ONSCHADELIJK GEMAAKT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ONSCHADELIJK GEMAAKT"

Transcriptie

1 niet iedereen wil het geloven, maar toch is het zo: als je hiv onmeetbaar is omdat je je medicijnen goed slikt en je hebt geen soa, kun je het niet meer overdragen. en dat is goed nieuws: het stigma wordt daarmee een beetje onklaar gemaakt. tekst: caspar pisters ONSCHADELIJK GEMAAKT E lke homoman heeft te maken met hiv. Je hebt het zelf, je kent iemand die het heeft, je kent iemand van wie je niet weet dat die het heeft, je bent misschien bang om het te krijgen. Dus de volgende boodschap is voor jou van belang. En ga er gerust even voor zitten: Als iemand die seropositief is hiv-remmers slikt, als de hoeveelheid virus in zijn bloed langer dan zes maanden onmeetbaar is en als hij dat regelmatig laat controleren, kan hij geen hiv overdragen, ook als hij seks heeft zonder condoom. Aan het woord is Arne van Eeden, internist en hiv-behandelaar bij het Amsterdamse Medisch Centrum Jan van Goyen. Zo verbazingwekkend als deze uitspraak uit de mond van een vooraanstaand medisch specialist overkomt op menigeen, waaronder zeker ook seropositieven zelf, zo stellig is hij erover. Van Eeden maakt er één nadrukkelijke kanttekening bij: Belangrijk is wel dat hij noch jij een andere soa onder de leden hebben. Heb je bijvoorbeeld chlamydia, en vaak merk je dat niet meteen, dan heb je tijdelijk een klein beetje meer deling van hiv-deeltjes in je geslachtsdelen. Met de huidige beschikbare kennis kunnen we niet uitsluiten dat zo hiv wordt overgedragen. Met die voorwaarde in het achterhoofd: het is een prettige mededeling. Voor hiv-geïnfecteerden én voor hun partners. De kans dat je hiv oploopt door seks met iemand die een zogeheten ondetecteerbare viral load heeft, is wat Van Eeden noemt aanvaardbaar klein. Van Eeden: Dat de kans helemaal nul is, dat kun je als wetenschapper nu eenmaal nooit zeggen. Zoals er ook een kans is dat er zo een vliegtuig neerstort op het gebouw waarop ik uitkijk. In theorie is het mogelijk, maar waarbeeld: hollandse hoogte 052 / winq.body+mind

2 winq.body+mind / 053

3 Hiv & je hypotheek Een levensverzekering afsluiten is voor iemand die hiv-positief is anno nu geen probleem meer. Ook bij Nederlandse verzekeraars is inmiddels doorgedrongen dat de levensverwachting voor mensen met hiv zo goed als gelijk is aan die van mensen die seronegatief zijn. Een jaar of tien geleden was dat wel anders, zegt Catrinus Keegstra van positiefover-geldzaken.nl. Moest je voor een hypotheek een levensverzekering afsluiten, dan kon de toeslag 400 tot 600 procent zijn. Dat betekende soms honderden euro s per maand meer. Er geldt, afhankelijk van iemands persoonlijke situatie, nog wel een toeslag van ongeveer tien tot twintig procent, maar aangezien de premies gehalveerd zijn scheelt het je niet veel meer dan tien euro per maand. Positief-over-geldzaken.nl, een initiatief van Omnis Financieel Adviesgroep en Hiv Vereniging Nederland, helpt mensen die hiv-positief zijn met het afsluiten van verzekeringen. Keegstra: Voor sommige verzekeringen is een gezondheidsverklaring nodig. Het komt vooral in kleinere plaatsen voor dat je verzekeringsadviseur bij wijze van spreken je buurman is. Niet iedereen zit erop te wachten dat hij dergelijke persoonlijke informatie over jou weet. Omnis kan ervoor zorgen dat er geen medische informatie op een polis te staan. Hierdoor is de privacy gewaarborgd. Omnis weet precies welke verzekeraars polissen soms herverzekeren bij buitenlandse verzekeraars. Keegstra: Dat kan nog wel eens problemen opleveren, omdat ze in niet in alle landen om ons heen zo ver zijn als hier als het gaat om het kwalificeren van hiv als chronische aandoening. Ook speelt Omnis jouw aanvraag meteen door aan de medisch specialist bij de verzekeraars. Keegstra: Je slaat dan een aantal stappen over, waardoor je binnen een week weet of jouw aanvraag voor een levensverzekering wordt gehonoreerd. Een arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten is voor mensen met hiv wel lastig. Omdat er nog maar beperkt zicht is op wat langdurig leven met hiv op latere leeftijd doet voor je gezondheid, aldus Keegstra: Verzekeraars durven het nog niet aan. Wat wij nu proberen is om de onderhandelingen hierover te openen namens een grote groep mensen. Dan kan het wel weer interessant zijn voor een partij om speciaal voor deze groep een passend product te ontwikkelen. Wie hiervoor in aanmerking wil komen, kan zich uiteraard bij ons melden. Hoe groter de groep, hoe eerder een verzekeraar geneigd is om ermee aan de slag te gaan. schijnlijk is het allerminst. Nederland telt mannen en vrouwen die onder behandeling zijn voor hiv, daarvan zijn homo. Het fijne is dat het niet meer infectieus zijn, ontspanning brengt, zegt Van Eeden. De gedachte dat je een gevaar bent voor je partner, dat er gif zit in je sperma waarmee je een ander narigheid kan bezorgen, die mag je loslaten. Goed voor jouzelf om te weten maar ook voor de persoon of personen met wie je seks hebt. Een stukje stigma wordt daarmee onklaar gemaakt. Het gegeven dat iemand die hiv-positief is maar een ondetecteerbare viral load heeft onder bepaalde voorwaarden hiv niet meer kan overdragen, is op zichzelf overigens niet nieuw. Al in 2008 publiceerden Zwitserse artsen en onderzoekers het zogeheten Zwitserse standpunt. Het pamflet was het resultaat van een uitgebreide studie onder een kleine 1800 monogame koppels. Bij alle stellen had de ene partner geen hiv, de andere wel. Dankzij medicatie was het virusgehalte van de positieve partner dusdanig laag dat het in metingen niet meer aan te tonen was. De koppels die meededen aan het onderzoek hadden daarom uit eigen wil ervoor gekozen om seks te hebben zonder condoom. Met het onderzoek werd bevestigd wat hivbehandelaren al veel langer vermoedden: zolang de hiv-positieve partner consequent zijn medicijnen goed innam, werd het virus niet overgedragen op de negatieve partner. niet meer besmettelijk Het was geen toeval dat juist de Zwitsers met dit standpunt naar buiten traden, zegt Kees Brinkman, hiv-specialist bij het Amsterdamse ziekenhuis OLVG en jarenlang voorzitter van de groep hiv-behandelaren die de behandelrichtlijnen opstellen voor Nederland. Brinkman: In Zwitserland was het op dat moment voor hiv-positieven bij wet verboden om seks te hebben, ongeacht of dit met of zonder condoom gebeurde. Enorm stigmatiserend natuurlijk. Hiv-positieven werden feitelijk weggezet als criminelen. Het idee achter de wet was dat iemand die hiv-positief is een ander kan opzadelen met een potentieel dodelijke aandoening. Dat de Zwitserse wetgeving behalve stigmatiserend ook achterhaald was, werd aangetoond met het onderzoek dat aan de basis lag van het Zwitserse standpunt. Brinkman: Als je je pillen goed slikt, bén je niet meer besmettelijk. Als je daar goed mee doorgaat, kun je niemand meer besmetten. Goed nieuws dus, maar hiv-negatieven reageren vaak ronduit verontwaardigd op deze boodschap, is de ervaring van Brinkman: Er treedt een soort emotionele blokkade op. Ze kunnen het niet geloven en vinden het een heel angstig idee: Hoe kan het zo zijn dat een dokter dit zegt? Het standpunt is met name controversieel onder mensen die niet goed weten hoe het zit. Onder medici bestaat volgens Brinkman geen twijfel over de juistheid van het Zwitserse standpunt. Toch is de boodschap ook in Nederland tot nu toe nauwelijks uitgedragen. Brinkman: Veel hiv-behandelaren waren bang dat de nuance volstrekt verloren zou gaan als het verhaal in een krantenkop zou worden samengevat. De kans bestaat dat het opgevat wordt als een vrijbrief om het condoom maar helemaal achterwege te laten. Wij houden de informatie niet achter. We hebben ervoor gekozen om het niet als pamflet naar buiten te brengen en per patiënt te bekijken hoe we hiermee omgaan. In één op één gesprekken waarin wél de gelegenheid bestaat om de nuances over het voetlicht te brengen. Eén van die nuances is dus dat wanneer er een andere soa in het spel is momenteel niet uit te sluiten valt dat er toch hiv wordt overgedragen als je klaarkomt in de ander. Van Eeden: Vast staat dat de hoeveelheid hiv in de genitale delen licht toeneemt als iemand een soa heeft. Misschien stelt die verhoging wel helemaal niet zo veel voor, maar het probleem is dat het zich lastig laat onderzoeken. Een ondetecteerbare viral load betekent met de gevoeligheid van de huidige meetmogelijkheden dat er minder dan twintig virusdeeltjes aanwezig zijn per microliter bloed. Met een soa is er meer virusdeling en virusvorming, aldus Van Eeden. Ter vergelijking: hiv wordt gemakkelijk overgedragen als iemand klaarkomt in je terwijl hij een viral load in zijn bloed heeft van een miljoen deeltjes hiv per microliter. Het is dus goed denkbaar dat we over een jaar of drie constateren dat soa wellicht maar weinig bijdragen aan overdracht van hiv. Maar tot we dat zeker weten, moeten we die slag om de arm houden. 054 / winq.body+mind

4 ONSCHADELIJK GEMAAKT Een andere nuance is dat je zonder condoom natuurlijk vatbaarder bent voor allerlei andere soa, zeker ook als je hiv-positief bent. Bijvoorbeeld voor hepatitis C, dat met name onder homomannen met hiv in toenemende mate een ernstig probleem vormt. Van Eeden maakt de omdraaiing compleet: Als jij hivpositief bent en het virus is niet meer aan te tonen in je bloed, dan loop jij meer gezondheidsrisico s door onbeschermde seks te hebben met iemand die hiv-negatief is dan andersom. Voldoe jij als hiv-positieve man aan het Zwitserse standpunt, dan kun jij het virus niet overdragen. Maar je loopt wel meer risico om bijvoorbeeld hepatitis C op te lopen van je hiv-negatieve partner als die niet weet dat hij het bij zich draagt. het condoom: met stip op 3 Condooms blijven dus de gouden standaard, aldus Van Eeden. En ook Ton Coenen, directeur van het Aidsfonds, benadrukt dat. Zijn organisatie blijft het belang van condooms zoals er ook een kans is dat er zo een vliegtuig neerstort op het gebouw waarop ik uitkijk. in theorie is het mogelijk, maar waarschijnlijk is het allerminst onderstrepen. Maar samen met Soa Aids Nederland ontwikkelt het Aids Fonds momenteel een nieuwe strategie om het virus te omsingelen en nieuwe infecties te voorkomen. Het condoom zakt daarin twee plaatsen in de hiërarchie, van de eerste naar de derde plek. Coenen: Niet omdat het condoom niet meer belangrijk is, integendeel. Het is nog steeds de beste manier om de overdracht van allerlei nare infectieziekten te voorkomen. Maar de grote winst is voor ons te behalen door meer mannen zover te krijgen dat ze zichzelf met grotere regelmaat laten testen. Naar schatting à van de ruim hiv-positieven in Nederland loopt rond met het virus zonder het te weten, aldus Soa Aids Nederland. Zij staan niet onder behandeling van een arts, slikken geen medicijnen Hoe verloopt een hiv-infectie? Hiv wordt onder meer overgedragen via onveilige seks met iemand bij wie het virus niet wordt onderdrukt. Vooral anaal neuken zonder condoom is riskant. Het virus lift mee met het sperma, en komt zo in het lichaam van de ander terecht. Het slijmvlies in de anus is zeer kwetsbaar en beschadigt snel, vaak zonder dat je het in de gaten hebt. Een heel klein wondje kan al de entree vormen voor het virus om het lichaam binnen te dringen. Eenmaal binnen begint het virus zich razendsnel te vermenigvuldigen, tot wel enkele miljoenen virusdeeltjes per microliter bloed. Dit wordt de acute infectie genoemd. Het afweersysteem herkent dat er een indringer is en gaat het gevecht aan. Vaak gaat deze fase gepaard met griepverschijnselen: koorts, vermoeidheid, huiduitslag. Maar sommige mensen merken helemaal niks. De hoge viral load zorgt ervoor dat je zeer besmettelijk bent. Als je nu onbeschermde seks hebt met iemand, is de kans dat je hiv overdraagt heel groot. Je afweersysteem krijgt na enkele weken de bovenhand in het gevecht tegen de nieuwe infiltrant. Het dringt deze terug: de hoeveelheid virusdeeltjes in je lijf zakt. Tot welk niveau dat verschilt per persoon en gaat op en neer. Bij sommigen schommelt de hoeveelheid virus rond tienduizenden deeltjes, bij anderen rond enkele duizenden. Je bent nu nog steeds verhoogd besmettelijk, maar niet meer zo sterk als in het begin. In uitzonderlijke gevallen slaagt het lichaam erin om zonder medicatie (hiv-remmers) het virus terug te brengen tot een ondetecteerbaar niveau. Ondetecteerbaar betekent dat er minder dan twintig deeltjes per microliter bloed aanwezig zijn. Dat is dusdanig laag dat het geen gevaar meer vormt voor een ander: het lichaam van de hiv-negatieve partner is in staat deze dosis op natuurlijke wijze uit te schakelen. Ondetecteerbaar betekent niet dat het hiv-virus verdwenen is. Het nestelt zich in de uiterste hoekjes van je lijf in het genetisch materiaal van cellen, onbereikbaar voor hiv-remmers. Daar gaat het liggen slapen tot zich een gelegenheid aandient om zich weer te vermenigvuldigen. Zolang het virus de kans krijgt om huis te houden in je lijf, valt het de CD4-cellen aan. Je CD4-cellen vormen je afweer. Ze rekenen af met virussen en andere ziekteverwekkers. Iemand die gezond is, heeft tussen de 500 en 1500 CD4- cellen per microliter bloed. Hoe lang het afweersysteem stand houdt tegen hiv verschilt per persoon. Bij sommigen gaat het jarenlang goed zonder dat hij hiv-remmers hoeft te slikken. Bij anderen daalt de hoeveelheid CD4- cellen al binnen enkele maanden of een jaar tot onder de 350. Vanaf nu wordt het kritiek. Je wordt gevoelig voor kleinere kwaaltjes. Als je niet al medicatie tegen hiv slikt, dan is dit het moment waarop je behandelaar zal adviseren om ermee te starten. Zakt je afweer tot 200 cellen of minder, dan ben je uitermate kwetsbaar geworden voor bijvoorbeeld longziekten, (huid-)kanker, herpesinfecties, schimmelinfecties, chronische diarree. Vaak het gevolg van infecties die gezonde mensen probleemloos zouden doorstaan. Loop je bij deze lage weerstand zo n infectie op, dan wordt de diagnose aids gesteld. Wanneer je nu geen toegang hebt tot hivremmers, zoals het geval is voor miljoenen mensen in Afrikaanse landen, dan overlijd je aan een van deze ziektes. In Nederland sterven jaarlijks zo n veertig tot vijftig mensen aan aids. Is de diagnose aids gesteld en je begint alsnog aan hiv-remmers, dan kan je viral load alsnog teruggebracht worden naar onmeetbaar. Met de huidige hiv-remmers is een hiv-infectie een chronische aandoening geworden waar je vrijwel gewoon oud mee kunt worden. De medicijnen zijn makkelijker één keer per dag in te nemen, en allang niet meer (zo) giftig. Doordat je ouder wordt met hiv, krijg je te maken met aandoeningen die oudere mensen treffen. Hiv heeft een versterkend effect op aandoeningen die in jouw naaste familie voorkomen, denk aan kanker, hart- en vaatziekten. Als je leeft met hiv geldt daarom dat het belangrijk is dat je gezond leeft en oppast met drugs. Stop met roken, wees voorzichtig met alcohol, eet gezond, beweeg voldoende en zorg dat je niet te zwaar wordt. winq.body+mind / 055

5 tegen hiv, en hebben doorgaans dus een hoge viral load. De groep is volgens een schatting van de Stichting HIV Monitoring verantwoordelijk voor negentig procent van de nieuwe infecties, vermoedt Soa Aids Nederland. Voor een deel betreft het hier mensen met zeer recente hiv-infecties die zich daarvan nog niet bewust zijn. Tijdens de eerste weken van zo n nieuwe infectie ontwikkelen er zeer veel virusdeeltjes in hun lijf. Zonder het te weten zijn ze in deze periode daardoor zeer besmettelijk voor anderen, zegt Wim Zuilhof van Soa Aids Nederland. Ook lijkt er onder niet geteste mannen sprake van een hardnekkige groep die al langer hiv heeft, en alle redenen heeft om zich te laten testen, maar dat uit de weg blijft gaan. Ze onderschatten de mate waarin ze risico hebben genomen, of ze willen het niet weten. Een lastige paradox speelt de preventiewerkers hierbij parten: dezelfde angst voor hiv die mannen motiveert om veilige seks te hebben, motiveert een deel van de groep die daar om wat voor reden dan ook niet altijd in slaagt om zich niet te laten testen. Dat is extra zuur als je in ogenschouw neemt dat de levensverwachting voor iemand met hiv nagenoeg of volledig gelijk is aan die van iemand zonder hiv. Van een virus dat een dodelijke ziekte veroorzaakt, is hiv in vijftien jaar tijd verworden tot een chronische aandoening waarmee prima valt te leven. Wel eentje waarvoor je dagelijks medicijnen moet slikken, maar ook die worden steeds beter. De nieuwste generatie pillen kent nog maar zeer beperkte tot geen directe bijwerkingen, en zijn makkelijk in het gebruik: soms volstaat één tablet per dag. Een en al jolijt is het hebben van hiv niet. Nu ik vertelde dat ik positief ben, maar ook dat mijn viral load ondetecteerbaar is. daarop haakte hij af mensen steeds ouder worden met hiv, komt er voor het eerst informatie beschikbaar over de langetermijngevolgen van de aandoening zelf, en de invloed op lijf en leden van het medicatieregime. Dit nog jonge onderzoeksterrein wijst in eerste instantie uit dat mensen met hiv relatief vaker op vroegere leeftijd te maken kunnen krijgen met ouderdomsklachten. Botontkalking, hart- en vaatziekten, nierproblemen of verschijnselen van dementie. Onduidelijk is nog of deze gevolgen het resultaat zijn van langdurig medicijngebruik, of de strijd die het lichaam levert om het virus te onderdrukken. Behalve het gezondheidsnadeel, is er het stigma. De angst voor de aandoening zit diep. Niet diep genoeg om op cruciale momenten altijd een condoom erbij te pakken, wel diep genoeg om mensen die leven met hiv eng te vinden. Wat soms in de beslissing om wel of niet beschermde seks te hebben kan leiden tot keuzes die logisch lijken, maar het niet zijn. Luc (32, Amsterdam) vertelt: Op PlanetRomeo chatte ik met een jongen die voorstelde om seks te hebben zonder condoom. Hij vroeg me naar mijn hiv-status dus ik vertelde dat ik positief ben, maar ook dat mijn viral load ondetecteerbaar is. Daarop haakte hij af. Wat oké is, ik begrijp dat iemand van zo n mededeling schrikt als hij niet precies weet wat het betekent. Maar wat mij frustreerde: hij zei dat hij het wel zonder condoom gedaan zou hebben met me als ik geantwoord had dat ik hiv-negatief was. Het grootste risico op hiv loop je bij iemand die denkt dat hij hiv-negatief is maar van wie jij eigenlijk alleen zeker kan weten dat hij bereid is tot onveilige seks met iemand die hij nauwelijks kent. Maar dat kreeg ik hem niet uitgelegd. voor jou maar ook voor een ander Een schrikreactie als je iemand meedeelt dat je hiv hebt, is een gegeven waar seropositieven voorlopig nog mee zullen moeten dealen. Of erger: ook in 2013 worden er nog mensen ontslagen als ze op het werk vertellen dat ze seropositief zijn, zo n 47 procent van de werkgevers heeft liever geen seropositieven in dienst, aldus een onderzoek van het Aids Fonds. Ergens in de onderbuik wordt hiv vaak nog steeds geassocieerd met dood, zegt Coenen van het Aids Fonds. Het is een interessante uitdaging: hoe halen we het drama eraf, zonder dat we afdoen aan veilige seks als norm? Als meer mensen weten dat iemand die ondetecteerbaar is in principe niet meer infectieus is, kan dat bijdragen aan een afzwakking van het stigma, aldus Coenen. In de voorlichting zal dit aspect meer aandacht gaan krijgen. Waarmee zijdelings het tweede belangrijke aspect in de nieuwe strategie van het Aidsfonds is aangestipt. Coenen: Het is van belang dat als iemand positief test, hij snel start met de behandeling. We weten uit onderzoek dat hoe eerder je behandeld wordt, hoe minder langetermijnschade het virus kan aanrichten. En dat iemand die succesvol behandeld wordt, niet meer besmettelijk is. Daar is dus op alle fronten enorme winst mee te behalen. Tot voor kort werd pas met hiv-remmers gestart als het aantal CD4-cellen van een patiënt (de afweer die door het virus wordt aangevallen) onder een bepaalde waarde zakte. Dat in de afweging om medicijnen voor te schrijven, ook de gezondheid van derden wordt meegenomen, is absoluut nieuw in de medische wereld, zegt Brinkman: Je schrijft een patiënt pillen voor omdat hij ze nodig heeft, niet omdat het goed is voor de buren. Sinds twee jaar werken de hiv-behandelaars met een richtlijn waarin wel rekening wordt gehouden met mogelijke virusoverdracht. Brinkman: Onder collega s bestaat hierover wel enig verschil van inzicht. Sommige behandelaars vinden het veel te ver gaan om iemand al medicijnen voor te schrijven terwijl zijn afweer nog prima is, alleen maar om iemands viral load omlaag te brengen zodat hij anderen niet besmet. Waar artsen die keuze wél maken, krijgt de behandeling een preventieve component. Het 056 / winq.body+mind

6 ONSCHADELIJK GEMAAKT wordt een nadrukkelijke factor in de anti-hivcampagnes van Soa Aids Nederland. Coenen: De technische mogelijkheden om het virus in te dammen zijn er. Heel simpel gezegd: zet iedereen die seropositief is zo snel mogelijk op behandeling, zorg dat ze het goed volhouden, voorkom andere geslachtsziekten. Dan kan er geen hiv meer worden overgedragen. Maar de cijfers laten een ander beeld zien het is dus ingewikkelder dan we denken. laat je als de sodemieter testen Want het aantal nieuwe infecties is nog steeds hoog. Elk jaar komt er een stabiel aantal bij van zo n 1100 nieuwe gevallen. Ongeveer 75 procent daarvan betreft mannen die seks hebben met mannen. Het aantal homomannen dat zich ooit liet testen op hiv ligt op zo n tachtig procent. En dat aantal neemt nog steeds toe, dus dat is bemoedigend, zegt Zuilhof. Maar dat je jezelf ooit hebt laten testen, zegt niet zo veel. Als je gisteren gehoord hebt dat je hiv-negatief bent en je hebt vandaag seks zonder condoom, is Volledige genezing: er gloort hoop Het onderzoek naar een genezing van hiv zat jarenlang muurvast. Tegenwoordig durven onderzoekers er weer hardop van te dromen dat het ze gaat lukken. Eind april meldde een team Deense researchers dat ze binnen enkele maanden de resultaten verwachten van een veelbelovend onderzoek. Aldus een recent bericht in de Britse krant The Telegraph. Het Aids Fonds en internist en hiv-behandelaar Kees Brinkman van het Amsterdamse OLVG ziekenhuis zijn terughoudend in hun enthousiasme over het onderzoek. We hebben wel vaker dergelijke berichten gehoord, die later dan tegenvallen. Eerst maar eens afwachten op de resultaten. In de Deense test wordt geprobeerd om de laatste restjes hiv uit te schakelen die zich schuilhouden in de DNA-cellen van mensen, het testresultaat morgen alweer achterhaald. Het gaat er dus om dat je jezelf regelmatig laat testen. In een onderzoek uit 2011 rapporteerde bijna de helft van de mannen dat ze het jaar ervoor een hiv-test hadden laten doen. En dat aantal lijkt te stijgen, zegt Zuilhof. Gelukkig ook onder de groep die over zichzelf rapporteert dat ze regelmatig risico lopen. Maar het cijfer moet in zijn algemeenheid nog flink verder omhoog. Soa Aids Nederland wil een duidelijke norm neerzetten: tenminste elk half jaar, en zeker ook één tot drie maanden nadat je onveilige seks hebt gehad. Coenen: Waarbij we ervoor zorgen dat we de drempel zo laag mogelijk maken. Je hoeft niet meer per se langs je huisarts of een soa-poli om een hiv-test te doen. Op de website (van Soa Aids Nederland en de GGD en) kun je zien waar er bij jou in de buurt een testlab is waar je zonder afspraak elke dag van de week terecht kan. Ook in thuistesten zien het Aids Fonds en Soa Aids Nederland een kans. Coenen: Er komen in de nabije toekomst goede als je je pillen goed slikt, bén je niet meer besmettelijk. als je daar goed mee doorgaat, kun je niemand meer besmetten buiten het bereik van hiv-remmers. De wetenschappers doen dit door deze slapende virusdeeltjes te activeren. Het is de bedoeling dat het natuurlijke afweersysteem de deeltjes vervolgens als kwaadaardige indringers herkent en vernietigt. Een andere onzekere mogelijkheid is om immuuncellen met gentechnologie zó aan te passen, dat ze uit zichzelf in staat zijn om hiv volledig op te ruimen. De vooruitzichten voor een vaccin waarmee voorkomen kan worden dat mensen hiv oplopen, zijn minder gunstig. Maar ook op dit terrein zijn er ontwikkelingen. Prominent hiv-wetenschapper Joep Lange is volgens de uitgave Naar het einde van aids, een rapport van het Aids Fonds, zeer optimistisch over nieuwe, creatieve onderzoeken op dit terrein. Hij verwacht nog mee te maken dat er een effectief en veilig vaccin beschikbaar komt. hiv-thuistesten op de markt. We moeten er dan voor zorgen dat de doelgroep weet welke producten geschikt zijn en waar ze die kunnen bestellen. Het Aids Fonds ziet bovendien een grotere rol weggelegd voor de huisartsen. Coenen wil hen ertoe bewegen dat ze veel vaker overgaan tot het aanbieden van de hiv-test. Coenen: Dat gebeurt nu te weinig. Zelfs als er patiënten langskomen met verschijnselen die duiden op een acute hiv-infectie, worden er soms nog diagnoses gemist. De schroom moet eraf. Wat het Aids Fonds betreft, biedt de huisarts een hiv-test ook aan zonder dat in het consult naar voren komt dat de patiënt risico heeft gelopen. Coenen: Maak het aanbieden ervan normaal, iets dat er gewoon bij hoort. Je omzeilt dan dat de patiënt zich moet uitspreken over of hij het wel of niet altijd met condoom heeft gedaan. Het is een onderwerp dat al snel beladen is met schuldgevoel. Bovendien zijn mensen erg goed in het onderschatten en wegredeneren van de mate waarin ze risico s hebben genomen. Dat haal je er als arts vanaf door de test gewoon hoe dan ook aan te bieden. Zou je kunnen stellen dat anno 2013 de vraag wat veilige seks is afhankelijk is geworden van iemands persoonlijke situatie? Zuilhof: Met goede reden blijft ons advies bij seks met losse partners: gebruik een condoom. Maar laten we wel wezen, het is ook weer niet zo dat als wij iets zeggen het dan ook zo gebeurt. Mensen zullen op basis van hun persoonlijke situatie hun eigen inschattingen maken, en hun eigen safe sex al dan niet bepalen. Als iemand van ons wil weten: Hoe zit dat nou met mijn onmeetbare viral load?, dan zorgen wij ervoor dat zij bij ons daarover goede informatie kunnen vinden. We sluiten daarmee aan op een praktijk die er al is. En als we al te normatief van leer trekken dan raken we achterop en worden we niet meer gezien. De verantwoordelijkheid voor je eigen veiligheid en gezondheid, ligt nog steeds in eerste instantie bij jezelf. De uitsmijter is wat dat betreft voor internist Brinkman: Zeker in een verhaal voor deze doelgroep hoop ik dat heel duidelijk naar voren komt dat het écht niet meer van deze tijd is als je jezelf niet regelmatig laat testen. winq.body+mind / 057

7. Wel of niet vertellen

7. Wel of niet vertellen Quizvragen hoofdstuk 6 1. Wanneer krijgt iemand een bloedtransfusie? 2. Hoe is het virus in jouw bloed terechtgekomen? 3. Komt een verkoudheid door de kou of door een virus? 4. Kan het virus in flesvoeding

Nadere informatie

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

HET PARTNER-ONDERZOEK

HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

Deelnemersinformatie voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief; (ii)

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Testen op HIV in de zwangerschap. Obstetrie

Testen op HIV in de zwangerschap. Obstetrie Testen op HIV in de zwangerschap Obstetrie Inhoudsopgave Inleiding 5 Wat is HIV, wat is AIDS? 5 Is een HIV-infectie te behandelen? 6 De HIV-test 6 Een HIV-test tijdens de zwangerschap 7 Een HIV-test ook

Nadere informatie

Testen op HIV, ja of nee?

Testen op HIV, ja of nee? Afdeling Verloskunde, locatie AZU Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Wat is HIV, wat is aids en wat zijn de gevolgen tijdens de zwangerschap. HIV is het virus dat de ziekte aids

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project.

Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project. Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project. U kunt deze informatie ook vinden op de website van de soa poli van de GGD Amsterdam. Wat is het AMPrEP project? AMPrEP

Nadere informatie

Hoe krijg je hepatitis B?

Hoe krijg je hepatitis B? Hepatitis B Hepatitis B is een infectie van de lever, veroorzaakt door het hepatitis B-virus. In Nederland wordt dit virus vooral overgedragen door seksueel contact. Het dringt via de slijmvliezen van

Nadere informatie

Doorbraak in onderzoek naar ME

Doorbraak in onderzoek naar ME Doorbraak in onderzoek naar ME Gezaghebbende Amerikaanse overheidsinstanties hebben opnieuw bij MEpatiënten een virus aangetroffen. Al eerder berichtte EenVandaag over de ontdekking van het XMRV-virus

Nadere informatie

479a. Hiv, de behandeling en relevante informatie

479a. Hiv, de behandeling en relevante informatie Hiv, de behandeling en relevante informatie Wat is hiv? Hiv is een infectieziekte (hiv is de afkorting voor human immunodeficiency virus). Hiv is een virus dat het immuunsysteem (het afweersysteem tegen

Nadere informatie

Alles over hepatitis C. Voor homomannen met hiv

Alles over hepatitis C. Voor homomannen met hiv Alles over hepatitis C Voor homomannen met hiv Inhoud 04 Samenvatting 06 Verschil A, B en C 07 Hep C-infectie 10 Sociale gevolgen 11 Overdracht 14 Testen 16 Behandeling 19 Voorkomen van overdracht 21 Desinfectie

Nadere informatie

Besmetting met HIV Inleiding Wat is HIV Wat is AIDS

Besmetting met HIV Inleiding Wat is HIV Wat is AIDS Besmetting met HIV Inleiding Door een ongeluk, waarbij u mogelijk in contact bent gekomen met het bloed van iemand met HIV of AIDS, loopt u kans om met HIV besmet te raken. Juist bij een ongeluk gaat alles

Nadere informatie

Deelnemersinformatie voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief; (ii)

Nadere informatie

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen.

Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het lastigste van leven met hiv is voor velen vreemd genoeg niet zozeer de aandoening zelf of de behandeling, maar vooral de reacties van anderen. Het houdt je misschien je leven lang bezig: Wie vertel

Nadere informatie

COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV

COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV Patiënteninformatie Debbie van der Meijden Iman Padmos Tweede druk November 2007 Colofon Verantwoording Deze brochure is samengesteld door Debbie van der Meijden en Iman Padmos,

Nadere informatie

Terugkerende aanvallen

Terugkerende aanvallen Genitale herpes Herpes genitalis is een seksueel overdraagbare aandoening (soa), die wordt veroorzaakt door een virus. Dit virus zorgt voor een pijnlijke infectie van de huid en de slijmvliezen in en rond

Nadere informatie

Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur

Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur Nuttige adressen: Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur Aids SOA infolijn Tel. 0900-204 2040 (10 eurocent per minuut)

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Hiv behandelcentrum

Veelgestelde vragen Hiv behandelcentrum - Waar kan ik me laten testen op een seksueel overdraagbare aandoening (soa)? U kunt zich via uw eigen huisarts laten onderzoeken op soa. Ook kunt u contact opnemen met de soapoli van de GGD. http://www.ggdbzo.nl/informatie/seksualiteit/paginas/soa

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN Pagina van 6 AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot 6 maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat u de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten moeten

Nadere informatie

Post Expositie Profylaxe (PEP) Centrumlocatie

Post Expositie Profylaxe (PEP) Centrumlocatie Centrumlocatie U bent doorverwezen naar de afdeling Spoed Eisende Hulp en/of de polikliniek Inwendige Geneeskunde/Infectieziekten. De medische zorg voor infectieziekten wordt verzorgd door een team van

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop da tu de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten moeten

Nadere informatie

Wat is hiv en wat is aids?

Wat is hiv en wat is aids? Hiv en aids Wat is hiv en wat is aids? Hiv is het virus dat aids veroorzaakt. Het kan het lichaam op verschillende manieren binnendringen. Eenmaal in het lichaam begint het virus het afweersysteem af te

Nadere informatie

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Op de polikliniek van het Universitair Kinderziekenhuis St Radboud ziekenhuis willen wij je met deze folder informatie geven over seksualiteit

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV

COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV PATIËNTENINFORMATIE Starten met hiv-remmers Iman Padmos & Laura van Zonneveld Tweede geheel herziene uitgave Juli 2011 1 illustratie Sanne Thunnissen 17995 BI Combitherapie

Nadere informatie

Resistentie tegen medicijnen. bij HIV-therapie

Resistentie tegen medicijnen. bij HIV-therapie Resistentie tegen medicijnen bij HIV-therapie Colofon De inhoud van deze brochure is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. Aan eventuele fouten kunnen geen rechten worden ontleend. Bij gebruik van

Nadere informatie

Informatie voor aanstaande moeders. door Laura van Zonneveld

Informatie voor aanstaande moeders. door Laura van Zonneveld Informatie voor aanstaande moeders door Laura van Zonneveld Colofon Informatie voor aanstaande moeders met hiv Verantwoording Deze brochure is samengesteld door Laura van Zonneveld, verpleegkundig AIDS

Nadere informatie

Monitoringrapport 2012

Monitoringrapport 2012 Monitoringrapport 2012 Humaan 12 immuundeficiëntievirus 217 (HIV) infectie in 6Nederland Nederlandse samenvatting Monitoring van HIV in Nederland Elk jaar rond 1 december, Wereld AIDS dag, publiceert de

Nadere informatie

Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016. Triumeq. Starten met. Patiënteninformatie

Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016. Triumeq. Starten met. Patiënteninformatie Prod. oktober 2014, NL/TRIM/0001/14, Exp. oktober 2016 Starten met Triumeq Patiënteninformatie Vooraf U krijgt deze folder omdat u Triumeq gaat gebruiken om hiv te remmen. In deze folder vindt u de belangrijkste

Nadere informatie

Verslag Expertmeeting over hiv en soa bij LHBT & MSM Expertmeeting over onderzoek naar risico s op en bescherming tegen hiv en soa bij LHBT en MSM

Verslag Expertmeeting over hiv en soa bij LHBT & MSM Expertmeeting over onderzoek naar risico s op en bescherming tegen hiv en soa bij LHBT en MSM Verslag Expertmeeting over hiv en soa bij LHBT & MSM Expertmeeting over onderzoek naar risico s op en bescherming tegen hiv en soa bij LHBT en MSM Datum: 11 december 2014 Aanwezig: Ard van Sighem (Stichting

Nadere informatie

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN APRIL 213 INHOUD Het doel van de thermometer is een eerste berichtgeving over de stand van zaken in 212 over seksuele gezondheid in Nederland. De thermometer bevat nieuwe gegevens van de soa-centra, aangiftecijfers,

Nadere informatie

klaar met spelen? dat dacht je maar!

klaar met spelen? dat dacht je maar! 5 7 8 9 0 5 5 7 8 9 0 5 Dit spel is ontwikkeld om gezinnen, waarvan één of meer personen hiv+ zijn, te ondersteunen bij het praten over onderwerpen die daar direct of indirect mee te maken hebben. Mensen

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Inhoud. Mijn leven. ik leef gezond

Inhoud. Mijn leven. ik leef gezond Inhoud Inleiding...3 Hoofdstuk 1 Ziek... 4 Hoofdstuk 2 Koorts... 6 Hoofdstuk 3 Schoon... 8 Hoofdstuk 4 Conditie... 10 Hoofdstuk 5 Eten... 12 Hoofdstuk 6 Drinken... 14 Hoofdstuk 7 Houding... 16 Hoofdstuk

Nadere informatie

THEMADOSSIER CHLAMYDIA

THEMADOSSIER CHLAMYDIA THEMADOSSIER CHLAMYDIA 1. Soa s Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Je kan ze dus oplopen door seksueel contact of door contact met het bloed van een besmet persoon. Volgens recent onderzoek

Nadere informatie

Werkinstructie HIV. Bestemd voor Verpleegkundige Huisarts Administratief medewerker zorg (AMZ)

Werkinstructie HIV. Bestemd voor Verpleegkundige Huisarts Administratief medewerker zorg (AMZ) Werkinstructie HIV Bestemd voor Huisarts Administratief medewerker zorg (AMZ) Doel De manier van handelen door verpleegkundigen, huisarts en HIVbehandelaar bij een ingeslotene met HIV zo uniform mogelijk

Nadere informatie

Verzekeringen & erfelijkheid

Verzekeringen & erfelijkheid Verzekeringen & erfelijkheid U wilt een levens- of arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten? Hier vindt u de www.bpv.nl antwoorden op veelgestelde vragen over erfelijkheid en het aanvragen van een verzekering.

Nadere informatie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 3. Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s)

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 3. Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s) Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 3 Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s) 2 Toelichting onderdeel 3: De Soa-poli Het derde onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB)

Nadere informatie

SAMENVATTING PARTNER-PROTOCOL

SAMENVATTING PARTNER-PROTOCOL SAMENVATTING PARTNER-PROTOCOL Een onderzoek naar serodiscordante stellen om het risico van overdracht van HIV in te schatten en factoren met betrekking tot condoomgebruik te bestuderen. Partners van mensen

Nadere informatie

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar 2 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van Adalimumab (Humira).

Nadere informatie

Seksueel overdraagbare aandoeningen

Seksueel overdraagbare aandoeningen Seksueel overdraagbare aandoeningen Wat zijn soa s? Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Het zijn ziektes die je kunt krijgen als je onveilig vrijt. Er zijn verschillende soorten soa s. Sommige

Nadere informatie

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne VRAAG EN ANTWOORD Hepatitis B aandachtscampagne: Zeg Nee!...Tegen hepatitis B 1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne Q. Wat is het doel van de campagne? A. We willen Chinezen woonachtig in Rotterdam

Nadere informatie

HIV SAM AFRIKANEN TEGEN HIV. Instituut voor Tropische Geneeskunde

HIV SAM AFRIKANEN TEGEN HIV. Instituut voor Tropische Geneeskunde HIV SAM AFRIKANEN TEGEN HIV Instituut voor Tropische Geneeskunde Introductie Deze brochure geeft je informatie over HIVtesten (het Human Immunodeficiency Virus dat AIDS of Acquired ImmunoDeficiency Syndrome

Nadere informatie

Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval

Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval in de St. Anna Zorggroep Voorlichtingsbrochure betreffende bloedoverdraagbare aandoeningen op en door het werk. Algemeen

Nadere informatie

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar 2 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van Adalimumab (Humira).

Nadere informatie

Thiopurines Azathioprine (Imuran ) Mercaptopurine( puri-nethol ) Tioguanine (Lanvis )

Thiopurines Azathioprine (Imuran ) Mercaptopurine( puri-nethol ) Tioguanine (Lanvis ) Thiopurines Azathioprine (Imuran ) Mercaptopurine( puri-nethol ) Tioguanine (Lanvis ) Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u verteld dat u in aanmerking komt voor een onderhoudsbehandeling met een

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran )

Azathioprine (Imuran ) Azathioprine (Imuran ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder NNIC folder AZA uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen en MDL

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Hiv en aids De hiv- test De medische controle De behandeling

Hiv en aids De hiv- test De medische controle De behandeling Factsheet hiv in Nederland februari 2015 Deze factsheet is bedoeld voor journalisten. Informatie over hoe men risico s bij seksueel contact kan beperken en over het testen op hiv en andere soa s staat

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A Naast deze infokaart over hepatitis zijn er ook infokaarten beschikbaar over: infectieziekten algemeen, tuberculose, seksueel overdraagbare aandoeningen, jeugd en onveilig vrijen en jeugd en vaccinatie.

Nadere informatie

MSM (mannen die seks hebben met mannen) & HIV infectie Debat

MSM (mannen die seks hebben met mannen) & HIV infectie Debat MSM (mannen die seks hebben met mannen) & HIV infectie Debat Organisatie Instituut voor Tropische Geneeskunde, ITG MSM (mannen die seks hebben met mannen) & hiv-infectie Moderatie Filip Moerman, infectioloog,

Nadere informatie

Ga naar prik en bescherm.nl

Ga naar prik en bescherm.nl Benieuwd wat andere meiden, moeders en experts vinden? Ga naar prik en bescherm.nl Dit mini-magazine geeft je in korte tijd de belangrijkste informatie over de HPV-vaccinatie. Wil je graag meer weten of

Nadere informatie

HOOFDSTUK 7 TESTEN OP HIV EN SOA BIJ MSM

HOOFDSTUK 7 TESTEN OP HIV EN SOA BIJ MSM 7.1 Inleiding HOOFDSTUK 7 TESTEN OP HIV EN SOA BIJ MSM Maaike Goenee, Charles Picavet en Bouko Bakker Het beleid ten aanzien van het testen op hiv is het afgelopen decennium sterk veranderd. Eind jaren

Nadere informatie

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r k s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e a g b a r e O v e r d r a a g b a r e O v n i n g e n A a n d o e n i n g e n A a n s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e l g b a r e O v e r d r a a g b a r

Nadere informatie

Allereerst wil ik graag de organisatoren bedanken voor de gelegenheid om wederom in vogelvlucht een globaal overzicht met u te kunnen delen van

Allereerst wil ik graag de organisatoren bedanken voor de gelegenheid om wederom in vogelvlucht een globaal overzicht met u te kunnen delen van 1 2 Allereerst wil ik graag de organisatoren bedanken voor de gelegenheid om wederom in vogelvlucht een globaal overzicht met u te kunnen delen van onderzoek zoals dit tijdens het recente NCHIV congres

Nadere informatie

Screening op prostaatkanker

Screening op prostaatkanker Screening op prostaatkanker Informatie voor mannen die een PSA-test overwegen of aanvragen. Wat we weten en wat we niet weten: zaken om over na te denken alvorens te besluiten een PSA-test te laten uitvoeren.

Nadere informatie

De leraar legt dit eerst uit, daarna maken de leerlingen deze vragen

De leraar legt dit eerst uit, daarna maken de leerlingen deze vragen ANTWOORDEN SEKSUALITEIT A3 Opdracht Anticonceptiepil 1,3,5 Test jezelf tijdens de les! De leraar legt dit eerst uit, daarna maken de leerlingen deze vragen OPDRACHTEN 1 tijdens de les 4 B 2 D 3 C 5 C 6

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran )

Azathioprine (Imuran ) Azathioprine (Imuran ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Waarom deze folder? Je dokter heeft met je gesproken over het gebruik van azathioprine (Imuran ). In deze folder

Nadere informatie

Famia Plania gaat al halve eeuw met de tijd mee zaterdag, 24 oktober 2015 00:00

Famia Plania gaat al halve eeuw met de tijd mee zaterdag, 24 oktober 2015 00:00 Vijftig jaar gezinsplanning! De Stichting Famia Plania vierde dit gouden jubileum op 1 oktober. Al een halve eeuw geeft de stichting voorlichting en diensten over alles wat met seksualiteit en reproductieve

Nadere informatie

Methotrexaat REUMATOLOGIE. Gebruik van methotrexaat

Methotrexaat REUMATOLOGIE. Gebruik van methotrexaat REUMATOLOGIE Methotrexaat Gebruik van methotrexaat Deze folder is een gezamenlijke uitgave van de poli reumatologie van het Laurentius Ziekenhuis Roermond en het Sint Jans Gasthuis te Weert. Inleiding

Nadere informatie

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Afdeling: Onderwerp: MDL-centrum (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Inleiding Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van (Humira). In deze folder krijgt u informatie

Nadere informatie

GRIEPVACCINATIE 2012. Waardoor komt het? Wat zijn de verschijnselen? Adviezen

GRIEPVACCINATIE 2012. Waardoor komt het? Wat zijn de verschijnselen? Adviezen GRIEPVACCINATIE 2012 De griepprik zal dit jaar op woensdag 14 november worden gegeven, tussen 15 en 18 uur. Mensen die ervoor in aanmerking komen krijgen ongeveer 2 weken van tevoren een uitnodiging toegestuurd.

Nadere informatie

Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart Tivicay. Starten met. Patiënteninformatie

Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart Tivicay. Starten met. Patiënteninformatie Prod. Maart 2014, NL/DLG/0022/14, Exp. Maart 2014 Starten met Tivicay Patiënteninformatie Vooraf U krijgt deze folder omdat u Tivicay en andere medicijnen gaat gebruiken om hiv te remmen. In deze folder

Nadere informatie

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Juni 2013 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en Gezondheid

Nadere informatie

Activiteit van de maand

Activiteit van de maand Activiteit van de maand Ideaal om de koude wintermaanden door te komen een activiteit om rode oortjes en warme kaken van te krijgen! De Veilig Vrijen Quiz (een uitgave van In Petto: www.jongereninformatie.be)

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en auto-immuun hepatitis

Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en auto-immuun hepatitis Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en auto-immuun hepatitis Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van Azathioprine (Imuran). In deze folder krijgt u informatie

Nadere informatie

Bloedtransfusie... 1. Waarom een bloedtransfusie... 1. Hoe veilig is een bloedtransfusie... 2. Bijwerkingen van de bloedtransfusie...

Bloedtransfusie... 1. Waarom een bloedtransfusie... 1. Hoe veilig is een bloedtransfusie... 2. Bijwerkingen van de bloedtransfusie... Bloedtransfusie Inhoudsopgave Bloedtransfusie... 1 Waarom een bloedtransfusie... 1 Hoe veilig is een bloedtransfusie... 2 Bijwerkingen van de bloedtransfusie... 3 Registratie van gegevens... 4 Kan ik een

Nadere informatie

Hiv en stigmatisering in Nederland

Hiv en stigmatisering in Nederland Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Political & Social Samenvatting Hiv en stigmatisering in Nederland

Nadere informatie

Onderzoek Wereldproblemen en Seks

Onderzoek Wereldproblemen en Seks Onderzoek Wereldproblemen en Seks 1V Jongerenpanel 24 oktober 2014 Over dit onderzoek Aan dit online onderzoek in samenwerking met dance4life, gehouden van 15 tot en met 23 oktober 2014, deden 1641 jongeren

Nadere informatie

11 de Hiv Vereniging als supporter 64 12 overige supporters 67 13 hiv in een notendop 70 colofon 72

11 de Hiv Vereniging als supporter 64 12 overige supporters 67 13 hiv in een notendop 70 colofon 72 jouw leven met hiv inleiding 5 1 Je bent hiv-positief. 6 9 portret Lucia, Chris, Eric 12 interview Boris: Ook als je honderd procent hetero bent kun je hiv krijgen. 2 hiv, aids en ziekteverschijnselen

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran )

Azathioprine (Imuran ) Patiënteninformatie Azathioprine (Imuran ) Informatie over de behandeling met het medicijn azathioprine bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa 1234567890-terTER_ Azathioprine (Imuran ) Informatie

Nadere informatie

HPV-vaccinatie. Informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker

HPV-vaccinatie. Informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker HPV-vaccinatie Informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker De HPV-vaccinatie in het kort HPV is de afkorting voor humaan papilloma-virus. Het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. De kans

Nadere informatie

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker Kanker Inleiding Mijn spreekbeurt gaat over kanker patiënten. Ik hou mijn spreekbeurt hier over omdat er veel kinderen zijn die niet precies weten wat kanker nou eigenlijk is en omdat kanker heel veel

Nadere informatie

Wat zijn infectieziekten

Wat zijn infectieziekten Wat zijn infectieziekten Infectieziekten zijn ziekten die veroorzaakt worden door micro-organismen. Dit zijn hele kleine, levende deeltjes zoals virussen en bacteriën. Ze worden meestal van de ene mens

Nadere informatie

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Bertha Middendorp MIGRAINE De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Inhoud Deel 1 12 Inleiding 15 Mijn migraine 21 Hypnose 26 Verhalen uit de praktijk Deel

Nadere informatie

Veilig vrijen: hoe doe ik dat? Antwoorden

Veilig vrijen: hoe doe ik dat? Antwoorden Veilig vrijen: doe ik dat? Seks kan fijn zijn. Maar er zitten ook gevaren aan. Je kunt zwanger raken zonder dat je dat wilt. Je kunt ook een geslachtsziekte oplopen. Hoe voorkom je een zwangerschap of

Nadere informatie

Verzekeren en erfelijkheid

Verzekeren en erfelijkheid Verzekeren en erfelijkheid Verzekeren en erfelijkheid 1 U heeft een erfelijke ziekte en wilt een arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten. Bent u verplicht uw ziekte te melden aan de verzekeraar? Of

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Adalimumab (Humira ) Informatie over de behandeling met het medicijn adalimumab bij de ziekte van Crohn en collitis ulcerosa

Patiënteninformatie. Adalimumab (Humira ) Informatie over de behandeling met het medicijn adalimumab bij de ziekte van Crohn en collitis ulcerosa Patiënteninformatie Adalimumab (Humira ) Informatie over de behandeling met het medicijn adalimumab bij de ziekte van Crohn en collitis ulcerosa Adalimumab (Humira ) Informatie over de behandeling met

Nadere informatie

Prik en bescherm. Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker

Prik en bescherm. Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker Prik en Prik en bescherm Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker De HPV-inenting in het kort HPV is de afkorting voor humaan papilloma-virus. Het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. De kans

Nadere informatie

Kinderdagverblijf. Duckie. Ziektebeleid

Kinderdagverblijf. Duckie. Ziektebeleid Kinderdagverblijf Duckie Ziektebeleid Ziektebeleid Kinderdagverblijf Duckie is niet berekend op de opvang van zieke kinderen. Ziekte is echter een nogal rekbaar begrip. Er ontstaat daardoor voor de ouders

Nadere informatie

Dermatologie. Patiënteninformatie. Chlamydia. Slingeland Ziekenhuis

Dermatologie. Patiënteninformatie. Chlamydia. Slingeland Ziekenhuis Dermatologie Chlamydia i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Omschrijving Chlamydia is de SOA die in Nederland het meest voorkomt. Per jaar lopen 60.000 mensen het op. Chlamydia kan een ontsteking

Nadere informatie

2.1.2.b ZIEKTE EN ONGEVALLEN Verkort VERSIE 5 27-03-2012

2.1.2.b ZIEKTE EN ONGEVALLEN Verkort VERSIE 5 27-03-2012 2.1.2.b ZIEKTE EN ONGEVALLEN Verkort VERSIE 5 27-03-2012 Verkort ziektebeleid FloreoKids HANDLEIDING VOOR OUDERS/VERZORGERS BIJ ZIEKTE KIND 1. Kan een ziek kind het kindercentrum bezoeken? FloreoKids biedt

Nadere informatie

Mini-condooms. Oefeningen

Mini-condooms. Oefeningen tekst 1 Amsterdam, 3 maart 2010 Jongeren hebben steeds vroeger seks. Soms al als ze 12, 13 of 14 jaar zijn. Zwitserland Ook in Zwitserland gebeurt dit. De Zwitserse regering is daarom bezorgd. Want veel

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Vaccinatie baarmoederhalskanker. Gynaecologie

Vaccinatie baarmoederhalskanker. Gynaecologie Vaccinatie baarmoederhalskanker Gynaecologie Inleiding Als u nog nooit van het Humaan Papillomavirus (hierna te noemen: HPV) en baarmoederhalskanker heeft gehoord, dan bent u niet de enige. Ondanks het

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa formatiefolder Polikliniek Maag-Darm-Leverziekten 2 Uw behandelend arts en/of IBD verpleegkundige heeft met u gesproken over het gebruik

Nadere informatie

Behandeling van psoriasis met methotrexaat

Behandeling van psoriasis met methotrexaat Behandeling van psoriasis met methotrexaat In overleg met uw dermatoloog heeft u besloten om voor de behandeling van uw psoriasis methotrexaat te gaan gebruiken. In deze folder leest u hoe dit middel werkt

Nadere informatie

Je bent jong en je wilt wat!

Je bent jong en je wilt wat! Je bent jong en je wilt wat! Logisch, je voelt je geen sukkel. Je bent jong, je zit vol energie en je wilt eruit halen wat er uit dit leven te halen valt. Plezier maken, feesten en doen waar je zin in

Nadere informatie

HIV: Couselen en Testen. Counselen en Testen Protocolboekje

HIV: Couselen en Testen. Counselen en Testen Protocolboekje HIV: Couselen en Testen Counselen en Testen Protocolboekje JHPIEGO, een afdeling van de Johns Hopkins Universiteit, gaat wereldwijd en lokaal partnerschappen aan om de kwaliteit van gezondheidszorg voor

Nadere informatie

KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING

KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING Compleet voorlichtingspakket Het voorlichtingspakket Veilig vrijen & seks bestaat uit: 1. Krasloten 2. Jongerenboekje SEKS&ZO 3. Handleiding met

Nadere informatie