AFRIKAANS 1STE ADDISIONELE TAAL Junie 2018 (Hoërskool) WORD JY VINNIG KWAAD? PASOP!

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "AFRIKAANS 1STE ADDISIONELE TAAL Junie 2018 (Hoërskool) WORD JY VINNIG KWAAD? PASOP!"

Transcriptie

1 AFRIKAANS 1STE ADDISIONELE TAAL Junie 2018 (Hoërskool) Vraestel 1 80 Punte 2 Ure AFDELING A: BEGRIPSTOETS VRAAG 1 TEKS A: TYDSKRIFARTIKEL Lees die tydskrifartikel hieronder en beantwoord die vrae. WORD JY VINNIG KWAAD? PASOP! 1) Is jy een van daardie mense wat vinnig snap - jou humeur verloor en sommer net wil weghardloop? Pasop, sê kenners, jy moet leer om met hierdie emosie saam te werk. 2) Om kwaad te word, is nie verkeerd nie, en dit is n gesonde deel van elke mens se lewe. Hoe jy kwaad word, is egter soms verkeerd. Kwaad word en woede is emosies en emosies is unieke reaksies op gebeure of interaksies met mense of jou omgewing wat aangenaam of onaangenaam ervaar word. Jou emosies is hóé jy met alles rondom jou kommunikeer dit is dus baie belangrik om te leer hoe om jou emosies, veral jou woede, te beheer.

2 3) Woede is ʼ n sekondêre reaksie, sê Ronel du Toit, voorligtingsielkundige by die Universiteit van Pretoria, jy moet kyk wat lê agter jou woede. Dit is algemeen onder tieners dat hul woede opgekrop word jy sluk jou kwaai gevoelens keer op keer totdat dit só in jou opbou dat jy jou oorgee aan woede. Dit is belangrik dat jy agterkom wat jou kwaad maak en dit daar en dan te konfronteer. Moenie laat dit binne-in jou opbou nie jy gaan nie jou reaksies daarna kan keer nie, sê Du Toit. 4) Daar is menigte situasies wat n mens kwaad maak en as n sneller optree vir woede. Jy kan dit gewoonlik met n ek boodskap verduidelik: Ek is kwaad, Ek voel verneder, Ek word gedreig, Ek word seksueel misbruik, Ek voel magteloos omdat Let op wanneer jy kwaad raak, en wanneer jy woedend raak wanneer snap jy die vinnigste? Jy sal gewoonlik n patroon begin raaksien. Is dit omdat jy honger of dors is? Of irriteer n spesifieke situasie jou altyd? Dalk stres jy oor volgende week se eksamen. 5) Wanneer jy die snellers identifiseer en raaksien, kan jy probeer om dit te vermy, sê Du Toit. Jy moet versigtig wees wanneer jou kwaai - emosies oorgaan na woede. Dan skop jou veg-, vlug- of vriesreaksie in en jy kan nie meer logies dink nie. n Woorde-oorlog ontstaan dan en dit moet jy vermy, want in n oorlog is daar altyd n verloorder. 6) Onthou dat jy altyd n keuse het, sê Du Toit, Jy kan fisies baklei, weghardloop, in trane uitbars, die persoon sleg sê, iemand kry om jou te help, ensovoorts. Of jy kan selfgeldend reageer en die situasie probeer oplos. Dit kan slegs gedoen word deur n oop en eerlike gesprek te voer met die ander persoon. Jy moet altyd probeer om die vrede te bewaar hetsy die konflik met jou ouers, onderwyser of vriend is. 7) As jy sukkel met woede-uitbarstings of voel dat jy gereeld uitermatig kwaad word, is dit n goeie idee om met n onderwyser of sielkundige daaroor te gesels. Hulle kan jou leer hoe om die woede te beheer en anders op te tree in die situasies wat jou laat oorkook. [Verwerk uit Jip, 8 September 2012] VRAE: 1.1 Haal ʼn enkele woord uit die opskrif aan wat gebruik word om n mens te waarsku. (1) 1.2 Verduidelik wat bedoel word met die woord snap in paragraaf 1. (1)

3 1.3 Sê of die volgende stelling WAAR/ONWAAR is: Dit is n sonde om kwaad te wees. (1) Haal n frase uit paragraaf 2 aan om jou antwoord in VRAAG te bewys. (1) 1.4 Watter raad gee Ronel du Toit in paragraaf 3? (2) 1.5 Wat doen tieners gewoonlik wanneer hulle kwaad word? (1) 1.6 Waarom, volgens paragraaf 3, is dit gevaarlik vir tieners om hulle emosies te laat opbou? (1) 1.7 Kies die antwoord wat die volgende vraag korrek beantwoord. Skryf slegs die vraagnommer (1.7) en die antwoord (A D) neer. Watter ander gevoelens ontlok gewoonlik ʼn gevoel van woede? A Magteloosheid B Vernedering C Beide A en B D Geeneen van bogenoemde nie (1) 1.8 Gee ʼn woord in paragraaf 5 wat min of meer dieselfde betekenis het as die woord argument. (1) 1.9 Noem in EEN volsin wat jy kan doen om probleme tussen jou en iemand anders op te los. (paragraaf 6) (2) 1.10 Watter TWEE mense, volgens paragraaf 7, kan hulp vir woede bied? (2)

4 TEKS B: STROKIESPRENT Above text: Kobus Galloway Above text: Op watter webtuiste kan hierdie prent gevind word? (1) 1.12 Gee die naam en van, van die skrywer van Idees vol Vrees (1) 1.13 Wat kan bo-op hierdie televisiestel gesien word? (1) 1.14 Wie, volgens jou, kyk gewoonlik na sepies op televisie? (1) 1.15 Verduidelik die verskil in betekenis tussen die volgende twee frases: ʼn Sepie op televisie (1) ʼn Sepie op die televisie (1) Dink jy sepies het enige opvoedkundige waarde? (1) Gee ʼn rede vir jou antwoord in VRAAG (1)

5 TEKS C: VOORBLAD VAN TYDSKRIF [Huisgenoot 24 Augustus 2018] VRAE: 1.17 Watter persentasie afslag kan n mens kry as jy inteken op die digitale weergawe van Huisgenoot? (1) Haal ʼn ENKELE WOORD aan wat in die oortreffende trap geskryf is. (1) Skryf hierdie woord neer in die VERGROTENDE trap. (1) 1.19 Wat word bedoel met die vele gesigte van Karen Zoid? (1) Word die frase Modimolle-Monster hier denotatief of konnotatief gebruik? (1) Verduidelik jou antwoord in VRAAG (1) Sê of die volgende stelling WAAR of ONWAAR is: Dennis se artikel het ook in ander tydskrifte verskyn. (1) Haal EEN woord aan om jou antwoord in VRAAG te motiveer. (1) [8] TOTAAL AFDELING A: 30

6 AFDELING B: OPSOMMING VRAAG 2: TERUG-SKOOL-TOE WENKE Som SEWE dinge op wat jou kan help om die skooljaar te oorleef. Som die WENKE in SEWE goeie sinne op. Skryf jou SEWE SINNE onder mekaar neer en nommer die sinne. Jy moet een sin oor elke feit skryf. Laat ʼn reël tussen jou sinne oop. Jou opsomming mag nie meer as 70 woorde wees nie. Dui die getal woorde aan die einde van jou opsomming aan. Jy sal gepenaliseer word as jy meer as 75 woorde skryf of as jy nie die getal woorde aandui nie TEKS D Die tienerjare en hoërskool is nie altyd maklik nie, maar soms help dit om n paar wenke in gedagte te hou. Moenie jouself te veel kasty as jy nie die span haal, die punte kry wat jy wil hê of na daardie baie belangrike partytjie toe genooi word nie. Dit is nou die tyd om verantwoordelikheid vir jouself te begin neem. Skenk aandag in die klas;; leer om n dagbeplanner of doenlysie te gebruik en merk al jou daaglikse take af. Jou ouers kan jou help, maar jy moet jou deel doen. Vind uit of daar enige ekstra hulpbronne vir jou beskikbaar is. Jou ouers en onderwysers kan saamwerk om jou te help om daardie moeilike vak baas te raak wat jy haat. Jou ouers kan nie al jou stryde vir jou stry nie. Dis is nie hulle saak om in jou vriendskappe of probleme met sekere onderwysers in te meng nie. Jy moet egter vir hulle sê as iets jou pla. So van ouers gepraat - maak n lys van die skryfbenodighede en lêers wat jy sal nodig hê, en herinner jou ouers om dit te koop wanneer hul kruideniersware koop. Elke leerling is n individu. Jou beste vriendin kan dit dalk regkry om haar werk een keer deur te lees en alles te onthou, terwyl jy beter met visuele hulpmiddele studeer. Stel vas wat jou beste metode is, dan sal die eksamens nie so n groot uitdaging wees nie. Pleks van teen die skooljaar op te sien, besluit wat jy wil bereik. Jou doelwitte kan enige iets wees van om nuwe mense te ontmoet tot om by n nuwe vereniging aan te sluit. Kry net iets waarna jy vanjaar kan streef. Dit beteken nie dat jy aan elke buitemuurse aktiwiteit moet deelneem wat die skool aanbied nie, maar dit ís belangrik om op meer as net akademie te fokus wanneer jy op skool is. Kry n vereniging waarin jy belangstel en word n lid! Wenke: [7] Styl: [3] TOTAAL AFDELING B: 10

7 AFDELING C: TAAL VRAAG 3: ADVERTENSIE Die taalvrae wat volg, is op die onderstaande advertensie gebaseer. 3.1 Hoekom steek al die karakters in die advertensie hul tonge uit? (1) 3.2 Afrikaans laat die tonge dans Kies die KORREKTE ANTWOORD. Skryf net die vraagnommer en die antwoord neer: Die onderstreepte woord maak die sin ʼn voorbeeld van (denotasie/ konnotasie). (1) Gee ʼn REDE vir jou antwoord op VRAAG (1) 3.3 Skryf die onderstaande sin oor en verbeter die TAALFOUT én die SPELFOUT. Afrikaans word deur mense van verskilende agtergronde praat. (2) 3.4 Gee die KORREKTE VORM van die woord tussen hakies: In die nuusbrief kry jy interesssante (inlig) oor gebeure in dié stede. (1) 3.5 Gee ʼn SINONIEM vir die vetgedrukte woord. Hierdie nuusbrief is gratis. (1)

8 3.6 Kies die KORREKTE ANTWOORD. Skryf net die vraagnommer en die antwoord (A D) neer. Afrikaans trippel op al meer tonge beteken A Die Afrikaanse tong-dans word by baie skole gedoen. B Afrikaanse tattoeëermerke word op tonge gedoen. C Die hoeveelheid Afrikaanssprekendes neem toe. D Daar is drie maal meer Afrikaanse mense as Engelse mense. (1) 3.7 Vorm ʼn SAMESTELLING van die woorde tussen hakies. Suid-Afrikaners verkies die (stad + lewe). (1) 3.8 Lees die volgende sin: Afrikaners is goeie mense. Voltooi nou die stelling: Hierdie sin is ʼn voorbeeld van partydigheid, want... (1) VRAAG 4: STROKIESPRENT Die taalvrae wat volg, is op die onderstaande strokiesprent gebaseer. [10] 4.1 Skryf die sin oor in die VERLEDE TYD. Wie is by die deur, Helga? (1) 4.2 Skryf die AFKORTING vir die vetgedrukte woord neer. Dit is dokter Zook! (1) 4.3 Verander die uitroepsin na ʼn VRAAGSIN sodat die vetgedrukte woord die antwoord is. Dokter Zook wil met jou praat! (1) 4.4 Skryf die INTENSIEWE VORM van die vetgedrukte woord neer. Dokter Zook hoop iemand in dié huis is siek. (1) 4.5 Skryf die sin in die ONTKENNENDE VORM neer. Daar is iemand by die deur. (2)

9 4.6 Skryf die sin oor in die DIREKTE REDE. Hy wil weet of iemand in dié huis siek is. Begin só: Hy wil weet:... (2) 4.7 Skryf die OORTREFFENDE TRAP van die woord tussen hakies neer. Hägar is die (siek) van almal in die huis. (1) 4.8 Skryf die sin oor in die TOEKOMENDE TYD. Dokter Zook besoek siek mense by die huis. (1) VRAAG 5: ARTIKEL EN PRENT TEKS E Die taalvrae wat volg, is op die artikel hieronder gebaseer. Opsetlike taalfoute kom voor. Voer die instruksies by elke vraag uit. [10] (5.1) INTERESSANTE FYTE OOR SOEN (5.2) Die Romeine het snaakse dinge geglo. Ja beslis! Hulle het gesê dat jy ʼn donkie op sy neusgat moet soen. As jy dit doen, sal jou verkoue verdwyn. In Ierland is ʼn spesiale klip wat die Blarney-klip genoem word. (5.4) Duisende mense soen hierdie klip. Die Iere glo die klip het magiese kragte. (5.5) Dit het glo die (lyers/leiers) van Ierland gehelp om met wysheid te heers. Die antieke Grieke was die eerstes wat mekaar onder die mistel ʼn (5.6) soen gegee het. (5.7) Hierdie tradisie bring geluk. (5.8) Jy moet gesoen word, want jy sal definitief ʼn troumaat kry. (5.9) In Duitsland mag jy ʼn vreemdeling soen. (5.10) Jy moet net jou familie soen. Steek eerder jou hand uit om te groet. Het jy al gehoor hoe die Eskimo s soen? Hulle vryf hulle neuse teen mekaar. Is dit nie die vreemdste manier van (5.11) soen nie? Diere het ook bepaalde maniere van soen. (5.12) Sjimpansees soen mekaar (op die mond/dikwels/sag) om hulle liefde te bewys. Is dit dan nou nie ʼn paar (5.13) goed redes waarom daar gesoen moet word nie? [Verwerk uit Huisgenoot, 23 Februarie 2012]

10 5.1 Verbeter die SPELFOUT in die opskrif. Skryf slegs die korrekte spelling as antwoord neer. (1) 5.2 Verander die STELSIN hieronder na ʼn VRAAGSIN. Die Romeine het snaakse dinge geglo. (1) 5.3 Skryf die sin oor in die INDIREKTE REDE. Sy het gevra: Het jy al gehoor hoe die Eskimo s soen? Skryf die hele sin oor en begin só: Sy het gevra (2) 5.4 Skryf die sin oor in die LYDENDE/PASSIEWE vorm. Duisende mense soen hierdie klip. Skryf die hele sin oor en begin só: Hierdie klip... (1) 5.5 Kies die KORREKTE WOORD tussen hakies. Skryf slegs die woord as antwoord neer. Dit het glo die (lyers/leiers) van Ierland gehelp om met wysheid te heers. (1) 5.6 Gee die VERKLEINWOORD van die onderstreepte woord. Skryf slegs die woord as antwoord neer. Die antieke Grieke was die eerstes wat mekaar onder die mistel ʼn soen gegee het. (1) 5.7 Skryf die sin oor in die VERLEDE TYD. Hierdie tradisie bring geluk. (1) 5.8 Skryf die sin hieronder oor en vervang die onderstreepte VOEGWOORD met DAN. Jy moet gesoen word, want jy sal definitief ʼn troumaat kry. (1) 5.9 Skryf die sin oor in die ONTKENNENDE VORM. In Duitsland mag jy ʼn vreemdeling soen. (1) 5.10 Skryf die sin oor in die INFINITIEF. Jy moet net jou familie soen. Skryf die hele sin oor en begin só: Jy behoort... (1) 5.11 Gee die MEERVOUD van die onderstreepte woord. Skryf slegs die woord as antwoord neer. Is dit nie die vreemdste manier van soen nie? (1) 5.12 Skryf die volgende sin in die KORREKTE WOORDORDE neer. Sjimpansees soen mekaar (op die mond/dikwels/sag) om hulle liefde te bewys. Skryf die hele sin oor en begin só: Sjimpansees soen... (1) 5.13 Gee die korrekte vorm van die onderstreepte woord. Skryf slegs die woord as antwoord neer. Is dit dan nou nie ʼn paar goed redes waarom daar gesoen moet word nie? (1)

11 TEKS F Die taalvrae wat volg, is op die prent en aangepaste woordeboekinskrywings hieronder gebaseer. DIT IS TYD OM TE SPEEL! Bestudeer die woordeboekinskrywings wat met die woord speel verbind word en beantwoord dan die vrae wat daarop volg. Speel (ww.) (gespeel) Jou vermaak;; iets doen om jou aangenaam besig te hou veral gesê van kinders speel-speel (bw.) Al spelende, iets maklik kan doen spelende (b.nw.) Besig om te speel, in die proses om te speel. Maklik en sonder inspanning spelerig (b.nw. en bw.) Geneig tot speel, wil die hele tyd speel speletjie (s.nw.), (-s ) Verkleinwoord vir spel. ʼn Spel wat gespeel word speling (s.nw.), (-s, -e) Beweegruimte verspeelde (bw.) Verloor jou kans om te speel. [Aangepas uit Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal] Kies telkens die WOORD uit die woordeboekinskrywings wat die BESTE pas om die volgende sinne te voltooi. Skryf slegs die vraagnommer en die woord as antwoord neer. MOENIE dieselfde woord meer as EEN keer gebruik NIE Die... kind lyk gelukkig met haar tjoeka-trein. (1) 5.15 Sulke klein kindertjies is gewoonlik baie... (1) 5.16 Om met ʼn trein te speel, is nie die enigste... waarvan sy hou nie. (1) 5.17 Die dogtertjie sal... ook die treinspoor kan regmaak. (1) 5.18 Grootmense is soms jammer oor hulle... kanse as dit by speeltyd kom. (1) 5.19 Grootmense het nie so lekker... soos vandag se kinders nie. (1) TOTAAL AFDELING C: 40 GROOTTOTAAL: 80 Kopiereg Voorbehou/ Copyright Reserved [20]