Richtlijnen, wet- en regelgeving. voor warmtepompen in de praktijk

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Richtlijnen, wet- en regelgeving. voor warmtepompen in de praktijk"

Transcriptie

1 Richtijnen, wet- en regegeving voor warmtepompen in de praktijk

2

3 Richtijnen, wet- en regegeving voor warmtepompen in de praktijk Januari 2014

4 Ineiding Reges, certificaten en richtijnen De agemene opinie is dat er hee vee wet- en regegeving rond warmtepompen bestaat. Er zijn inderdaad vee reges, maar de ijst is overzichteijker dan men denkt. Hier heeft de invoering van het Wijzigingsbesuit Bodemenergiesystemen per 1 jui 2013 zeker aan bijgedragen. Deze brochure is bestemd voor (potentiëe) eigenaren van warmtepompen. Aan de hand van een aanta voorbeedprojecten kunnen zij sne een gobaa inzicht in de mogeijkheden van warmtepompen krijgen. Ook is deze brochure interessant voor gemeenten, omdat handvatten worden geboden om in korte tijd de (on)mogeijkheden van warmtepompen te scannen. Ten sotte biedt deze gids een eidraad met betrekking tot regegeving voor instaateurs en instaatieadviseurs. Zij kunnen voor zichzef en voor (potentiëe) kanten een inventarisatie maken van wat er juridisch verwacht en geëist wordt. Centraa in deze brochure staat de medingspicht. Voor bodemenergiesystemen gedt die sinds 1 jui Een tweede eement vormen de erkenningen; waaraan moet een instaateur vodoen om een warmtepompinstaatie te mogen paatsen? Daarnaast zijn er vergunningen: wat mag en wat mag niet? Ten sotte is er een stapetje met overige regeingen. Daarin zit bijvoorbeed de RES (Renewabe Energy Systems)-directive. Dat is de Europese norm. Deze Europese wetgeving is overgenomen in de Nederandse

5 wetgeving (zie Wijzigingsbesuit Activiteitenbesuit, Besuit Bodemkwaiteit, Regeing Bodemkwaiteit). Erg beangrijk is het F-gas-protoco en de nakende ministeriëe regeing over het sturen op energierendement dat op 1 oktober 2013 in werking treedt. In het Wijzigingsbesuit Bodemenergiesystemen is nu a opgenomen dat bij een meding van de instaatie van een bodemenergiesysteem het ontwerprendement moet worden opgegeven. Ook moet tijdens het gebruik het feiteijke rendement worden gemeten. Hoe dit document te ezen? Op pagina 3 staat een matrix met een aanta fictieve voorbeedgebouwen met warmtepompsystemen. Achter deze gebouwen staat aangegeven aan weke wetten, richtijnen en reges het betreffende pand moet vodoen. In de digitae versie kunt u op de foto van het gebouw kikken en komt u bij de casus. In de gedrukte versie staan de voorbeeden in dezefde vogorde as in de matrix. Na de voorbeeden wordt ae wet- en regegeving in een ijst op een rij gezet. De ijst is niet uitputtend en ook niet statisch. Voor meer informatie wordt verwezen naar www. warmtepompreges.n. Dat is een webpagina waarop de diverse reevante inks naar meer informatie zijn verzamed. Deze ijst bijft up-to-date. Op het moment dat wetten, reges en richtijnen veranderen, kan daar actuee informatie over worden ingewonnen via de inks op deze site.

6 TYPE WONING MELDING/ VERGUNNING F-GASSEN- VERORDENING BRL BRL Renovatie Twee-onder-een-kap WP: bivaent Bron: ventiatieucht Renovatie kantoorpand WP: ucht/ucht Bron: buitenucht Geschakede woningen WP: ucht/water Bron: buitenucht Renovatie hafvrijstaand WP: hybride Bron: ucht Nieuwbouw kantoor WP: gaswarmtepomp Bron: buitenucht Vrijstaand nieuwbouw WP: water/water Bron: gesoten bodem Nieuwbouw gestaped WP: coectief water/ water Bron: open bodem Nieuwbouw woningbouw WP: water/water Bron: open bodem Nieuwbouw kantoorpand WP: bivaent Bron: gesoten bodem Nieuwbouw schoogebouw WP: water/water Bron: open bodem

7 BRL BRL SIKB BRL PROTOCOL EPBD SIKB PROTOCOL

8 Renovatie twee-onder-een-kapwoning Instaatie: bivaent; hr-kete met ventiatieuchtwarmtep GEBOUW Deze twee-onder-een-kapwoning is gerenoveerd omdat de bewoners een agere energierekening widen. Bovendien was de oude kimaatinstaatie aan vervanging toe. Er zijn isoatieverbeterende maatregeen getroffen, de oude gaskete is vervangen door een efficiënter mode en er is een ventiatie-warmtepomp bijgepaatst. Uit kostenoverwegingen is besoten het afgiftesysteem (radiatoren) niet te vervangen door een aagtemperatuursysteem.

9 warmtepomp INSTALLATIE De kimaatinstaatie bestaat uit een combinatie van een nieuwe hr-kete en een ventiatieuchtwarmtepomp met een vermogen van 1,2 kw. De ventiatieuchtwarmtepomp gebruikt ventiatieucht om water op te warmen tot circa 50 graden, waarna de hr-kete het naar 60 graden doorverwarmt zodat het as warmtapwater kan worden ingezet. Ook springt de hr-kete bij as het in de warmtepomp ingebouwde boiervat van 50 iter eeg is. De hr-kete en ventiatieuchtwarmtepomp zijn aangesoten op een regeunit, zodat de apparaten ekaar aanvuen voor het everen van warmte in de woning. De warmtepomp is voorzien van koudemidde R134A. TOEPASSELIJKE REGELGEVING RES (Renewabe Energy Systems)-directive F-gassenverordening

10 Renovatie kantoorpand Instaatie: monovaent; ucht/ucht-warmtepomp GEBOUW Dit compex bestaat uit twee kantoortorens met een totaaoppervakte van circa 2400 vierkante meter. In iedere toren is ruimte gecreëerd voor de reaisatie van ongeveer 65 werkpekken, verdeed over werkunits die met behup van tussenwanden vrij kunnen worden ingedeed.

11 p INSTALLATIE Voor verwarming en koeing zijn op het dak van iedere toren twee buiten-units gepaatst met een gezamenijk koevermogen per toren van 44 kiowatt en een verwarmingsvermogen van 50 kiowatt. Op deze units zijn twintig binnendeen aangesoten in de vorm van pafondcassettes. Met dit systeem kan geijktijdig worden gekoed en verwarmd, waarbij de warmte die aan de ene ruimte wordt onttrokken kan worden ingezet voor de verwarming van een andere ruimte. De ucht/uchtwarmtepompen zijn gevud met het koudemidde R410-A. TOEPASSELIJKE REGELGEVING RES (Renewabe Energy Systems)-directive Artike 9 van de Energy Performance of Buidings Directive (EPBD) F-gassenverordening

12 Nieuwbouw Geschakede woningen Instaatie: monovaent; ucht/water-warmtepomp GEBOUW Bij dit keinschaige nieuwbouwproject zijn twaaf woningen in zes bokken van vier aaneengeschaked. Het gaat om zogenaamde evensoopbestendige 50+ woningen, bestaande uit twee drempeoze woonagen met een totae woonoppervakte van om en nabij de 100 vierkante meter. De ontwikkeaar (een okae woningcorporatie) heeft dit project bestemped as een schoovoorbeed van duurzaam bouwen. In dat kader is een aanta extra isoerende maatregeen getroffen, zijn er pv-paneen aangeegd op de daken en zijn de woningen voorzien van een ucht/water-warmtepomp.

13 p INSTALLATIE Dit bouwproject is a-eectric opgeeverd; de woningen zijn dus niet aangesoten op het gasnetwerk. Verwarming (en koeing) vindt paats via een ucht/water-warmtepomp met een vermogen van 6 kw, die is aangesoten op voerverwarming as afgiftesysteem. De warmtepomp zorgt daarnaast ook voor warmtapwater, waarvoor een 200 iter groot buffervat in de instaatieruimte is gepaatst. Om de eektriciteitsconsumptie van de warmtepomp dees te ondervangen, zijn pv-paneen op het dak gepaatst. De warmtepomp is gevud met het koudemidde R410a. TOEPASSELIJKE REGELGEVING F-gassenverordening RES (Renewabe Energy Systems)-directive Artike 9 van de Energy Performance of Buidings Directive (EPBD)

14 Renovatie hafvrijstaande woning Instaatie: hybride; hr-kete met ucht/water-warmtepo GEBOUW Deze hafvrijstaande woning, gebouwd in de jaren tachtig van de vorige eeuw, is door de huidige eigenaar verbouwd en van een voedig nieuw kimaatsysteem voorzien. Er zijn isoerende maatregeen getroffen, de oude radiatoren zijn vervangen door aagtemperatuurwandverwarming en er is een nieuw ventiatiesysteem geïnstaeerd.

15 armtepomp INSTALLATIE Om energie te besparen is gekozen voor een hybride systeem, waarin een ucht/water-warmtepomp en hr-kete samenwerken om voor verwarming en warmtapwater te zorgen. Hierbij zorgt de warmtepomp - een zogenaamd spit-systeem met een buiten- en binnenunit - voor de baseoad en springt de hr-kete bij as er zich een piek voordoet in de warmte- of warmtapwatervraag, of as de buitentemperatuur dusdanig aag wordt dat het rendement van de warmtepomp te vee afneemt. Een inteigente regeing zorgt ervoor dat bij het aansturen van de samenwerking tussen beide systemen automatisch wordt gekozen voor de configuratie die het beste rendement opevert. De bewoner kiest daarbij wat de bepaende factor is: agere energiekosten of minder miieubeasting. De warmtepomp is voorzien van het koudemidde R410a. TOEPASSELIJKE REGELGEVING RES (Renewabe Energy Systems)-directive F-gassenverordening

16 Nieuwbouw Middegroot kantoorgebouw Instaatie: monovaent; gaswarmtepomp GEBOUW Dit kantoorpand heeft een oppervakte van 1250 vierkante meter, waarvan 250 vierkante meter in gebruik is as horecageegenheid. De overige 1000 vierkante meter bestaat uit kantoorunits. Het kantoorgedeete is bemeten op 60 werkpekken, verdeed over vier verdiepingen. Kantoorruimtes zijn middes schuifwanden vrij in te deen door de huurder/gebruiker.

17 w INSTALLATIE Omdat dit kantoorpand een hoge bezettingsgraad - en dus dito warmte/koeingvraag - heeft en er reatief vee warmtapwater wordt gebruikt in het horecagedeete dat op hetzefde kimaatsysteem is aangesoten, is voor een gasabsorptiewarmtepomp gekozen, die in cascadeopsteing op het dak is gepaatst. De warmtepompinstaatie gebruikt buitenucht, is voorzien van het koudemidde ammoniak en heeft een warmtevermogen van 70 kw (2 x 35). Het afgiftesysteem voor ruimteverwarming en -koeing bestaat uit een batterij pafondcassettes. TOEPASSELIJKE REGELGEVING RES (Renewabe Energy Systems)-directive Artike 9 van de Energy Performance of Buidings Directive (EPBD)

18 Nieuwbouw Vrijstaande woning Instaatie: monovaent; water/water-warmtepomp GEBOUW De bewoners van dit pand stonden enkee jaren geeden voor de keuze: hun woning, die in meerdere opzichten niet meer met de tijd meekon, moest worden gesoopt of grondig worden gerenoveerd. De bewoners besoten tot nieuwbouw over te gaan en van de geegenheid gebruik te maken om onder de vrijgekomen bouwgrond een gesoten bodem-energiesysteem aan te eggen. Het huis dat vervogens werd opgetrokken, werd onder andere voorzien van driedubbe gas, speciae isoatiepaten en een nieuwe, isoerende voer met een voerverwarmingssysteem erboven.

19 mp INSTALLATIE De woning is afgekopped van het gasnet en wordt dus a-eectric verwarmd en gekoed. Naast de woning zijn drie coectorputten van 50 meter diep aangeegd, en op dit gesoten systeem is een water/water-warmtepomp aangesoten met een vermogen van 7 kiowatt. De zuidzijde van het dak is voorzien van pv-paneen die voor de eektriciteitsvoorziening van de warmtepomp zorgen. Deze pomp is gevud met het koudemidde R410a. TOEPASSELIJKE REGELGEVING RES (Renewabe Energy Systems)-directive BRL BRL SIKB en protoco BRL Vergunnings- of medingspicht voor gesoten systemen bodemenergie <70kW BRL SIKB 2100 en protoco 2101, Mechanisch Boren F-gassenverordening

20 Nieuwbouw Gestapede woningen Instaatie: bivaent; coectieve water/waterwarmtepomp + hr-kete GEBOUW Dit nieuwbouwcompex tet 72 appartementen, verdeed over vijf woonagen. De woningen hebben twee of drie kamers en variëren in oppervakte tussen 70 en 110 vierkante meter. Ieder appartementenbok het compex is in twee custers opgedeed heeft een eigen coectieve technische ruimte naast de parkeerkeder. Op de begane grond zijn winke- en bedrijfsruimten gereaiseerd die instaatietechnisch os staan van de woningen erboven.

21 INSTALLATIE Onder het compex is een open bronsysteem aangeegd dat een berekend vermogen van 1900 GJ per jaar evert. Daarmee is het systeem enigszins overgedimensioneerd voor de huidige woningvoorraad in het compex, maar de ontwikkeaar heeft pannen om een nog te reaiseren gebouw op hetzefde systeem aan te suiten. In de technische ruimte van ieder woningcuster is een water/water-warmtepomp geïnstaeerd met een verwarmingsvermogen van 50 kw; het hee compex beschikt dus over een warmtepompvermogen van 100 kw. Vier gasketes twee per custer met een vermogen van 100 kw per stuk zorgen voor warmtapwater en fungeren as back-up voor verwarming in geva van een technische storing. Via een aparte broneiding en coectieve wisseaars kunnen de woningen worden gekoed, zonder dat de warmtepompen hierbij een ro speen. De warmtepompen zijn gevud met koudemidde R410a. TOEPASSELIJKE REGELGEVING RES (Renewabe Energy Systems)-directive BRL BRL SIKB en protoco BRL Vergunningpicht open systemen bodemenergie BRL SIKB 2100 en protoco 2101, Mechanisch Boren F-gassenverordening

22 Nieuwbouw Woningbouwcompex Instaatie: monovaent; water/waterwarmtepomp GEBOUW Dit nieuwbouwcompex is gebouwd door een corporatie en bestaat uit een mix van vrije sectorhuur-, sociae huur- en koopwoningen. Het gebouw kent verschiende hoogten met een maximum van vijf woonagen - en tet 85 appartementen. Deze woningen hebben twee of drie kamers en variëren in oppervakte van 70 tot 130 vierkante meter.

23 INSTALLATIE De woningen in dit compex zijn ieder voorzien van een individuee water/water-warmtepomp. Voor het afgeven van de warmte in de woning is de instaatie aangesoten op voerverwarming. In de warmtepompen is een buffervat opgenomen om voor vodoende warmtapwater te zorgen. In dit project zijn warmtepompen gepaatst met vermogens van 6 tot 11 kiowatt (afhankeijk van de appartementsgrootte), die zijn voorzien van een ingebouwd boiervat met een inhoud van 180 iter. As koudemidde wordt R407c gebruikt. TOEPASSELIJKE REGELGEVING RES (Renewabe Energy Systems)-directive BRL KBI BRL SIKB KBI BRL SIKB protoco BRL Artike 9 van de Energy Performance of Buidings Directive (EPBD) Vergunningpicht open systemen bodemenergie SIKB protoco Mechanisch Boren (Protoco 2100) F-gassenverordening

24 Nieuwbouw Kantoorgebouw Instaatie: bivaent; water/water-warmtepomp + hr-kete GEBOUW Dit kantoorgebouw meet ruim vierkante meter, verdeed over twee veuges met respectieveijk zes en zeven bouwagen. Het grootste dee van de oppervakte is ingericht voor werkpekken, een kein dee (circa 400 vierkante meter in totaa) betreft archiefruimte. Het kantoorgedeete bestaat voora uit open kantoortuinen, maar de huidige gebruiker heeft een dee van de binnenruimte middes mobiee wanden omgebouwd tot keinere kamers.

25 INSTALLATIE Uitgaand van verwarming en verkoeing middes een water/waterwarmtepomp, ijkt een pand van deze omvang zich voora te enen voor een monovaent open bronsysteem. Aangezien de bodemstructuur zich daar op deze ocatie niet voor eent, heeft de ontwikkeaar gekozen voor een gesoten bodembron met een bivaent bovengronds systeem. Het bronsysteem bestaat uit 24 coectoren, geboord tot 100 meter diepte. De bovengrondse instaatie wordt gevormd door een warmtepomp met een vermogen van 70 kiowatt, aangevud door een gaskete. De warmtepomp gevud met koudemidde R410a verzorgt 80 procent van de warmte- en 100 procent van de koeingvraag. Bij het afgiftesysteem is gekozen voor betonkernactivering; hiertoe is 19 kiometer aan kunststof eidingwerk in de voeren en pafonds aangebracht. TOEPASSELIJKE REGELGEVING RES (Renewabe Energy Systems)-directive BRL BRL SIKB en protoco BRL Vergunningspicht gesoten systemen bodemenergie >70kW BRL SIKB 2100 en protoco 2101, Mechanisch Boren F-gassenverordening

26 Nieuwbouw Schoogebouw Instaatie: monovaent; water/water-warmtepomp GEBOUW Dit voorbeedproject betreft een schoo met een voeroppervak van 2200 vierkante meter. Het gebouw tet 17 kasokaen, enkee mutifunctionee ruimtes en een gymzaa. Het pand is gebouwd ter vervanging van een schoogebouw dat niet meer aan de eisen van de tijd vodeed en mede daardoor een zeer hoog energiegebruik kende. De stichting die de schoo beheert stede energiezuinigheid en een gezond binnenkimaat as beangrijkste eisen ten aanzien van het nieuwe pand.

27 mp INSTALLATIE Voor verwarming en koeing van de okaen in het gebouw is een warmtepompinstaatie gepaatst met een vermogen van 150 kiowatt. De water/water-warmtepomp is aangesoten op een open bodemsysteem dat direct na de soop van het oude schoogebouw is aangeegd. Op het dak van de schoo zijn pv-paneen aangeegd die dees voorzien in de eektriciteitsvraag van de warmtepomp. As afgiftesysteem is gezoneerde voerverwarming aangeegd die warmte kan bufferen. Zo kan een warmteoverschot in een ongebruikte zone van de schoo worden ingezet voor de verwarming van een ander dee, zonder dat daarbij een direct beroep op de warmtepomp wordt gedaan. De warmtepomp maakt gebruik van koudemidde R407c. TOEPASSELIJKE REGELGEVING RES (Renewabe Energy Systems)-directive BRL BRL SIKB en protoco BRL Vergunningspicht open systemen bodemenergie >70kW BRL SIKB 2100 en protoco 2101, Mechanisch Boren F-gassenverordening

28 Reges, certificaten en richtijnen De invoering van het Wijzigingsbesuit bodemenergiesystemen op 1 jui 2013 heeft de wet- en regegeving rondom warmtepompen overzichteijker gemaakt. In de onderstaande ijst met wet- en regegeving staat aes op een rijtje. De ijst is niet uitputtend. Voor meer informatie wordt verwezen naar Dat is een site waarop de diverse reevante inks naar meer informatie zijn verzamed. Deze ijst wordt bijvend geactuaiseerd.

29 DE LIJST MELDINGEN Sinds 1 jui 2013 gedt er een medingspicht voor gesoten bodemenergiesystemen. Voor grote gesoten systemen met een vermogen van meer dan 70 kw gedt tevens een OBM (Omgevingsvergunning beperkte miieutoets ). Medingen van systemen binnen inrichtingen open via de Activiteiten Internet Modue (AIM) en buiten inrichtingen via het Omgevingsoket onine (OLO). Met Omgevingsoket onine kan men één aanvraag opsteen voor een omgevingsvergunning, watervergunning en/of meding. Na indiening wordt de aanvraag indien nodig gespitst. De Activiteitenbesuit Internet Modue (AIM) is een ICT-systeem dat tot doe heeft het Activiteitenbesuit te ontsuiten voor bedrijven en het bevoegd gezag. Met de AIM kunnen gebruikers drie dingen doen: 1. Achterhaen om wek type bedrijf het gaat (A, B of C) en of een Omgevingsvergunning beperkte miieutoets nodig is. 2. Bepaen weke artikeen uit het Activiteitenbesuit en de Activiteitenregeing voor een specifiek bedrijf van toepassing zijn. 3. Bedrijven kunnen de meding eektronisch (of op papier) bij de gemeente, provincie of minister indienen. Naam? Wat? Voor wie? Waar info? Zie Omgevingsvergunning beperkte miieutoets (OBM) Voor het instaeren en in werking hebben van een gesoten bodemenergiesysteem wordt in bepaade gevaen een OBM nodig. Deze toestemming vooraf wordt genoemd: Omgevingsvergunning beperkte miieutoets (OBM). Het doe van de OBM is dat het bevoegd gezag vooraf instemt met het van start gaan van een specifieke activiteit op een specifieke ocatie. De OBM bestaat uit een toestemming of een weigering. Er zijn twee situaties waarin een OBM verpicht is: bij de instaatie van een groot gesoten systeem en bij de instaatie van een kein gesoten systeem binnen een interferentiegebied. Eigenaren InfoMi, betreffende gemeente

30 ERKENNINGEN Naam? Wat? Voor wie? Waar info? Zie BRL Deze BRL reget de certificering voor het ontwerpen, instaeren en beheren van het bovengrondse dee WKO-energiecentraes. Met het ontwikkeen van deze BRL wordt een beangrijk dee van de beoordeingssystematiek ingevud die nodig is om te kunnen vodoen aan de waarschijnijk per 1 oktober 2014 voor bodemenergiesystemen (via de erkenningsverpichting) verpichte certificatie-eis. BRL verwijst voor de technische eisen naar ISSOpubicaties 39, 72 en 73. ISSO-pubicatie 39: ontwerp, reaisatie en beheer van een Energiecentrae met warmte- en koudeopsag (WKO). ISSOpubicatie 72: ontwerpen van individuee en keine eektrische warmtepompsystemen voor woningen. ISSO-pubicatie 73: ontwerp en uitvoering van verticae bodemwarmtewisseaars. Instaateurs, instaatieadviseurs Stichting Kwaiteitsborging Instaatiesector (KBI) Naam? BRL SIKB en protoco Wat? Voor wie? Waar info? Zie De criteria waaraan een bedrijf moet vodoen voor een certificaat voor (een dee van) de activiteiten aan het ondergrondse dee van de instaatie. De technische uitvoeringseisen komen daarbij in protoco Het bij dit certificatieschema horende beedmerk is het stichtingsogo van SIKB, op termijn wordt dit het beedmerk SIKB Bodembeheer. Instaateur, instaatieadviseurs SIKB

31 Naam? Wat? Voor wie? Waar info? Zie BRL Richtijn voor individuee combi-warmtepompen met de bodem as bron. Instaateur, instaatieadviseurs KBI en Isso Naam? Wat? Voor wie? Waar info? Zie BRL Richtijn voor coectieve warmtepompen met bodem as bron. Instaateurs, instaatieadviseurs KBI, Isso Naam? Wat? SEI-erkenning van warmtepompinstaateurs SEI-erkenning die vanuit UNETO-VNI wordt gevoerd, met as basis de opeidingen gebaseerd op ISSO-richtijnen, en de certificatie van NVKL-instaateurs. Een instaatiebedrijf dat in aanmerking wi komen voor een SEI-erkenning moet ten minste één vakbekwaam persoon futime in dienst hebben. Deze man of vrouw de eigenaar of een medewerker moet minimaa één reevant vakdipoma in bezit hebben voor een van de vakdiscipines. Tevens geeft de SEI de Vewin werkbaden uit waarmee de erkende watertechnische instaateur zijn kennis up-to-date moet houden. De a bestaande erkenningsregeing voor instaateurs, of kortweg EVI 2004, za worden uitgebreid met de vakdiscipine warmtepompen. Om voor een erkenning in aanmerking te komen, dient de technisch beheerder te beschikken over aantoonbare vakbekwaamheid. Deze vakbekwaamheid kan worden aangetoond door: één of meerdere dipoma s die opgenomen zijn in de ijst van vakbekwaamheid behorende bij de vakdiscipine warmtepompen van de EVI-2004; u

32 Naam? Voor wie? Waar info? Zie SEI-erkenning van warmtepompinstaateurs (vervog) vaststeing van geijkwaardige vakbekwaamheid waarover wordt beschikt via een zogenaamde EVC-toetsing (Eders Verworven Competenties). De EVC-toetsing en ook de dipomaijst zijn verankerd in het competentieprofie warmtepompen. In dit profie is exact aangegeven wat de technisch beheerder moet kennen en kunnen. Instaateurs, instaatieadviseurs SEI, Uneto-VNI, NVKL Naam? Wat? Voor wie? Waar info? BRL SIKB 2100 en protoco 2101, Mechanisch Boren Certificering voor bedrijven die mechanische boringen uitvoeren voor onder meer bodemenergiesystemen. Het instaeren van een bodemenergiesysteem vereist in vrijwe ae gevaen het mechanisch boren van een of meer bronnen tot maximaa enkee honderden meters diepte. Om te borgen dat mechanisch boren tot bronnen van vodoende kwaiteit eidt en de scheidende agen in de bodem niet onomkeerbaar aantast, is het sinds januari 2011 verpicht om hiervoor te zijn gecertificeerd op grond van BRL SIKB 2100 en protoco 2101, Mechanisch Boren. Aeen erkende gecertificeerde bedrijven mogen sinds dat moment nog bepaade mechanische boringen uitvoeren. Weke boringen dit betreft is uiteen gezet in hoofdstuk 1 van protoco De ontwikkeing van het protoco vond paats in samenspraak met de beanghebbende partijen vanuit de markt en de overheid in opdracht van het Ministerie van IenM. Het bij dit certificatieschema horende beedmerk is nu nog het stichtingsogo van SIKB, op vrij korte termijn wordt dit het beedmerk SIKB Bodembeheer. Grondboorders SIKB

33 VERGUNNINGEN Naam? Wat? Voor wie? Waar info? Zie Vergunningpicht open systemen bodemenergie Voor open systemen is er een vergunningpicht. De watervergunning voor de onttrekking op basis van de Waterwet wordt vereend door de provincie. Voor het verkrijgen van een vergunning worden de potentiëe miieuhygiënische en hydrauische gevogen van het open systeem onderzocht en waar mogeijk beperkt of voorkomen. Eigenaren Omgevingsoket onine waar u ook terecht kunt voor het aanvragen van een omgevingsvergunning op grond van de Wet agemene bepaingen omgevingsrecht (Wabo). Via het omgevingsoket gaat uw aanvraag en/of meding rechtstreeks naar het bevoegde gezag. As u niet meteen weet weke verpichtingen voor u geden, kunt u via het digitae oket eerst een vergunningcheck doen. Via het Omgevingsoket onine kunt u ook - a dan niet met hup van de overheid - een schrifteijk formuier uitprinten en dit vervogens invuen en ondertekenen. De dan nog steeds papieren aanvraag kan worden ingediend bij de gemeente waar de activiteiten zuen paatsvinden of rechtstreeks bij het bevoegde gezag. Naam? Wat? Voor wie? Waar info? Vergunningpicht gesoten systemen bodemenergie >70kW Voor gesoten systemen bodemenergie > 70kW is er een vergunningpicht. Dit is een OBM (Omgevingsvergunning beperkte miieutoets ), zie boven. Voor het verkrijgen van een vergunning worden de potentiëe miieuhygiënische en hydrauische gevogen van het open systeem onderzocht en waar mogeijk beperkt of voorkomen. Eigenaren Omgevingsoket onine waar u ook terecht kunt voor het aanvragen van een omgevingsvergunning op grond van de Wet agemene bepaingen omgevingsrecht (Wabo). Via het u

34 Naam? Zie Vergunningpicht gesoten systemen bodemenergie >70kW (vervog) omgevingsoket gaat uw aanvraag en/of meding rechtstreeks naar het bevoegde gezag. As u niet meteen weet weke verpichtingen voor u geden, kunt u via het digitae oket eerst een vergunningcheck doen. Via het Omgevingsoket onine kunt u ook - a dan niet met hup van de overheid - een schrifteijk formuier uitprinten en dit vervogens invuen en ondertekenen. De dan nog steeds papieren aanvraag kan worden ingediend bij de gemeente waar de activiteiten zuen paatsvinden of rechtstreeks bij het bevoegde gezag. Naam? Wat? Voor wie? Waar info? Hoe? Vergunning- of medingspicht voor gesoten systemen bodemenergie <70kW Keine systemen zijn atijd medingspichtig. Soms is er ook een OBM (Omgevingsvergunning beperkte miieutoets) nodig. Dit is het geva wanneer ze iggen in een interferentiegebied. Dit zijn vaak drukke stedeijke gebieden of kassengebieden, waar de kans bestaat dat deze systemen ekaar ondering thermisch kunnen beïnvoeden waardoor het rendement kan afnemen. Eigenaren Bij de betreffende gemeente Website okae gemeente

35 OVERIG Naam? Wat? Voor wie? Waar info? Zie F-gassenverordening Europese regegeving met betrekking tot instaatie, onderhoud en reparatie van systemen die gefuoriseerde broeikasgassen as koudemidde gebruiken. Instaateurs die werkzaamheden aan warmtepompen en stationaire of mobiee koesystemen verrichten die zijn gevud met F-gassen, moeten in het bezit zijn van een F-gassendipoma. Van dit dipoma bestaan vier verschiende varianten die van toepassing zijn op verschiende typen werkzaamheden, zoas het uitvoeren van ekcontroe, het instaeren en onderhouden van systemen, en het terugwinnen van het gebruikte F-gas. F-gassendipoma s worden verkregen door het afeggen van een examen bij Stichting Emissiepreventie Koudetechniek (STEK). STEK Naam? Wat? Voor wie? Waar info? Zie RES (Renewabe Energy Systems)-directive Europese richtijn op het gebied van de toepassing van duurzame energiesystemen. Instaateurs van biomassa-instaaties, warmtepompen, ondiepe geothermische instaaties en instaaties voor fotovo taïsche en thermische zonne-energie moeten worden gecertificeerd op basis van een geaccrediteerd opeidings - programma of een geaccrediteerde opeidingsverstrekker. AgentschapNL

36 Naam? Wat? Voor wie? Waar info? Hoe? KOMO INSTAL KOMO Insta is een KOMO-keurmerk, specifiek voor de instaatiesector. Met een KOMO Insta-certificaat toont een instaateur de professionaiteit van zijn onderneming en de vakbekwaamheid van zijn medewerkers aan. Zakeijke opdrachtgevers en consumenten krijgen met het certificaat de zekerheid dat instaaties duurzaam zijn en veiig zijn ontworpen. Instaateurs, instaatieadviseurs KOMO Website okae gemeente Naam? Wat? Voor wie? Waar info? Hoe? Artike 9 van de Energy Performance of Buidings Directive (EPBD) Er is een herziene EPBD (Europese richtijn Energieprestatie van Gebouwen). Deze richtijn eist vanaf jui 2013 een regematige keuring van airconditioningsystemen met een opgested totaa koevermogen per gebouw van meer dan 12 kw. De inspectie wijst uit of de eigenaren de energieprestatie kunnen verbeteren. Ook warmtepompen met een aircofunctie vaen onder deze inspectiepicht; Artike 9 van de Energy Performance of Buidings Directive (EPBD) verpicht de periodieke inspectie van eke koeinstaatie met een nominaa koevermogen van meer dan 12 kw. Deze inspectie is breder dan uitsuitend de beoordeing van de koudeopwekking middes een compressiekoesysteem; zij omvat ook de distributie en afgifte. Wit u deze inspecties uitvoeren, dan heeft u een dipoma nodig. Instaateurs, instaatieadviseurs AgentschapNL Website okae gemeente

37 Naam? Wat? Voor wie? Waar info? Zie Wijzigingsbesuit bodemenergiesystemen Het wijzigingsbesuit trad op 1 jui 2013 in werking. Met dit besuit wordt ruimte gegeven aan bodemenergie en het beoogt de toepassing van bodemenergiesystemen te stimueren. Het Wijzigingsbesuit bodemenergiesystemen kent de vogende specifieke doesteingen: het creëren van een geijk speeved voor open en gesoten bodemenergiesystemen; verkorten van de vergunningverening voor open bodemenergiesystemen van 6 naar 2 maanden, conform Agemene Wet Bestuursrecht (AWB). uniformeren van de nu nog uiteenopende provinciae voorschriften voor open bodemenergiesystemen; invoeren van gebiedsgericht beeid in drukke gebieden of gebieden met een grote energiebehoefte; voorkomen van interferentie tussen bodemenergiesystemen buiten interferentiegebieden; invoeren van een erkenningsregeing voor (het ontwerpen en instaeren van) bodemenergiesystemen in het kader van het Besuit bodemkwaiteit. Instaateurs, instaatieadviseurs Rijkswaterstaat Leefomgeving

38

39 Woordenijst Absorptiewarmtepomp In tegensteing tot compressiewarmtepompen worden absorptiewarmtepompen niet aangedreven met eektrische energie maar met warmte. Daarmee wordt onder hoge druk koudemiddedamp uit een opossing gekookt, die vervogens door een condensor, expansieventie en verdamper oopt awaar de damp bij een veraagde druk wordt geabsorbeerd door het oposmidde. Bij die aatste reactie komt warmte vrij die kan worden benut. Absorptiewarmtepompen hebben een ager rendement dan compressiewarmtepompen. Daar staat tegenover dat ze geen bewegende onderdeen hebben, zodat ze minder sijtagegevoeig zijn en weinig geuid maken. Afgiftesysteem Het afgiftesysteem zorgt ervoor dat de door een warmtepomp geproduceerde warmte (of koeing) wordt overgedragen aan de ruimte waarvoor het is bestemd, zoas woon- en saapkamers, een kantoor of werkpaats. Omdat warmtepompen zogenaamde aagtemperatuursystemen zijn (zie: Laagtemperatuursystemen ), wordt in de meeste situaties het beste rendement bereikt door as afgiftesysteem voor voerverwarming te kiezen. Behave voerverwarming kunnen ook bepaade typen radiatoren, wandverwarming en convectoren as afgiftesysteem voor een warmtepomp fungeren. Met name in kantoorgebouwen wordt vaak gekozen voor ventiatieconvectors; zogenaamde fancoi-units die in het pafond worden geïnstaeerd. Bivaent systeem As een warmtepomp binnen hetzefde kimaatsysteem wordt vergezed door een ander apparaat (een gaskete of eektrische verwarming) die bijspringt om de piekast te dekken, wordt van een bivaent ook we hybride systeem gesproken. Fijnproevers onderscheiden daarbij twee verschiende bivaente systeemtypen. Bij de bivaent-paraee variant wordt de warmtepompinstaatie voortdurend bijgestaan door bijvoorbeed een gaskete. Bij de bivaent-aternatieve variant neemt de warmtepomp de verwarming voedig voor zijn rekening zoang de buitentemperatuur boven een bepaad niveau bijft. Daat de buitentemperatuur

40 onder deze ondergrens, waardoor het rendement van de warmtepomp te aag wordt, dan wordt de warmtepomp uit- en de andere verwarmingsinstaatie ingeschaked. Brine Met de term Brine wordt een mengse van water en koevoeistof (zoas gyco) bedoed dat in een horizontae of verticae grond- of watercoector zit. Er is dus sprake van een gesoten bodemsysteem (zie: Gesoten bodembron en Open bodembron ) waarbij warmte wordt onttrokken aan de aarde of het oppervaktewater om vervogens te worden opgewaardeerd door de brinewarmtepomp. Buffervat As een warmtepomp niet aeen voor verwarming maar ook voor sanitair warmwater zorgt, moet dit water worden opgesagen en warm gehouden in een buffervat. Zo n vat kan echter ook worden gebruikt as buffer voor het (voer)verwarmingssysteem; het voorkomt dat de warmtepomp gaat pendeen (voortdurend aan- en uitschaket) as hij zijn opgewekte vermogen niet voedig aan het afgiftesysteem kwijt kan. Door een buffervat aan te suiten waarin het warmteoverschot dat door de warmtepomp is geproduceerd wordt opgesagen, wordt het rendement van de instaatie hoger en onnodige sijtage aan de pomp wordt voorkomen. Coectieve warmtepomp As bij een appartementencompex niet is gekozen voor een individuee warmtepomp per woning, maar voor één - of meerdere - gezamenijke warmtepomp(en) met een groot vermogen, wordt over een coectief systeem gesproken. De warmtepomp of warmtepompen staan daarbij in de technische ruimte van het compex en zijn aangesoten op een bodembron onder het compex. De warmte die ermee wordt gegenereerd wordt via een warmtenet gedistribueerd naar de afzonderijke woningen, die er vervogens mee kunnen worden verwarmd. F-gassen Vee van de koudemiddeen (zie: Koudemidde ) die in warmtepompen worden toegepast zijn zogenaamde F-gassen. Deze gefuoriseerde koudemiddeen zijn veiig in gebruik en kunnen voor een goed rendement van de warmtepomp zorgen, maar het zijn ook broeikasgassen die kunnen bijdragen aan de opwarming van de

41 aarde. Om die reden is sinds 1 januari 2010 de Europese F-gassenverordening van kracht, waarin verschiende wetteijke eisen aan het gebruik van F-gassen worden gested. Gaswarmtepomp Gaswarmtepompen worden met gas in paats van eektrische energie aangedreven. Voordee van dit type warmtepomp is dat hij bij gebruik van de buitenucht as bron ook bij een age buitentemperatuur rendabe bijft en beter dan een eektrische warmtepomp in staat is een hoge afgiftetemperatuur te reaiseren. Bij gebruik van de bodem as bron is voor een gaswarmtepomp bovendien een keiner bronsysteem nodig. Nadeen zijn de hoge aanschafprijs en het feit dat gaswarmtepompen minder rendabe zijn as ze worden ingezet voor koeing. Gaswarmtepompen zijn met name interessant as aternatief in situaties waarin vee gas wordt verstookt. Gesoten bodembron Nederand tet naar schatting meer dan gesoten bronsystemen. Een gesoten bodembron bestaat uit een verticae of horizontae warmtewisseaar die in de grond is aangebracht. Door deze buizen wordt een voeistof geeid die warmte onttrekt aan de grond en het grondwater. In paats van warmtewisseaar (zie ook Warmtewisseaar ) wordt bij dit systeem ook we gesproken over bodemcoectoren of aardsondes. Een reatief nieuwe ontwikkeing is de inzet van heipaen waar warmtewisseaars in zijn aangebracht, zodat op extra boorkosten kan worden bespaard. Koudemidde Een warmtepomp maakt gebruik van het feit dat bepaade chemische stoffen a bij een age temperatuur verdampen en daarbij warmte opnemen uit hun omgeving. Die warmte kan vervogens worden aangewend om een woning te verwarmen of om sanitair warmwater te maken. As koudemidde voor een warmtepomp kan bijvoorbeed ammoniak worden ingezet, of één van de zogenaamde F-gassen (zie ook: F-gassen ). Laagtemperatuursysteem Warmtepompen behaen hun hoogste rendement as ze gebruikmaken van een reatief warme bron en reatief age afvoertemperatuur verzorgen. Daarom worden warmtepompen doorgaans gekopped aan een aag-temperatuur-afgiftesysteem

42 zoas voer- of wandverwarming (zie ook: Afgiftesysteem ). Laag-temperatuurafgiftesystemen hebben een reatief age aanvoertemperatuur (tot maximaa 55 graden) nodig om een ruimte te kunnen verwarmen, terwij voor kassieke radiatoren een aanvoertemperatuur van ongeveer 80 graden nodig is. Lucht/ucht-warmtepomp Een ucht/ucht-warmtepomp maakt gebruik van buitenucht as bron, waardoor de instaatie ervan vee goedkoper is dan die van een bodemgebonden systeem (zie ook Open bodembron en Gesoten bodembron ). Met de warmte die een ucht/ucht-warmtepomp uit de buitenucht haat, kan een woning worden verwarmd via een uchtbazer. Door het systeem met behup van een kep om te draaien, functioneert een ucht/ucht-warmtepomp as airco. Een variant is de ventiatiewarmtepomp, die de warmte uit afgevoerde binnenucht as bron gebruikt. Lucht/water-warmtepomp De energie die door een ucht/water-warmtepomp uit de ucht wordt gehaad, wordt afgegeven aan water dat kan worden gebruikt voor verwarming en - met behup van een tweede compressortrap of via eektrische naverwarming - voor warmtapwater. Bepaade ucht/water-warmtepompen kunnen ook worden ingezet voor het koeen van een ruimte. Mono-energetisch Mono-energetische warmtepompinstaaties zijn bivaente systemen (zie ook: Bivaent systeem ), waarbij het bijstook-apparaat met dezefde energie wordt aangedreven as de warmtepomp. Voorbeeden hiervan zijn een combinatie van een eektrische warmtepomp met bijstook via eektrische verwarming, of een gaswarmtepomp die wordt bijgestaan door een gaskete. Monovaent systeem Bij een monovaent systeem wordt de verwarmings- en koeingsbehoefte voedig door één systeem gedekt. Een monovaent warmtepompsysteem moet in de rege worden gecombineerd met de inzet van een buffervat (zie ook: Buffervat ) voor de opsag van warm (tap)water, dit om te voorkomen dat de instaatie continu wordt aan- en uitgeschaked. Open bodembron Bij een open bronsysteem is er sprake van twee afzonderijk van ekaar geegen

43 grondbronnen. In de ene bron wordt warmte onttrokken aan het grondwater. Het grondwater dat daardoor is afgekoed wordt vervogens opgesagen in de andere bron. In de zomer kan het grondwater uit die aatste bron worden gebruikt voor passieve koeing van het gebouw dus zonder tussenkomst van de warmtepomp. Nadat dit grondwater een dee van de warmte in de woning heeft opgenomen, is de temperatuur ervan weer verhoogd en wordt het opgesagen in de eerste, warme bron, zodat de cycus opnieuw kan starten. Regeneratie In een open bronsysteem (zie ook: Open bodembron ) waar in de winter warmte aan wordt onttrokken voor verwarming, za de temperatuur na veroop van tijd daen, waardoor het rendement wordt aangetast. Door de bron doebewust op te warmen door in de zomer warmte aan het boveniggende gebouw te onttrekken wordt de bron geregenereerd. Warmtewisseaar Een warmtewisseaar transporteert warmte van een voeistof (of gas) naar een ander medium. In een warmtepompsysteem worden warmtewisseaars gebruikt om de warmte van bijvoorbeed grondwater over te brengen op de voeistof die door de warmtepomp kan worden gebruikt om de opgenomen warmte op te waarderen. Water/water-warmtepomp Een water/water-warmtepomp gebruikt grondwater of oppervaktewater as bron voor warmte of koeing. Hierbij zijn vier typen bronsystemen mogeijk: een variant met een horizontae of verticae warmtewisseaar (zie ook: Gesoten Bron ), een open bron (zie ook: Open Bron ) of een variant met een oppervaktewatercoector. In het aatste geva wordt bijvoorbeed rivierwater as bron gebruikt. Warmtapwater Een warmtepomp kan ook worden gebruikt voor het verwarmen van warmtapwater voor toepassing in de keuken of badkamer. Om ervoor te zorgen dat dit water een temperatuur van minimaa 55 graden Cesius krijgt - dit om besmetting met egionea te voorkomen hebben warmtepompen veea een extra compressietrap nodig of wordt gebruikgemaakt van een eektrisch verwarmingseement.

44 Nederands Patform Warmtepompen Johan van Odenbarnevetaan AD Woerden Postbus AJ Woerden Teefoon: E-mai: Website:

BROCHURE Cursus Klantgericht Werken. rendabel. tevreden. trouw. klantgericht. Klantgericht Werken. Sales Force Consulting

BROCHURE Cursus Klantgericht Werken. rendabel. tevreden. trouw. klantgericht. Klantgericht Werken. Sales Force Consulting BROCHURE Cursus Kantgericht Werken rendabe kantgericht tevreden trouw Kantgericht Werken Saes Force Consuting Ineiding De Cursus Kantgericht Werken gaat in eerste instantie over kantgerichtheid. Kort gezegd

Nadere informatie

IVERA 2.10: Feilloze communicatie tussen centrales en verkeersregelingen

IVERA 2.10: Feilloze communicatie tussen centrales en verkeersregelingen IVERA 2.10: Feioze communicatie tussen centraes en verkeersregeingen IVERA 2.10: feioze functionaiteit Verkeersregeingen en verkeers - centraes die gebruikmaken van het IVERA-protoco kunnen naadoos met

Nadere informatie

Marketingplan Verkoopleider. BROCHURE Workshop Marketingplan Verkoopleider. Sales Force Consulting. toekomstvisie. analyse factoren.

Marketingplan Verkoopleider. BROCHURE Workshop Marketingplan Verkoopleider. Sales Force Consulting. toekomstvisie. analyse factoren. BROCHURE Workshop Marketingpan Verkoopeider toekomstvisie anayse factoren verkoopstrategie marktbewerking organisatieontwikkeing Marketingpan Verkoopeider Saes Force Consuting ineiding Een goed functionerende

Nadere informatie

Odia C & B HTE Condenserende staande gasketel

Odia C & B HTE Condenserende staande gasketel Odia C & B HTE Dat is wat we Think noemen! Het excusieve simme technoogiepatform dat aan de basis igt voor de ontwikkeing van het nieuwe gamma Odia-condensatieketes van Chappée. Laatste nieuwe interface

Nadere informatie

b i j d e b e o o r d e l i n g va n d e p l a n n e n en p r o g r a m m a s o p f e d e r a a l v l a k Screeningsdocument

b i j d e b e o o r d e l i n g va n d e p l a n n e n en p r o g r a m m a s o p f e d e r a a l v l a k Screeningsdocument Begeeidingsinstrument b i j d e b e o o r d e i n g va n d e miieueffecten va n b e p a a d e p a n n e n en p r o g r a m m a s o p f e d e r a a v a k Screeningsdocument Inhoud 1. Ineiding...3 2. Informatief

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besuit van de directeur-generaa van de Nederandse mededingingsautoriteit as bedoed in artike 37, eerste id, van de Mededingingswet. Zaaknummer 1264/Woningstichting 's-gravenhage - Woningstichting

Nadere informatie

Een evenementenvergunning

Een evenementenvergunning Een evenementenvergunning aanvragen 2 Een evenementenvergunning aanvragen In onze gemeente worden jaarijks vee activiteiten georganiseerd. Dat is euk. Maar soms kan een evenement ook voor irritatie en

Nadere informatie

Sales Force Boost. een Strategisch Verkoopplan maken. Sales Force Consulting. Sales Force Consulting Brochure Sales Force Boost

Sales Force Boost. een Strategisch Verkoopplan maken. Sales Force Consulting. Sales Force Consulting Brochure Sales Force Boost Saes Force Boost een Strategisch Verkooppan maken Saes Force Consuting ineiding Saes Force Boost Saes Force Boost is een cursus voor commerciëe managers en verkoopeiders. De cursus is beschikbaar in 2

Nadere informatie

Nieuw Unicum, zorg met toegevoegde waarde. Strategisch meerjaren beleidsplan 2011 2014

Nieuw Unicum, zorg met toegevoegde waarde. Strategisch meerjaren beleidsplan 2011 2014 Nieuw Unicum, zorg met toegevoegde waarde Strategisch meerjaren beeidspan 2011 2014 Introductie Nieuw Unicum is onomkeerbaar veranderd Dit strategisch meerjaren beeidspan 2011 2014 bouwt in ae opzichten

Nadere informatie

Cursus Bedrijfsplan MKB

Cursus Bedrijfsplan MKB BROCHURE Cursus Bedrijfspan MKB visie anayse strategieën actiepannen Cursus Bedrijfspan MKB Saes Force Consuting ineiding Hoe groot of kein je onderneming ook is, je zut je regematig de vraag moeten steen

Nadere informatie

Aanvragen zelf beleggen zonder advies (voor ondernemers) SNS Zelf Beleggen (Zakelijk)

Aanvragen zelf beleggen zonder advies (voor ondernemers) SNS Zelf Beleggen (Zakelijk) Aanvragen zef beeggen zonder advies (voor ondernemers) SNS Zef Beeggen (Zakeijk) Aeen voedig ingevude formuieren nemen we in behandeing. I Mijn gegevens A Gegevens bedrijf Rechtsnaam Postcode en vestigingspaats

Nadere informatie

n-- J Bij elk ander verwarmingssysteem is dit niet het geval, de temperatuur tegen het '-.!:> plafond is altijd hoger dan bij de vloer.

n-- J Bij elk ander verwarmingssysteem is dit niet het geval, de temperatuur tegen het '-.!:> plafond is altijd hoger dan bij de vloer. Nummer 19 Onderwerp: Voerverwarming neiding Het systeem van voerverwarming is op de Nederandse markt nooit een gewedig sukses geworden. Was het jaren geeden een mooi systeem voor woningen weke in de koopsfeer

Nadere informatie

Beredeneer waarom de marginale productcurve de gemiddelde productcurve in het maximum snijdt.

Beredeneer waarom de marginale productcurve de gemiddelde productcurve in het maximum snijdt. Opgaven hoofdstuk 9 Opgave 1 Beredeneer waarom de marginae productcurve de gemiddede productcurve in het maximum snijdt. Opgave Vu de vogende tabe verder in en teken de bijbehorende curven voor het totae,

Nadere informatie

KeCo-opgaven elektricitietsleer VWO4

KeCo-opgaven elektricitietsleer VWO4 KeCo-opgaven eektricitietseer VWO4 1 KeCo-opgaven eektricitietseer VWO4 E.1. a. Wat is een eektrische stroom? b. Vu in: Een eektrische stroomkring moet atijd.. zijn. c. Een negatief geaden voorwerp heeft

Nadere informatie

Previder Cloud Hosting it starts here

Previder Cloud Hosting it starts here Whitepaper Previder Coud Hosting it starts here Whitepaper Previder Coud Hosting Inhoudsopgave 1. Managementsamenvatting... 3 2. Ineiding Coud Hosting... 4 2.1. Typen Couds... 4 2.2. Coudservicemodeen...

Nadere informatie

Zelf klussen in uw huurwoning

Zelf klussen in uw huurwoning Zef kussen in uw huurwoning U wit iets aan uw huurwoning veranderen zodat deze beter bij u past. Een nieuwe keuken, een andere badkamer of misschien we een dakkape. Wij geven u graag de geegenheid om zef

Nadere informatie

adressen en gebouwen

adressen en gebouwen &cual 1YAsS Herinspectierapportage Wet basisregistraties adressen en gebouwen Deze rapportage vormt de weersag van de in opdracht van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Heeren bij hun gemeente

Nadere informatie

CAGO GAS. Installatie - en gebruiks handleiding. Infrarood kachel IRV PETITE 63. Artikel nummer: 801206 CE 0051

CAGO GAS. Installatie - en gebruiks handleiding. Infrarood kachel IRV PETITE 63. Artikel nummer: 801206 CE 0051 CAGO GAS Instaatie - en gebruiks handeiding Infrarood kache IRV PETITE 63 Artike nummer: 801206 CE 0051 Maximae votooiing: 2800W - 200 g/h LPG Voor gebruik van dit toeste a.u.b. zorgvudig de instaatie

Nadere informatie

Woningen met het Slimmer Kopen label hebben een lagere aankoopprijs. Het voordeel kan wel oplopen tot 25 procent!

Woningen met het Slimmer Kopen label hebben een lagere aankoopprijs. Het voordeel kan wel oplopen tot 25 procent! feiten & spereges Woningen met het Simmer Kopen abe hebben een agere aankoopprijs. Het voordee kan we opopen tot 25 procent! As koper van een Simmer Kopen woning bent u voor de voe honderd procent eigenaar.

Nadere informatie

ouderparticipatie keuzedossier vmbo osb in de onderbouw Gemengde Leerweg

ouderparticipatie keuzedossier vmbo osb in de onderbouw Gemengde Leerweg euzedossier ouderparticipatie keuzedossier vmbo osb in de onderbouw Gemengde Leerweg Op vijf badzijden in het werkboek wordt de medewerking van de ouders of verzorgers van de eeringen gevraagd. Wanneer

Nadere informatie

ASBESTFEIT. In elk gebouw, huis of stal, daterend van vóór 1994, kan asbest zitten. Nederland ziet zich gesteld voor de uitdaging

ASBESTFEIT. In elk gebouw, huis of stal, daterend van vóór 1994, kan asbest zitten. Nederland ziet zich gesteld voor de uitdaging INLEIDING PERSPECTIEF OP DE ONTWIKKELINGEN IN DE ASBESTMARKT De asbestmarkt is nog steeds voop in beweging sinds in september 2009 de eerste druk van Asbestfeiten; peidooi voor een hernieuwde samenwerking

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen gereged? In dit Pensioen 1-2-3 eest u wat u we en niet krijgt in onze pensioenregeing. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonijke informatie over uw pensioen. Die vindt u we op www.mijnpensioenoverzicht.n

Nadere informatie

Partner Network it starts here

Partner Network it starts here Previder Partner Network it starts here Partner Network It starts here IT bevindt zich in een nieuw tijdperk. Steeds meer organisaties houden ae zorgen van IT etterijk buiten de deur, door gebruik te maken

Nadere informatie

J J. September 2015 I ~I= =1= = 1

J J. September 2015 I ~I= =1= = 1 j September 2015 ~= =1= = 1 ~ ~ " neiding De voetbavereniging Vathermond bestaat nu 85 jaar en is niet aeen een begrip in het dorp Vathermond maar ook in de wijde omgeving. Veen uit het dorp beeven zef

Nadere informatie

Handboek Kosten-batenanalyse (KBA) Fietsbeleid

Handboek Kosten-batenanalyse (KBA) Fietsbeleid Handboek Kosten-batenanayse (KBA) Fietsbeeid Datum 20 juni 2000 Kenmerk ZZ08.003 MuConsu/t B. V. Postbus 2054 3800 CB Amersfoort Teefoon 033-465 50 54 Fax 033-461 40 21 E-mai Internet INFO@MUCONSULT.NL

Nadere informatie

Beheer en onderhoud in de praktijk. Warmtepompsystemen met verticale bodemwisselaar technieken. Peter Centen Nathan Group

Beheer en onderhoud in de praktijk. Warmtepompsystemen met verticale bodemwisselaar technieken. Peter Centen Nathan Group Beheer en onderhoud in de praktijk Warmtepompsystemen met verticale bodemwisselaar technieken Peter Centen Nathan Group 2 1 COLLECTIEF BRONSYSTEEM (WARMTEPOMP INDIVIDUEEL PER APPARTEMENT) VERTICALE BODEMWARMTE-

Nadere informatie

Natuurlijke brandpreventie natuurlijk met OxyReduct!

Natuurlijke brandpreventie natuurlijk met OxyReduct! Natuurijke brandpreventie natuurijk met OxyReduct! Brand voorkomen OxyReduct dé innovatie op het gebied van brandpreventie maximae preventie maximae veiigheid Brand: een ondernemersrisico Beschermd met

Nadere informatie

evenementenlocatie P2 Euroborg

evenementenlocatie P2 Euroborg evenementenocatie P2 Euroborg Evenementen in de stad Groningen Groningen is een bruisende en eefbare stad met een ruim en gevarieerd aanbod aan evenementen. Dit aanbod is zowe binnen, in de vee theaters,

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO

Correctievoorschrift VWO Correctievoorschrift VWO 0 tijdvak natuurkunde tevens oud programma natuurkunde, Het correctievoorschrift bestaat uit: Reges voor de beoordeing Agemene reges 3 Vakspecifieke reges 4 Beoordeingsmode 5 Inzenden

Nadere informatie

Zonder zorgen blijven rijden. Met de Autoverzekering van Centraal Beheer Achmea

Zonder zorgen blijven rijden. Met de Autoverzekering van Centraal Beheer Achmea Zonder zorgen bijven rijden. Met de Autoverzekering van Centraa Beheer Achmea 1 Inhoud Een goede basis voor uw auto. 3 Een goede basis voor uw auto. Daarom kiest u voor onze Autoverzekering! 4 U kiest

Nadere informatie

CAGO GAS. IRV 42/C Mod Windfire 373 en 374 Turbo. Artikel nummer: 810007 CE 0051

CAGO GAS. IRV 42/C Mod Windfire 373 en 374 Turbo. Artikel nummer: 810007 CE 0051 CAGO GAS Instaatie - en gebruiks handeiding Infrarood kache IRV 42/C Mod Windfire 373 en 374 Turbo Artike nummer: 810007 CE 0051 Maximae votooiing: 4200W - 305 g/h LPG Voor gebruik van dit toeste a.u.b.

Nadere informatie

Gemeentelijk Rioleringsplan Amsterdam R P A 2016-2021

Gemeentelijk Rioleringsplan Amsterdam R P A 2016-2021 Gemeenteijk Rioeringspan Amsterdam 6 6 G 6 R P A 2016-2021 1 2 GEMEENTELIJK RIOLERINGSPLAN AMSTERDAM 2016-2021 STEDELIJK AFVALWATER, AFVLOEIEND HEMELWATER EN GRONDWATER IN AMSTERDAM Waternet is de gemeenschappeijke

Nadere informatie

Koudemiddelen. Koudemiddelen

Koudemiddelen. Koudemiddelen Koudemiddeen Koudemiddeen Geregenereerde HCFK s HFK s Ammoniak Koowaterstoffen Tabe voor de vervanging van koudemiddeen Software en toebehoren Eigenschappen van de verpakkingen Recuperatie van koudemiddeen

Nadere informatie

1. Doelstelling. Verhuisplan ARDU!N. Begripsbepalingen. 3. Uitgangspunten

1. Doelstelling. Verhuisplan ARDU!N. Begripsbepalingen. 3. Uitgangspunten Verhuispan Verhuispan ARDU!N 1. Doesteing Bij een verhuizing van de woning of de werkpek /dagbesteding komt vee kijken. In dit pan staat beschreven hoe dat gaat. Wat kan de ciënt van Arduin verwachten

Nadere informatie

ICT overleg stadsdelen. 1 Inleiding

ICT overleg stadsdelen. 1 Inleiding ICT overeg stadsdeen 1 Ineiding Dit document dient as eidraad voor systeembeheer bij het uitvoeren van verschiende handeingen die dienen te worden verricht gedurende het verkiezingsproces bij gebruik van

Nadere informatie

Een korte kennismaking met t Verlaet

Een korte kennismaking met t Verlaet Een korte kennismaking met t Veraet t Veraet is een woonzorgcentrum in Westdorpe. Het maakt onderdee uit van SOKA, ofwe Stichting Ouderenzorg Kanaazone. t Veraet biedt vee diensten: wooncomfort, zorg,

Nadere informatie

Cloud Hosting Checklist it starts here

Cloud Hosting Checklist it starts here Previder Coud Hosting Checkist it starts here Coud Hosting Checkist pagina 2 De 10 punten waar u over na moet denken As u gebruik wit gaan maken van coud hosting zijn een aanta punten van groot beang.

Nadere informatie

U kiest voor vrijheid, u rijdt zonder zorgen. Met de Bromfietsverzekering van Centraal Beheer Achmea

U kiest voor vrijheid, u rijdt zonder zorgen. Met de Bromfietsverzekering van Centraal Beheer Achmea U kiest voor vrijheid, u rijdt zonder zorgen. Met de Bromfietsverzekering van Centraa Beheer Achmea 1 Inhoud Een goede basis voor uw auto. 3 Een goede basis voor uw bromfiets. Daarom kiest u voor onze

Nadere informatie

Project 100 Verbouwing langgevelboerderij

Project 100 Verbouwing langgevelboerderij Project 100 Verbouwing anggeveboerderij Wamberg 5, Bericum opdrachtgever: HILBERINKBOSCH architecten mei 2006 - jui 2008 pubicatie: ArchitectuurNL 04/2009 Eigen Huis & Interieur 01/2010 Fotografie: René

Nadere informatie

BROCHURE Training Klantgericht Verkopen. Klantgerichte Verkooptraining. Sales Force Consulting

BROCHURE Training Klantgericht Verkopen. Klantgerichte Verkooptraining. Sales Force Consulting BROCHURE Training Kantgericht Verkopen Kantgerichte Verkooptraining Saes Force Consuting ineiding Kanten vormen de beangrijkste inkomstenbron van je onderneming. Je wit dan ook optimaa rekening houden

Nadere informatie

Slachthuisstraat 39. 2033 HC Haarlem 145 500,- k.k. makelaars. haarlem.hiermakelaars.nl

Slachthuisstraat 39. 2033 HC Haarlem 145 500,- k.k. makelaars. haarlem.hiermakelaars.nl makeaars Sachthuisstraat 39 2033 HC Haarem 145 500,- k.k. haarem.hiermakeaars.n Hier Makeaars Houtpein 26 2012 DH Haarem te (023) 5 531 631 haarem@hiermakeaars.n Agemeen Sachthuisstraat 39, 2033 HC Haarem

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besuit van de directeur-generaa van de Nederandse mededingingsautoriteit as bedoed in artike 37, eerste id, van de Mededingingswet. Zaaknummer 1431/Autogri - Host Marriott Services I. MELDING 1.

Nadere informatie

Warmtepompen en warmtebronnen. Warmtepompen

Warmtepompen en warmtebronnen. Warmtepompen Warmtepompen en warmtebronnen (augustus 2006) Warmtepompen Wat is een warmtepomp? Warmtepompen zijn duurzame energiesystemen die energie uit de omgeving, zoals buitenlucht, bodem of grondwater, omzetten

Nadere informatie

Mobiele compressoren MOBILAIR M52/M64 Met het wereldwijd erkende SIGMA PROFIEL Debiet: 5,2 / 6,4 m³/min. www.kaeser.com

Mobiele compressoren MOBILAIR M52/M64 Met het wereldwijd erkende SIGMA PROFIEL Debiet: 5,2 / 6,4 m³/min. www.kaeser.com Mobiee compressoren MOBILAIR M52/M64 Met het weredwijd erkende SIGMA PROFIEL Debiet: / 6,4 m³/min www.kaeser.com Made in Germany Op de ocatie Coburg/Noord-Beieren worden vakbij de hoofdfabriek van KAESER

Nadere informatie

2 De elektrische huisinstallatie

2 De elektrische huisinstallatie Newton vwo dee a itwerkingen Hoofdstuk De eektrische huisinstaatie 6 De eektrische huisinstaatie. neiding Eektrische schakeingen Toeichting: hieronder vogen mogeijke ontwerpen. ndere ontwerpen die aan

Nadere informatie

OPQ Manager Plus Rapport

OPQ Manager Plus Rapport OPQ Profie OPQ Manager Pus Rapport Naam Dhr. Sampe Candidate Datum 25 september 2013 www.ceb.sh.com INTRODUCTIE Dit rapport is bestemd voor gebruik door ijnmanagers en HR professionas. Het bevat aerei

Nadere informatie

Werkboek Verantwoordingsplicht Groepsrisico

Werkboek Verantwoordingsplicht Groepsrisico Werkboek Verantwoordingspicht Groepsrisico Voorwoord Externe veiigheid is een onderwerp met vee facetten. Besuiten over de vestiging of uitbreiding van risicobedrijven of het aanwijzen van een route gevaarijke

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besuit van de directeur-generaa van de Nederandse mededingingsautoriteit as bedoed in artike 37, eerste id, van de Mededingingswet. Zaaknummerr 1241/REMU - GCN I. MELDING 1. Op 11 februari 1999

Nadere informatie

euzedossier & uitgeverij remmers instructie bij het decaanaccount versie 03.09.13

euzedossier & uitgeverij remmers instructie bij het decaanaccount versie 03.09.13 euzedossier instructie bij het decaanaccount versie 03.09.13 & uitgeverij remmers Voor vragen, opmerkingen en suggesties bij deze instructie kunt u contact opnemen met: Uitgeverij Remmers Nieuwe Bosscheweg

Nadere informatie

De materialen die worden gebruikt voor het voorbereiden van de vloer moeten worden gebruikt in overeenstemming met de instructies van de fabrikant.

De materialen die worden gebruikt voor het voorbereiden van de vloer moeten worden gebruikt in overeenstemming met de instructies van de fabrikant. Design foors cick 1 2 Instaatieinstructies Agemene voorwaarden Een goede voorbereiding is essentiee voor een probeemoze instaatie. De designvoer kan worden geegd op betonnen, houten, stenen en vee andere

Nadere informatie

Wat betekent het Wijzigingsbesluit bodemenergiesystemen voor uw bedrijf? Stappenplan voor uw certificering en erkenning voor bodemenergiesystemen

Wat betekent het Wijzigingsbesluit bodemenergiesystemen voor uw bedrijf? Stappenplan voor uw certificering en erkenning voor bodemenergiesystemen Wat betekent het Wijzigingsbesluit bodemenergiesystemen voor uw bedrijf? Stappenplan voor uw certificering en erkenning voor bodemenergiesystemen Het WijzigingsBesluit bodemenergiesystemen is van toepassing

Nadere informatie

VOORBEELD. Supplement Netto, De Tijd - 22 Mar. 2014 Page 60

VOORBEELD. Supplement Netto, De Tijd - 22 Mar. 2014 Page 60 VOORBEELD Suppement Netto, De Tijd - 22 Mar. 2014 Page 60 Reaties zijn gemakkeijk vandaag. We stappen er sne in en zetten er ook sne een punt achter. Wat we durven te vergeten, is dat eke duurzame nieuwe

Nadere informatie

Een nieuwe dimensie in beveiliging. Galaxy Dimension INBRAAKBESCHERMING EN TOEGANGSCONTROLE: EEN UNIEKE EN VOLLEDIG GEÏNTEGREERDE

Een nieuwe dimensie in beveiliging. Galaxy Dimension INBRAAKBESCHERMING EN TOEGANGSCONTROLE: EEN UNIEKE EN VOLLEDIG GEÏNTEGREERDE Gaaxy Dimension INBRAAKBESCHERMING EN TOEGANGSCONTROLE: EEN UNIEKE EN VOLLEDIG GEÏNTEGREERDE OPLOSSING MET DE FLEXIBILITEIT die vodoet AAN AL UW ZAKELIJKE BEHOEFTEN Een nieuwe dimensie in beveiiging Gaaxy

Nadere informatie

Ervaringen met gesloten bodemenergiesystemen in Goes. Dag van de Zeeuwse Bodem - 21 april 2016 Ronald Wennekes - IF Technology

Ervaringen met gesloten bodemenergiesystemen in Goes. Dag van de Zeeuwse Bodem - 21 april 2016 Ronald Wennekes - IF Technology Ervaringen met gesloten bodemenergiesystemen in Goes Dag van de Zeeuwse Bodem - 21 april 2016 Ronald Wennekes - IF Technology 1 Inhoud 1. Bodemenergie in het kort 2. Melding en vergunning gesloten systemen

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN VOOR MOBIELE TELEFOONDIENSTEN VAN YES TELECOM NETHERLANDS B.V.

ALGEMENE VOORWAARDEN VOOR MOBIELE TELEFOONDIENSTEN VAN YES TELECOM NETHERLANDS B.V. ALGEENE VOORWAARDEN VOOR OBIELE TELEFOONDIENSTEN VAN YES TELECO NETHERLANDS B.V. Laatst gewijzigd: juni 2011 1. DEFINITIES In deze Agemene Voorwaarden worden de vogende begrippen gebruikt: Aanbiedingsvorm:

Nadere informatie

Inhoud. voorwoord 3. individuele coaching 4. teamtrainingen 7. workshops / intervisie 8. coachings thema s 9. profiel en persoonlijke kleur 10

Inhoud. voorwoord 3. individuele coaching 4. teamtrainingen 7. workshops / intervisie 8. coachings thema s 9. profiel en persoonlijke kleur 10 voorwoord 3 individuee coaching 4 teamtrainingen 7 workshops / intervisie 8 coachings thema s 9 profie en persoonijke keur 10 partners 11 contact 12 Inhoud 2 Voorwoord Persoonijke groei en effectiviteit

Nadere informatie

MAXPRO IP-video-oplossingen ALS U ER ÉÉN KENT, KENT U ZE ALLEMAAL. Open, flexibel en schaalbaar videobewakingsplatform

MAXPRO IP-video-oplossingen ALS U ER ÉÉN KENT, KENT U ZE ALLEMAAL. Open, flexibel en schaalbaar videobewakingsplatform MAXPRO IP-video-opossingen ALS U ER ÉÉN KENT, KENT U ZE ALLEMAAL Open, fexibe en schaabaar videobewakingspatform 1 ALS U ER ÉÉN KENT, KENT U ZE ALLEMAAL Bent u op zoek naar... systemen die interoperabe

Nadere informatie

Specialist in warmtepompen LORIA LUCHT/WATER WARMTEPOMP DUURZAAM VERWARMEN, KOELEN EN WARM WATER VOOR ELKE WONING

Specialist in warmtepompen LORIA LUCHT/WATER WARMTEPOMP DUURZAAM VERWARMEN, KOELEN EN WARM WATER VOOR ELKE WONING Specialist in warmtepompen LORIA LUCHT/WATER WARMTEPOMP DUURZAAM VERWARMEN, KOELEN EN WARM WATER VOOR ELKE WONING LUCHT/WATER WARMTEPOMP UITSTEKENDE ENERGIEPRESTATIE Aangename warmte in de winter, verfrissende

Nadere informatie

informair 25 Monumentaal klooster getransformeerd tot duurzame jeugdkliniek Kwaliteitsproduct mede dankzij kwaliteitsventilatoren Productnieuws

informair 25 Monumentaal klooster getransformeerd tot duurzame jeugdkliniek Kwaliteitsproduct mede dankzij kwaliteitsventilatoren Productnieuws informair 25 Is een uitgave van Rucon Systemair - 12e jaargang februari 2014 Monumentaa kooster getransformeerd tot duurzame jeugdkiniek Kwaiteitsproduct mede dankzij kwaiteitsventiatoren Productnieuws

Nadere informatie

Beleef het plezier in werken...

Beleef het plezier in werken... Beeef het pezier in werken... Contractors & Engineering Pyades evert erp-software die werkt! Voor u, uw medewerkers en kanten. Pyades dé speciaist voor de Contractors & Engineering sector Het voeren van

Nadere informatie

VEILIGHEIDSYSTEMEN. Persoonlijke bescherming. Clip systemen voor bitumen en kunststof dakbedekkingen

VEILIGHEIDSYSTEMEN. Persoonlijke bescherming. Clip systemen voor bitumen en kunststof dakbedekkingen VEILIGHEIDSYSTEMEN Persoonijke bescherming Cip systemen voor bitumen en kunststof dakbedekkingen Nebiprofa: De zekerheid van kwaiteit Meer dan 65 jaar ervaring in: - bitumen dakbedekkingen - voeibare bitumen

Nadere informatie

Gemaakt door: Marinka Bruining en Marianne Fokkema Klas: 4E en 5C

Gemaakt door: Marinka Bruining en Marianne Fokkema Klas: 4E en 5C Gemaakt door: Kas: Marinka Bruining en Marianne Fokkema 4E en 5C Inhoudsopgave Samenvatting Voorwoord Ineiding Deevragen - Wat is geuk? - Hoe kun je beoordeen of je geukkig bent? - Hoe gaan we de inkomensgroepen

Nadere informatie

KWALITEITSONDERZOEK IN HET KADER VAN HET ONDERWIJSVERSLAG 2007/2008 HET MONTESSORI LYCEUM HERMAN JORDAN

KWALITEITSONDERZOEK IN HET KADER VAN HET ONDERWIJSVERSLAG 2007/2008 HET MONTESSORI LYCEUM HERMAN JORDAN RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK IN HET KADER VAN HET ONDERWIJSVERSLAG 2007/2008 HET MONTESSORI LYCEUM HERMAN JORDAN Schoo/insteing/vestiging: Montessori Lyceum Herman Jordan Afdeing: vwo Paats: Zeist BRIN-nummer:

Nadere informatie

Tentamen CT2053 Constructief Ontwerpen 2 studiejaar 2009/2010 donderdag 24 juni 2010 van 14.00 tot 17.00 uur

Tentamen CT2053 Constructief Ontwerpen 2 studiejaar 2009/2010 donderdag 24 juni 2010 van 14.00 tot 17.00 uur Uitgangspunten: 1. Zet op ae baden naam en studienummer, en ever deze na het tentamen in de omsag in. 2. Werk netjes en systematisch, schrijf eesbaar. 3. Bij twijfe over een uitkomst kunt u toch nog punten

Nadere informatie

HUM en BUM Bodemenergiesystemen. Bodem+ Manfred Beckman Lapré

HUM en BUM Bodemenergiesystemen. Bodem+ Manfred Beckman Lapré HUM en BUM Bodemenergiesystemen Bodem+ Manfred Beckman Lapré De Bodemenergie quiz 12 vragen over de HUM en BUM bodemenergie Tot slot enkele tips 2 WB Bodemenergie Testvraag Wie ben ik? GROEN: Handhaver,

Nadere informatie

Esschilderstraat 7. 2012 BB Haarlem 279 000,- k.k. makelaars. haarlem.hiermakelaars.nl

Esschilderstraat 7. 2012 BB Haarlem 279 000,- k.k. makelaars. haarlem.hiermakelaars.nl makeaars Esschiderstraat 7 2012 BB Haarem 279 000,- k.k. haarem.hiermakeaars.n Hier Makeaars Houtpein 26 2012 DH Haarem te (023) 5 531 631 haarem@hiermakeaars.n Agemeen Esschiderstraat 7, 2012 BB Haarem

Nadere informatie

Bestevaerstraat 6. 1971 BT IJmuiden 178 000,- k.k. makelaars. haarlem.hiermakelaars.nl

Bestevaerstraat 6. 1971 BT IJmuiden 178 000,- k.k. makelaars. haarlem.hiermakelaars.nl makeaars Bestevaerstraat 6 1971 BT IJmuiden 178 000,- k.k. haarem.hiermakeaars.n Hier Makeaars Houtpein 26 2012 DH Haarem te (023) 5 531 631 haarem@hiermakeaars.n Agemeen makeaars Woning Ligging: aan rustige

Nadere informatie

euzedossier ouderparticipatie keuzedossier havo/vwo profielkeuze

euzedossier ouderparticipatie keuzedossier havo/vwo profielkeuze euzedossier ouderparticipatie keuzedossier havo/vwo profiekeuze Op zes badzijden in het werkboek wordt de medewerking van de ouders of verzorgers van de eeringen gevraagd. Wanneer de werkboeken op schoo

Nadere informatie

Beleef het plezier in werken...

Beleef het plezier in werken... Beeef het pezier in werken... (Zakeijke) Dienstverening Pyades evert erp-software die werkt! Voor u, uw medewerkers en kanten. Pyades dé speciaist voor (zakeijke) dienstvereners In de (zakeijke) dienstverening

Nadere informatie

Focus op vakbekwaamheid

Focus op vakbekwaamheid Focus op vakbekwaamheid Examens & opleidingsmogelijkheden Willem Hooijkaas, BodemenergieNL 1 Focus op vakbekwaamheid Inhoud presentatie aanleiding opleidingen en examens werkgebied leergang/opleidingen

Nadere informatie

Uitwerking tentamen CT2053 Constructief Ontwerpen 2 studiejaar 2009/2010 donderdag 24 juni 2010 van 14.00 tot 17.00 uur

Uitwerking tentamen CT2053 Constructief Ontwerpen 2 studiejaar 2009/2010 donderdag 24 juni 2010 van 14.00 tot 17.00 uur Vraag 1 Ontwerpen agemeen Vraag 1.1 Weke zaken wi je as constructief ontwerper aan het eind van de anaysefase vasteggen? PvE, Randvoorwaarden, Uitgangspunten, Ontwerpcriteria, mogeijkheden ontwerp Vraag

Nadere informatie

makelaars haarlem.hiermakelaars.nl

makelaars haarlem.hiermakelaars.nl makeaars Nagtzaamstraat 68 2032 TH Haarem 224 000,- k.k. haarem.hiermakeaars.n Hier Makeaars Houtpein 26 2012 DH Haarem te (023) 5 531 631 haarem@hiermakeaars.n Agemeen Nagtzaamstraat 68, 2032 TH Haarem

Nadere informatie

Atab in de IKO groep. Atab onderscheidt zich door: IKO setting the standard

Atab in de IKO groep. Atab onderscheidt zich door: IKO setting the standard Vanuit Begië is Atab gegroeid van markteider Beneux tot internationaa bedrijf in de waterdichting. Atab onderscheidt zich door: 100 jaar ervaring in waterdichting expertise in dakdichtingsmateriaen expertise

Nadere informatie

BROCHURE Cursus Klantgericht Verkopen. Klantgericht Verkopen. Sales Force Consulting

BROCHURE Cursus Klantgericht Verkopen. Klantgericht Verkopen. Sales Force Consulting BROCHURE Cursus Kantgericht Verkopen Kantgericht Verkopen Saes Force Consuting ineiding Kanten vormen de beangrijkste inkomstenbron van je onderneming. Je wit dan ook optimaa rekening houden met de wensen

Nadere informatie

White Paper Warmtepompsysteem

White Paper Warmtepompsysteem White Paper Warmtepompsysteem Inleiding Een warmtepompsysteem is voor veel mensen inmiddels een bekend begrip, toch ontstaat er nog steeds veel onduidelijkheid over de werking van het systeem. Dit blijkt

Nadere informatie

BasisBeroeps- en KaderBeroepsgerichte leerweg. versie september 2015. Linda Baselier (auteur) Rob Veldhoen (auteur) Sjors van de Hasselt (redactie)

BasisBeroeps- en KaderBeroepsgerichte leerweg. versie september 2015. Linda Baselier (auteur) Rob Veldhoen (auteur) Sjors van de Hasselt (redactie) euzedossier Handeiding voor de mentor bij Loopbaan Oriëntatie Begeeiding in de onderbouw van het vmbo. BasisBeroeps- en KaderBeroepsgerichte eerweg versie september 2015 Linda Baseier (auteur) Rob Vedhoen

Nadere informatie

WARMTEPOMPEN VOOR OOSTERWOLD

WARMTEPOMPEN VOOR OOSTERWOLD WARMTEPOMPEN VOOR OOSTERWOLD Bewonersinformatie warmtepompen WARMTEPOMPINFORMATIE VOOR ZELFBOUWERS OOSTERWOLD Over TNO: TNO is een onafhankelijke not-for-profit onderzoeksorganisatie (voor toegepastnatuurwetenschappelijk

Nadere informatie

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP De duurzame energiebron is onuitputtelijk, maar heeft een te laag temperatuurniveau om de CV rechtstreeks op aan te kunnen sluiten. De temperatuur zal dus eerst verhoogd moeten worden, waardoor wij onze

Nadere informatie

Warmtepompen. Werking warmtepomp 19-10-2015

Warmtepompen. Werking warmtepomp 19-10-2015 Warmtepompen Om een woning te verwarmen zijn diverse mileu vriendelijke mogelijkheden. Één van de mogelijkheden is een warmtepomp. Er zijn diverse verschillende soorten warmtepompen maar de proces werking

Nadere informatie

FEITEN. Een perspectief op de asbestketen NIEUW! Met de laatste wet- en regelgeving en inspirerende interviews SGS SEARCH GROEP

FEITEN. Een perspectief op de asbestketen NIEUW! Met de laatste wet- en regelgeving en inspirerende interviews SGS SEARCH GROEP ASBEST FEITEN NIEUW! Met de aatste wet- en regegeving en inspirerende interviews Een perspectief op de asbestketen SGS SEARCH GROEP ASBEST FEITEN BELANGRIJKSTE NORMEN & WETTEN Asbestverwijderingsbesuit

Nadere informatie

CoperfinFash Uitgave nr. 5 - Jui 2002 Coperfin op bezoek... een campagne zoas nooit tevoren! Met deze speciae uitgave van CoperfinFash wien we het enthousiasme en het engagement van onze okae communicatoren

Nadere informatie

Avonturijn, vol van avontuur!

Avonturijn, vol van avontuur! Jaarversag 2013 Kinderopvang Avonturijn Gepersonaiseerde uitgave, kijk sne op pagina 3 g Avonturijn, vo van avontuur! 2013 was een bewogen jaar. De branche kinderopvang stond onder enorme druk. Dit betekende

Nadere informatie

gemeente auditcommissie gemeente Heemskerk 2015 \PS Verordening HEEl`l' SkEl'k januari 2015

gemeente auditcommissie gemeente Heemskerk 2015 \PS Verordening HEEl`l' SkEl'k januari 2015 Regegeving - 30112 Scan nummer 1 van 1 - Scanpagina 1 van gemeente \PS HEE`' SkE'k auditcommissie Verordening gemeente Heemskerk 201 januari 201 mvo/2014/30112 Ii I H Z01C1738EE fëš Regegeving - 30112

Nadere informatie

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld:

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld: Besteco wil aan de hand van een korte, eenvoudige uitleg algemene informatie verstrekken omtrent warmtepompinstallaties en waar de aandachtspunten liggen. De meest optimale installatie is een zuinige installatie.

Nadere informatie

Prattenburg 107. 2036 SE Haarlem 215 000,- k.k. makelaars. tel (023) 5 531 631 fax (023) 5 531 632 haarlem@hiermakelaars.nl

Prattenburg 107. 2036 SE Haarlem 215 000,- k.k. makelaars. tel (023) 5 531 631 fax (023) 5 531 632 haarlem@hiermakelaars.nl makeaars Prattenburg 107 2036 SE Haarem 215 000,- k.k. haarem.hiermakeaars.n www.hiermakeaars.n Hier Makeaars Houtpein 26 2012 DH Haarem te (023) 5 531 631 haarem@hiermakeaars.n Agemeen Prattenburg 107,

Nadere informatie

Info sessie warmtepompen met bodem energie

Info sessie warmtepompen met bodem energie Info sessie warmtepompen met bodem energie Waarom warmtepomp Werking warmtepomp Waarom hybride Werking hybride Leo Janssen TPA Vaillant T.b.v Omgevings Dienst Midden Holland November 2013 Waarom een warmtepomp?

Nadere informatie

Te Huur VRIJBLIJVENDE PROJECTINFORMATIE TE HUUR KRYPTONSTRAAT 11 TE EDE

Te Huur VRIJBLIJVENDE PROJECTINFORMATIE TE HUUR KRYPTONSTRAAT 11 TE EDE VRIJBLIJVENDE PROJECTINFORMATIE TE HUUR KRYPTONSTRAAT 11 TE EDE Ca. 600 m² Ca. 200 m² A30 1.500 kg/m² 7 m Contact Prominent Vastgoed B.V. Eectronenstraat 7 Postbus 111 3900 AC Veenendaa Te: 0318 495 333

Nadere informatie

Keukencalculaties: rekenen in de keuken. Werkboek

Keukencalculaties: rekenen in de keuken. Werkboek Keukencacuaties: rekenen in de keuken Werkboek Coofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.n www.edu-actief.n Auteur: Barend Bakkenes Eindredactie: Kees Faas Tite: Keukencacuaties: rekenen

Nadere informatie

Armoede bij mensen met beperkingen

Armoede bij mensen met beperkingen Resutaten van onderzoek naar oorzaken, gevogen voor incusie, preventie en benodigde ondersteuning Armoede bij mensen met beperkingen Martin Schuurman, Hans Kröber, Manon Verdonschot Coofon Armoede bij

Nadere informatie

Glas als energiebespaarder

Glas als energiebespaarder unigas TOP Hoog Rendement Begazing Gas as energiebespaarder Door de sinkende energievoorraden en stijgende kosten worden aan de thermische isoatie steeds hogere eisen gested. Nieuwe technoogieën bij de

Nadere informatie

Aan de slag met (F)ACT voor LVB?!

Aan de slag met (F)ACT voor LVB?! Aan de sag met (F)ACT voor LVB?! 4. Monitoren, verankeren en continu verbeteren Laura Neijmeijer - apri 2014 1 Handreiking voor de impementatie van (F)ACT Coofon Financier Antonia Wihemina Fonds Initiatiefnemers

Nadere informatie

verzekerd ondernemen in het buitengebied

verzekerd ondernemen in het buitengebied verzekerd ondernemen in het buitengebied FINBULLETIN Reprimande voor stuntende autoverzekeraars uitgave: apri 2011 De Nederandse Bank heeft de afgeopen tijd een aanta verzekeraars op de vingers getikt

Nadere informatie

De praktijk: het project dorp op school HOOFDSTUK

De praktijk: het project dorp op school HOOFDSTUK De praktijk: het project dorp op schoo HOOFDSTUK 3 Dorp Op Schoo 1 is een project waarin kinderen uitgedaagd worden om een dorp of een site in miniatuur te bouwen. In de maquette moeten zo vee mogeijk

Nadere informatie

l r k bas i s s c h ool

l r k bas i s s c h ool r k bas i s s c h oo SCHOOLGIDS 2015-2019 ALGEMENE GEGEVENS Basisschoo de V Hertstraat 4 5408 XL Voke Teefoon: 0413-335363 E-mai: info@devvoke.n Website: www.devvoke.n Dependance De V Reestraat 47 5408

Nadere informatie

Aardwarmte / Luchtwarmte

Aardwarmte / Luchtwarmte 2015 Aardwarmte / Luchtwarmte Verdiepende opdracht Inleiding; In dit onderdeel kun je meer leren over het onderwerp Aardwarmte/Luchtwarmte. Pagina 1 Inhoud 1.Aardwarmte / luchtwarmte...3 1.1 Doel van de

Nadere informatie

AMvB Bodemenergie, certificering ook voor warmtepompsystemen

AMvB Bodemenergie, certificering ook voor warmtepompsystemen AMvB Bodemenergie, certificering ook voor warmtepompsystemen Simone de Groot en Arthur de Groof 23 mei 2013 Waterbesluit (Waterwet) Activiteitenbesluit (Wm) Besluit omgevingsrecht (Wabo) AMvB Besluit bodemkwaliteit

Nadere informatie

Schoolgids. r.k. basisschool De Smidse. www.bsdesmidse.nl

Schoolgids. r.k. basisschool De Smidse. www.bsdesmidse.nl Schoogids r.k. basisschoo De Smidse www.bsdesmidse.n 1 Hoefsmidhof 1 1445 KD Purmerend te: 0299-641699 fax: 0299-649516 brin-nummer: 12BP e-mai: desmidse@bsdesmidse.n Inhoudsopgave Onderwerp ( Kik op het

Nadere informatie

Kritische belastingen van stabiliteitselementen

Kritische belastingen van stabiliteitselementen Stabiiteit verdiepingbouw Kritiche beatingen van tabiiteiteementen Dit artike bechrijft een eenvoudige methode voor het berekenen van de kritiche beatingen van tabiiteiteementen in verdiepinggebouwen.

Nadere informatie

De tandarts dirigeert en delegeert. Orale Implantologie: bij uw patiënt geïndiceerd?

De tandarts dirigeert en delegeert. Orale Implantologie: bij uw patiënt geïndiceerd? RAI Congrescentrum Amsterdam Vrijdag 1 FEBRUARI 2013 Congres voor de tandarts agemeen practicus Gordon van der Avoort Patrick Oosterwijk Marco Cune Danië Wismeyer Henny Meijer Congres over impantoogie

Nadere informatie

verzekerd ondernemen in het buitengebied

verzekerd ondernemen in het buitengebied verzekerd ondernemen in het buitengebied FINBULLETIN We een goede autoverzekering maar hoe zit het met de inzittenden? uitgave: november 2011 Het kan een ieder overkomen. U rijdt in uw auto en net in een

Nadere informatie