Copyright 2010 Sander Wieringa

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Copyright 2010 Sander Wieringa"

Transcriptie

1

2 Copyright 2010 Sander Wieringa All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any other means, electronical or mechanical, including photocopying, recording or by any other information storage and retrieval system, without permission from the publishers. ISBN / NUR 802

3 Inhoud Voorwoord 7 1 Praten om te scoren 9 Over praten als beroep, de betekenis van praten in organisaties, praten als middel, de directe Nederlandse praatstijl, over de act en de impact, over professioneel praten, nut en onnut van praattraining, over de vier succesfactoren van overtuigend praten 2 Impactfactor # 1: praat met kennis van zaken 30 Praten met en zonder kennis van zaken, waarom borrelpraat ook overtuigt, weet wat je wel en niet weet, over hoe je kunt leren door te luisteren, te veel kennis en moeilijkdoenerij, over het risico van de omgevallen boekenkast 3 Impactfactor # 2: heb een boodschap 50 Over de vertaalslag van kennis naar boodschap, kernboodschappen: hoe je ze bedenkt, hoe je ze formuleert en hoe je ermee kunt scoren, over praten met de pers en op tv, praten met een script en à l improviste, structureren van boodschappen, van informeren naar overtuigen, framing en andere technieken. 4 Impactfactor # 3: wees geloofwaardig 87 Over het groeiende wantrouwen bij luisteraars tegen instituten en tegen praters, over hoe je het zelf kunt verprutsen, over authenticiteit en lichaamstaal, doe gewoon en conversatietaal, belevenissen en bewijzen, over vertellen, acteren, houding en gebaar, plankenkoorts en uiterlijk 5

4 5 Impactfactor # 4: wees aardig en betrokken 132 Wanneer stellen mensen zich voor jou open, kun je innemend wórden, over aardig zijn en steun verwerven, over vragende en dwingende politici, betrokkenheid, emoties, reputaties en eerste indrukken, over Draufgängers, invloed, humor en charisma 6 Laat je niet gek maken! 167 Reageren op kritiek, vasthouden aan je boodschap, ombuigen, debat- en discussietrucs, crisiscommunicatie, office politics, valkuilen bij kritiek, leugens en smoezen, communicatieve kreukelzones en excuses, wat als gesprekken uit de hand lopen? 7 En zwijgen is goud 211 Wanneer je beter niet kunt praten, gesprekken mijden en afkappen, verkeerde podia, talkshows en afzeikgesprekken, de Jakhalzen, medialogica, persoonlijke aanvallen, stoppers en geheimen, overtuigen zonder te praten. Verder lezen over praten 235 Trefwoordenregister 237 Naamregister 241 6

5 1 Praten om te scoren Beroep: prater Soms moet je ergens op een formulier invullen wat je beroep is. Ik ken mensen die dan invullen: manager, ook een paar die invullen: wetenschapper en een enkeling die invult: schrijver. Maar ik ken er niet één die invult: prater. Ook ikzelf niet. Terwijl ik toch het grootste deel van mijn loopbaan met praten mijn geld heb verdiend. Ik praatte als journalist met mensen die ik interviewde en met woordvoerders aan de telefoon. Ik praatte met mijn chef-redacteur over wat er wel en niet in de krant moest. Later werd ik zelf chef en hoofdredacteur van een managementtijdschrift. Dat werd een en al praten. Redactievergaderingen, overleg met de uitgever, gesprekken met redacteuren, freelancejournalisten, grafische vormgevers, advertentieverkopers en lezers. Naast prater werd ik ook spreker. Ik moest vanuit mijn functie spreken op congressen en seminars, op bedrijfsbijeenkomsten en bij recepties en jubilea van medewerkers. Ik werd bovendien bestuurslid van de Nederlandse Vereniging van Journalisten waar niet anders dan gepraat en gesproken werd over het vak. En een aantal jaren werkte ik als programmamaker en presentator mee aan televisieseries over ondernemerschap voor Teleac/NOT. Toen stond ik ineens te praten op televisie, het ultieme podium voor de prater. En ik schreef voor scenarioschrijfster Maria Goos stukjes mee aan de dramaserie Oud Geld. Mijn praatjes hoorde ik terug uit de mond van de acteurs die de Bussinkbankiers speelden. Uitgepraat In 2001 was ik voor mijn gevoel uitgepraat. Vooral het leidinggeven aan een tijdschriftredactie praten, praten, praten ging me de keel uithangen. Ik wilde terug naar de inhoud, zoals dat vaker voorkomt bij professionals die in een managementfunctie zijn gerold. Ik startte een van de eerste weblogs (avant la lettre) van Nederland Inspiratienet 9

6 en daardoor werd ik van prater veel meer schrijver. Publicist vulde ik trots in bij beroep. Dat duurde een jaartje. Ik merkte het aan mijn stem. Die had zo veel rust dat hij slap werd. Geen volume meer, pieperig en geforceerd. Net als de spieren van een sporter heeft blijkbaar ook een stem training en oefening nodig om in vorm te blijven. De kans op meer stemoefening kwam snel. In 2002 kreeg ik de mogelijkheid om een bureau over te nemen, dat zich specialiseerde in mediaen presentatietrainingen aan de top van het bedrijfsleven en de overheid. Daarmee kwam ik van het ene uiterste schrijvend voor lezers in het andere uiterste pratend voor praters terecht. Tijdens de trainingen, die doorgaans een hele dag duren, ben ik ongeveer de helft van de tijd aan het praten. De andere helft praten de trainees. Inmiddels werken we met meerdere communicatietrainers, met wie er natuurlijk ook veel gepraat moet worden. En we hebben contact met vele opdrachtgevers en die willen ook vaak buiten de trainingen om even met je praten. Kortom, met een kort intermezzo als zwijgend schrijvend publicist kwam het in mijn eigen loopbaan altijd en overal neer op praten, praten, praten. Toch vul ik als beroep nooit in dat ik prater ben. Praten: belangrijkste tijdsbesteding Heel veel mensen hebben net als ik praten als beroep. Ze zijn weliswaar opgeleid tot arts, advocaat, leraar, dominee, maatschappelijk werker, econoom of psycholoog. Of ze hebben gekozen voor een baan als verkoper, manager, consultant, ambtenaar, politicus, directeur, volksvertegenwoordiger of onderzoeker. Maar als je kijkt waarmee ze hun werkdag vullen, dan is praten vaak de belangrijkste tijdsbesteding. In 1973 schreef Henry Mintzberg zijn beroemde boek The Nature of Managerial Work. Voor het eerst bracht hij in kaart waarmee managers in organisaties hun dagen vullen. Hij analyseerde tien verschillende rollen van een gemiddelde manager. Van die tien rollen zijn er acht die ten uitvoer worden gebracht door te praten: figurehead, leader, liaison, monitor, disseminator, spokesperson, disturbance handler en negotiator. Alleen van de rollen entrepreneur en resource allocator kun je stellen dat ze soms zonder te praten, in stilte achter een bureau of pc kunnen worden ingevuld. Mintzberg stelde in 1973 ook vast dat mana- 10

7 gers verslingerd zijn aan mondelinge communicatie. In die tijd was er nog geen maar waren er wel memo s. Maar de managers waren ook toen al geen schrijvers. Schriftelijke communicatie lezen en schrijven vonden ze vervelend en tijdrovend. Het liefst hadden ze kortdurend en ad hoc mondeling overleg. Liever dan geplande besprekingen en vergaderingen. Even snel iets met iemand bespreken, dat werkt! Eenderde is: praten Er is sinds 1973 volgens mij alleen nog maar veel meer nadruk komen te liggen op mondelinge communicatie in organisaties. In een communicatieonderzoek uit 1996 las ik dat de gemiddelde werknemer in het bedrijfsleven, dus inclusief productiemensen, schoonmakers, enzovoort, eenderde van zijn werktijd aan het praten is, met collega s, klanten en andere relaties. In ander onderzoek uit 2000 en 2003 stond dat werkgevers van technische bedrijven de communicatieve vaardigheden van hun medewerkers belangrijker achtten dan hun technische kennis. En dat het dan vooral ging om het goed kunnen overbrengen van mondelinge boodschappen, samenwerken, onderhandelen en vragen stellen en beantwoorden. Hetzelfde blijkt uit onderzoeken in de zorgsector. Sinds een jaar of tien wordt er in tal van medische faculteiten op aangedrongen op basis van veel en uitgebreid onderzoek dat artsen betere mondelinge communicatieve vaardigheden moeten krijgen. Want de manier waarop artsen kunnen praten is bij patiënten de belangrijkste oorzaak voor eventueel ongenoegen of wantrouwen aangaande hun behandeling. En ook onder juristen en in de rechtspraak is de laatste jaren veel aandacht voor begrijpelijk praten. In Nederland worden niet alleen de zogenoemde persrechters die getraind worden om de media voor te lichten maar ook dienstdoende rechters meer en meer geïnstrueerd om ter zitting en in hun uitspraken in toegankelijke taal te communiceren. Datzelfde geldt voor officieren van justitie en natuurlijk helemaal voor advocaten. Praten, niet lezen We luisteren elke dag naar de inhoud van een heel boek, we praten elke week een heel boek bij elkaar, maar we doen er jaren over om met ons schrijfwerk een boek te vullen, zei eens een communicatiewetenschap- 11

8 per. De voorkeur voor snel mondeling contact groeit alleen maar, ondanks de opkomst van , sms, Twitter en wat dies meer zij. Managers balen van mailtjes en vooral de overload daarvan. Lange mails worden niet of nauwelijks meer gelezen, net zo min als nota s en rapporten. Iedereen in een grote organisatie merkt dagelijks wat er gebeurt met schriftelijk materiaal. Heel zorgvuldig worden tal van uitgekiende teksten op schrift gesteld: notities die afgewogen en precies naar een conclusie of een voorstel toe leiden. Of mailtjes met prikkelende, scherpe observaties. Maar wie dat allemaal heeft opgeschreven en ingestuurd komt vaak van een koude kermis thuis. Uit de reply blijkt dan dat de lezer de inhoud niet tot zich heeft laten doordringen. Of bij de bespreking van het stuk wordt bijvoorbeeld eventjes gevraagd om de inhoud nog even kort samen te vatten. Dan weet de schrijver het al: niet gelezen! Eind jaren tachtig noemde ik dat verschijnsel in een artikel bestuurlijk analfabetisme. Niet dat managers niet kúnnen lezen; ze wíllen niet lezen. Ze willen het horen. Vertel het ze en ze weten het. Ook het omgekeerde is bij veel managers de stelregel: ik heb het je verteld en dus weet je het. A propos: jij, als lezer van dit boek bent dus een grote uitzondering. Gezien je belangstelling voor de inhoud van dit werk beantwoord je vermoedelijk wel aan het beeld van de manager van Mintzberg. Ook jij bent een prater, stel ik me voor. Anders had je dit boek niet gepakt. Maar je doet iets wat weinig praters doen: je leest nu een boek. Een managementboek nota bene! Iets waar het overgrote deel van de managers helemaal niets in ziet. Want wat zij doen leer je niet uit een boek, vinden ze. Dat leer je vooral door het te doen en inderdaad, daar heb je het weer door erover te praten. Maar zie jezelf maar als een bevoorrechte uitzondering op de regel. Je leest en ik moet ervoor zorgen dat je er wat van opsteekt. En hopelijk voor mij en mijn uitgeverij ga je erover praten. Doen! Het gebeurt vooral met praten Het beeld van de pratende manager rijst ook op uit de documentaire boeken van Jeroen Smit, Het drama Ahold en De prooi. Die geschiedenissen zijn één groot relaas van pratende mannen. In bestuursvergade- 12

9 ringen, aandeelhoudersvergaderingen, in de raden van commissarissen, in besprekingen met toezichthouders, ministers, adviseurs, advocaten, bankiers, aan de telefoon, in de auto, in het vliegtuig, aan de bar, in hotels, in interviews. De kracht van deze boeken is dat de schrijver juist ook al die gesprekken heeft weten te reconstrueren en het niet alleen deed met schriftelijke bronnen. Want die waren beperkt en gaven maar een zeer gefragmenteerd beeld. De loftuitingen op beide boeken gingen er vooral over dat Smit als een spreekwoordelijke fly on the wall bij alle besprekingen heeft meegeluisterd. Daarmee werd het verhaal dat hij vertelde compleet. Met andere woorden: ook bij deze grote zaken gebeurde het vooral met praten, praten, praten. Een willekeurig fragment uit De prooi: Groenink reageert furieus Arthur Martinez schraapt zijn keel. Op rustige toon legt hij aan de bestuursvoorzitter van ABN Amro uit dat de Raad van Commissarissen de leiding van het verkoopproces van de bank over gaat nemen. Dat dit in het belang is van de bank en van alle betrokkenen. Dat het tijd wordt om het consortium een serieuze kans te geven. Martinez probeert de boodschap te verzachten door Groenink te verzekeren dat er binnen de Raad van Commissarissen begrip bestaat voor zijn weerstand tegen het consortium. Maar hij wijst er ook streng op dat dit gevoel niet langer functioneel is. Groenink moet het roer nu overlaten aan hem, André Olijslager en Rob van den Bergh. Martinez laat Groenink weten dat hij het al heeft afgekaart met de toezichthouder en dat die akkoord is. Groenink reageert furieus en vindt het een verbijsterend dom voorstel. De bestuursvoorzitter van ABN Amro is ervan overtuigd dat zo n machtsovername in dit stadium suggereert dat de bank op omvallen staat. En als iets rampzalig is voor een bank, dan is het de angst dat ze niet meer aan haar verplichtingen kan voldoen. Klanten zullen massaal weglopen, de schade zal enorm zijn. Een paar uur na het telefoontje van Martinez staan Olijslager en Van den Bergh bij Groenink in de kamer. Ze komen het plan toelichten. Maar krijgen daar nauwelijks de ruimte voor. De bestuursvoorzitter is ziedend. Hij gaat zeker een kwartier tegen de commissa- 13

10 rissen tekeer. Hij schetst een doemscenario waar ze als commissarissen verantwoordelijk voor zullen worden gehouden. Hij stelt dat zijn collega-bestuurders in opstand zullen komen. De twee commissarissen laten Groenink rustig stoom afblazen en spreken af elkaar de volgende dag weer te zien. Groenink belt meteen met Nout Wellink en vraagt zich af hoe de toezichthouder zo stom kon zijn om in te stemmen met de suggestie van zijn commissarissen. Door zo n stap zou de buitenwereld gaan denken dat de bank niet langer stabiel is. Mensen zouden kunnen gaan denken dat de bank failliet is. En zo gaat het maar door in De prooi en Het drama Ahold: het was één en al praten. Toch zullen ook Cees van der Hoeven, Michiel Meurs, Rijkman Groenink, Wilco Jiskoot en Jan Kalff, enkele van de hoofdrolspelers uit Het drama Ahold en De prooi niet van zichzelf zeggen dat hun beroep prater is. Net zo min als al die andere mensen die met praten hun dag vullen en hun geld verdienen. Ik denk vanwege twee redenen: de eerste is dat praten niet het doel maar een middel is. De tweede reden is dat praten niet wordt gezien als een vak. In elk geval geen vak wat ze ergens op een school geleerd hebben. Die twee redenen zijn belangrijk om te onthouden bij het lezen van dit boek. Niet het praten maar de impact Praten is het middel, niet het doel. Dat geldt natuurlijk voor elke vorm van communicatie. Er zijn eindeloos veel verhandelingen over communicatietechnieken, -stijlen, -middelen en -strategieën en dit boek voegt hopelijk opnieuw iets toe. Maar al die beschouwingen nemen niet weg dat communicatie nooit een doel op zichzelf mag zijn. De communicatie in ons geval: het praten is de act. Maar waar het om gaat is de impact. Het doel van een gesprek is om er iets mee te bereiken. Iets te leren of iets laten landen in het hoofd van de gesprekspartner, iets bij die ander of bij jezelf tussen de oren te krijgen. Praatadvies Houd bij je communicatie altijd het doel voor ogen, wat je met de communicatie wilt bereiken. Praat niet omwille van het praten maar om je doel te realiseren. Het doel bepaalt de middelen. Dus: als een 14

11 telefoongesprek beter is om je doel te bereiken, ga er dan niet voor vergaderen. Als een onderlinge discussie effectiever lijkt dan een presentatie, ga dan niet staan oreren. Als het bedoeling is dat de ander iets bedenkt ga hem dan niet al jóuw oplossingen inpeperen. Pas de act aan aan de gewenste impact. Natuurlijk, ik weet ook dat heel veel gesprekken helemaal geen concreet doel, geen impact hoeven te hebben. Je kunt ook praten puur als tijdverdrijf. Of als smeermiddel om gewoon bij elkaar te zijn. Prima. En heel belangrijk in het sociale verkeer. Het zijn conversaties en zoals we verderop in dit boek zullen zien kunnen we daar veel van leren. Maar de praters waar dit boek voor bedoeld is hebben over het algemeen een hoger doel. Ze zijn bezig met het bereiken van doelen. Ze willen echte gesprekken waarin ze anderen informeren, op gedachten brengen, tot handelen aanzetten. Of ze willen leren, inspiratie opdoen, ideeën ontwikkelen. Ikzelf heb het altijd lastig gevonden om die twee communicatiesoorten conversaties en gesprekken uit elkaar te houden. Misschien lijd ik een beetje aan een beroepsdeformatie van de prater, namelijk dat ik van conversaties graag gesprekken maak. Zomaar kletsen over alledaagse dingen, zonder er iets van te proberen mee te nemen of zonder te proberen iets te laten landen vind ik gauw nutteloos. Wat het zeker niet is. Ik zou zeggen: neem die neiging van mij niet over. Denk niet dat al je praten tot doelen moet leiden. Dat is gewoon niet erg leuk. De directe Nederlandse praatstijl Mijn eigen neiging tot gesprekken en mijn ongemak met small talk zie je bij veel Nederlanders. In veel cultuurbeschrijvingen van de Nederlanders lees je over onze drang tot stevig discussiëren. Het zou diep in onze genen zitten en voortkomen uit ons streven naar lijfsbehoud in de rivierendelta. De Nederlanders konden alleen het hoofd boven water houden als ze gezamenlijk optrokken tegen het water: een te machtige vijand om in je eentje aan te pakken. Dat lukte alleen als groep. Dus het overleg, de discussie, afspraken maken, het polderen : het zat er van oudsher in. 15

12 En het wordt gecultiveerd. Zet drie Nederlandse studenten bij elkaar en ze beginnen te discussiëren. Talkshows en televisiedebatten trekken ongelooflijk veel kijkers. Terwijl er eigenlijk niets gebeurt, alleen een paar mensen die vinnig of gevat met elkaar aan het praten zijn. Wij Nederlanders vinden het prachtig en gaan er ons ook graag mee bemoeien. Thuis op de bank en in allerlei forums op internet. De hevigste politieke discussies in ons land gaan meestal over: wat iemand gezégd heeft. Daar zegt een ander dan weer iets van en dat levert weer volop verdere discussie op. Heerlijk, die Nederlandse praatcultuur. The Dutch argue Op de internationale, Engelstalige Wikipedia lezen we het volgende over Nederlandse kenmerken (ik laat het onvertaald want op die pagina staat ook dat 85 procent van de Nederlanders Engels verstaat): A person who never criticizes others or who s afraid to speak on his own behalf is seen (in by the Dutch) as being simple-minded or failing to tell the truth. Foreigners do not need to worry much about saying something that might in their own culture hurt or be perceived as an insult. The Dutch argue but seldom take offense. The Dutch speak directly and use a lot of eye contact. To a foreigner this may seem intimidating, especially in cultures where matters are discussed with extreme care and politeness, but it is the way the Dutch prefer to communicate. The Dutch tend to be direct, giving straight yes and no answers. They are conservative and forceful and can be stubborn and tough negotiators. The Dutch are not obsessed with numbers. Strategy is clear and communicated to all levels. In many companies the decision-making is slow and ponderous, involving wide consultation (poldermodel). The Dutch do not appreciate the I call the shots mentality, instead they keep talking until all parties agree. Once decisions are made, implementation is fast and efficient. Direct or plain rude? In 2009 ontstond op de Engelstalige webpagina s van NRC Handelsblad, bestemd voor buitenlandse professionals die over Nederland op de 16

13 hoogte willen blijven, een heftige discussie over de Nederlandse omgangsvormen. Het ging vooral over Dutch people: direct or plain rude? De aanleiding voor de discussie, waar heel veel reacties op kwamen, was een essay van de Duitser Christoph Driessen, die na een verblijf in de UK in Nederland was komen wonen en zich had verbaasd over het enorme verschil in directheid tussen de Britten en de Nederlanders. Driessen schreef: Never lie Only in the Netherlands has a friend phoned me up on my birthday to say that she simply did not feel like coming to my party, and that she would rather go for a walk in the dunes. In Germany, and certainly in the US not to mention England the friend would certainly have resorted to a white lie in this case. The Dutch however believe you must never lie to your friends, that it is always best to tell them what you think clearly and directly. Instead, values like respect, consideration and self control were discredited across the line. In the nineties the populist politician Pim Fortuyn reinforced that trend with his motto, I say what I think. I say what I think and bugger anyone who thinks differently sums the Dutch attitude up nicely for me. Buitenlanders vinden het dus maar raar. En zelfs lomp. Een Nederlander heeft in internationaal gezelschap vaak als eerste zijn of haar mening klaar en komt daar ook rap mee op de proppen. Gevraagd en ongevraagd. En dat valt lang niet altijd goed. In België, en nog sterker in Frankrijk en Italië, moet je scherp het onderscheid bewaken tussen conversatie en gesprek. Het zijn landen waarin graag en langdurig wordt getafeld. En het is niet de bedoeling dat er tijdens de lunch of het diner iets wordt besproken. Je moet je dan beperken tot conversaties. Een Hollander die tijdens het voorgerecht van een overdadige lunch tegen zijn Vlaamse zakenpartner ineens zegt: Dus, wat vind je van ons voorstel? of nog erger: Terzake! kan rekenen op een verschrikte blik, een pijnlijke stilte of gefronste wenkbrauwen. Fout! Maar in ons land is dat natuurlijk heel normaal. Het moet wel ergens over gaan, zegt de Nederlander en hij hapt gauw zijn broodje kaas weg. 17

14 Beoordeel een prater op impact De praters, op wie dit boek zich richt, en de praatjes waar dit boek vooral over gaat, hebben dus een doel. Het gaat om de impact en niet om de act. Ook weer zo n typisch Nederlandse eigenschap, waar ik me in dit boek natuurlijk graag aan committeer. Je moet niet kijken naar hoe iemand praat, zelfs niet eens naar wat iemand nou precies zegt, maar naar wat hij of zij ermee bereikt. Per saldo is dat natuurlijk een goede maatstaf: het succes, de impact, bepaalt of de act goed was. In mijn communicatietrainingen gebruikte ik hiervoor graag het voorbeeld van premier Jan-Peter Balkenende. Balkenende is geen goede spreker. Meestal niet. Hij had sporadisch mooie momenten maar meestal was op zijn optreden heel veel aan te merken. Zowel qua vorm als qua inhoud. Hij praatte dan veel te snel met afgeknepen stem, slikte woorden in, draaide om de hete brij heen, waaierde uit, overtuigde niet, riep zelfs veel irritatie en weerstand op bij zijn luisteraars. Verre van een briljante act. Niettemin is Balkenende jaar in jaar uit minister-president gebleven, won hij als lijsttrekker van het CDA drie opeenvolgende verkiezingen en sloot hij nagenoeg elk debat met het parlement onbedreigd af. Met andere woorden: qua impact was Balkenende zeer lange tijd succesvol. Tja. Ik wordt vaak gevraagd wat ik vind van het praten van Balkenende maar ik zeg niet meer zo gauw dat hij het niet goed deed. You can t argue with success, zeggen de Amerikanen. Als je je doelen realiseert dan mag je niet te veel mopperen op de manier waarop je dat doet. Omgekeerd kent u ongetwijfeld mensen die het allemaal heel mooi kunnen vertellen. Als ze aan het woord zijn hangt iedereen aan hun lippen. Ze maken bevlogen of met veel humor hun punt. Op hun act, hun verbale kwaliteiten, is niks aan te merken. Toch heb je van die mensen die in hun werk niettemin weinig bereiken. Als puntje bij paaltje komt doen de anderen toch niet wat deze prima prater voorstelde. Dan kan ik als communicatieadviseur wel blijven roepen dat ze perfecte verhalen afsteken, maar als de impact ervan niets voorstelt dan gaat er blijkbaar toch iets fout. Praatadvies Beoordeel je eigen communicatie en die van anderen primair op het 18

15 resultaat van die communicatie. Als een verkoper veel verkoopt moet je niet mopperen op zijn of haar taal of stijl of tekst. Als een chef zijn medewerkers prima laat presteren accepteer dan dat hij misschien meer of minder praat dan jij zelf zou doen. Als een politicus de verkiezingen wint, zeg dan niet dat hij niet kan speechen. Kijk naar het resultaat. De impact, niet de act. Dat maakt je als communicatieadviseur bescheiden. En dat is dus ook de eerste reden waarom bestuurders en managers zich niet zo gauw prater noemen. Ze hebben gelijk. Ze moeten niet afgerekend worden op hun praten maar op de resultaten van dat praten. Het vele praten is net zo zeer een instrument als het vele reizen, het vele nadenken of het vele zitten. Met dien verstande dat praten zoals ze zagen bij Henry Mintzberg en bij Jeroen Smit wel een heel groot deel van hun werk is. Praten is wel degelijk een vak Praters noemen zichzelf dus geen praters omdat ze het gepraat zelf onbelangrijk vinden, ondanks het feit dat ze er veel tijd aan spenderen. Maar het praten is voor hen slechts een middel bij hun werk, niet het doel. Daar ben ik het dus volledig mee eens. De tweede reden waarom praters zich niet graag praters noemen komt door het feit dat ze het praten niet beschouwen als een vak waarvoor je geleerd moet hebben. Maar dat is een misverstand. Praten is wel degelijk een vak. En je kunt het leren. Schrijven wordt alom beschouwd als een vak. In tegenstelling tot praten hebben we schrijven allemaal op school moeten leren. Het praten daarentegen kregen we met de paplepel ingegoten. Schrijven is abstracter dan praten, het is een abstractie (schrift) van een abstractie (taal). Bij schrijven beseffen we ook dat er formele regels aan kleven. We moeten vaak nadenken hoe we iets moeten schrijven. Bij praten speelt dat nooit. Praten doe je als vanzelf. Soms zie je dat praters wel nadenken over hoe ze iets zullen vertellen. Maar bijna altijd komt het er dan op neer dat die persoon wil praten alsof het gedrukt staat. Hij of zij wil iets zeggen zoals hij of zij het zou opschrijven. De schrijftaal zit de spreker in de weg. Ik kom daar verderop nog uitgebreid op terug! 19

16 Hoe dan ook: schrijven is lastiger dan praten en zo wordt er in de meeste organisaties ook mee omgegaan. Een belangrijke schriftelijke publicatie gaat dus vaak eerst langs een vakman of -vrouw. Of er wordt een professional ingehuurd om het netjes op te schrijven: een tekstschrijver. Dan kijkt er nog een redacteur naar, soms een taalkundige. Het stuk gaat langs allerlei functionarissen die er hun op- en aanmerkingen bij zetten. En na veel vijven en zessen is het stuk dan klaar om naar buiten te gaan. Maar als iemand iets moet zéggen ligt dat heel anders. Er wordt geen professional bijgehaald, geen speechschrijver, geen redacteur, geen taalkundige. Zelfs niet door de meeste politici. Negenennegentig van de honderd toespraken en presentaties worden door de spreker helemaal zelf geschreven of bedacht. De uitspraken worden niet gecheckt, niet becommentarieerd. De spreker oefent soms wat in zichzelf, gaat op pad en praat. En dat moet dan maar goed zijn. Terwijl we ook al hebben vastgesteld dat de impact van mondelinge communicatie vaak sterker is dan die van geschreven communicatie. Want nogmaals: de meeste mensen luisteren liever dan dat ze lezen. Kortom: aan het praten wordt in organisaties veel minder professionele aandacht besteed dan aan het schrijven. Terwijl het praten meer teweeg brengt dan het schrijven. Intussen zien we wel een toenemend besef van het belang van goed praten. In mijn tijd (ik ben van 1953) werd er op school nauwelijks aandacht gegeven aan spreekvaardigheid. In al mijn schooljaren tot en met de HBS kan ik mij niet meer dan één spreekbeurt herinneren die ik moest geven. Ook tijdens mijn zes jaren op de universiteit heb ik nooit formeel de groep moeten toespreken waarna een beoordeling van mijn presentatie volgde. Om de een of andere reden vond men dat toen allemaal niet belangrijk. Ik begrijp dat dat nu wel een beetje anders is. Leerlingen en studenten geven vaker een presentatie, met PowerPoint en al. En ze krijgen echte adviezen over hoe het moet. Helaas zijn het naar mijn ervaring wel veel verkeerde adviezen. Want ik moet in onze trainingen veel afleren wat in het verleden verkeerd is aangeleerd. Ook daarover straks meer. Praters spreken belabberd De kwaliteit van presentaties in de werksfeer, ook die van jonge pro- 20

17 fessionals, is gemiddeld genomen nog steeds niet denderend, al komen er meer en meer gunstige uitzonderingen op die regel. Maar iedereen die luisteraar is bij seminars en presentaties klaagt erover. Dan staat daar weer zo n spreker met dertig of veertig slides in PowerPoint. Elke dia vol met tekst. Alles wil de spreker ons vertellen. Alles heeft hij in zijn dia s gepropt. En met zijn rug naar ons toe staat hij voor te lezen wat er allemaal op zijn dia s staat. O ja, om het iets aantrekkelijk te maken heeft hij de letters ook nog laten bewegen, de teksten komen binnengedwarreld, worden uitgerold of staan irritant te knipperen. Maar, omdat de spreker heeft gehoord dat je ook plaatjes moet laten zien, krijgen we blokkerige foto s voorgeschoteld, opgepikt uit websites. Waar gaat dit over, denken de luisteraars al gauw. Waar wil je heen? Waarom moet ik dat allemaal weten? Maar het gaat maar door, dertig, veertig, vijftig minuten, totdat de voorzitter wakker schiet en vraagt Wilt u gaan afronden? Nou, daar was de spreker nog helemaal niet aan toe! Na een uur krijgt het publiek goddank de laatste slide waarop met grote letters staat: VRAGEN? Nee, dank u! Als toehoorder, als publiek ben je meestal erg kritisch en zie je voortdurend dat het misgaat en hoe het misgaat. Maar als je dan zelf een presentatie moet geven ben je al die constateringen vaak gauw vergeten. Dan doe je het zelf toch ook maar zoals al die collega s van je het ook doen: belabberd. En vaak hoor ik in de training dat men het nu eenmaal zo geleerd heeft. Of dat het zo de gewoonte is in de eigen organisatie. Of dat ze ook niet weten hoe het dan wél moet. Professionele praattraining Soms tegen beter weten in vinden de meeste praters dat ze zelf redelijk tot goed kunnen presenteren. Dat gaat me over het algemeen goed af, zeggen ze dan. Misschien dat ze bedoelen: Ik doe het niet slechter dan mijn collega s. Of ze denken: Dat hoef je me niet meer te leren, want dat heb ik al ns geleerd. Waarbij ik dan vaak antwoord: Maar het is mogelijk dat je een paar dingen weer moet afleren. Of: Misschien moet je het eens een beetje anders doen dan bij jullie gebruikelijk is. Hoe dan ook, terwijl men het idee heeft dat zo n toespraak best wel goed lukt, is men veel minder zeker over een confrontatie met een jour- 21

18 nalist. Dan heeft men het gesprek immers niet onder controle. Ze moeten dan praten met een professionele lastpak die er op uit is om de ander in het nauw te drijven. En ze denken aan de soms snoeiharde interviews op tv, aan gevatte talkshow hosts, aan cynische nieuwsreporters, aan vernietigende presentatrices van consumentenprogramma s. Vreselijk! Help! Daar moet je mij tegen wapenen! Oké, natuurlijk, doen we graag. De vraag naar presentatietrainingen is nog betrekkelijk gering (maar wel groeiende). Maar over de vraag naar mediatrainingen hebben wij niet te klagen. Maar zelfs ten aanzien van mediatrainingen is er veel scepsis. Hans Wiegel, destijds een gevierd spreker, zei eens op tv dat mediatraining onzin is. Wat hij deed kon je in een training helemaal niet leren. Dat moest je gewoon in je hebben, vond Wiegel. Velen zullen het daarmee eens zijn. Ik niet natuurlijk en niet alleen omdat ik zulke trainingen aanbied. Wat Wiegel eigenlijk kwijt wilde, was dat hij een uniek talent had. Dat heb je of je hebt het niet, was zijn visie. Hij verraadde daarmee veel over zijn eigen mensbeeld. Dat het bij talent blijkbaar vooral om nature gaat in plaats van om nurture. Dat je genen of je afkomst je kwaliteiten bepalen en dat leren niet veel helpt. Maar wat Wiegel niet zei was dat hij zelf decennialang had kunnen oefenen met toespraken en debatten. Dat het in het begin ongetwijfeld ook niet goed ging en dat hij met vallen en opstaan veel had bijgeleerd. Als je zo n lange en uitgebreide training in spreek- en debatvaardigheden hebt gehad als Hans Wiegel dan kun je daarna makkelijk roepen dat al die training niet nodig is. Training: geen nut of juist te veel? Je hoort trouwens ook wel eens het tegenovergestelde over mediatraining: niet dat training onzin en nutteloos is, maar juist het tegendeel: zo n training berooft je totaal van je eigenheid en maakt je tot een nietszeggende, gekunstelde robot. Hoe zit dat nou? Is communicatietraining nou flauwekul of is communicatietraining overweldigend? Dat hangt natuurlijk allemaal van de kwaliteit van de training af en ook wel van de kwaliteit van de trainee. In een goede training leren de trainees hoe ze goed voor de dag kunnen komen. Dus níet: draaien, zwijgen, ontwijken, liegen, bedriegen. 22

19 Nee, een goed verhaal vertellen waar de ontvanger wat aan heeft. Wat impact heeft. En wat bijvoorbeeld een journalist dus graag publiceert. Ook in dit boek ga ik proberen je dergelijke inhoudelijke adviezen te geven. Waarbij het cruciaal is dat je altijd jezelf blijft. Persoonlijke authenticiteit en geloofwaardigheid zijn immers de basis voor overtuigingskracht. Degenen die naar je luisteren moet namelijk eerst gelóven wat je zegt. Praatadvies Praten is een vak. En dat vak is te leren, móet je ook leren. Niemand beheerst dat vak van nature. Er zijn wel verschillen in aanleg. En sommigen hebben van kinds af aan een betere basis dan anderen. Wat dat betreft is praten net als sport, of musiceren. Maar voor al die vaardigheden, ook praten, geldt: je moet het leren. Dat kun je eerst zelf proberen. Dan wordt het vallen en opstaan. Prima, al doende leert men. Maar soms krijg je te weinig leermomenten. Bijvoorbeeld voor toespraken, of voor media-interviews. Of soms hangt er te veel vanaf om al doende en met vallen en opstaan te leren praten. Bijvoorbeeld als je leidinggevende wordt en belangrijke besprekingen tot een goed einde moet voeren. Haal er dan iemand bij die wel die ervaring heeft. Paul Witteman over mediatraining Televisiejournalist Paul Witteman beschreef het in een column in VARA TV Magazine eens als volgt: In toenemende mate ondervraag ik politici en topmensen uit het bedrijfsleven die van de mediatrainer juist geleerd hebben uit het harnas van hun vakjargon te komen, de waarheid te spreken en niet bij de eerste kritische vraag dicht te klappen. Ik spreek gezagsdragers die zich voorheen niet lieten interviewen, omdat ze er vanuit gingen dat ze met mediacontacten niets te winnen hadden en journalisten er altijd op uit zijn om je beentje te lichten. Nu komen ze wel. Een goede mediatrainer is, kortom, een zegen voor de journalist. Maar hoe gaat dat dan, communicatietraining? Hoe kun je nou trainen op iets wat je in je normale leven elke dag zo ontzettend veel gewoon dóet? Een professionele communicatietrainer heeft een methode, een 23

20 systematische en didactische benadering. Want je moet goed weten hoe je iemand verder kunt helpen bij wat heel normaal lijkt: een gesprek voeren. In de methodiek zitten grote verschillen. Er zijn trainers die de nadruk leggen op de vórm. Hoe ziet de geïnterviewde er uit? Hoe acteert hij? Hoe klinkt zijn stem? De trainers die deze overtuiging koesteren zijn vaak (oud-)tv-presentatoren. Er zijn ook trainers die je een gevechtstechniek aanleren en je inpeperen dat journalisten en andere gesprekspartners allemaal agressief, onverhoeds, slinks en kwaadaardig zijn. In hun trainingen zit veel schrikeffect. De adviezen die je in dit boek krijgt, zijn vooral gericht op helder, overtuigend en geloofwaardig formuleren. Wij vinden dat praters die doelen moeten bereiken hun opvattingen indringend onder woorden moeten brengen en niet moeten schromen om standpunten in te nemen. Het beeld is niet onbelangrijk, maar een goed beeld begint met een goed verhaal. Behalve mediatrainingen zijn er ook andere typen communicatietraining. Bijvoorbeeld presentatietraining. Of training voor debatten of paneldiscussies. De trainees moeten dan leren hoe ze overeind blijven bij kritiek en hoe ze bij een publiek punten kunnen scoren. Ook hier gaat het niet alleen om kunstjes maar is de kracht van de boodschap bepalend. Een bijzonder type training is de voorbereiding op parlementaire onderzoeken of hoorzittingen. Mijn bureau heeft in acht parlementaire, twee grote gemeentelijke en twee provinciale onderzoeken getuigen begeleid. Ho, zult u denken, getuigen begeleid? Kan dat wel? Is trainen nodig of nadelig? Bij het parlementaire onderzoek naar de kredietcrisis in 2010, de commissie-de Wit, kwam er weer kritiek op de trainingen die veel getuigen tevoren hadden gekregen. Dat moest toch niet mogen! Volgens de critici was het een van de redenen de andere was de zwakte van de commissieleden dat de meeste ondervraagden zo makkelijk weg konden komen met hun antwoorden. Antwoorden die blijkbaar niemand bevredigden. Behalve dan misschien de commissieleden. De kritiek was dus: ze hebben zich laten trainen en daardoor waren de optredens te goed, maar niet meer authentiek. 24

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma BE HAPPY 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma Alle rechten voorbehouden. Geen deel van dit boek mag worden gereproduceerd op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Waarom anderen Ik krijg altijd gelijk lezen

Waarom anderen Ik krijg altijd gelijk lezen Waarom anderen Ik krijg altijd gelijk lezen Nee heb je, gelijk kun je krijgen! Maarten Santman, advocaat Iets krijgen is altijd veel bevredigender dan iets al hebben. Ik krijg dus liever gelijk dan dat

Nadere informatie

4 - daagse podiumtraining BUSINESS AS UNUSUAL. Dez e t r a i n i n g i s e c h t een

4 - daagse podiumtraining BUSINESS AS UNUSUAL. Dez e t r a i n i n g i s e c h t een 4 - daagse podiumtraining BUSINESS AS UNUSUAL Dez e t r a i n i n g i s e c h t een a a n r a d er o m t e l ere n m e n s e n e c h t t e b e t re k k e n e n t e r a k e n m e t j o u w v er h a a l.

Nadere informatie

MEDIACONTACT SITUATIE

MEDIACONTACT SITUATIE MEDIACONTACT Wilco Bontenbal SITUATIE U, als manager, krijgt ongetwijfeld wel eens te maken met de. Daarom is het belangrijk om inzicht te krijgen in uw natuurlijke stijl van optreden in de en uw voorkeur

Nadere informatie

Het lijkt gemakkelijk, babbelen in een talkshow. Maar bijna iedereen op tv heeft mediatraining gehad.

Het lijkt gemakkelijk, babbelen in een talkshow. Maar bijna iedereen op tv heeft mediatraining gehad. nrc.nl Het lijkt gemakkelijk, babbelen in een talkshow. Maar bijna iedereen op tv heeft mediatraining gehad. Stijn Bronzwaer ging op mediatraining en ontdekte: iedereen op tv is een opgepoetste, nooit

Nadere informatie

Weg met de olifant in de porseleinen kast

Weg met de olifant in de porseleinen kast Workshop Indirect leren communiceren met LMR model van Lewis - Stop talking or leave Wanneer: Symposium woensdag 16 oktober Waar: Universiteit Tilburg Door wie: Natascha Zoutewelle Weg met de olifant in

Nadere informatie

Spreken en gesprekken

Spreken en gesprekken NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 3 van 5 Colofon Auteur: Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Redactie: Edu Actief b.v. Vormgeving: PPMP Prepress, Wolvega Illustraties: Edu Actief

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie Denken en intuïtie Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Denken en intuïtie Den Haag, 2015 Eerste druk, november 2015 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright

Nadere informatie

Taal op niveau Luisteren niveau 2F

Taal op niveau Luisteren niveau 2F Taal op niveau Luisteren niveau 2F Naam: Groep: Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Annemieke Struijk Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Jos Schuurman Vormgeving: Edu Actief

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

Laat Je Rela)e Niet Stuklopen

Laat Je Rela)e Niet Stuklopen Laat Je Rela)e Niet Stuklopen Door Robbert Raas www.stop-jaloezie.com Voorwoord Dit compacte e-book is geschreven als hulp bij de eerste stap naar een leven zonder vervelende jaloezie. Op stop-jaloezie.com

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Hoe word je succesvol in sales

Hoe word je succesvol in sales Hoe word je succesvol in sales Verkopen gaat niet vanzelf. Zeker niet in deze tijd. Toch zijn nog steeds veel verkopers erg succesvol. Dat komt niet door het product of de dienst die ze aanbieden, maar

Nadere informatie

Het. beste. deel komt nog. Troost in tijden van ziekte en verdriet CORRIE TEN BOOM

Het. beste. deel komt nog. Troost in tijden van ziekte en verdriet CORRIE TEN BOOM Corrie ten Boom Het beste deel komt nog Troost in tijden van ziekte en verdriet CORRIE TEN BOOM Het beste deel komt nog Copyright 2013 Corrie ten Boom Fonds Original Copyright 1977 by Corrie ten Boom

Nadere informatie

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015

Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Help Mij, Jezus R. Brinkman, Stg. BTO Yarah/EBG Noordhoorn 2015 Eén van de weinige liedjes met een prachtige, diepe, geestelijke betekenis die ooit in de Top40 heeft gestaan in Nederland is van de componist

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Ontwikkellijn 1: Ik zorg ervoor dat ik aan het werk ga en blijf!

Ontwikkellijn 1: Ik zorg ervoor dat ik aan het werk ga en blijf! Ontwikkellijn 1: Ik zorg ervoor dat ik aan het werk ga en blijf! Het gaat erom dat je laat merken dat jij zélf verantwoordelijk bent voor het leren: jij kiest de opdrachten, workshops en klussen zélf,

Nadere informatie

Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag.

Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag. Feedbackvragen Overtuigen en presenteren Vraag 1 Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag. Geef per doel aan of je die al beheerst, waarbij N = nee, O = om verder te ontwikkelen

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders Tekstboek DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders P.J. Meijer A.G. Sciarone Tekstboek Herziene editie

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Gespreksvaardigheden Naam: Nathalie Kombolitis Klas: VD-1H2 Docent: Osiriscode: VD-A240-07 Inleverdatum: 20-01-2011

Gespreksvaardigheden Naam: Nathalie Kombolitis Klas: VD-1H2 Docent: Osiriscode: VD-A240-07 Inleverdatum: 20-01-2011 Gespreksvaardigheden Naam: Nathalie Kombolitis Klas: VD-1H2 Docent: Osiriscode: VD-A240-07 Inleverdatum: 20-01-2011 Reflectieverslag eindpresentatie Handelen Gespreksvaardigheden Ik wilde door de geleerde

Nadere informatie

20 tips voor een goed debat!

20 tips voor een goed debat! 20 tips voor een goed debat! Moedig elkaar aan tijdens jullie voorbereidingen en de wedstrijd. Geef elkaar tips en zoek samen de sterktes en zwaktes van de argumenten. Je kan veel leren van elkaar, ook

Nadere informatie

wat is het? Dit doe ik door een combinatie van sprekende foto s met een bijpassende tekst, die de situatie op een authentieke manier omschrijven.

wat is het? Dit doe ik door een combinatie van sprekende foto s met een bijpassende tekst, die de situatie op een authentieke manier omschrijven. Met visual storytelling voeg ik een andere dimensie toe aan verhalen vertellen én fotografie. Ik geef een (levens)event niet alleen een gezicht, maar ook een stem en breng hiermee het ware en pure gevoel

Nadere informatie

STICKY STORY DE NIEUWE MANIER OM EEN ELEVATOR PITCH TE MAKEN DIE BLIJFT HANGEN

STICKY STORY DE NIEUWE MANIER OM EEN ELEVATOR PITCH TE MAKEN DIE BLIJFT HANGEN STICKY STORY DE NIEUWE MANIER OM EEN ELEVATOR PITCH TE MAKEN DIE BLIJFT HANGEN Je zelf presenteren We zijn allemaal wel eens druk geweest met het maken van een pitch, of soms zelfs meerdere om in verschillende

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

STICKY STORY ZO MAAK JE EEN PITCH DIE BLIJFT HANGEN

STICKY STORY ZO MAAK JE EEN PITCH DIE BLIJFT HANGEN STICKY STORY ZO MAAK JE EEN PITCH DIE BLIJFT HANGEN Je zelf presenteren. Ook wel eens druk geweest met het maken van een pitch? Of zelfs meerdere voor verschillende situaties? We weten allemaal dat dit

Nadere informatie

Beoordelingsformulieren

Beoordelingsformulieren Beoordelingsformulieren In elke prestatie zitten zoals hierboven uiteengezet (p. 81) vijf elementen verpakt. Het Takenblad is daarop gebaseerd. Om elk van die vijf elementen grondig te kunnen beoordelen

Nadere informatie

Inspirerend Presenteren

Inspirerend Presenteren Inspirerend Presenteren Door Kai Vermaas & Charis Heising Bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla Inleiding Wil je leren hoe jij een presentatie kunt geven waar je zeker bent van je verhaal? En

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Als ze u mogen en u geloven en u vertrouwen en in u vertrouwen dan gaan ze misschien van u kopen.

Als ze u mogen en u geloven en u vertrouwen en in u vertrouwen dan gaan ze misschien van u kopen. Als ze u mogen en u geloven en u vertrouwen en in u vertrouwen dan gaan ze misschien van u kopen. Jeffrey Gitomer Mensen houden er niet van als hun iets verkocht wordt ze houden van kopen. Jeffrey Gitomer

Nadere informatie

Het gymnasium: iets voor jou?

Het gymnasium: iets voor jou? Het gymnasium: iets voor jou? Stel jezelf eens de vraag... Ben ik nieuwsgierig? Heb ik een brede belangstelling? Hou ik van onderzoeken? Ben ik gek op cultuur? Houd ik van nieuwe dingen leren? Ben ik kritisch?

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Rona Jaffe Van alles het beste

Rona Jaffe Van alles het beste Van alles het beste Rona Jaffe Van alles het beste Vertaald door Petra C. van der Eerden Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam Antwerpen Copyright 1958 Rona Jaffe Copyright Nederlandse vertaling 2011

Nadere informatie

Presenteren the easy way

Presenteren the easy way Presenteren the easy way Dit is een uitgave van Marie-Jose Custers van CustersCoaching (niets uit deze uitgave mag gekopieerd worden) Voor de meeste mensen is presenteren een echte opgave. Ze weten dat

Nadere informatie

8 MEDIA EN SOCIALE MEDIA

8 MEDIA EN SOCIALE MEDIA 53 8 MEDIA EN SOCIALE MEDIA Media Afhankelijk van de omstandigheden kan het verstandig zijn om de media proactief te benaderen op het moment dat een afdeling van de school zwak of zeer zwak wordt. Bij

Nadere informatie

NIEUWE ONTDEKKINGEN IN DE NEUROLOGIE BEWIJZEN WAT PSYCHOLOGEN ALLANG WETEN

NIEUWE ONTDEKKINGEN IN DE NEUROLOGIE BEWIJZEN WAT PSYCHOLOGEN ALLANG WETEN NIEUWE ONTDEKKINGEN IN DE NEUROLOGIE BEWIJZEN WAT PSYCHOLOGEN ALLANG WETEN FRISSE IDEEËN VOOR ADVIES- EN VERKOOPGESPREKKEN VAN ICT SPECIALISTEN We are not thinking-machines, we are feeling-machines that

Nadere informatie

Drijfveren en verkopen

Drijfveren en verkopen Drijfveren en verkopen 5.6 Verkopen Een heel andere manier van omgaan met de drijfveren heeft te maken met de omgang met de buitenwereld. Dit boek gaat over drijfveren in de praktijk, met de nadruk op

Nadere informatie

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Trainershandleiding Brugklas Bikkels versie 2014 Inhoudsopgave Introductie Organiseer je training Praktische tips De werkmap Powerpoint presentatie Ouderbrieven Draaiboek Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is.

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Goedendag! Als ik even de aandacht mag, ja! Dank u. Dan geef ik nu het woord aan mezelf. Als ik mij eerst eens even mag introduceren.

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

Jouw persoonlijke notities. momenten. met teksten van Mirjam van der Vegt. Boekencentrum

Jouw persoonlijke notities. momenten. met teksten van Mirjam van der Vegt. Boekencentrum Stille Jouw persoonlijke notities momenten met teksten van Mirjam van der Vegt Boekencentrum Vormgeving omslag en binnenwerk Studio Vrolijk ISBN 978 90 239 2643 6 NUR 707 2012 Uitgeverij Boekencentrum,

Nadere informatie

Introducties telefonisch interview

Introducties telefonisch interview Introducties telefonisch interview Onderstaande fragmenten zijn uitsuitend bedoeld voor gebruik bij het boek Onderzoek doen met vragenlijsten. Het is niet toegestaan deze fragmenten te publiceren of anderszins

Nadere informatie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie ld be e or Vo WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie Stichting Lezen & Schrijven t 070 302 26 60 www.lezenenschrijven.nl Auteur Elma Draaisma Vormgeving 7Causes Eindeloos Medeauteurs en klankbordgroep

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

INHOUD 1 Introductie van de Roos van Leary 2 De uitwerking van de Roos van Leary 3 Werken met de Roos van Leary

INHOUD 1 Introductie van de Roos van Leary 2 De uitwerking van de Roos van Leary 3 Werken met de Roos van Leary INHOUD 1 Introductie van de Roos van Leary 11 Invloed op anderen 11 De Roos van Leary 13 Kiezen van gedrag 23 Communicatie 26 Uitbreiding van het model 27 Het verhaal en de Roos van Leary 28 2 De uitwerking

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

Assertief op het werk

Assertief op het werk Carola van Dijk en Hans Elbers (red.) Assertief op het werk Ikke, ikke, ikke zonder dat de rest... INHOUD Voorwoord 7 Inleiding 9 1 Het verschil tussen subassertief, agressief en assertief gedrag 11 2

Nadere informatie

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Colofon ONDERZOEKER StartFlex B.V. CONSULTANCY Centre for applied research on economics & management (CAREM) ENQETEUR Alexander Sölkner EINDREDACTIE

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Laat zien en vertel, dat is het motto van

Laat zien en vertel, dat is het motto van Geef een presentatie en doe dat vooral met tekeningen Dan Roam, Visueel presenteren - Het ontwerpen van presentaties die overtuigen, Vakmedianet, 260 blz., ISBN 978 94 6276 016 5. Het doel van de presentator

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Kan ik het wel of kan ik het niet?

Kan ik het wel of kan ik het niet? 1 Kan ik het wel of kan ik het niet? Hieronder staan een aantal zogenaamde kan ik het wel, kan ik het niet-schalen. Deze hebben betrekking op uw taalvaardigheid in zowel het Nederlands als het Engels.

Nadere informatie

INLEIDING. Inleiding

INLEIDING. Inleiding INLEIDING 13 Inleiding Je hebt besloten dit boek te lezen. Waarschijnlijk heb je op dit moment een relatie. En waarschijnlijk ben je benieuwd hoe je je relatie kunt verbeteren: je begrijpt je partner niet

Nadere informatie

jezelf en anderen waarderen Winstdriehoek 100% verantwoordelijkheid nemen authentiek zijn Dramadriehoek Drama aanklager

jezelf en anderen waarderen Winstdriehoek 100% verantwoordelijkheid nemen authentiek zijn Dramadriehoek Drama aanklager jezelf en anderen waarderen flow authentiek zijn 100% verantwoordelijkheid nemen Winstdriehoek Dramadriehoek slachtoffer Winstdriehoek Dramadriehoek redder Drama aanklager 38 7 Ben jij slachtoffer, aanklager

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Luisteren, doorvragen en feedback geven

Luisteren, doorvragen en feedback geven Luisteren, doorvragen en feedback geven Rogier Guns P-GIS 23 April 2007 Doelstelling presentatie LSD methode Actief Luisteren Doorvragen Feedback geven Let op: Sommige technieken lijken (theoretisch) heel

Nadere informatie

Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen. Week 6: klaar voor klanten Les 2: Marketing Mindset

Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen. Week 6: klaar voor klanten Les 2: Marketing Mindset Welkom bij Sociaal Succesvol Ondernemen Week 6: klaar voor klanten Les 2: Marketing Mindset Pen en papier? Verkopen Als je niet bereid bent om te verkopen dan kun je nu beter stoppen Dat is heftig Je bent

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

coach 4. 1. 3. 2. We zullen vandaag vooral ons richten op de eerste twee onderdelen. En dat doen we door er zelf

coach 4. 1. 3. 2. We zullen vandaag vooral ons richten op de eerste twee onderdelen. En dat doen we door er zelf Bij Agapè StudentLife hechten we veel waarde aan coachend leiderschap. We zien het als onze roeping om dat wat we zelf van God gekregen hebben te vermenigvuldigen in anderen, die op hun beurt ook anderen

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Ik betaal!

PrOmotie. Cultuur en maatschappij. Werkboek Ik betaal! PrOmotie Cultuur en maatschappij Werkboek Ik betaal! Colofon Auteur: Onder redactie van: Met dank aan: Tekstredactie: Vormgeving: Illustraties: Drukwerk: Ruud Schinkel, Mieke van Wieringen Ina Berlet (Atlas

Nadere informatie

Presenteren & Promoveren 2014

Presenteren & Promoveren 2014 Presenteren & Promoveren 2014 Een training voor promovendi De dissertatie is af. Het was een klus, maar de manuscriptcommissie heeft haar goedkeuring gegeven. De datum voor de promotie is al weken bekend.

Nadere informatie

Tuesday, February 8, 2011. Opleiding Interactieve Media

Tuesday, February 8, 2011. Opleiding Interactieve Media Opleiding Interactieve Media Inhoud Inleiding presenteren 1. Voorwerk 2. Middenstuk 3. Begin presentatie 4. Einde presentatie 5. Visuele middelen 6. Non-verbale communicatie 7. Opdracht 8. Criteria 1.

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

In 2016 komt mijn boek uit: Leidinggeven is een werkwoord! Hoe creëer je (meer) ruimte voor jezelf?

In 2016 komt mijn boek uit: Leidinggeven is een werkwoord! Hoe creëer je (meer) ruimte voor jezelf? In 2016 komt mijn boek uit: Leidinggeven is een werkwoord! Hoe creëer je (meer) ruimte voor jezelf? Het gaat om doen, om zichtbaar en hoorbaar gedrag. Gedrag is waar de omgeving op reageert en wat aanspreekt,

Nadere informatie

DEZE 12 EIGENSCHAPPEN LATEN INTROVERTE PROFESSIONALS EXCELLEREN

DEZE 12 EIGENSCHAPPEN LATEN INTROVERTE PROFESSIONALS EXCELLEREN E-blog DEZE 12 EIGENSCHAPPEN LATEN INTROVERTE PROFESSIONALS EXCELLEREN In zelfvertrouwen Veel professionals zijn introvert (zeker 1 op de 3 mensen). Introverte professionals zijn net als mooie ijsbergen.

Nadere informatie

Waar sta jij? Reflectie- vragen voor de vakantie, zodat je er straks fit en effectief tegen aan kunt. Marischka Setz DNHS

Waar sta jij? Reflectie- vragen voor de vakantie, zodat je er straks fit en effectief tegen aan kunt. Marischka Setz DNHS Waar sta jij? Reflectie- vragen voor de vakantie, zodat je er straks fit en effectief tegen aan kunt. Vragen uit Loopbaan gesprekken waarmee je meteen jouw voordeel kunt doen Marischka Setz DNHS Waar sta

Nadere informatie

Wat is jouw verhaal?

Wat is jouw verhaal? E E N E - B O O K V A N L E T T E R S & C O N C E P T S Wat is jouw verhaal? Passie en plezier overbrengen in een notendop Storytelling Verhalen vertellen is een belangrijk onderdeel van ons leven. Het

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand Ronald Dingerdis Inhoudsopgave Over Dingerdis Customer Care Inleiding 1. Situaties die weerstand oproepen 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand 3. Omgaan met weerstand van anderen 4. Omgaan met

Nadere informatie

Taal op niveau Schrijven Op weg naar niveau

Taal op niveau Schrijven Op weg naar niveau Taal op niveau Schrijven Op weg naar niveau 1F Naam: Groep: Uitgeverij: Edu Actief b.v. Meppel Auteur: Annemieke Struijk Redactie: Edu Actief b.v. Meppel Inhoudelijke redactie: Elma Draaisma en Willem

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Competent talent in de praktijk

Competent talent in de praktijk Competent talent in de praktijk Competent talent in DE PRAKTIJK CURSISTENBOEK Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten Competent talent in de praktijk Cursistenboek Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 Inhoudsopgave Colofon 3 Dag tegen het pesten 4 Highlights 4 Pesten gebeurt in mijn klas het meest met 5 Welke uitspraak

Nadere informatie

HOE WERKEN ONZE HERSENEN IN HET KOOPPROCES?

HOE WERKEN ONZE HERSENEN IN HET KOOPPROCES? HOE WERKEN ONZE HERSENEN IN HET KOOPPROCES? EN WAT KUNNEN WE DAARVAN LEREN? Algemene inleiding (deel 1 uit een serie van 6) NIEUWE ONTDEKKINGEN IN DE NEUROLOGIE NIEUWE KANSEN IN HET VERKOOPGESPREK We are

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

Kan dat? Ook als je het van huis uit niet zo hebt meegekregen?

Kan dat? Ook als je het van huis uit niet zo hebt meegekregen? Omdat je je kennis wilt delen, nieuwe klanten wilt werven, politiek of maatschappelijk gezien een boodschap wilt overbrengen, je onderneming wilt promoten. Redenen genoeg om een sterke spreker te willen

Nadere informatie

28 efficiency tips voor een productievere werkdag

28 efficiency tips voor een productievere werkdag 28 efficiency tips voor een productievere werkdag Gun jezelf de rust en de kwaliteit van een goed georganiseerd werkproces! Doen is de "Missing Link" tussen goede voornemens en daadwerkelijke verandering

Nadere informatie

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden.

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden. VOORBEELD DE KLAS ALS TEAM (LEERLINGENBOEK) INHOUDSOPGAVE Instructie voor leerlingen.. 5 Gebruik van de lesbrieven. 6 Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7 Wat wil je zijn en worden. 11 Wat wil je zijn

Nadere informatie