Tips & trucs van leiders

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tips & trucs van leiders"

Transcriptie

1 Tips & trucs van leiders De verraderlijke weg naar de top High potentials crossen, zigzaggen, jobhoppen, onthechten. Want dat is de enige manier om snel de top te bereiken dan wel salarissprongen te maken, denken ze. Het gros brandt voortijdig af. De lessen van drie zeer openhartige oud-topmannen aan een jonge, gehaaste professional. DOOR JEROEN SIEBELINK ILLUSTRATIES ZOLTAN KORAI P18 Even dacht ik: ik ben weg, bekijk het maar P21 Dat soort dingen, fusies en overnames, gingen mij als leider goed af P23 Natuurlijk ben je eenzaam. Je moet overleven, in je eentje verstrekkende besluiten nemen Ik ben 28 en wissel elk jaar van baan. Levert me soms een mille aan salarissprong op, én zo wissel ik lekker snel mijn BMW 3-serie in voor een X5. Mag ook wel, ik maak weken van tachtig uur. Goed voor mijn brede scope, steeds een andere business. Als high potential heb ik dat gewoon nodig. Op mijn vijfendertigste wil ik ceo van een beursgenoteerde club zijn en dat kan alleen als ik wat van de wereld heb gezien. Ik jobhop, cross van functie naar functie, zigzag en onthecht, want ceo s blijven toch niet langer dan zeven jaar aan. Voor die tijd ben je afgebrand, bromt het wijze ui- lengezicht van Gert-Jan Kramer. Kramer (64), de man die van het beursgenoteerde Fugro een van de allergrootste bodemonderzoekers ter wereld maakte, is mijn adviseur. Nu hij met pensioen is, komt hij op momenten in mijn carrière uit het niets, fluistert ongevraagd iets in en vertrekt weer. Twee andere markante types wisselen hem af, in nachtelijke verschijningen aan mijn bed: één wat korter van stuk en met rode blooswangen: Wim van Vonno (65), de man die van BAM een van de grootste bouwondernemingen in Europa maakte. En één met zacht, poederwit haar: Carel van den Driest (58), de man die van Vopak het grootste tankopslagbedrijf ter wereld maakte. Staan ze daar, in de donkere hoeken van mijn slaapkamer, hoofdschuddend en hun vinger geheven. Het lijkt verdomme A Christmas Carol wel. Rond hun veertigste werden deze mannen topman, en bleven dat een kwart eeuw lang. Omdat ze van hun branche hielden, zeggen ze, van hun bedrijf, hun werk. Niet meer van deze tijd, vind ik. Ik moet presteren, alles uit mezelf halen, en als het ene beursgenoteerde bedrijf me daar niet de ruimte voor geeft, hol ik naar het volgende. w 16 7 SEPTEMBER 2006 INTERMEDIAIR 36

2 INTERMEDIAIR 36 7 SEPTEMBER

3 Carel van den Driest oud-bestuursvoorzitter VOPAK (58) Trouw aan VOPAK: 31 jaar, van 1973 tot 2005 (minus tussenfase van twee jaar). Waarvan als bestuursvoorzitter: 14 jaar. Wat leverde dat op: het grootste tankopslagbedrijf ter wereld (omzetgroei 500 procent) Gecreëerde aandeelhouderswaarde (in 3,5 jaar, na zijn terugkeer bij VOPAK): 69 procent koersrendement (AEX in dezelfde periode: 0,4 procent). Is nu: commissaris bij Stork, Vopak, Van Oord, Dura Vermeer, twee rederijen en overslagbedrijf HES. Moeilijkste moment bij VOPAK: Ik weigerde mee te werken aan de fusie met Pakhoed, waarna de commissarissen me bedankten voor bewezen diensten. Dat jaar sliep ik slecht. Van een afstand moest ik toezien hoe veel goede mensen wegliepen bij VOPAK. Twee jaar later vroegen ze me terug te komen. Wim van Vonno oud-bestuursvoorzitter BAM Groep (65) Trouw aan BAM: 23,5 jaar lang, van 1982 tot Waarvan als bestuursvoorzitter: 23,5 jaar. Wat leverde dat op: een van de grootste bouwondernemingen van Europa (omzetgroei 1500 procent). Gecreëerde aandeelhouderswaarde: procent koersrendement (AEX in dezelfde periode: 945 procent). Is nu: president-commissaris Convest, commissaris bij BAM, AM, Van Oord, DHV, Van Nieuwpoort en SADC Moeilijkste moment bij BAM: de bouwaffaire, zoals hij de bouwfraude aanduidt. Als enige topman uit de bouwwereld verscheen hij vrijwillig op zittingen van de rechtbank, om zijn mensen een hart onder de riem te steken. Ik verwijt mezelf achteraf dat ik in de branche geen draagvlak heb kunnen creëren om de uitwassen van prijsopdrijving aan te pakken. Het was in feite geen prijsopdrijving, maar werkverdeling. Maar eenzijdig wilde ik daar niet mee stoppen. Ik was wel verantwoordelijk voor de continuïteit. Gert Jan Kramer oud-bestuursvoorzitter Fugro (64) Trouw aan Fugro: 23 jaar lang, van 1983 tot Waarvan als bestuursvoorzitter: 23 jaar. Wat leverde dat op: een van de grootste bodemonderzoekers ter wereld (omzetgroei 1300 procent). Gecreëerde aandeelhouderswaarde: 492 procent koersrendement (AEX in dezelfde periode: 193 procent) Is nu: president-commissaris BAM, Damen Shipyards, Mammoet. Commissaris bij onder meer ABN Amro en Fugro. Lid van de Commissie Corporate Governance Code. Moeilijkste moment bij Fugro: Ik werd van buitenaf geparachuteerd bij Fugro. Dat bleek bijna failliet; de enig aandeelhouder wist dat ook niet. Nadat ik de zaak had opgeschoond, stortte de markt in. Juist in dat jaar wilde ik onze enige wereldwijde grote concurrent in Amerika overnemen, op instinct. Banken en commissarissen geloofden er niet in. Ik flikte het toch. In dat jaar kwam ik erachter: ik kan best zenuwachtig zijn, maar als ik het systematisch aanpak, komt het goed. w Jij kent je beperkingen nog niet, berispt Kramer me. Dat gaat je opbreken. Doe nou maar gewoon wat ze zeggen dat je moet doen, niks meer. In mijn tijd raakte geen manager overspannen. Die generatie van jou doet het zichzelf aan, hoewel de oorzaak daarvan bij een oudere generatie ligt. De veertigers en vijftigers van nu de geitenwollen sokkenuit de jaren zeventig laten het afweten. In die verloren generatie zit een gat. In een uitermate luxe omgeving deden ze levenservaring op, vrijheid blijheid, zonder stevige begeleiding. Daarom zitten wij nu met een tekort aan goede managers, en moet jouw generatie ongezond snel groeien. Jobhopte u dan nooit? Twee keer, totdat ik op mijn veertigste werd gehunt als president-directeur van Fugro. Hoe wist u dat het uw haven was? Dat wist ik niet. In die 23 jaar bij Fugro ben ik nog vaak benaderd, en altijd ging ik serieus met die mensen praten. Thuis heb ik daar nog een ordnertje van staan. Toch bleef ik op mijn plek, want geen jaar was hetzelfde. Het bedrijf ontwikkelde zich hevig in die 23 jaar. Hij maakte gewoon zélf zijn bedrijf, realiseer ik me. Hij kocht, fuseerde, ontwikkelde net zo lang totdat Fugro helemaal zijn eigen ding was. Een grondlegger. Niet meer van deze tijd. Een man met donzig wit haar kijkt me indringend aan. Nog zo n aartsvader, Carel van den Driest. Wisselde slechts één keer van baan, op zijn zevenentwintigste, van Shell naar overslagbedrijf Van Ommeren, en bleef dat 31 jaar trouw. Wanneer wist u dat het uw haven was? Na wat eerste teleurstellingen. Ik kwam terecht bij Terminals terwijl ik liever bij Rederij wilde. Die stilstaande tanks wonden me niet op, ik droomde juist van schepen. Ik vond het hele bedrijf ook zo ouderwets, op de veertiende verdieping zaten een paar hoge heren die niets van zich lieten horen. Als zij in de lift stapten, moest ik eruit. Maar bij de tanks was de sfeer toch wel leuk. Voor mijn baas rekende ik eens uit hoe makkelijk we konden besparen op stookkosten als we de tanks met olie zouden isoleren. Ik hoorde er niks meer over, tot ik daags erna met mijn autootje door de Botlek reed en dacht: wat doen ze daar toch? Ze waren alle tanks aan het isoleren! Bij Shell duurde zoiets jaren. Die avond zei ik tegen mijn vrouw: er mankeert van alles aan dit bedrijf, maar het past me als een oude jas. Van daaraf ging het recht omhoog naar de top? Niet bepaald. In de kantine lunchte ik elke dag aan een tafel met jonge economen en juristen. Betrokken types allemaal, Pieter Lakeman van Sobi zat er ook bij. We ergerden ons aan directeuren die veel lunchten en weinig bestuurden. Het zaakje was zelfs stuurloos aan het worden, vonden wij, en we schreven een brief aan de commissarissen: zo gaat het niet langer. Dat had u de kop kunnen kosten! Ik deed alleen mee als we het minstens met zijn tienen deden. Drie man sturen ze de laan uit, tien durven ze niet. Dat politieke inzicht had ik al. Maak anderen medeplichtig aan je plannetje, dat soort dingen. Ze nodigden ons uit op de veertiende, het heilige der heiligen. De vernieuwing van de top was begonnen. Recht omhoog naar de top dus, mijmer ik. Dacht ik ook even, maar dat viel vies tegen. Ik was zesentwintig en chef. Een promotie was in het zicht: secretaris zou ik worden van de afdeling Acquisitie. Ik had een plannetje om dat samen te voegen met een andere afdeling. Ongeduldig, te vroeg lanceerde ik het. Weerstand ontstond en mijn hele promotie ging niet door. Wat had ik de pest in! Vooral omdat in de kantine de afdelingssecretarissen en procuratiehouders in een apart gedeelte achter glas aten. Vriendjes van me aten daar al, en die suffe Van den Driest had zijn komst al aangekondigd, maar moest in de grote zaal blijven. Verrotte vervelend. Toen wilde u zeker wel jobhoppen, hè? Even dacht ik: ik ben weg, bekijk het maar. Ik ben 32 en cross van functie naar functie. Op advies van de drie wijzen stopte ik met jobhoppen, maar de onrust bleef. Nu zigzag ik door de organisatie, voortgestuwd door een management development programma. In de avondu- w 18 7 SEPTEMBER 2006 INTERMEDIAIR 36

4 INTERMEDIAIR 36 7 SEPTEMBER

5

6 w ren doe ik er een mba bij. Managen wil ik. De inhoud laat ik los, voor techniek interesseer ik me niet meer: de snelste weg omhoog. Onberispelijk gekleed, volgens dezelfde code als die van de top. Wees geen kopie van de top, kapittelt Wim van Vonno, oud-bam. Met zijn 23,5 jaar is hij de langst zittende bestuursvoorzitter van Nederland ooit. Zijn duimen steken uit de zakken van zijn slobberige doublebreasted jasje. Een te strak pak communiceert slechts dat je bereid bent alles op te geven. Doe gewoon. In een bouwbedrijf als het mijne hoef je niet aan te komen met gepoetste schoenen. Belangrijker is een open lichaamstaal. Maar charisma heb je of heb je niet. Mij ging dat altijd aardig af. Zo hield ik in gesprek met een collega nooit een pen vast. Anders denkt-ie dat je zijn uitspraken later tegen hem gebruikt. Een directeur onder me deed het nota bene wel bij mij. Hij wantrouwt me, denk ik dan, of hij heeft een slecht geheugen. Van den Driest, die even is blijven hangen, knikt bedachtzaam. Hoe gelikt ook je pak, binnen enkele weken hebben ze door of je een kwast bent. Niet dat ík me niet aanpaste, hoor. Toen ik ontdekte dat mijn baas net als ik lid was van roeivereniging De Maas, droeg ik met regelmaat mijn Maasdas op mijn blauwe blazer. Op een dag hadden we hem allebei om. Hé Carel, ook lid? Dat vond hij mooi, hoor. Later kreeg ik jongens onder me, die waren zó getapt, alsof ze in de haven geboren waren. Dan werd ik toch argwanend: toneelspel? Ik lette vooral op taalgebruik. Onder managers is dat notoir slecht, met al dat onnodige Engels en die afgebroken zinnen. Vanuit mijn bed staar ik naar de dressboy naast mijn inloopkast. Morgen wordt het wel maatpak, geen das. Zo oog ik strak en toch los, helemaal nu: onberispelijk maar flexibel. Zigzaggend van een operationele, naar een commerciële, naar een financiële naar een algemene buitenlandse functie maak ik ook sneller vrienden, merk ik. Dat crossen doe je goed, zegt Van den Driest, zorg dat ze je in alle uithoeken van het bedrijf leren kennen, maar overdrijf het niet. Cross vooral binnen jezélf. Alleen zo word je een echte generalist, wat noodzaakisvoor een leider. Ik kan alles vrij goed, en niks heel goed. Dat was in het begin heel lastig, want dan moet je juist in iets kleins heel erg goed zijn. Maar ik was niet iemand die de speer verder gooide dan iedereen. Aha. Vandaar dat leiders zich niet interesseren voor de inhoud. Kennis alleen is niet interessant. Het gaat erom wat je ermee doet. Wat je régelt. Na een paar jaar kom je erachter dat het allemaal niet zo complex is, dat bedrijfsleven. Er is een product en daar zoek je een markt bij. Een contact in Singapore vroeg me eens waarom we daar geen tankterminals hadden staan. Kort daarop stak ik in een interne workshop mijn vinger op. Ik mocht het gaan doen. Vier jaar later stond er een bloeiend bedrijf nu nog is Singapore de parel in de kroon van VOPAK. Niemand twijfelde daarna dat Van den Driest iets kon. Ik was klaar voor general management. Waarderen anderen mij wel als ik nergens verstand van heb? vraag ik me af. Als je maar een indruk hebt van waar mensen op de werkvloer mee bezig zijn. Van Vonno sluit de deur achter Van den Driest. Ik Hoe gelikt ook je pak, binnen enkele weken hebben ze door of je een kwast bent ging de bouw niet in omdat ik zo van klussen houd. Ik had alleen dat gevoel voor leidinggeven. Ik doorzag dingen. Op zijn eenenveertigste draaide hij het nummer van BAM, bood zichzelf aan als hoogste baas en nam vervolgens zijn vorige werkgever over voor een prikkie. Dat soort dingen, fusie en overnames, gingen mij als leider goed af, juíst omdat ik eerst in de klei had gestaan als projectmanager. Daardoor begreep ik hoe het is om hard te werken bij 32 gradenin de zon, in regen of in vrieskou, hoe spit voelt, hoe het is om anderhalf uur in een busje te zitten voor je op de bouwplaats bent. Om zo beter mee te voelen met arbeiders? Twee eigenschappen hielpen mij al vroeg als leider. Ik heb een heel goed geheugen én ik kan in gewone taal praten. Nooit wapperde ik met strategische rapporten. Mensen willen gewoon met je praten. Mijn deur stond altijd open en als iemand een probleempje had, zei ik niet dat ik daar even in moest duiken, nee, dan had ik meteen een suggestie. Ook al wist ik het soms ook niet. Ik weet het heel vaak niet. Wel doe ik altijd alsof ik het weet. Mensen verwachten dat van een leider. Fout, bromt een stem uit een andere hoek. Kramer stapt uit de schaduw naar voren. Mensen verwachten dat je ze begeleídt. Ik maakte daar fouten in. Soms forceerde ik mensen dingen anders te doen, terwijl ik de tijd had moeten nemen het ze uit te leggen. Met vallen en opstaan leerde ik met mensen omgaan. Dat was niet altijd leuk voor de rest, maar het zij zo. In functioneringsgesprekken vertellen ze mij dat ik moet werken aan mijn zwakke plekken. Liever neem ik een voorbeeld aan topsporters. Die laten hun zwakke plekken voor wat ze zijn, en bereiken de top met waar ze echt goed in zijn. Dan moet je wel eerst die zwakke punten van je kénnen, zegt Kramer terwijl hij dreigend naar me voorover buigt. Zo ben ík ben vrij emotioneel, word snel kwaad, zegt hij. Een handicap, als je leider wilt worden. Van mijn baas kreeg ik op mijn lazer als ik weer eens tegen zíjn baas had gezegd: onzin, dit moet zo en zo. Ik formuleer scherp als iemand iets verkeerd doet, en dat doet pijn. Met mijn lichaamstaal erbij ziet het er niet prettig uit. Daar was ik me van bewust, ik werkte eraan maar toen ik eenmaal zelf de leider was, werd het toch mijn basisreactie. Als ik terug kwam uit Amerika met een jetlag, was ik buitengewoon humeurig. Kon ik niets aan doen. Mijn secretaresse voelde dat aan en bleef dan uit mijn shooting range. Ik ben 38, lik naar boven en schop naar onderen. Vlak onder de top zit ik. Nu mag ik geen fouten meer maken, bij een dreigend conflict met een superieur bind ik meteen in. Alle anderen om mij heen vecht ik juist de tent uit. Als ik zo n jaknikker bij de poot had, briest Kramer, dan, dan... kreeg-ie geen promotie. Hij gaat er eens voor zitten. Het was andersom toen ik net bij Fugro binnenkwam. Managers knikten geen ja, ze draaiden in hun drang bonussen te verdienen het bedrijf openlijk de nek om. De ene dochter pakte een tientje, al kostte de ander dat honderd. Die instelling. Een dochter in Engeland vergat in rapportages allerlei kosten mee te tellen zodat ze de maximale bonus opstreek. Het hoofdkantoor hier was zo xenofobisch dat ze rekeningen van dochters niet betaalde, maar als ze er zelf een stuurden, wilde ze onmiddellijk geld zien. Niemand vertrouwde een ander. Ik giechel. Kramers vlakke hand landt hard op mijn nachtkastje. Aan die politieke vechtcultuur kwam een einde toen ik mijn Golden Rules invoerde. Dat waren 35 administratieve procedures: wat doen we hier wel en wat doen we niet. Zo moesten dochters voortaan techniek gratis aan elkaar overdragen. De w INTERMEDIAIR 36 7 SEPTEMBER

7 dit laten staan voor link svp Carel van den Driest oud-bestuursvoorzitter VOPAK (58) Trouw aan VOPAK: 31 jaar, van 1973 tot 2005 (minus tussenfase van twee jaar). Waarvan als bestuursvoorzitter: 14 jaar. Wat leverde dat op: het grootste tankopslagbedrijf ter wereld (omzetgroei 500 procent) Gecreëerde aandeelhouderswaarde (in 3,5 jaar, na zijn terugkeer bij VOPAK): 69 procent koersrendement (AEX in dezelfde periode: 0,4 procent). Is nu: commissaris bij Stork, Vopak, Van Oord, Dura Vermeer, twee rederijen en overslagbedrijf HES. Moeilijkste moment bij VOPAK: Ik weigerde mee te werken aan de fusie met Pakhoed, waarna de commissarissen me bedankten voor bewezen diensten. Dat jaar sliep ik slecht. Van een afstand moest ik toezien hoe veel goede mensen wegliepen bij VOPAK. Twee jaar later vroegen ze me terug te komen. Wim van Vonno oud-bestuursvoorzitter BAM Groep (65) Trouw aan BAM: 23,5 jaar lang, van 1982 tot Waarvan als bestuursvoorzitter: 23,5 jaar. Wat leverde dat op: een van de grootste bouwondernemingen van Europa (omzetgroei 1500 procent). Gecreëerde aandeelhouderswaarde: procent koersrendement (AEX in dezelfde periode: 945 procent). Is nu: president-commissaris Convest, commissaris bij BAM, AM, Van Oord, DHV, Van Nieuwpoort en SADC Moeilijkste moment bij BAM: de bouwaffaire, zoals hij de bouwfraude aanduidt. Als enige topman uit de bouwwereld verscheen hij vrijwillig op zittingen van de rechtbank, om zijn mensen een hart onder de riem te steken. Ik verwijt mezelf achteraf dat ik in de branche geen draagvlak heb kunnen creëren om de uitwassen van prijsopdrijving aan te pakken. Het was in feite geen prijsopdrijving, maar werkverdeling. Maar eenzijdig wilde ik daar niet mee stoppen. Ik was wel verantwoordelijk voor de continuïteit. Gert Jan Kramer oud-bestuursvoorzitter Fugro (64) Trouw aan Fugro: 23 jaar lang, van 1983 tot Waarvan als bestuursvoorzitter: 23 jaar. Wat leverde dat op: een van de grootste bodemonderzoekers ter wereld (omzetgroei 1300 procent). Gecreëerde aandeelhouderswaarde: 492 procent koersrendement (AEX in dezelfde periode: 193 procent) Is nu: president-commissaris BAM, Damen Shipyards, Mammoet. Commissaris bij onder meer ABN Amro en Fugro. Lid van de Commissie Corporate Governance Code. Moeilijkste moment bij Fugro: Ik werd van buitenaf geparachuteerd bij Fugro. Dat bleek bijna failliet; de enig aandeelhouder wist dat ook niet. Nadat ik de zaak had opgeschoond, stortte de markt in. Juist in dat jaar wilde ik onze enige wereldwijde grote concurrent in Amerika overnemen, op instinct. Banken en commissarissen geloofden er niet in. Ik flikte het toch. In dat jaar kwam ik erachter: ik kan best zenuwachtig zijn, maar als ik het systematisch aanpak, komt het goed.

8 w sanctie? Geen bonus. Maakte u van die vechtjassen zo geen stiekeme jaknikkers? Geen sprake van. Ik eiste open communicatie. Zo koos ik elk jaar de Screw Up Of The Year. Die mocht aan de top-zestig uitleggen wat hij fout had gedaan, waarna hij een trofee kreeg voor op zijn kamer. Zo leerdenwe met zijn allen van de fout van een. Beteuterd kijk ik voor me uit. Niet meer schoppen, niet meer likken hoe houd ik me dan staande in die arena? Je moet gewoon bij de les zijn, zegt een zachte stem. Van den Driest is op mijn bed komen zitten, legt een arm om mijn schouder. Ik heb, geloof ik, nooit iemand het mes tussen de ribben gezet. Wel deed ik de juiste dingen op het juiste moment. Verwachtingsvol kijk ik hem aan. Toen ik onder de top was aanbeland, fuseerde Van Ommeren met Ceteco. Ik was daar openlijk op tegen. Ik liep bij de voorzitter naar binnen en vertelde dat meneer Egon Zehnder had gebeld met een leuke baan en dat ik wegging. Na het weekend zei hij: een criticus als jij hebben we liever in het bestuur dan in de gangen. Kom erbij. En toen? Na twee jaar waren zes van de acht bestuurders weg. Alleen ik en de voorzitter zaten er nog. Zelf droeg ik daar weinig aan bij. De fusie zelf bleek een drama; twee bestuurders gingen door die crisis met vervroegd pensioen. Anderen waren niet competent, niet helemaal eerlijk. Vergaten ze tijdig te rapporteren dat er 25 miljoen dollar was verloren op een zending schapen naar Koeweit hup dan gingen er weer twee. Weer een ander probeerde zonder ons medeweten onderdelen van het bedrijf te verkopen: tja, zo ging het snel. Dat vergde van mij, als verreweg de jongste, wel behendig manoeuvreren. Bij zo n misstap zorgde ik ervoor dat de voorzitter die misstap goed zag, en dat hij zag dat ik wél competent was. Dat werd nooit persoonlijk trouwens. Op een na. Die bestuurder had zijn vertrek al aangekondigd, waarna hij zich bedacht. Zei ik: sorry, die plaats is vergeven. Had u uzelf wel ingedekt? Mijn baas vond het oké. Ik was nu nummer twee. Kort daarop ging hijzelf ook met pensioen, maar de commissarissen vonden mij met mijn tweeënveertig jaar nog te jong als bestuursvoorzitter. Ze zochten een tussenpaus, stelden twee mensen van buiten voor, maar ik zei steeds: nooit niet. Met de derde stemde ik in, maar die trok zich terug. Ondertussen verergerde de crisis zich bij Van Ommeren Ceteco. Toen konden ze mijn benoeming niet langer uitstellen. Ik stelde mijn eigen, compleet verse team met jonge managers samen. Het mes tussen de ribben! Ik was gewoon bij de les. Oké, ik ben 42 en dankzij jullie zit ik aan de absolute top. Eenzaam hier. Hoe houd ik dit vol tot aan mijn pensioen? Daar houd jij je als topman niet mee bezig, doceert Kramer. Natuurlijk ben je eenzaam. Je moet overleven, in je eentje verstrekkende besluiten nemen. Dat kan als je ceo bent, zoals ik was. Geen bestuursvoorzitter, dat is een veredelde spokesman. Ik had een mandaat. Ik overlegde wel met mijn mensen, zocht consensus, maar als die er niet was: jammer. Bij mijn binnenkomst bleek Fugro bijna failliet. Dat was even slikken. Maar er zat goed materiaal aan managers en ik ging zorgen dat ze zich beter gingen gedragen. Op intuïtie vind ik de weg, op ratio leg ik dat uit aan anderen. Dit kunnen er maar een paar. Leren kun je het niet. Een mba er zeker niet Accepteerden zij u? Niet meteen. Ik zette me aan de reorganisatie in Nederland en stelde voor de drie businesses in aparte bv s onder te brengen. Die subsidieerden namelijk elkaars verliezen. Kreeg ik een brief, ondertekend door 349 van de 350 werknemers, dat het zo niet ging. Ik heb mijn secretaresse nog even laten uitzoeken wie die ene was die niet had getekend, nou die was ziek. Daarna ging die brief het ronde archief in. Vervolgens draaide geen business ooit nog verlies. Toen waste ik nog vier dissidente managers uit en clashte ik met de ondernemingsraad, die heel sterk was toen. Ik heb vijanden moeten maken. Maar het zaakje ging wel draaien. Wanneer dacht u: nu heb ik de wind eronder? Na drie jaar schoonmaak stortte de markt in. Toch stelde ik voor onze enige en wereldwijde grote concurrent in Amerika over te nemen. Banken en commissarissen geloofden er niet in, maar ik zette door en het werd een succes. Toen wist ik: dat geintje kan ik nog een paar keer uithalen. Ik kan dus even ergens zenuwachtig over zijn, maar als ik het systematisch aanpak, komt het goed. Heeft u een plaat voor uw kop? Zeker. Als ik alles zou uitrekenen, zou ik zien dat ik negentig procent faalkans heb. Dan kan ik net zo goed meteen op mijn rug gaan liggen. Op intuïtie vind ik de weg, op ratio leg ik dat uit aan anderen. Dit kunnen er maar een paar. Leren kun je het niet. Een mba er zeker niet. Geef mij tien jaar les van de beste vioolleraar en nog ren je gillend de kamer uit als ik speel. Zo is het ook met topman zijn. Het moet in je genen zitten. Van Vonno bekijkt mispijzend het glimmende paar zwarte gespschoenen onder mijn dressboy. Zonder gepoetste schoenen werd ik op mijn eenenveertigste voorzitter van BAM, de jongste van een bestuur van zes man. Daar zaten misschien mensen tussen die op mijn plek aasden. Bij twee collega s zag ik iets aan hun gedrag, aan hun ogen. Na vergaderingen hoorde ik ze over anderen fluisteren, wat is dat toch een klootzak of wat een waardeloze argumentatie had die weer. Dan wist ik het al. Ik kreeg ze inhoudelijk ook niet mee met mijn plannen, dus hen schoof ik opzij. Zo zagen de lagen daaronder meteen: hé, de harmonie daarboven is terug. Weer zo n man die op zijn instinct afgaat, denk ik. Zoals je weet, deed ik veel overnames voor BAM. Dat ging lang goed, totdat we ons aan Wilma waagden. Eigenaar Luuk Maas wilde er wel vanaf, we gaven al persconferenties, lachend en handenschuddend stonden we in de krant. Plots schreven zijn adviseurs allerlei lelijke dingen over BAM, om zo de prijs bij te stellen. Zelfs onze commissarissen werden er nerveus van. In een laatste overleg straalden Maas en zijn mensen iets uit dat mij niet zinde. Ik trok me terug met mijn adviseurs en zei: dit wordt niets, we kappen. Vonden zij ook. Ik liep weer naar binnen en zei: we doen het niet, gegroet. Hun monden vielen open. Daar ging even vijftig miljoen aan hun neus voorbij! De commentaren lusten er pap van: BAM zien we voorlopig niet meer terug, Van Vonno heeft het verprutst. Konden de commissarissen dat waarderen? Ik had veel uit te leggen, en dat deed ik. Ik wilde transparant werken, ook met de mensen boven mij. Dat wist ik nog, van een akkefietje van vroeger... Veel open communiceren en ondertussen mijn zin doordrijven, concludeer ik voordat ik in slaap val. Dan komt het wel goed. Nooit niet, klinkt het nog. Hoofdschuddend is Van den Driest bij de anderen komen staan, aan het uiteinde van mijn bed. Kijk naar mij. Kort nadat ik de fusie met Ceteco had ontvlochten, drongen commissarissen, klanten en aandeelhouders aan op wéér een fusie, dit keer met Pakhoed. Ik houd niet van fusies. Met Klaas Westdijk van Pakhoed kwam ik er ook niet uit. Aardige man verder, maar ik zag het gewoon niet zitten. Met mijn commissarissen speelde ik open kaart. Ik bood aan: als ik de fusie in de weg sta, ga ik wel weg. Gaan ze toch niet op in, dacht ik, en dan krijg ík mijn zin. Hoogspel. Wat een misrekening! Zat ik ineens thuis. Gescheiden van mijn kind, Van Ommeren. Twee jaar later vroegen ze u toch terug te komen? gaap ik. Stomverbaasd was ik, twijfelde. Mijn vrouw zei: doe het nou, anders loop jij je toch maar te ergeren. INTERMEDIAIR 36 7 SEPTEMBER

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Charles den Tex VERDWIJNING

Charles den Tex VERDWIJNING Charles den Tex VERDWIJNING 3 Klikketik-tik-tik Het is halftwaalf s ochtends. Marja vouwt een hemd. En kijkt om zich heen. Even staat ze op haar tenen. Zo kan ze over de kledingrekken kijken. Die rekken

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail.

't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail. 't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail.com Het aapje en de sleutels Er was eens een man en die had de sleutels

Nadere informatie

Succesverhaal. over pesten op het werk

Succesverhaal. over pesten op het werk Supermarktmedewerkster Fenny gaat met plezier naar haar werk. Dat is zeer opmerkelijk als je bedenkt dat ze lange tijd werd gepest. Op het dieptepunt hoopte ze zelfs dat haar onderweg naar de supermarkt

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Met eigen ogen. Anne Cassidy

Met eigen ogen. Anne Cassidy Met eigen ogen Met eigen ogen maakt deel uit van de Schaduw-reeks van Lezen voor Iedereen/Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. De Schaduw-reeks is een serie spannende verhalen voor jongeren. Lezen voor Iedereen/Uitgeverij

Nadere informatie

Ze neemt nog een slok van haar rum-cola. Even lijkt het alsof de slok weer omhoogkomt.

Ze neemt nog een slok van haar rum-cola. Even lijkt het alsof de slok weer omhoogkomt. Manon De muziek dreunt in haar hoofd, haar maag, haar buik. Manon neemt nog een slok uit het glas dat voor haar staat. Wat was het ook alweer? O ja, rum-cola natuurlijk. Een bacootje noemen de jongens

Nadere informatie

De meester is een Vampier

De meester is een Vampier De meester is een Vampier Door Wout Terpstra Het is maandag en Tom werd wakker. Hij vindt het altijd heel leuk op school. Maar vandaag weet hij het niet. Want ze krijgen een nieuwe meester. Tom!Tom! Ben

Nadere informatie

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker

Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker Het paaltje van Oosterlittens Er stond weer een pot met bonen! Elke avond kreeg de schoenmaker van Oosterlittens bonen te eten. Maar de schoenmaker klaagde nooit. Hij was te arm om vlees te kopen. Elke

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen En zei: vandaag word mevr. Catharina 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Geven. Ja maar wat zei Tom. Umm wacht ik Weet het zei Cato een herinnering.

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Ok, het volgende wat we gaan doen. We gaan beginnen. Misschien voor de meesten van jullie de eerste inductie, bewust dan. Ik denk dat jullie in je leven wel vaker mensen gehypnotiseerd hebben. Wie heeft

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan.

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan. Geelzucht Toen ik 15 was, kreeg ik geelzucht. De ziekte begon in de herfst en duurde tot het voorjaar. Ik voelde me eerst steeds ellendiger worden. Maar in januari ging het beter. Mijn moeder zette een

Nadere informatie

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad.

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad. Een dode De voetbalwedstrijd is afgelopen. Het stadion is bijna leeg. Het is koud, de zon schijnt bleek. Munck staat op de tribune van vak H en staart naar de dode man op de bank. Wat vreselijk, denkt

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Spreekbeurt Dag. Oglaya Doua

Spreekbeurt Dag. Oglaya Doua Spreekbeurt Dag Oglaya Doua Ik werd wakker voordat m n wekker afging. Het was de dag van mijn spreekbeurt. Met m n ogen wijd open lag ik in bed, mezelf afvragend waarom ik in hemelsnaam bananen als onderwerp

Nadere informatie

Gefeliciteerd. De allerbelangrijkste regel als we het hebben over kinderen en honden is:

Gefeliciteerd. De allerbelangrijkste regel als we het hebben over kinderen en honden is: Gefeliciteerd. Je bent zwanger en je hebt één of meerdere honden. Het wordt jullie eerste kind. Je bent net bij de verloskundige geweest, het gaat goed met je kindje, en je hebt deze folder meegekregen.

Nadere informatie

Moeilijk? Zo ben ik nu eenmaal!

Moeilijk? Zo ben ik nu eenmaal! Ik ben Marieke Sweens, ik heb een partner, ik heb een huis, ik heb een hond, ik heb een baan, ik heb naast m'n baan een eigen bedrijf. En ik heb borderline. Dit is hoe ik mezelf introduceer bij workshops

Nadere informatie

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion Het Rosie Pr0ject in makkelijke taal Graeme Simsion Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Don Tillman. Ik ben professor op een universiteit in Australië. Daar werk ik al tien jaar.

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen.

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen. Woensdag Ik denk dat ik gek word! Dat moet wel, want ik heb net gehoord dat mijn moeder kanker heeft. Niet zomaar een kankertje dat met een chemo of bestraling overgaat. Nee. Het zit door haar hele lijf.

Nadere informatie

JEZUS DE GEWELDIGE LERAAR

JEZUS DE GEWELDIGE LERAAR JEZUS DE GEWELDIGE LERAAR Bijbel voor Kinderen presenteert Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige.

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Burn out Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Ik was al een tijd druk met mijn werk en mijn gezin. Het viel mij zwaar, maar ik moest dit van mezelf doen om aan de omgeving te laten zien

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

Help, mijn papa en mama gaan scheiden!

Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Joep ligt in bed. Hij houdt zijn handen tegen zijn oren. Beneden hoort hij harde boze stemmen. Papa en mama hebben ruzie. Papa en mama hebben vaak ruzie. Ze denken

Nadere informatie

HET VERHAAL VAN KATRIN

HET VERHAAL VAN KATRIN HET VERHAAL VAN KATRIN Katrin begon heroïne te gebruiken toen ze ongeveer 12 was. In het begin deed ze dat nog af en toe. We hadden er niet genoeg geld voor. Door een ingrijpende gebeurtenis ging ze steeds

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

ChoiCe, CreATe TALeNT

ChoiCe, CreATe TALeNT voor wie is Herken jij het verhaal van Mischa, Dzenan of Laura in jezelf? Ben jij tussen de 14-23 jaar en wil je ontdekken of jij de juiste keuze hebt gemaakt voor jouw toekomst? Dan is RAW TALENT FACTORY

Nadere informatie

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren.

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren. Fase 1 Reflectie week 1 Wat gedaan De eerste week meteen alleen voor een nieuwe klas en een nieuwe les opstarten. Hoe zullen de leerlingen reageren? Hoe hoog is het niveau? Hoe is de werkhouding? Zijn

Nadere informatie

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24.

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24. LES Sluipaanval Ben je wel eens gepest? Is er iemand die altijd vervelend tegen jou doet? Heb je ooit geprobeerd om die persoon terug te pakken? (Zie 1 Samuël 24; Patriarchen en Profeten, blz. 603-615)

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn:

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn: A Klein Kontakt Het is alweer eind maart wanneer dit Kontakt uitkomt, het voorjaar lijkt begonnen, veel kinderen hebben kweekbakjes met groentes in de vensterbank staan, die straks de tuin in gaan. Over

Nadere informatie

Wie maalt om de molens?

Wie maalt om de molens? deel 1 Dag 1 Er is een ongeluk gebeurd vandaag, met meneer Swarteschaep. Eind van de middag was ik zakken graan naar binnen aan het sjouwen. De baas was op de stelling aan het werk. Ineens hoorde ik een

Nadere informatie

Boeken van Harmen van Straaten

Boeken van Harmen van Straaten Boeken van Harmen van Straaten Hé, wie zit er op de wc? Ik wil voor altijd bij je zijn Mijn autoboek Herrie in de huttenclub (e-book) Het geheim van de smokkelbende (e-book) De engel van de overkant (e-book)

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Voor Cootje. de vuurtoren

Voor Cootje. de vuurtoren Voor Cootje de vuurtoren De Koos Meinderts vuurtoren Lemniscaat & Annette Fienieg Nederlandse rechten Lemniscaat b.v. Rotterdam 2007 isbn 978 90 5637 909 4 Tekst: Koos Meinderts, 2007 Illustraties: Annette

Nadere informatie

H E T V E R L O R E N G E L D

H E T V E R L O R E N G E L D H E T V E R L O R E N G E L D Personen Evangelieschrijver Vrouw (ze heet Marie) Haar buurvrouwen en vriendinnen; o Willemien o Janny o Sjaan o Sophie (Als het stuk begint, zit de evangelieschrijver op

Nadere informatie

Stomme trutten. Qatar, Qatar!, giechelen de meisjes voor het huis aan de overkant. Kelly heeft gelijk. Nu zijn ze op de fiets.

Stomme trutten. Qatar, Qatar!, giechelen de meisjes voor het huis aan de overkant. Kelly heeft gelijk. Nu zijn ze op de fiets. Stomme trutten Kijk, die stomme trutjes zijn er weer. Kelly wijst naar buiten. Sanne kijkt nieuwsgierig uit het raam. Voor het huis aan de overkant staan twee meisjes. Meisjes met blonde paardenstaartjes.

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak.

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak. Tik-tak - Lees het gedicht tik-tak voor. Doe dit in het strakke ritme van een langzaam tikkende klok: Tik - tak - tik - tak Ik tik - de tijd - op mijn - gemak. Enzovoort. - Laat de kinderen vrij op het

Nadere informatie

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis.

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. 1 Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. Dat is nu al de derde keer in een paar dagen. We moeten vandaag op de eerste verdieping zijn, kamer 105. Mevrouw dr. W.H.F. Scheltema, internist,

Nadere informatie

Dubbelspel. Alan Durant

Dubbelspel. Alan Durant Dubbelspel Dubbelspel maakt deel uit van de Schaduw-reeks van Lezen voor Iedereen/Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. De Schaduw-reeks is een serie spannende verhalen voor jongeren. Lezen voor Iedereen/Uitgeverij

Nadere informatie

TONEELSTUK Hoe Zebra aan zijn strepen komt. Een Afrikaanse fabel over een onverstoorbare grazende zebra.

TONEELSTUK Hoe Zebra aan zijn strepen komt. Een Afrikaanse fabel over een onverstoorbare grazende zebra. TONEELSTUK Hoe Zebra aan zijn strepen komt. Een Afrikaanse fabel over een onverstoorbare grazende zebra. AKTE I Scène 1 Op een open grasvlakte in Afrika zijn dieren aan het grazen. Een zebra, twee antilopen,

Nadere informatie

Donderdagochtend, hoofdkantoor, Londen, Engeland

Donderdagochtend, hoofdkantoor, Londen, Engeland EEN Donderdagochtend, hoofdkantoor, Londen, Engeland De reactie van Juliette op onze IT-strategienota was nog scherper en provocerender dan ik had verwacht. Na de gebruikelijke beleefdheden koos ze een

Nadere informatie

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding PRAKTIJK VOOR VERLIESVERWERKING Wilma Luyke Doetinchem Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding "Ik kan U vertellen dat ik in zak en as zat voordat ik bij Wilma aanklopte. Mijn vrouw is plotseling

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Een gelukkige huisvrouw

Een gelukkige huisvrouw Een gelukkige huisvrouw Voordat ik zwanger was, was ik een gelukkige huisvrouw, ik had alles wat ik wilde. En daarvoor hoefde ik geen dag te werken. Want werken, dat deed mijn man Harry al. Harry zat in

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden.

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden. 1. We gaan eten in een restaurant. Serge heeft gereserveerd; dat doet híj altijd. Het is zo n restaurant waar je drie maanden van tevoren moet bellen. Of nog langer. Serge belt nooit drie maanden van tevoren.

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Jezus was moe. Hij had het helemaal gehad. Het begon er allemaal mee toen sommige van de schiftgeleerden zagen hoe wij, zijn leerlingen, een stuk brood

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken.

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken. Spekkoek Oma heeft de post gehaald. Er is een brief van de Sociale Werkplaats. Snel scheurt ze hem open. Haar ogen gaan over de regels. Ze kan het niet geloven, maar het staat er echt. Igor mag naar de

Nadere informatie

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT ROOS Roos (27) is zeer slechtziend. Ze heeft een geleidehond, Noah, een leuke, zwarte labrador. Roos legt uit hoe je het beste met geleidehond en zijn baas

Nadere informatie

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk!

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Hoe werk je met een spreekbeurtwerkplan? Het eerste deel bestaat uit vragen. Met een moeilijk woord noemen we dat theoretisch onderzoek. In het tweede deel vind

Nadere informatie

Ik heb geen zin om op te staan

Ik heb geen zin om op te staan Liedteksten De avonturen van mijnheer Kommer en mijnheer Kwel Voorbereiding in de klas: meezingen refrein Het Dorp Het is weer tijd om op te staan Maar ik heb geen zin Hij heeft geen zin Om naar m n school

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen.

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen. 9-12 jaar De villa van Spoek De villa van Spoek was een grote villa aan de Tapijtweg nummer elf in het stadje Sonsbeek. Het huis stond aan een brede rivier en had een lange oprijlaan van glimmende witte

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Sinterklaas. en de dieven. Maarten Stevens www.cts-producties.nl www.cts-producties.be

Sinterklaas. en de dieven. Maarten Stevens www.cts-producties.nl www.cts-producties.be Sinterklaas en de dieven Maarten Stevens www.cts-producties.nl www.cts-producties.be Rollen: Sinterklaas Hoofdpiet Agent Dief 2.013 Dief 2.012 Die hoeven we niet uit te leggen! Hoofdpiet staat er helemaal

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Aan de slag met de Werk Ster!

Aan de slag met de Werk Ster! Aan de slag met de Werk Ster! Werk Ster Copyright EgberinkDeWinter 2013-2014 Werk Ster Stappen naar werk De Werk Ster helpt je duidelijk te krijgen waar jij op dit moment staat op weg naar werk. Je krijgt

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Niet eerlijk. Kyara Blaak

Niet eerlijk. Kyara Blaak Kyara Blaak Niet eerlijk Kyara Blaak Kyara Blaak 248media uitgeverij, Steenwijk Grafische realisatie: MDS Grafische Vormgeving Illustraties binnenwerk: Kyara Blaak Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Tineke Boudewijns VERSTAG

Tineke Boudewijns VERSTAG Tineke Boudewijns VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen

Nadere informatie

Allemaal in ontwikkeling. Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman

Allemaal in ontwikkeling. Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Permanente educatie in Smallingerland Allemaal in ontwikkeling Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Van cursussen professioneel Engels, kennis opdoen bij een andere afdeling tot vierjarige

Nadere informatie

De boekenbeer Module dans groep 1-2

De boekenbeer Module dans groep 1-2 De boekenbeer Module dans groep 1-2 Teksten: Stella van Lieshout Illustraties: Tjarko van der Pol In samenwerking met Centrum voor de Kunsten Beverwijk en ABC Cultuur Contact: DeboraVollebregt@centrumvoordekunstenbeverwijk.nl

Nadere informatie

GAVE Kerk: werkblad Bijbelklassen en Spoorzoekers

GAVE Kerk: werkblad Bijbelklassen en Spoorzoekers Onze gemeentevisie GAVE Kerk: werkblad Bijbelklassen en Spoorzoekers Wij zijn gemeente van Jezus Christus die hem leren kennen, volgen en verkondigen. G K V - V Thematekst met gebaren: Sleutelvers: God

Nadere informatie

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren Welzijn op recept Welkom bij SWOA. Uw huisarts heeft u met ons in contact gebracht. De dokter kan u op dit moment geen passende behandeling (meer) bieden. Toch voelt u zich niet lekker, of heeft u pijn.

Nadere informatie

Esther Gerritsen. Dorst. de geus

Esther Gerritsen. Dorst. de geus Esther Gerritsen Dorst de geus De auteur ontving voor het schrijven van dit boek een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds Esther Gerritsen, 2012 Omslagillustratie en -ontwerp Berry van Gerwen isbn

Nadere informatie

Vrijdag 7 mei. Axel kijkt naar het aanrecht. Dat is blinkend schoon. Er is geen vlekje te zien.

Vrijdag 7 mei. Axel kijkt naar het aanrecht. Dat is blinkend schoon. Er is geen vlekje te zien. Vrijdag 7 mei Hanna kijkt tevreden rond in huis. Ze heeft hard gewerkt vandaag. Alles ziet er netjes uit. De was is gedaan. De overhemden van haar man Axel hangen gestreken in de kast. En zijn T-shirts

Nadere informatie

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst.

Wat mevrouw verteld zal ik in schuin gedrukte tekst zetten. Ik zal letterlijk weergeven wat mevrouw verteld. Mevrouw is van Turkse afkomst. Interview op zaterdag 16 mei, om 12.00 uur. Betreft een alleenstaande mevrouw met vier kinderen. Een zoontje van 5 jaar, een dochter van 7 jaar, een dochter van 9 jaar en een dochter van 12 jaar. Allen

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn

Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Het tweede avontuur van Broer Vos en Broer Konijn Oom Remus bron. Z.n., z.p. ca. 1950 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/remu001twee01_01/colofon.php 2010 dbnl / erven J.C. Harries 2 [Het

Nadere informatie