Gelderse Energievouchers en Gelderse Businesscases

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gelderse Energievouchers en Gelderse Businesscases"

Transcriptie

1 Gelderse Energievouchers en Gelderse Businesscases 4 december 2014, Arnhem

2 Inhoud 1 Inleiding 2 2 Energievouchers Windpark Netterden Levering van elektriciteit uit afval Integrale energieaanpak Elektriciteit uit gas m.b.v. brandstofcel Energiebesparingsmaatregelen Inventariseren van maatregelen Energienotaloze woning Warm bouwen Lage temperatuur plafondverwarming Vergisten van plastic disposables Productie groengas uit afval WKK's met onbalansprijzen Elektriciteit uit levende planten 13 3 Businesscases Bio-energiecentrale met smart grid Energiefabriek, slibverwerking en fosfaatwinning ESCo energetische renovaties woningbouw Verduurzaming vastgoed Wageningen Kwaliteit schoolgebouwen Geldermalsen Duurzame energie uit afvalriet Samen stoken op streekhout Collectieve pelletketel De Hoef Haalbaarheidsonderzoek grootschalig PV Keijenberg TPN-West Energieneutraal Biogascentrale Harderwijk Windpark den Tol Bedrijfsplan Duurzaam Energie-initiatief Barneveld Energiebesparing Driestroom NL Solarpark De Kwekerij Businesscase warmteproductie uit regionale houtige biomassa 21

3 1 Inleiding Veruit de meeste energie die we gebruiken (circa 93%) komt van fossiele brandstoffen: aardolie, aardgas en kolen. Deze fossiele brandstoffen zijn verantwoordelijk voor de uitstoot van broeikasgassen, bovendien veroorzaken ze de nodige vervuiling en raken ze op. Het huidige systeem van energievoorziening is toe aan verandering. Een energietransitie! Om de energietransitie te versnellen stelt de provincie Gelderland subsidies beschikbaar in de vorm van energievouchers. In dit boekje treft u een overzicht aan van initiatieven die in het kader van de energietransitie in 2013 en 2014 ondersteuning hebben gekregen van de provincie Gelderland. Het betreft hier initiatieven die financiering hebben ontvangen voor het inkopen van kennis, middels een energievoucher en voor het inhuren van extern advies voor het opstellen van een businesscase, met als doel om de haalbaarheid van het initiatief te toetsen. Om de transitie naar meer hernieuwbare energie te stimuleren hebben de provincie Gelderland en GreenTechAlliances, powered by kiemt een bijeenkomst georganiseerd, waarbij de (voorlopige) resultaten centraal staan. In dit kader is het onderstaande boekje opgesteld. Provincie Gelderland en Stichting kiemt wensen u veel leesplezier toe. Harry de Vries, directeur Stichting kiemt 2

4 2 Gelderse Energievouchers Provincie Gelderland heeft voor organisaties die actief zijn in de sector Energie- en Milieutechnologie (EMT) een subsidie beschikbaar gesteld in de vorm van energievouchers. GreenTechAlliances, powered by kiemt mag deze vouchers uitreiken. Afgelopen jaar heeft GreenTechAlliances Energievouchers uitgereikt aan 13 Gelderse organisaties. Deze Energievouchers werden door organisaties gebruikt om een haalbaarheidsonderzoek uit te laten voeren naar de implementatie van energiebesparende maatregelen of hernieuwbare energie binnen de eigen organisatie. 2.1 Windpark Netterden Windpark den Tol Exploitatie B.V. Frank Simmes Uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek waarbij wordt onderzocht of het mogelijk is een windpark te realiseren met een opgesteld vermogen van rond de 30 megawatt. Wanneer blijkt dat het project haalbaar is, dan is Windpark den Tol Exploitatie B.V. voornemens het project te exploiteren. De voucher wordt gebruikt voor onderzoek naar de mogelijke verstoring van de prestaties van vast opgestelde Defensie radarsystemen, voor archeologisch onderzoek en voor onderzoek naar wind en slagschaduw. Ook op gebied van natuur en milieu zijn er tal van haalbaarheidsstudies gedaan, om te onderzoeken of een windpark in Netterden tot de mogelijkheden behoort. De verwachte bijdrage aan energietransitie is de opwekking van 324 terajoule hernieuwbare energie met behulp van wind. 3

5 2.2 Levering van elektriciteit uit afval ARN B.V. Jan Hendriks ARN B.V. heeft zich vanaf haar oprichting ontwikkeld van een afvalverwerker naar een energieproducent. Tot op heden wordt de energie in hoofdzaak omgezet in elektriciteit dat wordt ingevoerd in het lokale net. De warmte wordt geleverd aan de nabijgelegen waterzuivering. ARN B.V. wil zich richten op de levering van hoogwaardige energie in de vorm van stroom aan nabijgelegen industrie, mogelijk als opmaat naar een smart grid. De voucher wordt ingezet om de haalbaarheid te onderzoeken. De afzet en het gebruik van de stroom leidt tot een hogere besparing op CO 2 - emissie reductie. 2.3 Integrale energieaanpak Koninklijke Burgers Zoo Gerard Groenendijk Koninklijke Burgers Zoo is in de loop van haar bestaan project-georiënteerd uitgegroeid tot wat de dierentuin nu is. Energetisch en klimaat technisch zijn er diverse goede oplossingen gerealiseerd. Met een goed totaaloverzicht en een geïntegreerd klimaat- en energiemanagementsysteem kan optimaal gebruik worden gemaakt van de synergiemogelijkheden binnen de locatie. De energievoucher maakt het mogelijk om op korte termijn de opdracht te geven tot het uitvoeren van een haalbaarheidsonderzoek naar de mogelijkheden van energie, de kosten, de CO 2 -reducties en naar de oplossingsscenario s. Door een integrale aanpak kan naar verwachting op korte termijn 20% en op langere termijn tot zeker 50% op energie worden bespaard; wat resulteert in een substantiële reductie van de CO 2 -emissies. 4

6 2.4 Elektriciteit uit gas m.b.v. brandstofcel Mts. R.D. & D.A. & S.L. & A.J. van Tuijl Rochus van Tuijl De onderneming kweekt op 3 vestigingen Chrysanten. Het plan is om 30% van de benodigde energie in te kopen via het net en de overige 70% zelf op te wekken. Helaas komt het rendement van WKK steeds meer onder druk te staan. De laatste jaren is het belichtingsniveau voor chrysanten steeds hoger geworden waardoor warmte genoeg voorradig is. Het teveel aan warmte wordt m.b.v. een WKK omgezet in gas en terug geleverd aan het net. Door de hoge gasprijzen is dit niet meer rendabel. Een alternatief voor het terug leveren van gas is de brandstofcel. De brandstofcel is een machine die middels een gesloten chemisch proces gas omzet in elektriciteit. Wanneer je uit een m 3 gas meer elektriciteit kunt halen werkt dat kostprijs-verlagend. Bijkomend voordeel is dat er behalve warmte ook zeer zuivere CO 2 en schoon water vrijkomt. Efficiëntere opwekking van elektriciteit uit gas. 5

7 2.5 Energiebesparingsmaatregelen Schut Papier René Kort Schut Papier gebruikt voor haar producten biobased grondstoffen en ontwikkelt zich hierin steeds verder. Bij deze duurzame ontwikkeling en uitstraling hoort ook een duurzaam energiegebruik op de locatie. Gezien de leeftijd van gebouwen en machinepark vraagt energiebesparing een gedegen, professionele en geïntegreerde aanpak. De aanpak bestaat uit het doorlopen van de volgende achtereenvolgende stappen: inventariseren en analyseren, efficiencyverbetering, tussen evaluatie met go on/stop moment, duurzame energie, presentatie resultaten en opstellen uitvoeringsplan en jaarlijkse monitoring van de resultaten. De voucher wordt ingezet om dit onderzoeksproces te doorlopen. Het resultaat is een overzicht waaruit blijkt welke maatregelen Schut Papier energie kan besparen en vervolgens welke mogelijkheden er zijn om volkomen energieneutraal te produceren. Naar verwachting kan met het doorlopen van het proces op termijn 44,6 terajoule en circa ton CO 2 door Schut Papier worden bespaard. 2.6 Inventariseren van maatregelen TANATEX Chemicals B.V. Dick Uitendaal TANATEX wil een onderzoek laten uitvoeren om de energiebesparende maatregelen in kaart te brengen. Daarbij dient per maatregel inzichtelijk te worden gemaakt wat de omvang van de te behalen besparing is, hoe groot het investeringsbedrag is en hoelang de terugverdientijd is. Zelf beschikt TANATEX niet over de benodigde expertise. Aangezien het een chemisch bedrijf betreft zijn de proceslijnen complex, hierdoor zijn de onderzoekskosten hoger. De voucher zal daarom worden gebruikt om het onderzoek te laten uitvoeren door een extern bedrijf dat hierin is gespecialiseerd. De verwachte bijdrage bedraagt 5 tot 7% reductie op het totale energieverbruik. Dit komt ongeveer overeen met een energiereductie van 1 tot 1,5 terajoule per jaar. 6

8 2.7 Energienotaloze woning Plegt-Vos Stoffels Martin Weghorst Plegt-Vos Stoffels is een bouwbedrijf en projectontwikkelaar en werkt veelvuldig samen met een aantal marktpartijen. Vanuit de markt is de vraag ontstaan om NOM(nul op meter)-woningen te ontwikkelen. Een onderzoek dient te worden uitgevoerd naar de haalbaarheid van een geïntegreerd concept voor NOMwoningen, waarbij verschillende opties naast elkaar worden gezet (onder meer extra isolatie, collectief systeem, extra PV). Het onderzoek dient onder meer in te gaan op de bouwkundige, bouwfysische en installatietechnische aspecten van het concept. Daarnaast ook financiering, risico's voor bewoners en monitoring van prestaties. Plegt-Vos Stoffels wil vervolgens garanties geven voor de gebruiksfase, en zich daarmee onderscheiden ten opzichte van andere bedrijven. Doelstelling is om 250 woningen te bouwen/renoveren in Gelderland. Dit levert naar verwachting een besparing van circa 15,5 terajoule op. 7

9 2.8 WarmBouwen Dinkelpad B.V. Sander Martens WarmBouwen maakt gebruik van oneindig voorradige energie in de aarde. Door deze gratis energie (warmte) in de gevel te brengen wordt voorkomen dat kostbare, opgewekte energie weglekt door de gevel. WarmBouwen maakt een dunne gevelopbouw mogelijk waarin doorgaans een equivalente Rc waarde >5.0 op de gevel is te behalen. Door in de zomer warmte in te winnen en die in de winter te gebruiken is deze warmte gratis. Met een gesloten lus kan zo een relatief hoge temperatuur (>20 C) in de gevel worden gebracht. De resterende interne warmtevraag is dan nihil. WarmBouwen maakt het mogelijk om met een matig geïsoleerde, lucht- en dampopen bouwwijze, met gebruikmaking van voldoende PV panelen en zon thermische collectoren van 0 op de meter, all-electric klimaatbeheersing te realiseren. 8

10 2.9 Lage temperatuur plafondverwarming VBI Ontwikkeling B.V. Ronald Klein-Holte In dit onderzoek wordt de technische/economische haalbaarheid onderzocht van een nieuwe vloer die is ontwikkeld door VBI. De vloer is geschikt voor lage temperatuurverwarming en biedt daarnaast ten opzichte van traditionele vloerverwarming een aantal voordelen met betrekking tot warmteafgifte, prefabricage, minder materiaalgebruik en sneller monteren op de bouwplaats. Het gaat bij de technische haalbaarheid vooral om het afgiftepatroon van de warmte naar de begane gronden en de verdieping, de regeling van de warmteafgifte van de vloer en het te bereiken comfortniveau. De economische haalbaarheid heeft betrekking op de kosten/baten van de vloer ten opzichte van alternatieve warmteafgiftesystemen. De verwachte bijdrage is een energiebesparingsgroei van 8 terajoule per jaar. 9

11 2.10 Vergisten van plastic disposables Rijnstate Royan van Velse In het Rijnstate ziekenhuis worden veel plastic disposables gebruikt. Daarnaast worden ook producten gebruikt die disposable gemaakt zouden kunnen worden, maar die nu worden schoongemaakt. Denk hierbij aan chirurgische wegwerpkleding, koffiebekers maar ook een bedpo. Tezamen leveren al deze producten een grote hoeveelheid afval en schoonmaakkosten op. Daaruit kwam de gedachte dit soort producten te maken van een biologisch afbreekbaar materiaal dat in een Pharmafilter proces samen met ander organisch afval vergist zou kunnen worden tot biogas. Inzicht ontbreekt over welke producten commercieel beschikbaar zijn, dan wel commercieel gemaakt zouden kunnen worden op basis van de huidige stand van de techniek. Rijnstate laat met behulp van de voucher onderzoeken welke geschikte biologisch afbreekbare producten ingezet zouden kunnen worden in het vergistingsproces. De verwachte bijdrage is 10 terajoule per ton voor biogas. 10

12 2.11 Productie groengas uit afval ARN B.V. Jan Hendriks ARN B.V. maakt uitsluitend gebruik van secundaire brandstoffen, die grotendeels zelf worden geproduceerd door opwerking van afvalstoffen. In deze haalbaarheidsstudie gaat het om na te gaan of het in de praktijk mogelijk is een sterke verhoging van de productie en invoering van groengas van 1,3 miljoen Nm 3 per jaar te realiseren. Dit is nodig om de GFT-vergistingsinstallatie rendabel te maken. Het project moet de haalbaarheid van deze verbetering voor de komende 10 jaar aantonen in de praktijk. Het verwerken en vergisten van GFT en zeker de productie daaruit van groengas is een nieuwe activiteit van ARN B.V. Het ontbreekt aan specifieke ervaring op dit terrein. De voucher wordt gebruikt om de haalbaarheid te onderzoeken en te komen tot een doorstart van een project dat momenteel financieel niet rendabel is. Een verhoging van de groengas productie met Nm 3 groengas per jaar, dit komt overeen met een duurzame opwekking van 25,3 terajoule hernieuwbare energie per jaar. 11

13 2.12 WKK's met onbalansprijzen Waterschap Rijn en IJssel Coert Petri Het sturen van warmtekrachtkoppelingen op basis van onbalansprijzen is nieuw voor gistingen bij rioolwaterzuiveringen (RWZI s). Er zijn nog diverse vraagtekens bij de technische en financiële haalbaarheid van dit concept. Door dit concept uit te werken voor vier RWZI s die onderling verschillen qua grootte, installatie en locatie, kan een meer robuuste uitspraak worden gedaan over de financiële en technische haalbaarheid van dit concept. Door het inzetten van een voucher kan meer zicht worden verkregen op de eerste businesscase met dit concept. Het project levert niet direct een energiebesparing of hernieuwbare energie op. Het is een noodzakelijk onderdeel en een van de weinige duurzame alternatieven om het toenemende verschil tussen vraag en aanbod van elektriciteit op het elektriciteitsnet door windmolens en zonnepanelen op te vangen. 12

14 2.13 Elektriciteit uit levende planten Gemeente Ede & Gemeente Wageningen Erik van Tol/Paul Volleman De unieke en innovatieve technologie, waarbij elektriciteit wordt geproduceerd met levende planten, werd ontwikkeld aan Wageningen University en wordt gecommercialiseerd door Plant-e. De haalbaarheid is getoetst bij twee systemen, in Zaanstad en in Ede. Het systeem kan onder andere toegepast worden op rotondes, om hiermee verlichting op de rotonde te laten branden. Om te beoordelen hoeveel elektriciteit er geproduceerd kan worden op een rotonde van 100 m² en hoeveel verlichting hierop kan worden aangesloten is een haalbaarheidsonderzoek nodig. Dit haalbaarheidsonderzoek heeft als doel om te bepalen of de toepassing op rotondes energetisch en economisch rendabel kunnen worden en welke beperkingen en bottlenecks hieraan gekoppeld zijn. Voor dit haalbaarheidsonderzoek wordt de voucher ingezet. Het systeem kan tot 1,2 kg CO 2 per geproduceerde kwh vastleggen in de groei van de plant. Dit zou voor de rotonde betekenen dat tot kg CO 2 kan worden vastgelegd op de rotonde. Bovendien wordt bij grijze stroom productie ongeveer 0,65 kg CO 2 per geproduceerde kwh uitgestoten, die dus ook vermeden wordt. Het positieve CO 2 effect van dit systeem komt daarmee op kg CO 2 per jaar voor de gehele rotonde. 13

15 3 Businesscases Subsidie kan worden aangevraagd voor het inhuren van extern advies voor het opstellen van een businesscase. Het gaat daarbij om businesscases voor nieuw te ontwikkelen installaties en energie-infrastructuur die energiebesparing realiseren en/of hernieuwbare energie opwekken. Ook businesscases voor de ontwikkeling van nieuwe organisatievormen die zich richten op energiebesparing of hernieuwbare energie, lokale energiebedrijven en Energie Service Companies komen in aanmerking voor subsidie. 3.1 Bio-energiecentrale met smart grid Bio-energie De Vallei Valentijn Kleijnen Bio-energie De Vallei wil het warmtenet de komende jaren uitbreiden met minimaal nog eens woningen (fase 2. e.v.) en wil vanuit een bedrijfsmatige aanpak een businesscase voor verschillende deelprojecten ontwikkelen. Op basis van deze businesscase moet een investeringsbeslissing kunnen worden genomen en financiering worden aangetrokken die hiervoor nodig is. 3.2 Energiefabriek, slibverwerking en fosfaatwinning Waterschap Rijn en IJssel Coert Petri Met de realisatie van de eerste Energie- fosfaatfabriek in het beheersgebied van WRIJ in Olburgen staat nu de tweede op de rol. Hierbij lijkt het centraal gaan verwerken van zuiveringsslib de grote aanjager om dit te gaan behalen. De biogasproductie kan hierbij met meer dan 1 miljoen m 3 per jaar toenemen. Het gaat om het vaststellen van een locatie (keuze uit vier), een keuze uit de technieken (destructie slib) ter verbetering van de gisting, de benodigde aanpassingen op de betrokken RWZI s, het vaststellen van fosfaatterugwinning en het opstellen van een kostenberekening met terugverdientijden (diverse varianten). 14

16 3.3 ESCo energetische renovaties woningbouw Gemeente Zutphen Marnix van Os In Zutphen werkt een consortium van partijen aan het energetisch renoveren van woningen. Uniek is de nauwe samenwerking van het consortium: bouwbedrijven, installateurs, financiele instellingen, overheden en sociale werkvoorziening (25% van de uitvoerende werkzaamheden worden door mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt uitgevoerd) die geleid heeft tot dit product. Het consortium kwam na een grondige analyse van de markt tot de conclusie dat een geheel andere aanpak nodig was dan tot op heden gebruikelijk: Een ESCo voor de woonconsument. Met ondersteuning van de provincie Gelderland is een businesscase uitgewerkt, waarbij een aantal financieel technische belemmeringen zijn onderzocht. Vervolg: In een pilot met blok-voor-blok aanpak in Deventer zijn de belemmeringen grotendeels weggenomen. In Lochem en Zutphen starten in 2015 projecten met 50 woningen op basis van de ervaring in Deventer. De voorbereidingen voor de volgende fase naar 200 woningen en meer zijn reeds gestart. Landelijk en Europees is er veel belangstelling voor dit product. 3.4 Verduurzaming vastgoed Wageningen Gemeente Wageningen Sanne Meelker In kaart brengen van de mogelijkheden het gemeentelijk vastgoed Klimaatneutraal te maken. Onderzoek naar financieringsmogelijkheden verduurzaming gemeentelijk vastgoed. Het onderzoek was onderdeel van een grotere nota Vastgoed. De gemeente staat positief tegenover het uitvoeren van de in het rapport genoemde maatregelen en zou dit willen doen uit eigen middelen. Het eerste kwartaal van 2015 wordt een plan hiervoor aan de raad voorgelegd. 15

17 3.5 Kwaliteit schoolgebouwen Geldermalsen Gemeente Geldermalsen Cor van Tilborg Businessplan opstellen voor 20 scholen in Neerijnen en Geldermalsen zodat helder wordt wat er technisch, organisatorisch en financieel mogelijk is om te gaan verduurzamen en daarmee toekomstbestendig te worden. Op basis van de uitgevoerde marktconsultatie hebben uiteindelijk twee consortia een businessplan ontwikkeld, ieder met eigen accenten. 1. Het consortium Slimme Scholen heeft 3 scenario s ontwikkeld, waarvan er twee levensvatbaar zijn: Duurzaam Verbeteren en het Slimme Scholen scenario. Het scenario Duurzaam Verbeteren levert daarin een bijdrage aan het verduurzamen van de scholen en het terugbrengen van de kosten met een consortium als samenwerkingspartner. 2. Het consortium 1000-scholen heeft gekeken naar duurzaam gezond en duurzaam toekomstbestendig maken van de scholen. Dit consortium concludeert dat het onderwijs tegen acceptabele huisvestingkosten toekomstbestendig kan blijven voortbestaan, ook in kleine dorpskernen. Dit zorgt voor behoud van lokale vitaliteit en leefbaarheid. De gemeente en de schoolbesturen zullen gezamenlijk een vervolgproces moeten afspreken om te komen tot resultaten. 3.6 Duurzame energie uit afvalriet Knibbelberg B.V. Jan van Wincoop Het opstellen van een businesscase ten behoeve van het onderzoeken en vaststellen van de mogelijkheid van het verwerken van afvalriet van daken en van natuurgebieden tot grondstof voor hernieuwbare energieproductie. Het betreft hier zeer vervuild afvalriet wat vrijkomt bij het opdekken/ vervangen van rieten daken en riet wat vrijkomt bij het beheren van natuurgebieden. Deze stromen worden nu veelal gestort als verontreinigd bouw/ sloop afval, dan wel afgezet als compost. De (nu nog) afvalstromen kunnen door middel van een zelf ontwikkelde machinelijn in zijn geheel ontdaan worden van alle vervuiling. Hierna kan het materiaal worden toegepast als stalstrooisel of als grondstof voor hernieuwbare duurzame energie. Voor dit laatste worden momenteel diverse testen uitgevoerd. 16

18 3.7 Samen stoken op streekhout Vereniging Agrarisch Landschap Achterhoek (VALA) Jac Duivenvoorden Ontwikkelen businesscase om samen met alle houtsnipperleveranciers de energetische waarde van houtsnippers uit de Achterhoek maximaal te benutten ten behoeve van groene, duurzame warmtevoorziening in de Achterhoek en financiering (zonder subsidie) van landschapsonderhoud. 3.8 Collectieve pelletketel De Hoef Gemeente Wageningen Sanne Meelker Opstellen van een businessplan voor een collectieve pelletgestookte warmtevoorziening die deel uitmaakt van een project waarin het energieneutraal maken van 80 woningen in de bestaande wijk De Hoef werd onderzocht. Het onderzoek is uitgevoerd door een alliantie van bedrijven en bewoners. Op basis van het businessplan moet een investering kunnen worden gerealiseerd voor een pelletketel met warmtenet met voldoende aansluitingen. De Hoef is een wijk met alleen particulier woningbezit. Voor de studie bestond het idee dat aansluiting op een centrale pelletketel ook mogelijk zou zijn als niet alle huishoudens direct zouden deelnemen. Het onderzoek liet echter zien dat voor een rendabele businesscase alle 80 huishoudens in één keer aangesloten dienen te worden. Tevens was het advies dat de bewoners van de wijk zelf actief zouden participeren in de businesscase om investeerders meer vertrouwen te bieden. De wijkbewoners bleken hier nog niet voldoende voor te zijn georganiseerd. Er is besloten eerst aan de slag te gaan met de voorgestelde energetische besparingsmaatregelen en het idee van een collectieve pelletketel mogelijk weer op te pakken als de wijk voldoende georganiseerd is. 17

19 3.9 Haalbaarheidsonderzoek grootschalig PV Keijenberg Aannemersbedrijf Roseboom Ede B.V. Theo Droogendijk Het onderzoeken van de technische en economische haalbaarheid van een grootschalige PV-installatie op voormalig vuilstortplaats De Keijenberg te Wageningen. Doelgroep zijn belangstellenden voor PV met salderen op afstand (postcoderoos) TPN-West Energieneutraal Bedrijvenvereniging TPN-West Harrie Arends Het bedrijventerrein Trade Port Nijmegen West (TPN-West) kenmerkt zich door een grote pluriformiteit aan bedrijvigheid: transport, dienstverlening, (fijn)metaal, energieproductie en zware industrie. Dat manifesteert zich in een grote variatie in energievraag- en aanbod. Dit zowel per locatie en in de tijd bezien. Uniek is de situering van een warmtenet dwars over het bedrijventerrein. Het project is erop gericht energievraag- en aanbod te kwantificeren en op basis van het verworven inzicht daar een goede 'match' tussen te realiseren. Daarbij worden de infrastructurele opties meegenomen. En natuurlijk wordt energiebesparing niet vergeten. Het project omvat in concreto het uitvoeren van energiescans bij 20 bedrijven en het komen tot 5 businesscases, waaronder één in relatie tot warmte/koude; één over smart grids en één over zonne-energiesystemen. Het project wordt gesteund door de provincie Gelderland, de Stadsregio Arnhem Nijmegen, de gemeenten Nijmegen en Beuningen en netbeheerder Alliander. 18

20 3.11 Biogascentrale Harderwijk Waterschap Vallei en Veluwe Arjan Budding Businesscase uitwerken voor een samenwerking tussen Bakker Energie en Waterschap Vallei en Veluwe. Doel van de samenwerking is grootschalig biogas gaan produceren door vergisting van organische reststromen. Het geproduceerde biogas zal na opwerking tot de juiste kwaliteit weer in het aardgasnet worden toegevoegd. In de businesscase wordt onderzocht onder welke voorwaarden het project tot uitvoering kan komen. Hierbij zullen naast de economische uitkomsten zeker ook de aspecten rondom juridische vorm van de samenwerking en de haalbaarheid binnen vergunningen aan bod komen Windpark den Tol Windpark den Tol Exploitatie B.V. Frank Simmes Om een dergelijk project (35 tot 45 miljoen) op een verantwoorde manier te financieren, is er veel expertise nodig. Een businesscase voor zo'n project moet staan als een huis wil je goede rentetarieven en dergelijke kunnen afdwingen bij banken of andere financiers. Hiervoor dient de nodig expertise te worden ingeschakeld. Begeleiding in de aanbesteding is vooral belangrijk om de voorwaarden die verschillende aanbieders hanteren goed met elkaar te kunnen vergelijken. Financiële en juridische adviseurs zijn belangrijk om contracten door te spitten. Belangrijk is dat verborgen risico's zichtbaar worden. Pas als alles goed in beeld is kom je tot een goed businessplan dat rijp is voor onderhandeling met potentiële financiers. 19

21 3.13 Bedrijfsplan Duurzaam Energieinitiatief Barneveld Gemeente Barneveld Marlies Knol Een groep ondernemers heeft samen met Woningstichting Barneveld en de gemeente Barneveld het initiatief genomen te onderzoeken of het haalbaar is om een eigen lokaal energiebedrijf en/of investeringsfonds op te richten. Zij denken daarbij aan een professionele organisatie met een breed draagvlak in de Barneveldse samenleving. Momenteel onderzoekt bureau Trinergie of een dergelijk bedrijf aantoonbare meerwaarde heeft voor Barneveldse energieprojecten. Uit het onderzoek moet blijken of er voldoende draagvlak is bij belanghebbenden en of het aannemelijk is dat er een haalbare businesscase mogelijk is voor een dergelijk energiebedrijf. Als dit het geval is vindt in de fase daarna de nadere uitwerking van het bedrijfsplan voor het lokaal energiebedrijf plaats Energiebesparing De Driestroom Stichting Driestroom Sjoerd Anema Het gaat bij de businesscase Energiebesparing Zorginstelling De Driestroom om een combinatie van bouwtechnische, installatietechnische en gedragsmaatregelen. De methodiek die zal worden ontwikkeld in afstemming met twee woningbouwlocaties zal ook voor andere zorgorganisaties en woningcorporaties bruikbaar zijn, om te komen tot energiebesparing via techniek en gedrag. De doelstelling is minimaal 20% besparing op het huidige energieverbruik. Een tweetal zorglocaties voor jongeren (Bemmel en Schuytgraaf) van de betreffende locaties vormen het uitgangspunt voor methodiekontwikkeling en de businesscase. De Driestroom zal de opgedane kennis en ervaring toepassen op andere locaties van De Driestroom. 20

22 3.15 NL Solarpark De Kwekerij NL Solarpark De Kwekerij B.V. Ton Koenders Ontwikkelen businesscase ten behoeve van het realiseren van het project: eerste NL Greenlabel gecertificeerde duurzame, grootschalige solarpark in een tuinomgeving ter wereld, mogelijk gefinancierd door omwonenden op basis van participatie in een coöperatieve vereniging. Het park komt in Hengelo (GLD), op 7,5 ha gemeentegrond waar oorspronkelijk woningbouw zou plaatsvinden. Nu wordt het een recreatief park waar energieopwekking d.m.v. zon PV is ingepast in het landschap. Met een capaciteit van 2 megawatt wordt de Kwekerij het, op dit moment, grootste solarpark van Nederland. afname via postcoderoos-model, bereik circa huishoudens Businesscase warmteproductie uit regionale houtige biomassa Energiebedrijf Thermo Bello B.V. Gerwin Verschuur Om een businesscase met betrekking tot warmteproductie uit regionale biomassa te maken is het nodig om op de lange termijn zekerheden te krijgen over de beschikbaarheid en levering van houtige biomassa van een constante kwaliteit en concurrerende prijs (ten opzichte van gas). Daarvoor is het nodig om een waardeketen te vormen waarin de belangen gebundeld worden van grondeigenaren, terreinbeheerders, verwerkers van biomassa en gebruikers van de houtsnippers. De biomassa gaat uiteindelijk houtgestookte ketels in. Als er geen brandstof is of de brander gaat kapot, dan hebben gebruikers geen warmte. In Culemborg zijn de eindgebruikers bewoners van een wijk en leerlingen van een school. De hele waardeketen dient op voldoende kwantiteit en kwaliteit gericht te zijn. In dit project gaan we zo'n waardenetwerk inrichten met partijen in de regio West-Betuwe. Daarmee vervangen we gas door een hernieuwbare energiebron, versterken we de werkgelegenheid in de regio, en dragen we bij aan duurzaam landschapsbeheer en brengen we houtige biomassa uit de regio tot waarde. 21

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

AGEM Holding B.V. Bestuur: Wethouders AGEM U.A. en Guus Ydema. AGEM Levering B.V. Directeur: Guus Ydema

AGEM Holding B.V. Bestuur: Wethouders AGEM U.A. en Guus Ydema. AGEM Levering B.V. Directeur: Guus Ydema Informatiebijeenkomst Leefbaar Buitengebied Oude IJsselstreek Jacquo Harbers 2 december 2015 Coöperatieve vereniging Achterhoekse Groene Energiemaatschappij U.A. Bestuur: wethouders gemeenten AGEM Holding

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Energie uit afvalwater

Energie uit afvalwater Energie uit afvalwater 15 november 2011 Giel Geraeds en Ad de Man Waterschapsbedrijf Limburg is een samenwerkingsverband van Waterschap Peel en Maasvallei en Waterschap Roer en Overmaas Onderwerpen Introductie

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Local Energy Solutions

Local Energy Solutions 24 mei 2011 Warmtelevering vanuit energiefabriek Apeldoorn Ontwikkeling van energie voor eigen gebruik naar externe levering aanleiding samenwerking warmteleiding Zuidbroek extra energie uit slachtafval

Nadere informatie

Energie uit afval, een schone zaak

Energie uit afval, een schone zaak Energie uit afval, een schone zaak Vergisten van GFT-afval ARN meer dan 25 jaar begaan met het milieu Aandeelhouders ARN B.V. Regio Regio Regio REMONDIS Nijmegen De Vallei Rivierenland (privaat) 37,5%

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012 Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal Waalre, 28 november 2012 Pieter Brouwers Voorzitter Agenda Doel van deze avond Hoe is de coöperatie geboren Wat kan er momenteel op het gebied

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

MEMO GAD BNG 28.50.30.701 ISO 14001. Gewestelijke Afvalstoffen Dienst. Portefeuillehouders Milieu. Werkgroep biomassa en 'rijden op groen gas'

MEMO GAD BNG 28.50.30.701 ISO 14001. Gewestelijke Afvalstoffen Dienst. Portefeuillehouders Milieu. Werkgroep biomassa en 'rijden op groen gas' Gewestelijke Afvalstoffen Dienst Gooi en Vechtstreek Postadres: Postbus 514 1200 AM Hilversum Bezoekadres: Hooftlaan 32 1401 EE Bussum Telefoon: (035) 699 18 88 Fax: (035) 694 17 45 Internet: www.gad.nl

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen

E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen 1 E-Transitie S3H Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander Strategie 8 november

Nadere informatie

Masterclass Energie op bedrijventerreinen. Provincie Zuid Holland

Masterclass Energie op bedrijventerreinen. Provincie Zuid Holland Masterclass Energie op bedrijventerreinen Provincie Zuid Holland 2 Consortium 3 STEM regeling De STEM (Samenwerken Topsector Energie en Maatschappij) regeling is een subsidie van de topsector Energie.

Nadere informatie

Duurzaam benutten van warmte

Duurzaam benutten van warmte Duurzaam benutten van warmte Netwerkbijeenkomst duurzame regionale energie Gelderland 12 juni 2013 Door: Hans Wouters Programma energietransitie Provincie Gelderland Provincie zet zich in op de toepassing

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2012

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2012 Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2012 Voor akkoord, opsteller Naam R.W. Goudswaard Functie KAM-manager Datum 17-6-2013 Handtekening 1 Voortgang doelstellingen voor Scope 1 en 2 1.1 Reductiedoelstellingen

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2-2012

Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2-2012 Voortgangsrapportage CO2 reductie periode 2-2012 Voor akkoord, opsteller Voor vrijgave Naam R.W. Goudswaard G. J. van de Pol Functie KAM-manager Algemeen directeur Datum 04-12-2012 10-12-2012 Handtekening

Nadere informatie

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Raadsbijeenkomst Edward Pfeiffer, Claudia Algra 7 april 2016 Gemeente Berg en Dal Programma Tijd Onderwerp Verantwoordelijke 21:30 21:35 Opening Wethouder

Nadere informatie

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens 1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens Agenda. Wie is RENDO Duurzaam? Voorbeeld project Toekomst duurzame energie projecten icm groen gas 2 RENDO Duurzaam. Aantal medewerkers : RENDO totaal ca.

Nadere informatie

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3 Programma 20:00 Plenaire aftrap VKK Energie inspiratie Otto Willemsen AGEM samen op weg Guus Ydema Provinciale regelingen Maarten Visschers Leefbaarheid en gemeenschapsvoorzieningen Peter van Heek 20:30

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark bij de Spinder te Tilburg; 2. Kaders vast te stellen

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam ProjectManagement Bureau Joost de Valk Noodzaak en ambitie Klimaatbeleid Amsterdam: forse CO 2 reductie 40% in 2025 en klimaatneutraal bouwen en gemeentegebouwen

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven Probleemanalyse De vuilstort van de AVRI in Geldermalsen is gesloten. Het idee is om op deze gesloten vuilstort alsmede op de gebouwen van de AVRI in totaal 9,3 MWp zonpv te realiseren. Daarnaast kunnen

Nadere informatie

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Duurzame warmte in uw bedrijf Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Warmte van HVC: slim, schoon en zorgeloos Als ondernemer moet

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Duurzame energieopties gemeente Woudrichem

Duurzame energieopties gemeente Woudrichem Duurzame energieopties gemeente Woudrichem Inleiding Er bestaan verschillende vormen van duurzame energie. Deze worden onderverdeeld in: Gebouwgebonden opties (zonne-energie, warmtepompen) Geothermische

Nadere informatie

Programma vanavond. 1. Inleiding, programma Energietransitie Carla Onderdelinden. 2. Toelichting op de tender Johan Willemsen

Programma vanavond. 1. Inleiding, programma Energietransitie Carla Onderdelinden. 2. Toelichting op de tender Johan Willemsen Programma vanavond 1. Inleiding, programma Energietransitie Carla Onderdelinden 2. Toelichting op de tender Johan Willemsen 3. Praktisch: indienen voorstel the do s and don ts Rens Matse en Geert Kurvers

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Bio energiecentrales Eindhoven

Bio energiecentrales Eindhoven Bio energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Projectmanager Gemeente Eindhoven Maart 2009 Inhoudsopgave 1. Duurzame energie op lokaal niveau 2 Activiteiten op lokaal niveau 3. Bio energiecentrales in

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Duurzame. warmte in huis. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam

Duurzame. warmte in huis. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Duurzame warmte in huis Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Warmte van HVC: slim, schoon en zorgeloos Een betrouwbare verwarming

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen

Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen Subsidieaanvraag in het kader van het leefbaarheidsbudget Gemeente Geldermalsen Meteren, 15 januari 2014 Inleiding Coöperatieve vereniging 11duurzaam heeft zich de afgelopen twee jaar ingezet voor duurzaamheid

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

Bio-energiecentrales Eindhoven

Bio-energiecentrales Eindhoven Bio-energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Programmamanager Energie Gemeente Eindhoven December 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Duurzame energie en activiteiten op lokaal niveau 3. Bio-energie centrales

Nadere informatie

Samenwerking overheid en bedrijfsleven

Samenwerking overheid en bedrijfsleven Bio-energie cluster Oost Nederland Samenwerking overheid en bedrijfsleven ontwikkeling en realisatie van bioenergieprojecten Inhoud 1. inleiding 2. bioenergie in Oost Nederland 3. rol van gemeente 4. samenwerking

Nadere informatie

Wat is het Agroconvenant?

Wat is het Agroconvenant? Wat is het Agroconvenant? Nationale doelen Agroconvenant: 200 PJ Biomassa, 12 PJ Windenergie 2 %/jr Efficiencyverbetering 30 % Reductie broeikasgasemissies Gebaseerd op ambitieuze Schoon & Zuinig doelen,

Nadere informatie

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente?

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Programma raadsrotonde 17 mei 2010 Opening avond door rotondevoorzitter. Inleiding; (door Conny Huijskes; 10 minuten) - Uitleg opzet avond /in het begin toelichten

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Doelstelling thema bijeenkomst: Inzicht in ontwikkelingen bij overheid, industrie en agrarische sector Inzicht in kansen voor synergie

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Een beter klimaat begint bij jezelf! Erik de Ruijter, Coöperatie EnergiekAlphen SAMEN, LOKAAL EN DUURZAAM

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief)

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief) Inleiding Behaalt uw gemeente de klimaatdoelstellingen? Wilt u weten hoeveel duurzame energie in uw gemeente wordt geproduceerd of energie wordt bespaard? Zoekt u inzicht in welke maatregelen succesvol

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Inhoudsopgave presentatie 1. Energietransitie: besparing, opwekking, ruimte 2. AGEM, stand van zaken 3. Programma Zon op Erf De urgente

Nadere informatie

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas?

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Lijst Lammers KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013 Persbericht Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Fractie Lijst Lammers pleit voor de Zonatlas in Papendrecht en vraagt

Nadere informatie

Zelf Duurzaam Stroom opwekken

Zelf Duurzaam Stroom opwekken Zelf Duurzaam Stroom opwekken De meest efficiënte thuiscentrale ter wereld Gas wordt stroom Innovatieve Brandstofcel-technologie De BlueGEN wordt op uw gasaansluiting aangesloten en wekt vervolgens stroom

Nadere informatie

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Geworteld wonen 9 DECEMBER e.v. Wat verstaan de potentiele bewoners onder duurzaamheid vinden de bewoners belangrijk als het gaat om duurzaamheid

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

STEM Bedrijventerreinen. Proposities voor duurzame energie op bedrijventerreinen: Stem op uw favoriete propositie!

STEM Bedrijventerreinen. Proposities voor duurzame energie op bedrijventerreinen: Stem op uw favoriete propositie! STEM Bedrijventerreinen Proposities voor duurzame energie op bedrijventerreinen: Stem op uw favoriete propositie! 2 Consortium 3 STEM regeling De STEM (Samenwerken Topsector Energie en Maatschappij) regeling

Nadere informatie

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren Jaarverslag 2013 Van pionieren naar realiseren 1 1.1 1.2 1.2.1 1.2.2 2 2.1 2.2 2.3 Inhoudsopgave 1. Bestuur ECD Het bestuur van de ECD, in 2013 bestaande uit dhr. D.A. van Steensel (HVC) en dhr. H.P.A.

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

B-130 Green Deal Nijmegen

B-130 Green Deal Nijmegen B-130 Green Deal Nijmegen Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer M.J.M. Verhagen, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, mevrouw J.W.E. Spies,

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes Green Gas Technology Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar Shared Succes Imtech en Green Gas Technology Imtech is de technologie partner voor bedrijven die biogas willen opwaarderen naar aardgaskwaliteit.

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE

INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE 1. Rol van de gemeente bij het opzetten en ondersteunen van lokale duurzame energie initiatieven. 2. Onderzoek naar de mogelijkheden plaatsing

Nadere informatie

Mijnwater 2.0 Heerlen. Hybride Duurzame Energie infrastructuur. Mijnwater 2.0 Heerlen

Mijnwater 2.0 Heerlen. Hybride Duurzame Energie infrastructuur. Mijnwater 2.0 Heerlen infrastructuur Mijnwater 2.0 Heerlen infrastructuur Structuurplan Duurzame Energie - Business plan Mijnwater Energiebesparing CO 2 reductie 1 Inhoudsopgave Mijnwater 1.0 Terugblik- Hoe zijn wij zover gekomen

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

4.A.1 Ketenanalyse Groenafval

4.A.1 Ketenanalyse Groenafval 4.A.1 Ketenanalyse Groenafval Prop Beplantingswerken v.o.f. Autorisatie Nummer/versie Datum Opsteller Goedgekeurd directie 01 22-01-2015 Naam: F. van Doorn Naam: A. Prop Datum: 22 januari 2015 Datum: 22

Nadere informatie

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Sabine van Galen-Avegaart Agenda 1. De opgave Zutphen energieneutraal 2. Resultaat van ons beleid in cijfers 3. Wat hebben we in 2010-2011

Nadere informatie

Zon-PV op maatschappelijk vastgoed

Zon-PV op maatschappelijk vastgoed Zon-PV op maatschappelijk vastgoed Financiering en subsidie (SDE+) 9 juni 2016 Sander Huitink Agenda Over Greenspread Financiering zon-pv-projecten Salderen Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie

Nadere informatie

Projectaanvraag regio FoodValley Energie uit zon REGIO FOODVALLEY

Projectaanvraag regio FoodValley Energie uit zon REGIO FOODVALLEY Projectaanvraag regio FoodValley Energie uit zon REGIO FOODVALLEY A. Projectgegevens A.1. Project Gegevens project Projectnaam: Speerpunt Strategische agenda : Thema (regiocontract): Energie uit zon Duurzame

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

Energiek Leur Duurzaam dorp in bedrijf

Energiek Leur Duurzaam dorp in bedrijf Energiek Leur Duurzaam dorp in bedrijf Leur Wijchen 50 woningen 130 inwoners 150 koeien 1 middelgrote woonzorgboerderij 1 restaurant 1 bezoekerscentrum veel bos Nijmegen 25 juni 2014 Energiek Leur De grote

Nadere informatie

Gezonde en zuinige scholen in Gelderland

Gezonde en zuinige scholen in Gelderland Gezonde en zuinige scholen in Gelderland Provincie Gelderland Yvonne Tieleman W/E adviseurs Janny Stevens Gezonde en zuinige scholen Gelders Klimaatprogramma 2008-2011 Aanpakken en aanpassen Naar een klimaatneutraal

Nadere informatie

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011 Workshop J De kracht van een klimaatfonds 05 april 2011 Presentatie Ad Phernambucq Zeeuws Klimaatfonds: Klimaatneutraal met Zeeuwse Projecten Nationaal Energie- en klimaatbeleid Doelstelling: Duurzame

Nadere informatie

Strategisch meerjarenplan. Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM Tafel van Groenlo februari 2016

Strategisch meerjarenplan. Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM Tafel van Groenlo februari 2016 Strategisch meerjarenplan Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM Tafel van Groenlo februari 2016 Inhoudsopgave presentatie 1. Energietransitie, besparing, opwekking, ruimte 2. Resultaten AGEM, stand van

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Gemeente Maasdriel commissie Ruimte 9 januari 2013 Teun Biemond Jan Woertman 1 Inhoud 1. Voorstellen 2.Herstructurering en Duurzaamheid 3.Duurzame

Nadere informatie