POSCHET datum: 23 oktober 2015 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Bovenlokale sportinfrastructuur - Evaluatie Het wegwerken

Nadere informatie

Evaluatie Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen

Evaluatie Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen Naam evaluatie Volledige naam Aanleiding evaluatie FWO Evaluatie Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen In de beheersovereenkomst 2002-2007 tussen de Vlaamse Gemeenschap en het Fonds voor Wetenschappelijk

Nadere informatie

Instituut voor de Aanmoediging van Innovatie door Wetenschap en Technologie in Vlaanderen

Instituut voor de Aanmoediging van Innovatie door Wetenschap en Technologie in Vlaanderen Instituut voor de Aanmoediging van Innovatie door Wetenschap en Technologie in Vlaanderen Instituut voor de Aanmoediging van Innovatie door Wetenschap en Technologie in Vlaanderen -opleiding -advies over

Nadere informatie

Informatie over onze vereniging

Informatie over onze vereniging Informatie over onze vereniging Editie 2014 Uitgebreide en actuele informatie op www.cio-platform.nl CIO Platform Nederland, mei 2014 Informatie over onze vereniging - CIO Platform Nederland mei 2014 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

Europese projecten in de praktijk. Maandag 8 december, Provincie West-Vlaanderen

Europese projecten in de praktijk. Maandag 8 december, Provincie West-Vlaanderen Europese projecten in de praktijk Maandag 8 december, Provincie West-Vlaanderen Europese projecten in de praktijk Waarom een Europees project? Hoe begin je aan een Europees project? Hoe stel je de aanvraag

Nadere informatie

VACATURE. Innoviris is op zoek naar. een Adviseur Innovatief Ecosysteem (Strategisch) Referentie: AFN201603

VACATURE. Innoviris is op zoek naar. een Adviseur Innovatief Ecosysteem (Strategisch) Referentie: AFN201603 VACATURE Innoviris is op zoek naar een Adviseur Innovatief Ecosysteem (Strategisch) Referentie: AFN201603 Wetenschappelijke Directie Cel Innovatief Ecosysteem Innoviris Instelling van openbaar nut Charleroisteenweg

Nadere informatie

Kunst- en cultuureducatie Recente beleidsopties

Kunst- en cultuureducatie Recente beleidsopties Kunst- en cultuureducatie Recente beleidsopties 30 november Jos Thys Instellingen & Leerlingen Basisonderwijs & Deeltijds Kunstonderwijs Ine Vos CANON Cultuurcel Kunst- en cultuureducatie & beleid Beleidstraject

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Projectaanvraag implementatieproject

Projectaanvraag implementatieproject Aanvraag voor steun van Kom op tegen Kanker Projectaanvraag implementatieproject 1. Titel project. Projectvoorstel (in totaal niet meer dan 5 blz) a. Opzet Omschrijf het projectresultaat, het product,

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Directeur audit

Functiebeschrijving: Directeur audit Functiebeschrijving: Directeur audit Functiefamilie Controle en audit functies Voor akkoord Naam leidinggevende Datum + handtekening Naam functiehouder Datum + Handtekening 1. Context van de functie 1.1.

Nadere informatie

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Reglement Oproep van mei 2013 A) Ondernemingen die in aanmerking komen Elke onderneming die aan volgende voorwaarden voldoet, kan zich, met oog op de toepassing

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2009-2010 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

Oproepen middelzware apparatuur

Oproepen middelzware apparatuur Oproepen middelzware apparatuur Op deze pagina vindt u de lopende oproep. De goedgekeurde aanvragen naar aanleiding van de tweede oproep middelzware apparatuur 2009 en toenmalige antwoorden op vragen kunnen

Nadere informatie

Vlaamse Trainersschool

Vlaamse Trainersschool Vlaamse Trainersschool DOSSIER KANDIDAAT SPORTGEKWALIFICEERDE AMBTENAAR MET ELDERS VERWORVEN COMPETENTIES BINNEN HET SPORTBELEID Dossier in te dienen bij: Vlaamse Trainersschool t.a.v. Paul Eliaerts, afdelingshoofd

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

De Universiteit Antwerpen wenst een positief en geïntegreerd personeelsbeleid te voeren. Dit personeelsbeleid is gericht op de ontwikkeling en de

De Universiteit Antwerpen wenst een positief en geïntegreerd personeelsbeleid te voeren. Dit personeelsbeleid is gericht op de ontwikkeling en de De Universiteit Antwerpen wenst een positief en geïntegreerd personeelsbeleid te voeren. Dit personeelsbeleid is gericht op de ontwikkeling en de groei van alle medewerkers van de Universiteit Antwerpen,

Nadere informatie

Officieus gecoördineerde versie: oorspronkelijke tekst met opname van alle wijzigingen

Officieus gecoördineerde versie: oorspronkelijke tekst met opname van alle wijzigingen Opschrift Datum Gewijzigd bij Decreet houdende de ondersteuning en stimulering van het lokaal jeugdbeleid en de bepaling van het provinciaal jeugdbeleid 6 juli 2012 Decreet van 19 december 2014 houdende

Nadere informatie

DE VLAAMSE RUIMTELIJKE PLANNINGSPRIJS 2014 Een initiatief van de Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning Met steun van de Vlaamse Regering

DE VLAAMSE RUIMTELIJKE PLANNINGSPRIJS 2014 Een initiatief van de Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning Met steun van de Vlaamse Regering DE VLAAMSE RUIMTELIJKE PLANNINGSPRIJS 2014 Een initiatief van de Vlaamse Vereniging voor Ruimte en Planning Met steun van de Vlaamse Regering 1. vooraf In 2014 organiseert de VRP de Vlaamse Ruimtelijke

Nadere informatie

Volharding Durven Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Volharding Durven Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen HOGER onderwijs Strategie uitwerken Doen Volharding Durven Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Duurzame economie Europa en het Gewest investeren in uw toekomst Europese Unie Europees Fonds voor Regionale

Nadere informatie

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

Interreg A Euregio Maas-Rijn

Interreg A Euregio Maas-Rijn Interreg A Euregio Maas-Rijn Growing Together EU 2020 strategie limburg.be EU 2020 strategie limburg.be Inhoud van het Interregprogramma As 1 As 2 As 3 As 4 Innovatie 2020 Economie 2020 Sociale inclusie

Nadere informatie

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD

VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD STUK 459 (2011-2012) Nr. 1 VLAAMSE GEMEENSCHAPSCOMMISSIE DE RAAD ZIT TING 2011-2012 17 NOVEMBER 2011 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van mevrouw Elke ROEX betreffende het waarborgen van het recht op kinderopvang

Nadere informatie

Naar een optimale relatie tussen mens en werk

Naar een optimale relatie tussen mens en werk Naar een optimale relatie tussen mens en werk Wij optimaliseren de mens-werkrelatie In een veranderende omgeving kan uw bedrijf of organisatie niet achterblijven. Meer dan ooit wordt u uitgedaagd om de

Nadere informatie

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen?

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Welke percepties leven er bij werknemers en studenten omtrent de logistieke sector? Lynn De Bock en Valerie Smid trachten in hun gezamenlijke masterproef

Nadere informatie

1. Op welke manier wordt deze samenwerking tussen steden/gemeenten, de VDAB en de bouwsector concreet ingevuld?

1. Op welke manier wordt deze samenwerking tussen steden/gemeenten, de VDAB en de bouwsector concreet ingevuld? SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 420 van JAN HOFKENS datum: 6 maart 2015 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT VDAB - Samenwerkingsverband BouwKan met bouwsector De bestaande

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» 1 Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZG/15/116 ADVIES NR. 08/05 VAN 8 APRIL 2008, GEWIJZIGD OP 6 MEI 2008, OP 4 MAART 2014 EN OP 7 JULI 2015,

Nadere informatie

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business Masterclass Value of Information Waarde creëren voor de business Informatie en informatietechnologie maken het verschil bij de ontwikkeling van nieuwe business ideeën. Met informatie kunnen nieuwe innovatieve

Nadere informatie

ACTIES. OndernemingScan. Een objectieve kijk. voor groei. vanuit de Ervaringsgerichte Groei Methode. de methode om toegevoegde waarde te genereren

ACTIES. OndernemingScan. Een objectieve kijk. voor groei. vanuit de Ervaringsgerichte Groei Methode. de methode om toegevoegde waarde te genereren OndernemingScan Een objectieve kijk vanuit de Ervaringsgerichte Groei Methode de methode om toegevoegde waarde te genereren ACTIES voor groei 1 De OndernemingScan, onderdeel van de Ervaringsgerichte Groei

Nadere informatie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie B Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie Inleiding Deze projectoproep kadert binnen de verderzetting van Actie 24 van het Kankerplan: Steun aan pilootprojecten

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

ORGANIEK REGLEMENT VAN DE STUDENTENRAAD VAN DE VRIJE UNIVERSITEIT BRUSSEL

ORGANIEK REGLEMENT VAN DE STUDENTENRAAD VAN DE VRIJE UNIVERSITEIT BRUSSEL ORGANIEK REGLEMENT VAN DE STUDENTENRAAD VAN DE VRIJE UNIVERSITEIT BRUSSEL HOOFDSTUK I - Algemene bepalingen en bevoegdheden Artikel 1 De Studentenraad verdedigt de belangen van de studenten en verstrekt

Nadere informatie

1. WAAROM DIT HANDBOEK? 2

1. WAAROM DIT HANDBOEK? 2 2 1.1. WAAROM DIT HANDBOEK? Internationale mobiliteit wordt steeds meer een absolute noodzaak op een arbeidsmarkt waar een sterke vraag heerst naar meer flexibiliteit en aanpassingsvermogen. Een van de

Nadere informatie

Conseil de la Politique scientifique Raad voor het Wetenschapsbeleid de la Région de Bruxelles-Capitale van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Conseil de la Politique scientifique Raad voor het Wetenschapsbeleid de la Région de Bruxelles-Capitale van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Conseil de la Politique scientifique Raad voor het Wetenschapsbeleid de la Région de Bruxelles-Capitale van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest CPS rbc /RWB bhg Ref: RWB bhg / Advies nr. 35(21-06-2011)

Nadere informatie

Het Meetjesland. Een regio met ontwikkelingsachterstand?

Het Meetjesland. Een regio met ontwikkelingsachterstand? Het Meetjesland Een regio met ontwikkelingsachterstand? Periode 1988 1994 Impulsprogramma Vlaams programma 7 gemeenten 150 mio bef. vanuit Vlaanderen Projecten rond economie, toerisme en diverse Vlaamse

Nadere informatie

Open Data in België en Vlaanderen; Interessante complexiteit. Noël Van Herreweghe

Open Data in België en Vlaanderen; Interessante complexiteit. Noël Van Herreweghe Open Data in België en Vlaanderen; Interessante complexiteit Noël Van Herreweghe 1 Inhoud: 1.Open data in de Belgische en Vlaamse context 2. Hoe zien wij open data in Vlaanderen 3. Status open data in

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Waarom deelnemen aan een ICT project voor KMO s? Business aliniëren met ICT. Chris Block 5/3/12

Waarom deelnemen aan een ICT project voor KMO s? Business aliniëren met ICT. Chris Block 5/3/12 Waarom deelnemen aan een ICT project voor KMO s? Business aliniëren met ICT Chris Block 5/3/12 De KMO heeft veel vraagtekens over ICT Onze informatica is onvoldoende aangepast aan onze bedrijfsvoering

Nadere informatie

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Formulier voor kandidaatstelling Oproep juli 2012

Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Formulier voor kandidaatstelling Oproep juli 2012 ,,,,,,,,,,,,,,,,,,, Steun aan jonge innovatieve ondernemingen Formulier voor kandidaatstelling Oproep juli 2012 Dit formulier dient in 5 exemplaren op papier + 1 elektronische versie te worden bezorgd

Nadere informatie

Projectsubsidies cultureel erfgoed

Projectsubsidies cultureel erfgoed Projectsubsidies cultureel tweede ronde 2014 Aanvrager Titel Korte omschrijving Universiteit Antwerpen Studiecollecties: een uitdagende context binnen universiteiten en musea Dit project wil een denkkader

Nadere informatie

INTERNATIONALE SAMENWERKING AANVRAAGFORMULIER Internationale uitwisselingen

INTERNATIONALE SAMENWERKING AANVRAAGFORMULIER Internationale uitwisselingen INTERNATIONALE SAMENWERKING AANVRAAGFORMULIER Internationale uitwisselingen Internationale uitwisselingen tussen Aalsterse verenigingen en groepen/verenigingen in andere landen kunnen bij de betrokken

Nadere informatie

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor?

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? 8 Ondernemers voor Ondernemers Jaarverslag 2014 9 Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? Missie De missie van de vzw Ondernemers voor Ondernemers (opgericht in 2000) is het bevorderen van duurzame

Nadere informatie

DE OVEREENKOMST. en mediarte.be,...vertegenwoordigd door...

DE OVEREENKOMST. en mediarte.be,...vertegenwoordigd door... Samenwerkingsovereenkomst VDAB mediarte.be 2013-2014 DE OVEREENKOMST Tussen De Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding, publiekrechtelijk vormgegeven extern verzelfstandigd agentschap

Nadere informatie

Projectoproep 2015 Federaal Grootstedenbeleid "Familie in armoede in de stad" *** Reglement

Projectoproep 2015 Federaal Grootstedenbeleid Familie in armoede in de stad *** Reglement Projectoproep 2015 Federaal Grootstedenbeleid "Familie in armoede in de stad" *** Reglement Hoofdstuk 1: Doel van het reglement Artikel 1 Dit reglement bepaalt de doelstelling, de deelnemingsvoorwaarden,

Nadere informatie

Belgian Ergonomics Society

Belgian Ergonomics Society Belgian Ergonomics Society Verslag overleg inrichters specialisatie-opleiding ergonomie Datum: 22 mei 2013, 13u30-15u30 Plaats: Brussel, Erasmusgebouw HUB Verslag: Roeland Motmans X Heleen Vandromme KUL

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende het verplicht aanbieden van cursussen eerste hulp bij ongevallen (EHBO) in het lager en secundair onderwijs

Voorstel van resolutie. betreffende het verplicht aanbieden van cursussen eerste hulp bij ongevallen (EHBO) in het lager en secundair onderwijs stuk ingediend op 1224 (2010-2011) Nr. 1 6 juli 2011 (2010-2011) Voorstel van resolutie van de heer Jean-Jacques De Gucht, de dames Ann Brusseel, Marleen Vanderpoorten en Elisabeth Meuleman, de heren Boudewijn

Nadere informatie

VACATURE. Innoviris is op zoek naar. een wetenschappelijke Adviseur gespecialiseerd in Living Lab. Referentie: AFN201604

VACATURE. Innoviris is op zoek naar. een wetenschappelijke Adviseur gespecialiseerd in Living Lab. Referentie: AFN201604 VACATURE Innoviris is op zoek naar een wetenschappelijke Adviseur gespecialiseerd in Living Lab Referentie: AFN201604 Wetenschappelijke Directie Cel strategisch onderzoek Innoviris Instelling van Openbaar

Nadere informatie

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT 5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT WAT BETEKENT DUURZAAM? Duurzaam betekent aansluiten op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in

Nadere informatie

2 '%" 3( 1%$! 2 %/!" 2 2 -.-" 22 4) / 5 %/. 5 -.-" 6 %/.% 6 -!7"8 6 ). 9 -.-" : -!

2 '% 3( 1%$! 2 %/! 2 2 -.- 22 4) / 5 %/. 5 -.- 6 %/.% 6 -!78 6 ). 9 -.- : -! #$ &' ())*''*+,'+'+*''-.'+ 01 ' 2 ' 1 3( 1$ 01. 2 2 2 -.- 22 4) 0-5. 5 -.- 6. 6-78 6 ). 9-9 -.- : *# : - # $ & '()$ * +(, -.0 1 2.3 454 46 +)( +75, +75, # '8)6 & ')(5 * ')(5 - ')(5 1 ')(5 ' ''4 ' 5'' 97

Nadere informatie

Position Paper. Samenwerking Noord. Samenwerken door Samen te Doen!

Position Paper. Samenwerking Noord. Samenwerken door Samen te Doen! Position Paper Samenwerking Noord Samenwerken door Samen te Doen! Mei 2015 Samenwerking Noord is een netwerkorganisatie van (semi)overheidsorganisaties gericht op een duurzame ontwikkeling van de ICT functie

Nadere informatie

N Landmeters A05 Brussel, 29.9.2005 MH/BL/LC A D V I E S. over DE GELIJKWAARDIGHEID VAN DIPLOMA'S VOOR HET BEKOMEN VAN DE TITEL VAN LANDMETER-EXPERT

N Landmeters A05 Brussel, 29.9.2005 MH/BL/LC A D V I E S. over DE GELIJKWAARDIGHEID VAN DIPLOMA'S VOOR HET BEKOMEN VAN DE TITEL VAN LANDMETER-EXPERT N Landmeters A05 Brussel, 29.9.2005 MH/BL/LC A D V I E S over DE GELIJKWAARDIGHEID VAN DIPLOMA'S VOOR HET BEKOMEN VAN DE TITEL VAN LANDMETER-EXPERT (bekrachtigd door de Hoge Raad voor de Zelfstandigen

Nadere informatie

Besluit van de Deputatie

Besluit van de Deputatie vergadering van Besluit van de Deputatie aanwezig, kenmerk betreft verslaggever 1. Feitelijke en juridische gronden, dossiernummer: zittingnummer: termijn: Het provinciedecreet, inzonderheid artikel 57.

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken is vooral nog een mannenzaak

Het Nieuwe Werken is vooral nog een mannenzaak Het Nieuwe Werken is vooral nog een mannenzaak Enquêteresultaten Kluwer Opleidingen 2011 Dit document bevat de enquêteresultaten over het onderzoek rond Het Nieuwe Werken dat in België werd gevoerd. Kluwer

Nadere informatie

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei

managing people meeting aspirations Natuurlijke groei managing people meeting aspirations Natuurlijke groei geloof Wij hebben een gemeenschappelijke visie pagina - managing people, meeting aspirations Vandaag verhoogt CPM de prestaties op elk niveau van uw

Nadere informatie

SALV Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij

SALV Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij SALV Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij ADVIES naschoolse opleidingsinitiatieven in de landbouwsector SALV, 18 januari 2013(nr.2013-01) Contactpersoon SALV: Dirk Van Guyze SALV-advies naschoolse

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be Europees Instituut voor Onderzoek over de Mediterrane en Euro-Arabische Samenwerking www.medea.be V O O R S T E L L I N G Voor Europa is de samenwerking met haar naaste buren de Arabische en Mediterrane

Nadere informatie

betreffende het Onderwijs XXIII

betreffende het Onderwijs XXIII stuk ingediend op 2066 (2012-2013) Nr. 5 19 juni 2013 (2012-2013) Ontwerp van decreet betreffende het Onderwijs XXIII Amendementen Stukken in het dossier: 2066 (2012-2013) Nr. 1: Ontwerp van decreet Nr.

Nadere informatie

PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN

PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN Vergadering van 26 september 2013 Toelichting Bevoegd deputatielid: Luk Lemmens Telefoon: 03 240 52 65 Agenda nr. 2/4 Provinciale initiatieven. Dienstverlenende vereniging IGEAN.

Nadere informatie

Kaderconventie van de Raad van Europa over de bijdrage van cultureel erfgoed aan de samenleving, opgemaakt in Faro op 27 oktober 2005

Kaderconventie van de Raad van Europa over de bijdrage van cultureel erfgoed aan de samenleving, opgemaakt in Faro op 27 oktober 2005 Sectorraad Kunsten en Erfgoed Kaderconventie van de Raad van Europa over de bijdrage van cultureel erfgoed aan de samenleving, opgemaakt in Faro op 27 oktober 2005 Advies 2010/2 (SARiV) Advies 243-05 (SARC)

Nadere informatie

www.kmo-it.be KMO-IT Leen Verschraegen KMO-IT Project Coördinator Brussel, 28 maart 2012

www.kmo-it.be KMO-IT Leen Verschraegen KMO-IT Project Coördinator Brussel, 28 maart 2012 KMO-IT Leen Verschraegen KMO-IT Project Coördinator Brussel, 28 maart 2012 Wat is KMO-IT? Onder het label KMO-IT bundelt het Agentschap Ondernemen de inspanningen die de Vlaamse overheid levert om kmo

Nadere informatie

Innovate INNOVATIESTAGES VOOR INGENIEURS. Een interuniversitair initiatief

Innovate INNOVATIESTAGES VOOR INGENIEURS. Een interuniversitair initiatief Innovate Create Design INNOVATIESTAGES VOOR INGENIEURS Een interuniversitair initiatief Innovatiestages voor ingenieurs Bent u bezig met innovatie of wilt uw bedrijf graag meer tijd aan innovatie besteden?

Nadere informatie

toelichting budget 2015

toelichting budget 2015 toelichting budget 2015 commissie 18 november 2014 1. prioritaire beleidsdoelstellingen sport onderwijs 2. niet-prioritaire beleidsdoelstellingen administratieve beroepen personeel informatietechnologie

Nadere informatie

De jaarlijkse statistieken van de hoven en de rechtbanken

De jaarlijkse statistieken van de hoven en de rechtbanken Wegwijs in justitie In de hoofdrol bij justitie De instellingen Meer informatie Justitie in de praktijk De jaarlijkse statistieken van de hoven en de rechtbanken [ Gegevens 2003 ] Notariaat Met dank aan

Nadere informatie

Algemene principes van de uitvoering van een project en de verslaggeving

Algemene principes van de uitvoering van een project en de verslaggeving IWT Ellipsgebouw Koning Albert II-laan 35, bus 16 1030 Brussel tel. +32 (0)2 432 42 00 fax +32 (0)2 432 43 99 website : www.iwt.be e-mail : bedrijfssteun@iwt.be Toelichtingsdocument kmo-innovatieprojecten

Nadere informatie