REACTIE OP 'VERBINDEND WATER' ONDERDEEL RIOLERING DEEL B: ONDERBOUWING

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "REACTIE OP 'VERBINDEND WATER' ONDERDEEL RIOLERING DEEL B: ONDERBOUWING"

Transcriptie

1 REACTIE OP 'VERBINDEND WATER' ONDERDEEL RIOLERING DEEL B: ONDERBOUWING 2009

2 REACTIE OP VERBINDEND WATER ONDERDEEL RIOLERING DEEL B: ONDERBOUWING WERKGROEP RIOLERING WEST-NEDERLAND 29 oktober 2009

3 Inhoud 1 Leeswijzer Deel B 4 2 Samenvatting Rijksvisie verbindend water Inleiding Water in huis in Nieuwbouwwijk Bestaande stad Ontwikkelingen Inleiding Beleidsontwikkelingen Autonome ontwikkelingen Innovatieve ontwikkelingen 12 4 Reflectie Inleiding Systeem Beleid Terugblik op het beleid Waar staan we nu? Waar gaan we naar toe? Inhoud (kennis en techniek) Terugblik op de inhoud Waar staan we nu? Waar gaan we naar toe? Uitvoering (organisatie en samenwerking) Terugblik op de uitvoering Waar staan we nu? Waar gaan we naar toe? 22 Bijlage 1 Matrix ontwikkelingen 26 Bijlage 2 Recente (academische) onderzoeken 31 Bijlage 3 Prognose woningbouw 32 3

4 HOOFDSTU 1 Leeswijzer Deel B Deze lange termijn visie bestaat uit twee delen, Deel A en Deel B. DEEL A Deel A, Stappenplan, geeft een samenvatting van de stappen die nodig zijn om de toekomstbeelden uit de visie Verbindend Water voor nieuwbouwwijken en bestaande bouw te realiseren. Dit deel beschrijft de planning voor de komende jaren en doet enkele prognoses over de ontwikkelingen tot DEEL B Deel B, Onderbouwing, geeft de benodigde achtergrondinformatie die voor deze stappen noodzakelijk is. Deel B gaat daarbij in hoofdstuk 2, Ontwikkelingen, in op de huidige ontwikkelingen op het gebied van beleid, innovatie en instituties. In hoofdstuk 4, Reflectie, houdt de wrw zich als het ware een spiegel voor. Daarbij worden niet alleen de eigen positie, werkwijze en de geleverde prestaties in het recente verleden beschouwd, maar wordt er ook opnieuw positie gekozen, de werkwijze bijgesteld en de benodigde stappen vastgesteld. Dat gebeurt op basis van een aantal onderwerpen: beleid, inhoud (kennis en techniek), en uitvoering (organisatie en samenwerking). In beide documenten wordt veelvuldig de wij-vorm gehanteerd. Hiermee worden niet alleen medewerkers van waterschappen aangeduid, maar ook medewerkers van gemeenten die bij de rioleringszorg betrokken zijn. Daar waar de tekst betrekking heeft op een bepaalde partij wordt dit expliciet aangegeven. 4

5 HOOFDSTU 2 Samenvatting Rijksvisie verbindend water 2.1 INLEIDING VERBINDEND WATER De klimaatverandering, de hoge vervanging van rioolstelsels en de hogere eisen aan de waterkwaliteit van het oppervlaktewater vragen de komende jaren om grote investeringen in de waterketen. Dit vormde de aanleiding voor het Bestuursakkoord Waterketen 2007, waarin de deelnemende partijen aangeven deze opgaven gezamenlijk op te pakken. Het hoofddoel richt zich op een duurzame, doelmatige en transparante waterketen. Met de lange termijn visie Verbindend Water geven de partijen voor zich zelf de richting aan waarlangs de doelstelling kan worden bereikt. Partijen buiten de watersector worden nadrukkelijk uitgenodigd om met ideeën en oplossingen te komen. DUURZAAMHEID Ook in de duurzame waterketen staat de volksgezondheid voorop en is gewaarborgd. Dat verandert dus niet. De toekomstige waterketen moet wel meer flexibiliteit bevatten om ruimte te geven aan nieuwe inzichten en innovaties. De duurzaamheids ambities worden nagestreefd op basis van het principe cradle tot cradle (wieg tot wieg). Afval(water)stromen worden verwerkt tot nieuwe, nuttige producten (energie, verwarming/koeling, kunstmest, enz.), waardoor per saldo geen kwaliteitsverlies optreedt. De woningen worden nog comfortabeler met water als energiedrager. LEEFOMGEVING De leefomgeving is schoon, groen en waterrijk, mede door schoon regenwater lokaal vast te houden. Daarnaast wordt gestreefd naar meer comfort in de woningen en een schone, groene en waterrijke leefomgeving. Voldoende kennis, innovaties en nieuwe technieken, gebaseerd op een wereldwijde aanpak, zijn belangrijke randvoorwaarden om de doelen te behalen. Dat geldt ook voor bruikbare ideeën en oplossingen uit andere vakgebieden. Om deze te mobiliseren moeten nieuwe allianties worden aangegaan. STRATEGIE De strategie om de doelstellingen voor 2050 te realiseren spitst zich toe op de volgende drie thema s: Technische innovaties. Kennis en educatie. Netwerken en allianties. Elk thema heeft een trekker, terwijl de coördinatie plaatsvindt binnen een aanjaagteam. Dit team bestaat uit vertegenwoordigers van rijk, provincies, gemeenten en waterschappen, aangevuld met enkele boegbeelden en externe adviseurs. 5

6 TOEKOMSTBEELDEN Verbindend Water schetst toekomstbeelden voor vier woonomgevingen: Water in huis. Nieuwbouwwijk. Bestaande bouw. Landelijk gebied. In de volgende paragrafen beschrijven we in beknopte vorm drie van de vier toekomstbeelden. 2.2 WATER IN HUIS IN 2050 In de woning van de toekomst zijn vergaande veranderingen doorgevoerd ten opzichte van de huidige, traditionele woningen. De visie richt zich op de water- en energiestromen. Het drinkwaterverbruik is door de toepassing van duurzame installaties sterk gedaald. AFVALWATER Urine en fecaliën worden gescheiden ingezameld. Wassen gebeurt met ozon, het afwassen met stoom. Uit GFT-afval, fecaliën en de reststoffen van (af)wassen wordt binnen de woning energie opgewekt (groene afvoer). Urine wordt afgevoerd naar een wijkvoorziening waar, na het verwijderen van medicijnresten, onder meer kunstmest wordt geproduceerd (gele afvoer). Het van huishoudelijke afvalwater is beperkt qua volume en wordt afzonderlijk uit de woning afgevoerd naar de gemeentelijke riolering. REGENWATER Het regenwater wordt opgevangen op groene daken, opgeslagen in reservoirs en als huishoudwater en koude-warmte-buffer ingezet (blauwe afvoer). Overtollig regenwater komt op het eigen perceel tot afvoer in de bodem of wordt overgedragen aan gemeentelijke voorzieningen. De daken zijn op uitgebreide schaal voorzien van zonnecollectoren. Afbeelding 2.1 Water in huis in NIEUWBOUWWIJK 2050 Alle woningen in een nieuwbouwwijk anno 2050 zijn voorzien van de duurzame installaties uit het voorgaande toekomstbeeld. Het regenwater en afvalwater zijn van elkaar gescheiden. Door de duurzame installaties in de woningen is het drinkwaterverbruik tot een minimum gedaald. 6

7 AFVALWATER De geringe afvalwaterhoeveelheden worden in wijkvoorzieningen gezuiverd en voor lokale toepassing ingezet (sproeiwater e.d.). De urine wordt vanuit de woningen via relatief kleine leidingen afgevoerd naar een verwerkingsunit in de wijk. Na verwijdering van medicijnresten wordt hieruit kunstmest gemaakt. Er bestaat voor deze wijken geen behoefte meer aan een conventionele AWZI. REGENWATER Regenwater wordt opgevangen op groene daken, wordt ingezet als huishoudwater en maakt onderdeel uit van het koude-warmte-buffersysteem. Het overtollige regenwater wordt vertraagd en bovengronds afgevoerd via goten en holle wegen naar bovengrondse infiltratievoorzieningen. Doorlatende verhardingen spelen daarbij, naast wadi s, een belangrijke rol. Directe afvoer naar oppervlaktewater vindt alleen bij hoge uitzondering plaats. Hiermee voldoet men optimaal aan de trits vasthouden-bergen-afvoeren. Bovendien voorkomt de duurzame omgang met regenwater rioollozingen op oppervlaktewater. Dit bevordert een gezond watersysteem. Waterpleinen en andere multifunctionele ruimten vangen de extreme neerslaghoeveelheden op. De klimaatverandering veroorzaakt een frequenter water-op-straat, maar heeft niet tot meer overlast geleid. Afbeelding 2.2 Nieuwbouwwijk in BESTAANDE STAD 2050 AFVALWATER Het afvalwater is afgekoppeld van de riolering in de openbare ruimte. Bij renovatieprojecten van woningcorporaties en grote verbouwingen in particuliere woningen zijn mede door stimuleringsregelingen vele duurzame aanpassingen doorgevoerd die het niveau naderen van de nieuwbouwwoningen. De afvalwaterstromen op wijkniveau zijn daardoor sterk afgenomen. De conventionele AWZI s hebben daardoor nog steeds bestaansrecht, maar beschikken over nieuw, ruimtebesparende technologieën. Door de geringer aanvoer is uitbreiding van de zuiveringscapaciteit overbodig. Urine wordt door kleine leidingen naar centrale opvang-units in de wijk afgevoerd om daaruit grondstoffen als stikstof, kalium en fosfaat terug te winnen. REGENWATER Regenwater van daken en wegen wordt opgevangen in lekke rioolbuizen, die afhankelijk van de grondwaterstand een infiltrerende dan wel drainerende functie hebben. Ondergrondse watertanks in de wijk vangen een deel van het regenwater op, waaruit water voor wijkdoeleinden kan worden betrokken (sproeien e.d.). Er is meer ruimte voor water op straat door een aangepaste inrichting van de wegen. 7

8 Bij extreme neerslag treden de overstorten van de regenwaterriolering in werking. De regenwaterlozingen vormen geen bedreiging voor het milieu. Voor de afvoer van regenwater, urine en afvalwater wordt van integrale leidingen gebruik gemaakt, waardoor de ondergrondse ruimte minimaal wordt belast. Door de toepassing van verschillende kleuren voor de leidingmaterialen en speciale koppelingen is de kans op foutaansluitingen tot nul gereduceerd. Afbeelding 2.3 Bestaande stad in

9 HOOFDSTU 3 Ontwikkelingen 3.1 INLEIDING In het vorige hoofdstuk hebben we de toekomstvisie op de waterketen in 2050 vanuit de invalshoek van het BWK behandeld. Sommige beelden lijken hoog gegrepen, andere roepen vragen op met betrekking tot de doelmatigheid van het systeem, vooral in de publieke ruimte. Een belangrijke succesfactor is de mate waarin we slagen om alle betrokken partijen op korte termijn (enkele jaren) voor de ideeën te winnen. Zonder die saamhorigheid zijn de ambities gedoemd te verzanden. Deze saamhorigheid kan worden bereikt door het vormen van nieuwe allianties. Dit hoofdstuk gaat in op relevante, al ingezette ontwikkelingen, die de wrw in haar voorbereiding op de toekomst heeft gesignaleerd voordat Verbindend Water werd gepresenteerd in een brede discussiebijeenkomst op 30 oktober De behandelde ontwikkelingen hebben we verdeeld in drie blokken: Beleidsontwikkelingen. Autonome ontwikkelingen. Innovatieve ontwikkelingen. In bijlage 1 zijn overzichtstabellen in matrixvorm opgenomen, waarin de resultaten van de verkenningen schematisch zijn weergegeven. 3.2 BELEIDSONTWIKKELINGEN WB21 De laatste jaren hebben vele beleidsontwikkelingen plaatsgevonden die van grote invloed zijn op de huidige structuur van de riolering. In eerste plaats in het Waterbeleid 21 ste eeuw (WB21). De omgang met regenwater moet veranderen op basis van de trits vasthoudenbergen-afvoeren om zoveel mogelijk terug te keren naar de natuurlijke wijze van afvoeren. Voor het stedelijk gebied is gesteld dat het watersysteem in staat moet zijn om maatgevende neerslaggebeurtenissen met een herhalingstijd van eenmaal per 100 jaar niet tot inundatie mag leiden. KRW Vanuit Europa dient de Kaderrichtlijn Water (KRW) te worden geïmplementeerd. Op basis hiervan worden strengere eisen gesteld aan de waterkwaliteit die uitvoering van aanvullende en vergaande maatregelen nodig maken. De uitwerking van de stroomgebiedvisies, om aan dit Europese beleid gestalte te geven, verkeert in een vergevorderd stadium. Echter, het gekozen aggregatieniveau in de vorm van waterlichamen is zo laag dat de riolering als emissiebron hierin slechts een kleine rol speelt. 9

10 REGENWATERBELEID Het regeringsstandpunt ten aanzien van de omgang met regenwater in het stedelijk gebied is in eerste instantie uitgewerkt in de herijkingsbrief regenwaterbeleid aan de Tweede kamer. Deze voornemens zijn verder uitgewerkt in de Wet afbakening en bekostiging gemeentelijke watertaken die per 1 januari 2008 van kracht is. De wet geeft gemeenten handvaten om de voorgenomen ontvlechting van watersysteem en waterketen daar waar mogelijk te realiseren, in juridische, technische en financiële zin. De doelstellingen van het regenwaterbeleid zijn: Wateroverlast in stedelijk gebied tegengaan. Risico s voor volks- en diergezondheid beperken (minimaliseren van gemengde overstorten). Milieuschade verminderen (Ladder van Lansink). Doelmatigheid van AWZI en riolering verbeteren. BWK-2007 In het Bestuursakkoord Waterketen 2007 (BWK-2007) hebben de participerende partijen afspraken gemaakt om tot een doelmatiger en transparanter waterketen te komen. De samenwerking tussen gemeenten en waterschappen wordt gestimuleerd, terwijl ook aandacht wordt gevraagd voor innovatie en kennisontwikkeling. WVO- LOZINGSVERGUNNING In het streven naar deregulering zijn in de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en in de Waterwet die in 2010 naar verwachting van kracht wordt, een groot aantal vergunningen vervangen door algemene regels: Besluit lozing afvalwater huishoudens, Activiteitenbesluit en het medio 2010 verwachte Besluit lozen buiten inrichtingen. De wetgever gaat ervan uit dat meer geregeld wordt in goed overleg tussen waterschap en gemeente, vooral in de verbrede GRP s. SAMENWERKING Vele gemeenten zijn te kleinschalig om het rioleringsbeheer op doelmatige wijze te kunnen invullen. Schaalvergroting is noodzakelijke om tot een optimaal beheer te komen. De roep om samenwerking vanuit het BWK-2007 geeft daar mogelijkheden toe. Intergemeentelijke samenwerking is een eerste mogelijkheid voor samenwerking. Sommige gemeenten zien daarnaast een waterleidingbedrijf als logische partij, andere juist het waterschap. Het kabinet heeft zich voorgenomen om ontwikkelingen in dit verband in 2010 te evalueren en zonodig maatregelen te treffen. 3.3 AUTONOME ONTWIKKELINGEN Naast bovenstaande beleidsontwikkelingen, die volledig zijn afgestemd op het vakgebied, treden er ook autonome ontwikkelingen op waarop beleidsmakers en beheerders geen of nauwelijks invloed kunnen uitoefenen, de autonome ontwikkelingen. Deze zijn echter wel van doorslaggevende betekenis en verdienen daarom een aparte behandeling. KLIMAAT Het beste voorbeeld van een autonome ontwikkeling op dit moment is wel de verwachte klimaatverandering. Wereldwijd is men zich aan het bezinnen welke gevolgen dit met zich mee kan brengen en hoe men zich er op kan voorbereiden. Ook voor het waterbeheer in Nederland geldt dat. Het Waterbeleid 21 ste eeuw is daar een direct gevolg van. Geven de prognoses voor 2050 van het KNMI voor het watersysteem nog enig houvast in de zin van de verwachte maatgevende dagsommen, voor de riolering geldt dat nog niet voor de 10

11 extreme regenintensiteiten. En toch krijgt dat riool dat morgen onder de grond gaat de hele klimaatverandering over zich heen en moet erop voorbestemd zijn. Grotere buizen zijn niet de enige oplossing in dit verband, zeker niet voor de riolen die nog betrekkelijk jong zijn. De inrichting op straatniveau kan een welkome of noodzakelijke aanvulling betekenen op een tekortschietende afvoercapaciteit door extra retentievolume te creëren (multifunctioneel ruimtegebruik). Een intensieve samenwerking met stedenbouwers is daarvoor een vereiste. LUCHTVERVUILING Een belangrijke vervuilingsbron voor regenwater vormen stoffen die in de atmosfeer zweven. Voor sommige stoffen worden waterkwaliteitsnormen voor oppervlaktewater en grondwater al overschreden op het moment dat de neerslag het aardoppervlak bereikt. Dat de emissies in stedelijk gebied toenemen bij het afkoppelen van regenwater uit gemengde riolering is mede een gevolg van de luchtvervuiling. Net als voor de waterkwaliteit is Europees beleid ingesteld om de fijnstofproblematiek op te lossen. Dit moet gunstige gevolgen hebben voor de kwaliteit van het af te voeren regenwater en kan dus weer van invloed zijn op de systeemkeuzes bij rioolvervanging en nieuwe aanleg in nieuwbouwlocaties. VERGRIJZING De bevolking vergrijst. Deze demografische ontwikkeling trekt ook zijn sporen in het afvalwatercircuit. Qua hoeveelheden blijven de gevolgen beperkt. Ouderen gebruiken weliswaar minder drinkwater en wonen vaker op zich zelf, maar binnen de totale afvalwaterproductie zijn deze effecten gering. Anders ligt het bij de stoffen die zich in het afvalwater bevinden. Het medicijngebruik neemt toe en een deel daarvan komt in het afvalwater terecht. De huidige AWZI s zijn nauwelijks in staat deze stoffen af te vangen. De met de lozingen meegevoerde medicijnresten vormen een toenemend probleem voor de in het oppervlaktewater bevindende organismen en indirect voor de mensen zelf. PLANOLOGIE Steden worden steeds dichter gebouwd en het platteland heeft moeite om haar bestaan te handhaven. Deze planologische ontwikkelingen lijken niet te stuiten. Het gevolg is dat we steeds vaker gaan bouwen in gebieden die daar minder geschikt voor zijn. Voor het watersysteem heeft deze ontwikkeling dus grote invloeden; voor de riolering lijkt dat mee te vallen. Wijksanering biedt kansen om de ondergrondse infrastructuur geheel in een nieuw jasje te steken en de afhandeling van afvalwater en regenwater op moderner, doelmatiger wijze te organiseren. Door regenwater zoveel mogelijk de bodem in te leiden komen we tegemoet aan de doelstellingen van zowel WB21 als KRW. WONINGBOUW Naar verwachting bestaat in % van het woningen bestand uit woningen die vanaf heden gebouwd zullen worden (zie bijlage 3) en zal 20-25% van de woningen zijn uitgerust met de voorzieningen uit Verbindend Water of daarmee vergelijkbare voorzieningen. Van de 50% dan nog bestaande huidige woningen zal naar verwachting niet meer dan 5-10% in meer of mindere mate met nieuwe voorzieningen zijn uitgerust. Dat zullen vooral huurwoningen zijn, die tussentijds uitgebreid zijn gerenoveerd. ZETTINGEN Ongelijkmatige zettingen zijn funest voor de afstromingscondities in de riolering. In bestaande gemengde stelsels worden percentages verloren berging aangetroffen van wel 10 tot 20%. De sedimentatie van slib die daarvan een gevolg is leidt tot hoge vuilgehalten in 11

12 het overstortende water. Een belangrijk knelpunt bij de ontwikkeling van nieuwe bouwlocaties vormt de snelheid waarmee men de planning wil realiseren. Nog voordat de grond na een aangebrachte voorbelasting is uitgezakt gaat men al over op de aanleg van de riolering. De restzetting en het bouwverkeer zorgen er vervolgens voor dat de riolering kort nadat de bewoners hun woningen hebben betrokken in feite al niet meer optimaal aan haar taken kan voldoen. Sommige gemeenten passen in bestaande wijken het principe toe van duurzaam ophogen met lichte materialen. 3.4 INNOVATIEVE ONTWIKKELINGEN Door innovatieve ontwikkelingen kunnen we in de toekomst belangrijke verbeteringen in de werking van onze systemen bereiken. Enkele voorbeelden zijn hieronder weergegeven. MONITOREN Het monitoren van systeemgedrag is noodzakelijk om in de toekomst doelmatige maatregelen te kunnen vaststellen en tijdig in te kunnen grijpen in ongewenste situaties, bijvoorbeeld bij de toestroom van rioolvreemd water of het detecteren van foutaansluitingen. Tot op heden blijft het monitoren van systeemgedrag beperkt tot kwantitatieve parameters. De ontwikkeling van sensoren gaat echter zo snel, dat binnen afzienbare tijd ook het on-line meten van kwalitatieve meetwaarden mogelijk en betaalbaar wordt. Ook voor de datacommunicatie zijn we steeds minder afhankelijk van vaste lijnen, zodat op elk willekeurige locatie met elke gewenste frequentie meetgegevens kunnen worden overgeseind naar een centrale plaats. COMPACTE RANDVOORZIENINGEN Op het gebied van compacte randvoorzieningen bestaat veel behoefte aan innovatieve oplossingen, zeker nu er op basis van recentelijk onderzoek twijfels zijn over het rendement van lamellenafscheiders. Ook de ontwikkeling van kleinschalige afvalwaterzuiveringen op MBR-basis biedt perspectief voor de toekomst voor een geheel andere aanpak op lokaal niveau. Het biedt mogelijkheden in de tendens om van centrale naar decentrale zuivering toe te groeien. SAMENWERKING Eén van de middelen om de samenwerking tussen waterschappen en gemeenten te bevorderen zijn optimalisatiestudies (OAS). OAS studies dienen meer gericht te zijn op het bereiken van doelmatige maatregelen om de effecten op het watersysteem te minimaliseren. Hiervoor is meer kennis nodig van het functioneren van het afvalwatersysteem en de effecten van lozingen op het watersysteem. De projectmatige samenwerking rondom OAS studies is idealiter een opmaat naar meer structurele samenwerking tussen waterschappen en gemeenten. 12

13 HOOFDSTU 4 Reflectie 4.1 INLEIDING In de voorgaande hoofdstukken hebben we stilgestaan bij de toekomstbeelden en de hedendaagse ontwikkelingen en in hoeverre beide met elkaar overeenstemmen. In dit hoofdstuk schenken we aandacht aan waar we, als waterbeheerders, op dit moment staan, komend vanuit het verleden. Wij houden ons zelf als het ware een spiegel voor en beraden ons van daaruit op de toekomst. Dat laatste doen we op basis van een viertal invalshoeken: Systeem. Beleid. Inhoud (kennis en uitvoering). Uitvoering (organisatie en samenwerking). 4.2 SYSTEEM STELSELTYPEN In 1970 bestond de riolering in Nederland voor ca. 85% uit gemengde stelsels. De verbeterd gescheiden stelsels waren in opkomst toen men eenmaal doorkreeg dat ook gescheiden stelsels tot aanzienlijke vuilvrachten leidden. Volgens Riool in Cijfers [RIONED] is op dit moment nog ca. 70% van de stelsels gemengd, 20% gescheiden en 10% verbeterd gescheiden. Qua leeftijd is 40% van de riolering ouder dan 40 jaar en 35% jonger dan 20 jaar. Als we de ingezette lijn voortzetten op basis van een autonome ontwikkeling dan zal het aandeel gemengde stelsels in 2050 tot onder de 50% zijn afgenomen. Onder invloed van het voorgestelde stimuleringsbeleid voor het scheiden van waterstromen zal dit aandeel nog verder afnemen naar een geschat percentage van tussen 20 en 40%. HUISHOUDELIJK AFVALWATER De hoeveelheid huishoudelijk afvalwater staat al vele jaren op een constant niveau. De verdeling van huishoudelijk afvalwater over de verschillende huishoudelijke activiteiten, voor 2001 is in onderstaande tabel weergegeven [STOWA ] 1. Tabel 4.1 Verdeling huishoudelijk afvalwater Activiteit Volume in l/inw.d baden/douchen 45,7 handen wassen 5,2 kleren wassen 24,6 vaat wassen 6,0 voedsel bereiding 1,6 toiletspoeling 34,8 overig 8,2 Totaal 126,2 1 STOWA : Anaerobic treatment of concentrated wastewater in DESAR-concepts 13

14 REACTIE OP VERBINDEND WATER ONDERDEEL RIOLERING De samenstelling van huishoudelijk afvalwater is in onderstaande tabel aangegeven voor 2002, afkomstig uit Zweeds onderzoek1 en uitgedrukt in massa per persoon per jaar. Tabel 4.2 Samenstelling huishoudelijk afvalwater Stofparameter Eenheid Urine Fecaliën Grijs water volume kg droge stof kg N g P g Cu mg Ni mg 2, Zn mg Pb mg 0,7 7, Opvallend is het aandeel van urine en fecaliën in de totale vrachten stikstof en fosfaat. Met name urine is verantwoordelijk voor 85% van de stikstofbelasting en voor 47% van de fosfaatbelasting. Voor de overige stoffen geldt dat het aandeel in grijs water verreweg het grootst is. NEERSLAG EN De huidige rioolstelsels van voor 1995 zijn over het algemeen gedimensioneerd op een KLIMAATVERANDERING constante regenintensiteit van 60 tot 90 l/s.ha. Vanaf dat jaar zijn op grond van module C2100 van de Leidraad Riolering hydrodynamische rekenmodellen toegepast en zijn de stelsels gedimensioneerd op variabele standaardbuien met een herhalingstrijd van 1 tot 2 jaar. De verwachte klimaatontwikkeling kan tot een sterke toename van de extreme neerslagintensiteiten leiden. In de toekomst zal de riolering worden gedimensioneerd op basis van een beschermingsniveau waarvoor de gemeente haar burgers tegen wateroverlast wil vrijwaren. Afbeelding 4.4 Wateroverlastlandschap in Wateroverlastlandschap beeld = gekozen beschermingsniveau 27 DIMENSIONERING Regenwater- en gemengde riolen zijn onderhevig aan twee tegengestelde ontwikkelingen. Afkoppelen van verhard oppervlak leidt tot ontlasting, de klimaatontwikkeling tot extra belasting van de bestaande riolering. Deze ontwikkelingen hebben echter nauwelijks invloed op de dimensionering van de rioolstelsels, zoals te zien is in onderstaande tabel met het verband tussen de toe- of afname van de hydraulische belasting en de diameterkeuze bij (minimaal) gelijkblijvende veiligheid tegen wateroverlast. De diameterkeuze is dan ook bij voorkeur te baseren op de vuiltechnische werking en niet op de hydraulische belasting. 14

15 Tabel 4.3 Relatie tussen procentuele debietswijziging en diameterwijziging Q-toename D % factor factor mm mm mm mm mm mm mm mm -50% 0,5 0, % 0,80 0, % 0,90 0, % 1,00 1, % 1,20 1, % 1,50 1, % 2,00 1, % 2,50 1, INFILTRATIE- VOORZIENINGEN Infiltratievoorzieningen, boven- of ondergronds, ontlenen hun werking vooral aan het retentievolume (20-30 mm), vergelijkbaar met een polder. Voor de polder en infiltratiesystemen zijn langdurige buien met grote neerslagvolumen maatgevend, terwijl voor de riolering de korte heftige buien met hoge regenintensiteiten bepalend zijn. Deze mechanismen zijn in onderstaande regenduurlijnen grafiek weergegeven. Afbeelding 4.5 Regenduurlijnen Klimaat 90 l/s.ha en riolering, de pragmatische benadering B= 40 mm B= 50 mm B= 7 mm 1,67 l/s.ha BELEID TERUGBLIK OP HET BELEID WVO In de voorliggende lange termijn visie kijken we 40 jaar vooruit naar het jaar Maar hoe zag de wereld er 40 jaar geleden uit vanuit ons vakmatige perspectief? In 1970 hadden we net als nu met de Wet Verbreding en Bekostiging Gemeentelijke Watertaken te maken met een belangrijke mijlpaal in de wetgeving: de inwerkingtreding van de Wet verontreiniging oppervlaktewater. De zuivering van afvalwater werd formeel geregeld en er kwam een verbod om zonder vergunning afvalstoffen op het oppervlaktewater te lozen. 15

16 De lozingen vanuit gemengde rioolstelsels werden in die periode getoetst op basis van de zogenaamde frequentietheorie: het gemiddeld aantal toegestane overstortingen per jaar, vastgesteld met de Stippengrafiek. Afbeelding 4.6 Stippengrafiek Een goed voorbeeld van een generieke aanpak, een aanpak die de werkelijkheid vereenvoudigt tot breed hanteerbare eisen omdat de kennis en het benodigde instrumentarium ontbreekt. In het geval van de frequentietheorie maakte het niet uit waar je de berging in het stelsel lokaliseerde, ook als deze hydraulisch onbereikbaar was. Als het getal op papier maar klopte voldeed je aan het toetsingscriterium. Het risico op misinvesteringen was hierbij groot. TWEESPORENBELEID De onvrede met deze situatie leidde in de jaren tot de uitvoering van een ambitieus onderzoeksprogramma, de NWRW. De resultaten vormden de basis voor het in 1992 door de CIW (toen nog CUWvo) geïntroduceerde nieuw waterkwaliteitsbeleid. Afbeelding 4.7 Tweesporenbeleid De emissies vanuit gemengde stelsels moesten aan die van een referentiestelsel voldoen en gescheiden systemen moesten worden omgebouwd tot verbeterde versies. 16

17 Het tweesporenbeleid zette de deur open voor vuiluitworpmodellen, maar na een vergelijkend warenonderzoek werd het beleid bijgesteld. Emissieberekeningen werden versimpeld tot het product volume en standaard vuilgehalte voor CZV. Een vereenvoudiging van de werkelijkheid die nodig was, omdat de kennis over optredende processen tekort schoot. In deze tijd is door gemeenten een goed resultaat geboekt in emissiereductie. Al heeft de vereenvoudiging soms tot ongewenste situaties geleid, zoals de aanleg van bergbezinkbassins die nog nooit gewerkt hebben. AFKOPPELEN In de tweede helft van de negentiger jaren kwam het afkoppelen op. In eerste instantie om kwantitatieve redenen (urbanisatie leidt tot wateroverlast), maar al snel werden er ook kwalitatieve voordelen aan het afkoppelen toegedicht (minder overstortvolume, betere waterkwaliteit en lagere effluentvrachten). Om het afkoppelen in goede banen te leiden, ontstonden tal van beslisbomen. Zo hebben ten tijde van het opstellen van het toenmalige hemelwaterbeleid meerdere gemeenten de wrw verzocht om een concrete "beslisboom" te maken waar ze praktisch mee uit de voeten konden. Afbeelding 4.8 Beslisboom afkoppelen Alhoewel de beslisbomen een voorkeur aangaven voor een duurzame omgang met hemelwater, werd er in de praktijk snel teruggegrepen op de directe afvoer naar oppervlaktewater. De algemene opzet van de beslisbomen heeft er onbedoeld toe geleid dat er afgekoppeld is zonder dat daarbij een specifiek doel voor ogen stond WAAR STAAN WE NU? VAN GENERIEK EMISSIEBELEID NAAR LOKAAL EFFECTBELEID In de afgelopen 40 jaar was het beleid vooral gericht op emissiereductie. Daarbij zijn in de verschillende stadia generieke beleidsinstrumenten ingezet om tot de beoogde doelen te komen. Thans loopt het emissiespoor ten einde en wordt de komende jaren de laatste hand gelegd aan de basisinspanning. De emissies uit de gemengde rioolstelsels zijn sterk teruggedrongen. Door het afkoppelen zijnde piekemissies CZV en O 2-dip minder geworden. Daarnaast worden door het afkoppelen ook minder hormoonverstorende stoffen, humanepathogenen en medicijnresten via de overstorten geloosd. 17

18 Waar het afkoppelen van verhard oppervlak met een directe afvoer naar oppervlaktewater (gescheiden stelsels) is vormgegeven, zijn de CZV-emissies op jaarbasis echter toegenomen omdat het afgekoppelde regenwater met veel grotere volumen wordt geloosd en het verzamelde regenwater niet schoon is. VERSCHILLENDE VERVUILINGSBRONNEN Al met al zijn de emissies uit de gemengde riolering zover teruggedrongen dat ze tegenwoordig niet altijd meer de belangrijkste bron vormen die de waterkwaliteit bedreigt. In de context van de KRW-waterlichamen spelen ze zelfs geen rol van betekenis. Dat ligt anders op het micro-niveau van de stedelijke waterlopen, de stadssingels, de stadsvijvers, de lokale boezems en hoofdwaterlopen. Daar spelen rioollozingen nog steeds een belangrijke rol, maar kunnen ook andere bronnen de doorslag geven zoals gebladerte, zwemvogels, honden en voederen. Afbeelding 4.9 zink_min gemengd zink_min gescheiden Zink en fosfaat bronnen voor het oppervlaktewater Eenden Honden Brood Neerslag Bladval Riolering Eenden Honden Brood Neerslag Bladval Riolering P_gem gescheiden P_gem gemengd Afspoeling oevers Eenden Honden Brood Neerslag Bladval Riolering Afspoeling oevers Eenden Honden Brood Neerslag Bladval Riolering WAAR GAAN WE NAAR TOE? Als we het Bestuursakkoord Waterketen 2007 (BWK2007) in combinatie met Verbindend Water bezien, dan komen de volgende speerpunten van beleid nadrukkelijk naar voren: Tabel 4.4 Speerpunten huidig beleid Thema Duurzaamheid Doelmatigheid Samenwerking Transparantie Comfort Leefomgeving Toelichting Problemen direct en lokaal afhandelen met een minimaal gebruik aan energie en grondstoffen. Systemen optimaal laten werken tegen een minimum aan kosten. Samenwerking binnen de waterketen als fundament onder de doelmatigheid. Helderheid over de besteding van de inkomsten uit de verschillende waterrekeningen. Waarborgen van het huidige comfortniveau met ruimte voor verhoging. Verwezenlijken van een aangename, schone, groene en waterrijke leefomgeving voor de burger. WETGEVING LOKAAL UITWERKEN De beleidsmatige en wetgevende onderbouwing van deze doelstellingen voor de waterketen loopt al een aantal jaren. In dit verband kunnen we wijzen op de 4e Nota Waterhuishouding, Waterbeheer 21ste eeuw, Kaderrichtlijn Water, de Rijksvisie op de Waterketen, de Herijkingsbrief voor het regenwaterbeleid, het Nationaal Bestuursakkoord Water, enz. In de Wet Verankering en Bekostiging Gemeentelijke Watertaken hebben deze beleidsstukken een wettelijke basis gekregen. Zodra de Waterwet van kracht wordt, is de wetgevende cirkel gesloten. Deze van rijkswege opgestelde wetgeving behoeft nog 18

19 regionale of lokale uitwerking. De bestaande beleidsstukken en verordeningen moeten op orde gebracht worden. VERPLICHTEN GESCHEIDEN AANBOD De Wet Verbreding en Bekostiging Gemeentelijke Watertaken biedt de gemeente mogelijkheden om de medewerking van eigenaren bij het scheiden van waterstromen desnoods af te dwingen op het moment dat de gemeente plannen heeft de scheiding in het openbare riool door te voeren. Deze verplichting dient te worden uitgebreid tot de situatie dat een ingrijpende verbouwing aan de woning plaatsvindt. Het gescheiden aanbieden van afvalwater en regenwater dient verplicht te worden gesteld los van de aanwezigheid op dat moment van plannen voor ombouw van de bestaande riolering. Deze verplichting kan worden opgenomen in het Bouwbesluit en/of de plaatselijke bouwverordening. De handhaving kan berusten bij de afdeling Bouw- en woningtoezicht van de gemeente. WATERTOETS OOK VOOR WATERKETEN Op dit moment is in de Wet op de ruimtelijke ordening de verplichting vastgelegd voor de initiatiefnemers van ruimtelijke ontwikkelingen om de watertoetsprocedure te doorlopen. Bij het overleg tussen initiatiefnemers en waterschap komen de waterhuishoudkundige aspecten voor de ontwikkelingslocatie aan bod. De systeemkeuze voor de riolering komt hierbij ook aan de orde, omdat het lozingsgedrag van belang is voor de inrichting van het watersysteem. De aspecten die van belang zijn voor de interacties binnen de waterketen komen hierbij echter niet tot zijn recht. Met het oog op de toekomstige doelen moet het instrument van de watertoets ook specifiek toepasbaar worden op de waterketen. De systemen die in het document verbindend water zijn beschreven hebben impact op de ruimtelijke ordening (denk aan infiltratievoorzieningen, waterberging op straat en meervoudige systemen in de ondergrondse infrastructuur). Het is noodzakelijk om bij de ontwikkeling en implementatie van deze systemen de partners in de RO te betrekken. Het gaat hierbij niet alleen om de technische werking maar ook om de ruimtelijke inpasbaarheid. Recentelijk heeft de gemeente Nijmegen in dit verband succesvol geëxperimenteerd met een ambitieladder water om voor de lange termijn waterambities te kunnen formuleren. Deze methode komt het watertoetsproces ten goede: het helpt de betrokkenen om in een vroegtijdig stadium - ruimtelijke ordening en waterbeleid bij elkaar te brengen. 4.4 INHOUD (KENNIS EN TECHNIEK) TERUGBLIK OP DE INHOUD VERSNIPPERD ONDERZOEK Sinds de NWRW ( ) hebben we slechts sporadisch onderzoek gepleegd naar de emissies van gemengde stelsels. Pas nadat het afkoppelen van regenwater in de belangstelling is gekomen, is er sprake van een grotere aandacht naar de kwaliteit van geloosd regenwater. Dit heeft geleid tot diverse lokale, individuele onderzoeken die weinig op elkaar zijn afgestemd. 19

20 Afbeelding 4.10 Van generiek naar maatwerk omslag van generieke aanpak naar lokaal maatwerk ONZEKERHEID GENERIEKE AANPAK MAATWERK KENNIS NWRW beslisbomen Wvo CIW Wgw FOCUS OP EMISSIES Vrijwel al het uitgevoerde onderzoek richtte zich op de emissies bij de lozingspunten en niet op oorzaken van de gemeten waarden. Daardoor hebben we weinig inzicht in de processen die in de riolering optreden en die tot geconstateerde variantie in de vulgehalten bij de lozingspunten leiden. AFKOPPELEN Er was weinig kennis over rendement en beheer van sommige afkoppelvoorzieningen WAAR STAAN WE NU? Het recente rioleringsonderzoek richt zich vooral op de interacties binnen het afvalwatersysteem en de regenwaterstromen en kan worden onderscheiden in enerzijds bureaustudies en anderzijds praktijkonderzoek. In Bijlage 2 is een overzicht opgenomen van recent (academisch) onderzoek. METEN AAN GEMENGDE STELSELS Met uitzondering van de interactie-onderzoeken, zijn de recente onderzoeken geïnspireerd door de nieuwe omgang met regenwater. Gemeenten en waterschappen staan aan de vooravond van grootschalig meten aan gemengde stelsels. AFKOPPELEN Nu wordt er onderzoek gedaan naar rendement en beheer van enkele voorzieningen die een betaalbaar alternatief bieden bij een beperkte drooglegging WAAR GAAN WE NAAR TOE? NIEUW ONDERZOEK NOODZAKELIJK Ondanks de afgeronde en lopende onderzoeken dreigt er een onevenwichtige situatie te ontstaan in de beschikbare kennis voor de verschillende rioleringssystemen. Het is noodzakelijk om met alle betrokken partijen tot een goed doordacht en evenwichtig onderzoeksprogramma voor het vakgebied komen, waaruit de komende periode de noodzakelijke kennis kan worden geput. Bij het verwerven van kennis speelt het waterschap een zeer belangrijke rol. In de eerste plaats bij het formuleren van de onderzoeksvragen waaruit een meerjarig onderprogramma wordt samengesteld. Vervolgens als aanreiker, in overleg met de betreffende gemeente, van geschikte onderzoeklocaties. En tenslotte als mede-financier van en facilitator in het regionale onderzoek. 20

REACTIE OP 'VERBINDEND WATER' ONDERDEEL RIOLERING DEEL B: ONDERBOUWING

REACTIE OP 'VERBINDEND WATER' ONDERDEEL RIOLERING DEEL B: ONDERBOUWING REACTIE OP 'VERBINDEND WATER' ONDERDEEL RIOLERING DEEL B: ONDERBOUWING 2009 REACTIE OP VERBINDEND WATER ONDERDEEL RIOLERING DEEL B: ONDERBOUWING WERKGROEP RIOLERING WEST-NEDERLAND 29 oktober 2009 Definitief

Nadere informatie

BergBezinkBassin Zie toelichting in begrippenlijst bij bergbezinkbassin.

BergBezinkBassin Zie toelichting in begrippenlijst bij bergbezinkbassin. Bijlage 1 Afkortingen en begrippen Afkortingen AWZI Zie RWZI BBB (v)brp CZV DWA DOB GRP HWA / RWA IBA KRW MOR NBW (-Actueel) OAS RIONED BergBezinkBassin Zie toelichting in begrippenlijst bij bergbezinkbassin.

Nadere informatie

Omgang met hemelwater binnen de perceelgrens

Omgang met hemelwater binnen de perceelgrens Omgang met hemelwater binnen de perceelgrens Ir. Emil Hartman Senior adviseur duurzaam stedelijk waterbeheer Ede, 10 april 2014 Inhoud presentatie Wat en hoe van afkoppelen Wat zegt de wet over hemelwater

Nadere informatie

Uitwerking hemelwaterbeleid gemeente Leeuwarderadeel

Uitwerking hemelwaterbeleid gemeente Leeuwarderadeel Uitwerking hemelwaterbeleid gemeente Leeuwarderadeel Voor: Opgesteld door: Versie 1 (14-06-2012) Uitwerking hemelwaterbeleid gemeente Leeuwarderadeel Dit document bevat 11 bladzijden. Ons kenmerk: 19312RA-MW-LED

Nadere informatie

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3)

Bouwlokalen INFRA. Het riool in Veghel. Veghel in cijfers en beeld (1) Veghel in cijfers en beeld (2) Veghel in cijfers en beeld (3) Bouwlokalen INFRA Innovatie onder het maaiveld / renovatie van rioolstelsels Het riool in Veghel Jos Bongers Beleidsmedewerker water- en riolering Gemeente Veghel 21 juni 2006 Veghel in cijfers en beeld

Nadere informatie

Samenhang en samenvatting vgrp+, Waterplan, BRP

Samenhang en samenvatting vgrp+, Waterplan, BRP Samenhang en samenvatting vgrp+, Waterplan, BRP Uden gastvrij voor water Kenmerk: 11-10044-JV 14 september 2011 Ingenieursbureau Moons 1 Inhoudsopgave 1 SAMENHANG... 3 2 SAMENVATTING... 4 2.1 KOERSWIJZIGINGEN...

Nadere informatie

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN Aanpak De opdracht Afstemmen investeringen is voortvarend opgepakt door de werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de Gelderse waterschappen en

Nadere informatie

Bijlage 1. Lijst met afkortingen en begrippen

Bijlage 1. Lijst met afkortingen en begrippen Bijlage 1. Lijst met afkortingen en begrippen VERKLARENDE WOORDENLIJST Afkortingen AMvB... Algemene Maatregel van Bestuur BARIM... Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer BBB... Bergbezinkbassin

Nadere informatie

Raadsvoorstel. drs A.J. Ditewig 18 februari 2010. 05 januari 2010. De raad wordt voorgesteld te besluiten:

Raadsvoorstel. drs A.J. Ditewig 18 februari 2010. 05 januari 2010. De raad wordt voorgesteld te besluiten: Portefeuillehouder Datum raadsvergadering drs A.J. Ditewig 18 februari 2010 Datum voorstel 05 januari 2010 Agendapunt Onderwerp Gemeentelijke watertaken De raad wordt voorgesteld te besluiten: het bijgaande

Nadere informatie

Basisopleiding Riolering Module 1

Basisopleiding Riolering Module 1 Basisopleiding Riolering Module 1 Cursusboek Nieuwegein, 2013 w w w. w a t e r o p l e i d i n g e n. n l Stichting Wateropleidingen, augustus 2013 Groningenhaven 7 3433 PE Nieuwegein Versie 1.1 Niets

Nadere informatie

Berekening hwa-riool Oranjebuurt te Riel

Berekening hwa-riool Oranjebuurt te Riel Berekening hwa-riool Oranjebuurt te Riel Gemeente Goirle projectnr. 219713 revisie 3.0 12 juli 2010 Opdrachtgever Gemeente Goirle Afdeling Realisatie en beheer Postbus 17 5050 AA Goirle datum vrijgave

Nadere informatie

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe-

Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- Vallei & Eem Veluwe Oost Veluwe Noord WELL DRA Natuurlijk comfortabel -Visie op de afvalwaterketen in de regio Vallei en Veluwe- februari 2015 concept De aanpak handelingsperspectieven Ontwikkelingen maatschappij

Nadere informatie

Behorende bij: Raadsvoorstel ter vaststelling van het verbreed gemeentelijk rioleringsplan 5 (vgrp-5)

Behorende bij: Raadsvoorstel ter vaststelling van het verbreed gemeentelijk rioleringsplan 5 (vgrp-5) Behorende bij: Raadsvoorstel ter vaststelling van het verbreed gemeentelijk rioleringsplan 5 (vgrp-5) Datum: 7-8-2015 Onderwerpen 1. De na te streven afvoercapaciteit van de rioolstelsels; 2. De wijze

Nadere informatie

Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012

Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012 Themabijeenkomst Innovatie 8 november 2012 BEOORDELINGSGRONDSLAG VOOR AFVALWATERSYSTEMEN Hans Korving Witteveen+Bos Waar gaan we het over hebben? Motivatie Context Aanpak Zelf aan de slag Uitwerking grondslag

Nadere informatie

Visie Stichting RIONED. Waardevol stadswater slim realiseren

Visie Stichting RIONED. Waardevol stadswater slim realiseren Visie Stichting RIONED Waardevol stadswater slim realiseren Waardevol stadswater slim realiseren De aanpak van stadswater moet breder. Beschouw de omgeving, de functies, de vormgeving én de kwaliteit van

Nadere informatie

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2013 In het Bestuursakkoord Water (mei 2011) zijn afspraken gemaakt over onder andere het vergroten van de doelmatigheid in de waterketen.

Nadere informatie

Notitie. 1. Beleidskader Water

Notitie. 1. Beleidskader Water Notitie Ingenieursbureau Bezoekadres: Galvanistraat 15 Postadres: Postbus 6633 3002 AP Rotterdam Website: www.gw.rotterdam.nl Van: ir. A.H. Markus Kamer: 06.40 Europoint III Telefoon: (010) 4893361 Fax:

Nadere informatie

TOETSING VERBREED GRP

TOETSING VERBREED GRP Dit document beschrijft de toetsing van het verbreed GRP op hoofdlijnen. De toetsing is op volledigheid en niet op inhoud. Het is een hulpmiddel bij het maken van afspraken over het proces van het opstellen

Nadere informatie

12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort

12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort 12 Hemelwateruitlaat of riooloverstort 12.1 Inleiding Gemeenten hebben de taak om hemelwater en afvalwater in te zamelen. Het hemelwater wordt steeds vaker opgevangen in een separaat hemelwaterriool. Vanuit

Nadere informatie

17 mei 2011. Thema avond Gemeentelijk Rioolplan

17 mei 2011. Thema avond Gemeentelijk Rioolplan FLO/2011/8572 17 mei 2011 Thema avond Gemeentelijk Rioolplan Doel van het rioolstelsel: Volksgezondheid en milieu; Afvoer vuil water naar waterzuivering; Afvoer schoon regenwater. Wettelijke regels en

Nadere informatie

Dakbedekking en waterhuishouding - Hoe blauw zijn groene daken?

Dakbedekking en waterhuishouding - Hoe blauw zijn groene daken? Dakbedekking en waterhuishouding - Hoe blauw zijn groene daken? Kees Broks (STOWA), Harry van Luijtelaar (Stichting RIONED) Groene daken zijn hot, ook vanuit het oogpunt van stedelijk waterbeheer. Ze vangen

Nadere informatie

DSI regenwater infiltratie.

DSI regenwater infiltratie. DSI regenwater infiltratie. De adequate oplossing van een actueel probleem. Klimaatverandering. Het klimaat verandert. Met als gevolg een toename van de duur en frequentie van wateroverlast, verkeersonveiligheid

Nadere informatie

Samenvatting Gemeentelijk Rioleringsplan Wormerland. planperiode 2013 t/m 2017

Samenvatting Gemeentelijk Rioleringsplan Wormerland. planperiode 2013 t/m 2017 Samenvatting Gemeentelijk Rioleringsplan Wormerland planperiode 2013 t/m 2017 13 maart 2012 1.1 Inleiding De gemeente is wettelijk verplicht een Gemeentelijk Rioleringsplan (hierna te noemen: GRP) op te

Nadere informatie

1 Inleiding 3 1.1 Verantwoording 3 1.2 Opsteller en begeleidingscommissie 4 1.3 Leeswijzer 4

1 Inleiding 3 1.1 Verantwoording 3 1.2 Opsteller en begeleidingscommissie 4 1.3 Leeswijzer 4 Module C2200 Hydraulisch functioneren van regenwatervoorzieningen Inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Verantwoording 3 1.2 Opsteller en begeleidingscommissie 4 1.3 Leeswijzer 4 2 Kader en uitgangspunten 6 2.1 Systematiek

Nadere informatie

Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum

Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum Eigen -/ Keteninitiatief CO2 footprint Innovatie Kennis Centrum Versie: 0.0 Datum: 21-4-2015 Auteur: Vrijgave: M.J.A. Rijpert T. Crum 1 IKN (Innovatie Kenniscentrum Nederland) Copier is de initiatiefnemer

Nadere informatie

REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI

REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI REDUCTIE HYDRAULISCHE BELASTING RWZI Hans Korving Witteveen+Bos WAARSCHUWING Deze presentatie kan verrassende resultaten bevatten Waar gaan we het over hebben? Wat is de achtergrond? Historie en toekomst

Nadere informatie

Een slimme oplossing voor ecologisch watermanagement.

Een slimme oplossing voor ecologisch watermanagement. Een slimme oplossing voor ecologisch watermanagement. OVERHEID & PUBLIEKE DIENSTEN www.hydrorock.com Overheden en watermanagement Watermanagement in stedelijke gebieden is zeer actueel. Klimaatverandering

Nadere informatie

Waterschap Hunze en Aa s Ontvangen d.d.: Documentnummer: Raakvlak waterbeheer: ja/nee. gemeente Assen Verbouwing woning Venestraat 175 9402GM ASSEN

Waterschap Hunze en Aa s Ontvangen d.d.: Documentnummer: Raakvlak waterbeheer: ja/nee. gemeente Assen Verbouwing woning Venestraat 175 9402GM ASSEN Waterschap Hunze en Aa s Ontvangen d.d.: Documentnummer: Raakvlak waterbeheer: ja/nee gemeente Assen Verbouwing woning 9402GM ASSEN Algemeen Betrokkenheid waterschap Voor de verdere procedurele afhandeling

Nadere informatie

Bijlage 1: Afkortingen en begrippen

Bijlage 1: Afkortingen en begrippen Bijlage 1: Afkortingen en begrippen Afkortingen AWZI Zie RWZI BBB (v)brp CZV DWA DOB GRP HWA IBA KRW NBW NW4 BergBezinkBassin Zie toelichting in begrippenlijst bij bergbezinkbassin. (verbreed) BasisRioleringsPlan

Nadere informatie

Verbindend Water Lange termijn visie op de Waterketen

Verbindend Water Lange termijn visie op de Waterketen Verbindend Water Lange termijn visie op de Waterketen Een visie voor en door rijk, provincies, waterschappen, gemeenten en drinkwaterbedrijven 1 Verbinding en inspiratie De klimaatverandering, de vervanging

Nadere informatie

Verklarende factoren Lelystad Regiogemiddelde* Gemiddeld voor Nederland

Verklarende factoren Lelystad Regiogemiddelde* Gemiddeld voor Nederland Gemeenterapport Lelystad 2013 De Benchmark rioleringszorg is de landelijke prestatievergelijking waarmee gemeenten inzicht geven en krijgen in de kenmerken en prestaties van hun riolering(szorg). De cijfers

Nadere informatie

Module A3000 Samenwerking tussen gemeente en waterschap. Inhoud

Module A3000 Samenwerking tussen gemeente en waterschap. Inhoud Module A3000 Samenwerking tussen gemeente en waterschap Inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Verantwoording 3 1.2 Opsteller en begeleidingscommissie 4 1.3 Leeswijzer 4 2 Aspecten van een goede samenwerking 5 2.1 Inleiding

Nadere informatie

Tubbergen o. gemeente. Aan de gemeenteraad. Vergadering: 8 september 2014. Nummer: Tubbergen, 28 augustus 2014

Tubbergen o. gemeente. Aan de gemeenteraad. Vergadering: 8 september 2014. Nummer: Tubbergen, 28 augustus 2014 gemeente Tubbergen o Aan de gemeenteraad Vergadering: 8 september 2014 Nummer: 9A Tubbergen, 28 augustus 2014 Onderwerp: Vaststellen verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater. Samenvatting

Nadere informatie

Van Waterplan naar Watervisie

Van Waterplan naar Watervisie 22 oktober, Studiedag VVSG Van Waterplan naar Watervisie integraal waterbeleid in Nijmegen Jos van der Lint Waterservicepunt (WSP) www.waterbewust.nl Waalsprong 1996-2020 Dukenburg / Lindenholt 1965-1985

Nadere informatie

grondstof? Afvalwater als Energie winnen uit afvalwater Verwijderen van medicijnen en hergebruik van meststoffen Veel mogelijkheden

grondstof? Afvalwater als Energie winnen uit afvalwater Verwijderen van medicijnen en hergebruik van meststoffen Veel mogelijkheden Afvalwater als grondstof? Energie winnen uit afvalwater Om energie uit afvalwater te winnen wordt het water van het toilet, eventueel gemengd met groente en fruitafval, vergist. Daarvoor worden een vacuümsysteem,

Nadere informatie

MEMO. Sweerts de Landasstraat 50 6814 DG Arnhem 026 35 23 125 arnhem@buro-sro.nl www.buro-sro.nl. - Gemeente Gemert-Bakel

MEMO. Sweerts de Landasstraat 50 6814 DG Arnhem 026 35 23 125 arnhem@buro-sro.nl www.buro-sro.nl. - Gemeente Gemert-Bakel MEMO Aan: - Gemeente Gemert-Bakel Van: - Buro SRO Datum: - 20-11-2012 Onderwerp: - Watermemo De Hoef 16 Gemert Sweerts de Landasstraat 50 6814 DG Arnhem 026 35 23 125 arnhem@buro-sro.nl www.buro-sro.nl

Nadere informatie

Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming. Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen

Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming. Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen Blad 2 van 6 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Huidige situatie; wat is er al bereikt?... 4

Nadere informatie

Programma van de avond: vgrp 2015-2019 Inwonersbijeenkomst. Positie vgrp5 gemeentebeleid. Even voorstellen. Relaties met beleid / plannen

Programma van de avond: vgrp 2015-2019 Inwonersbijeenkomst. Positie vgrp5 gemeentebeleid. Even voorstellen. Relaties met beleid / plannen vgrp 2015-2019 Inwonersbijeenkomst 8 Januari 2015 19:45 20:00 20:05 20:15 22:00 Programma van de avond: Welkom en voorstelronde Toelichting doel bijeenkomst Wat is een vgrp? Gesprek met de inwoners adv

Nadere informatie

Samenwerken in de Waterketen

Samenwerken in de Waterketen Samenwerken in de Waterketen Presentatie voor de Raadscommissie van Menterwolde op 13 november 2008 H.Hoogeveen en H.Küpers (RioNoord) 1 Inhoud: Waterketen-ontwikkelingen Voorstel RioNoord Voordelen van

Nadere informatie

Notitie. Visiedocument GRP/BRP Brummen. 1 Inleiding - 15.004012 -

Notitie. Visiedocument GRP/BRP Brummen. 1 Inleiding - 15.004012 - Notitie Contactpersoon Gwendolijn Vugs Datum 1 mei 2015 Kenmerk N001-1229319GBV-avd-V02-NL Visiedocument GRP/BRP Brummen 1 Inleiding Het huidig Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) van de gemeente Brummen

Nadere informatie

U heeft een watertoets uitgevoerd op de website http://www.dewatertoets.nl//. Op basis van deze toets volgt u de normale procedure.

U heeft een watertoets uitgevoerd op de website http://www.dewatertoets.nl//. Op basis van deze toets volgt u de normale procedure. datum 31-3-2014 dossiercode 20140331-63-8729 Geachte heer/mevrouw Jeroen Overbeek, U heeft een watertoets uitgevoerd op de website http://www.dewatertoets.nl//. Op basis van deze toets volgt u de normale

Nadere informatie

Team stedelijk water B01035.700604

Team stedelijk water B01035.700604 WATERPARAGRAAF Onderwerp: Centrumplan Vroomshoop 's-hertogenbosch, 31 maart 2009 Van: M.J.C. Kerkhof Jonkman ARCADIS NEDERLAND BV Het Rietveld 59a Postbus 673 7300 AR Apeldoorn Tel 055 5815 999 Fax 055

Nadere informatie

Sjoerd van de Venne. De Digitale Watertoets Verzonden: dinsdag 23 juni 201512:55

Sjoerd van de Venne. De Digitale Watertoets <noreply@dewatertoets.nl> Verzonden: dinsdag 23 juni 201512:55 Sjoerd van de Venne Van: De Digitale Watertoets Verzonden: dinsdag 23 juni 201512:55 Aan: Sjoerd van de Venne Onderwerp: Bevestiging van de Watertoets : 20150623-58-11153 Bijlagen:

Nadere informatie

Sjoerd van de Venne. De Digitale Watertoets [noreply@dewatertoets.nl] Verzonden: maandag 30 juni 2014 13:51 Aan: Van:

Sjoerd van de Venne. De Digitale Watertoets [noreply@dewatertoets.nl] Verzonden: maandag 30 juni 2014 13:51 Aan: Van: Sjoerd van de Venne Van: De Digitale Watertoets [noreply@dewatertoets.nl] Verzonden: maandag 30 juni 2014 13:51 Aan: Sjoerd van de Venne Onderwerp: Bevestiging van de Watertoets : 20140630-58-9228 Bijlagen:

Nadere informatie

Toelichting Watertoets

Toelichting Watertoets Toelichting Watertoets Zorgboerderij Schoolstraat te Dongen projectnr. 203471 revisie 00 21 januari 2010 Opdrachtgever Vieya T.a.v. de heer J.W. Revet Postbus 134 5100 AC Dongen datum vrijgave beschrijving

Nadere informatie

WATERPARAGRAAF SLAAKDAM 2A DE HEEN (STEENBERGEN)

WATERPARAGRAAF SLAAKDAM 2A DE HEEN (STEENBERGEN) 318827_1331028363790_waterparagraaf_slaakdam_2_S_BEM1201217_1.pdf *BEM1201217* BEM1201217 gemeente Steenbergen Behoort bij beschikking d.d 22-01-2013 nr.(s) MYZ12000090 Omgevingsmanager WATERPARAGRAAF

Nadere informatie

Voorontwerp infiltratievoorzieningen en RWA- leidingen

Voorontwerp infiltratievoorzieningen en RWA- leidingen MEMO Aan Van Kopie Dossier Project Betreft : Woningstichting Barneveld : Wolter Tijssen : Wouter Woortman : B4699-03-004 : Watertoets : Voorontwerp waterhuishouding Ons kenmerk : WA-LW20090339 Datum :

Nadere informatie

1) Gaat het om een ruimtelijk plan dat uitsluitend een functiewijziging van bestaande bebouwing inhoudt? nee

1) Gaat het om een ruimtelijk plan dat uitsluitend een functiewijziging van bestaande bebouwing inhoudt? nee datum 16-5-2013 dossiercode 20130516-34-6989 Tekenen: Heeft u een beperkingsgebied geraakt? Welke gemeente omvat het grootste deel van het door u getekende plangebied? Winsum Vragen: 1) Gaat het om een

Nadere informatie

Watertoets De Cuyp, Enkhuizen

Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Definitief Bouwfonds Ontwikkeling Grontmij Nederland B.V. Alkmaar, 6 april 2009 Verantwoording Titel : Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Subtitel : Projectnummer : 275039 Referentienummer

Nadere informatie

Zoals aangegeven zijn de gemeente Lelystad en het havenbedrijf Amsterdam de ontwikkelaars van het bedrijventerrein.

Zoals aangegeven zijn de gemeente Lelystad en het havenbedrijf Amsterdam de ontwikkelaars van het bedrijventerrein. Notitie Contactpersoon Jeroen Lasonder Datum 24 mei 2013 Kenmerk N008-1213242JLO-gdj-V022 Flevokust: Watertoets 1 Inleiding De gemeente Lelystad en Havenbedrijf Amsterdam ontwikkelen samen bedrijventerrein

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2015 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder

Nadere informatie

GRP 2014-2018 Gemeente Tynaarlo. Naar een nieuw gemeentelijk rioleringsplan.

GRP 2014-2018 Gemeente Tynaarlo. Naar een nieuw gemeentelijk rioleringsplan. GRP 2014-2018 Gemeente Tynaarlo Naar een nieuw gemeentelijk rioleringsplan. Landelijk beleid en ontwikkelingen Gemeentelijke zorgplicht watertaken: Zorgen voor een doelmatige inzameling en een doelmatig

Nadere informatie

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015 Bestuursrapportage 204 Vechtstromen Versie 24 november 205 Deze rapportage bevat een overzicht op hoofdlijnen van de voortgang van de uitvoering van het waterbeleid en dient als basis voor jaarlijks bestuurlijk

Nadere informatie

In de directe omgeving van de Ir. Molsweg is geen oppervlaktewater aanwezig.

In de directe omgeving van de Ir. Molsweg is geen oppervlaktewater aanwezig. Waterparagraaf Algemeen Huidige situatie De Ir. Molsweg tussen de Pleijweg en de Nieland bestaat uit een enkele rijbaan met twee rijstroken. Via een rotonde sluit de Ir. Molsweg aan op de Nieland. De rijbaan

Nadere informatie

EEN BODEM VOOR WATER

EEN BODEM VOOR WATER EEN BODEM VOOR WATER Hemel en grondwaterbeleid Breda 2011 RWZI De gemeente is verantwoordelijk voor de afvoer van afvalwater naar de rioolwaterzuivering (RWZI: een soort wasmachine voor water). RWZI De

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over afkoppelen

Veelgestelde vragen over afkoppelen 1 Veelgestelde vragen over afkoppelen Inhoudsopgave 1. Wat is afkoppelen?... 2 2. Waarom afkoppelen?... 2 3. Afkoppelen, hoe werkt dat?... 3 4. Wanneer wordt mijn straat afgekoppeld?... 3 5. Welk beleid

Nadere informatie

Aanvraag rioolvergunning

Aanvraag rioolvergunning Aanvraag rioolvergunning Persoonlijke gegevens Vul hier uw persoonlijke gegevens in. De aanvrager moet de eigenaar zijn Voorletters Tussenvoegsels Naam Straatnaam en huisnummer Postcode Woonplaats Telefoonnummer

Nadere informatie

Betreft Voorstel gedifferentieerde rioolheffing op basis van WOZ-waarde en type object

Betreft Voorstel gedifferentieerde rioolheffing op basis van WOZ-waarde en type object Notitie Referentienummer Datum Kenmerk 21 augustus 2012 314119 Betreft Voorstel gedifferentieerde rioolheffing op basis van WOZ-waarde en type object 1 Inleiding Eind 2011 is de rioolheffing opnieuw berekend

Nadere informatie

Raadsvoorstel Reg. nr : 1010217 Ag nr. : Datum : 18-05-10

Raadsvoorstel Reg. nr : 1010217 Ag nr. : Datum : 18-05-10 Ag nr. : Onderwerp Verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater Status besluitvormend Voorstel 1. Vast te stellen de Verordening op de afvoer van hemelwater en grondwater; 2. De kosten van het

Nadere informatie

Doelmatig beheer waterketen samenvatting-

Doelmatig beheer waterketen samenvatting- euro/jaar Doelmatig beheer keten samenvatting- -eindrapport commissie feitenonderzoek- 200 Drinkprijs, rioolrecht en zuiveringsheffing gecorrigeerd voor belastingen en kostendekkendheid (prijspeil 2009)

Nadere informatie

Basisopleiding Riolering Module 2

Basisopleiding Riolering Module 2 Basisopleiding Riolering Module 2 Cursusboek Nieuwegein, 2012 w w w. w a t e r o p l e i d i n g e n. n l Stichting Wateropleidingen, november 2012 Groningenhaven 7 3433 PE Nieuwegein Versie 5.1 Niets

Nadere informatie

150 Doel en status Leidraad riolering Gaat over hoe u de Leidraad riolering kunt gebruiken en over de status van de informatie.

150 Doel en status Leidraad riolering Gaat over hoe u de Leidraad riolering kunt gebruiken en over de status van de informatie. 200 Inhoudsopgave 100 Voorwoord Voorwoord van de voorzitter van Stichting RIONED en de minister van VROM. 200 Inhoudsopgave Geeft een overzicht en omschrijving van de modules. 150 Doel en status Leidraad

Nadere informatie

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen

Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Voortgang en resultaat aanpak afvalwaterketen Stand van zaken voorjaar 2014 In het Bestuursakkoord Water (mei 2011) zijn afspraken gemaakt over onder andere het vergroten van de doelmatigheid in de waterketen.

Nadere informatie

Stedelijke Wateropgave

Stedelijke Wateropgave Stedelijke Wateropgave Vergelijking normen voor water op straat en inundatie Stichting RIONED Voorwoord Er is een norm voor het optreden van water op straat in relatie tot de capaciteit van de riolering

Nadere informatie

Raadsvergadering : 20 juni 2011 Agendanr. 13

Raadsvergadering : 20 juni 2011 Agendanr. 13 Raadsvergadering : 20 juni 2011 Agendanr. 13 Voorstelnr. : R 6837 Onderwerp : Gemeentelijk Rioleringsplan 2010-2015 Stadskanaal, 1 juni 2011 Beslispunten 1. Het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2010-2015

Nadere informatie

BERGBEZINKBASSIN (BBB) WEERSELO

BERGBEZINKBASSIN (BBB) WEERSELO BERGBEZINKBASSIN (BBB) WEERSELO INHOUDSOPGAVE - AANLEIDING - HUIDIGE SITUATIE - GEVOLGEN RIOOLOVERSTORT - OVERSTORTREDUCTIE - BERGING EN BEZINKING OVERTOLLIG RIOOLWATER - WERKING BBB - WERKING (schematisch)

Nadere informatie

Afkoppelen hemelwater. Oude Pastoriebuurt. Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015

Afkoppelen hemelwater. Oude Pastoriebuurt. Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015 Afkoppelen hemelwater Oude Pastoriebuurt Auteur(s): Dhr. T. van den Kerkhof Dhr. R. Thijssen 04-09 - 2015 Opening - welkom Ton van den Kerkhof Projectleider Roy Thijssen Adviseur riolering en water Luuk

Nadere informatie

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s In vogelvlucht Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s watersysteem De afvalwaterketen Wij beschouwen de afvalwaterketen als één geheel,

Nadere informatie

Waterparagraaf Melkveebedrijf M.C.M. Sieben, Witte Plakdijk 6 Ospel

Waterparagraaf Melkveebedrijf M.C.M. Sieben, Witte Plakdijk 6 Ospel Waterparagraaf Melkveebedrijf M.C.M. Sieben, Witte Plakdijk 6 Ospel De heer M.C.M. Sieben is voornemens een nieuwe rundveestal op te richten op het perceel, kadastraal bekend als gemeente Nederweert, sectie

Nadere informatie

Waterparagraaf. Opdrachtgever. Groenstraat 2, Sprundel. De heer C.J.M. Lazeroms Groenstraat 2 4714 SK Sprundel

Waterparagraaf. Opdrachtgever. Groenstraat 2, Sprundel. De heer C.J.M. Lazeroms Groenstraat 2 4714 SK Sprundel Waterparagraaf Groenstraat 2, Sprundel projectnr. 166718 revisie 00 20 oktober 2006 Opdrachtgever De heer C.J.M. Lazeroms Groenstraat 2 4714 SK Sprundel datum vrijgave beschrijving revisie 00 goedkeuring

Nadere informatie

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 Archimedesweg 1 CORSA nummer: 14.48265 postadres: versie: Definitief postbus 156 auteur: Irene van der Stap 2300 AD Leiden oplage: Digitaal telefoon (071) 3 063

Nadere informatie

DE KLIMAATBESTENDIGE STAD: INRICHTING IN DE PRAKTIJK. Kosten en baten van inrichting. Wiebe Bakker november 2015

DE KLIMAATBESTENDIGE STAD: INRICHTING IN DE PRAKTIJK. Kosten en baten van inrichting. Wiebe Bakker november 2015 DE KLIMAATBESTENDIGE STAD: INRICHTING IN DE PRAKTIJK Kosten en baten van inrichting Wiebe Bakker november 2015 Waar is nog behoefte aan? Keuze bij inrichting openbare ruimte + riolering: traditioneel of

Nadere informatie

Integraal Waterplan Haarlem. Erhard Föllmi afd. OGV/SZ 17 sept. 2014

Integraal Waterplan Haarlem. Erhard Föllmi afd. OGV/SZ 17 sept. 2014 Integraal Waterplan Haarlem Erhard Föllmi afd. OGV/SZ 17 sept. 2014 Inhoud presentatie 1. Enkele begrippen 2. Waterplan Haarlem Aanleiding en doel Gerealiseerde maatregelen Actualisatie Geplande maatregelen

Nadere informatie

Projectnummer 111769 Bedrijventerrein Smilde aspect Water"

Projectnummer 111769 Bedrijventerrein Smilde aspect Water Memo Ter attentie van Gemeente Midden-Drenthe Datum 4 december 2012 Opgesteld door Maarten van Vierssen Projectnummer 111769 Onderwerp Bedrijventerrein Smilde aspect Water" In deze memo zijn de watertoetsen

Nadere informatie

0-meting rioolbeheer Beschrijving methodiek 10 juni 2013, Jeroen Niezen en Dries Jansma

0-meting rioolbeheer Beschrijving methodiek 10 juni 2013, Jeroen Niezen en Dries Jansma 0-meting rioolbeheer Beschrijving methodiek 10 juni 2013, Jeroen Niezen en Dries Jansma Informatie over deze aanpak? Jeroen Niezen, 06-30717435, j.niezen@groningergemeenten.nl Hans de Vries, 06-52051319,

Nadere informatie

Voorstel aan : Gemeenteraad van 14 december 2009 Door tussenkomst

Voorstel aan : Gemeenteraad van 14 december 2009 Door tussenkomst Voorstel aan : Gemeenteraad van 14 december 2009 Door tussenkomst van Nummer : : Raadscommissie van 2 december 2009 Onderwerp : Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2010-2014 Bijlage(n) : 1. Gemeentelijk

Nadere informatie

BIJLAGE 5: WATER- EN RIOLERINGSPLAN

BIJLAGE 5: WATER- EN RIOLERINGSPLAN BIJLAGE 5: WATER- EN RIOLERINGSPLAN INTERNE NOTITIE voor: Gemeente Cuijk, Waterschap Aa en Maas van: Erik van Grunsven telefoon: afdeling: Ruimtelijk Beheer onderwerp: hemelwater de Valuwe datum: 22-december-2011herzien

Nadere informatie

Water in Bebouwd gebied

Water in Bebouwd gebied Presentatie 20-06 - 2007 1 Water in Bebouwd gebied (relatie gemeente en waterschap) Judith Calmeyer Meijburg-Van Reekum Wat wil ik u vertellen? 2 Status Quo Aa en Maas De stip op de horizon Voorbeeld Geerpark

Nadere informatie

Notitie. Watertoets Westkanaalweg Ter Aar. 1 Inleiding. 1.1 Aanleiding. 1.2 Procedure

Notitie. Watertoets Westkanaalweg Ter Aar. 1 Inleiding. 1.1 Aanleiding. 1.2 Procedure Notitie Contactpersoon mw. ing. M. (Megan) Bijl Datum 22 september 2008 Kenmerk N001-4586492MBY-efm-V01-NL 1 Inleiding 1.1 Aanleiding Matrix Bouw is voornemens langs de Westkanaalweg in Ter Aar woningen,

Nadere informatie

Het WC². Riolering in de niet zo verre toekomst. Marije Stronks

Het WC². Riolering in de niet zo verre toekomst. Marije Stronks Het WC² Riolering in de niet zo verre toekomst Marije Stronks Ergens in Nederland in de niet zo verre toekomst in een Water Controle Centre (WC² ) verschijnt een venster voor één van de dienstdoende tacerators

Nadere informatie

Stichting RIONED Gezondheidsaspecten Water op Straat

Stichting RIONED Gezondheidsaspecten Water op Straat Stichting RIONED Gezondheidsaspecten Water op Straat 2010 Stichting RIONED Deze uitgave is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. Niettemin aanvaarden de samen stellers en de uitgever geen enkele

Nadere informatie

50 jaar Water in de Stad

50 jaar Water in de Stad 50 jaar Water in de Stad Govert D. Geldof Geldof c.s. & DTU Lyngby Je moet het verleden kennen om het heden te begrijpen en de toekomst vorm te geven, stelde iemand ooit. Dit artikel gaat over het stedelijke

Nadere informatie

Rioleringsplan. Plan Mölnbekke te Ootmarsum. Projectnummer: 2653. Opdrachtgever: Lintmolenbeek B.V. In opdracht van: Lintmolenbeek B.V.

Rioleringsplan. Plan Mölnbekke te Ootmarsum. Projectnummer: 2653. Opdrachtgever: Lintmolenbeek B.V. In opdracht van: Lintmolenbeek B.V. Rioleringsplan Plan Mölnbekke te Ootmarsum Projectnummer: 2653 Opdrachtgever: Lintmolenbeek B.V. In opdracht van: Lintmolenbeek B.V. Postbus 66 7630 AB Ootmarsum Status Concept Opgesteld door: Dhr. H.

Nadere informatie

Forum relinen 2014. "Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid" Huidige situatie. Opbouw. Visitatiecommissie.

Forum relinen 2014. Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid Huidige situatie. Opbouw. Visitatiecommissie. Forum Relinen & Rioolbeheer 2014 Datum: 20 november 2014 in Hotel Vianen Organisatie: Stichting Kenniscentrum Rioolrenovaties "Renoveren als instrument voor verbeteren doelmatigheid" Wat is doelmatigheid?

Nadere informatie

Rioolnotitie Bouw en woonrijpmaken Woningbouwlocatie Brinkersweide te Rhenen

Rioolnotitie Bouw en woonrijpmaken Woningbouwlocatie Brinkersweide te Rhenen Rioolnotitie Rioolnotitie Kenmerk : RL14IV673 Datum : 10 augustus 2015 Versie : Definitief Auteur : A. van der Stelt Controle : F. Hazen 2 Rioolnotitie Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 3 1. Uitgangspunten...

Nadere informatie

Info-avond Riolerings- en wegeniswerken DOM-270/11/216-Z Borstekouterstraat - Fonteinstraat. Afkoppelingswerken op perceelsniveau

Info-avond Riolerings- en wegeniswerken DOM-270/11/216-Z Borstekouterstraat - Fonteinstraat. Afkoppelingswerken op perceelsniveau Info-avond Riolerings- en wegeniswerken DOM-270/11/216-Z Borstekouterstraat - Fonteinstraat Afkoppelingswerken op perceelsniveau 1 Toelichting afkoppelen Wat is scheiden en afkoppelen? Waarom scheiden?

Nadere informatie

Beleidsregels 'Compensatie verhardingstoename' en 'Alternatieve vormen van waterberging'

Beleidsregels 'Compensatie verhardingstoename' en 'Alternatieve vormen van waterberging' Beleidsregels 'Compensatie verhardingstoename' en 'Alternatieve vormen van waterberging' Auteurs K.S. Bruin-Baerts Registratienummer 14.38137 Versie 9 Status Ontwerp Afdeling Watersystemen Beleidsregels

Nadere informatie

(concept) RIOLERINGSNOTA WETTERSKIP FRYSLÂN

(concept) RIOLERINGSNOTA WETTERSKIP FRYSLÂN (concept) RIOLERINGSNOTA WETTERSKIP FRYSLÂN Leeuwarden, september 2008 Wetterskip Fryslân Postbus 36, 8900 AA Leeuwarden Telefoon 058 292 22 22 Fax: 058 292 22 22 Wetterskip Fryslân, Rioleringsnota Inhoudsopgave

Nadere informatie

E richard.wilbrink@mwhglobal.com Van. Advies toekomstige hemelwaterberging en afvoer

E richard.wilbrink@mwhglobal.com Van. Advies toekomstige hemelwaterberging en afvoer Aan Gemeente Maassluis Behandeld door Richard Wilbrink T.a.v. De heer E. Zeeman E richard.wilbrink@mwhglobal.com Van Richard Wilbrink MSc. T 015-7511854 Betreft Voorbereidende onderzoeken winkelcentrum

Nadere informatie

Raming totaalproject: 6.277.804 EUR

Raming totaalproject: 6.277.804 EUR Project gemeente Schelle: Wegen- en rioleringsproject Steenwinkelstraat, Tuinlei, Hulstlei, A. Rodenbachplaats en Hoge Weg - Aanleg gescheiden riolering en wegenis - Status ontwerpfase - Raming totaalproject:

Nadere informatie

datum 27-2-2016 dossiercode 20160227-4-12526 Geachte heer / mevrouw R.G. Zuidema,

datum 27-2-2016 dossiercode 20160227-4-12526 Geachte heer / mevrouw R.G. Zuidema, datum 27-2-2016 dossiercode 20160227-4-12526 Geachte heer / mevrouw R.G. Zuidema, U heeft een watertoets uitgevoerd op de website http://www.dewatertoets.nl//. Op basis van deze toets volgt u de korte

Nadere informatie

Verbindend Water. Langetermijnvisie Waterketen

Verbindend Water. Langetermijnvisie Waterketen Verbindend Water Langetermijnvisie Waterketen Verbindend Water Langetermijnvisie Waterketen Een visie voor en door rijk, provincies, waterschappen, gemeenten en drinkwaterbedrijven Langetermijnvisie Waterketen

Nadere informatie

Afkoppelplan Gemeente Heemstede

Afkoppelplan Gemeente Heemstede Afkoppelplan Gemeente Heemstede Afkoppelplan Gemeente Heemstede Auteur: ing. C.L. te Beest Afdeling Voorbereiding Openbare Ruimte Versie: definitief Datum: December 2010 Bron foto s voorpagina: BvBeeld/Stichting

Nadere informatie

Waterparagraaf. Perron 073 Den Bosch. ing. J.A. Wemekamp. Definitief. Auteur

Waterparagraaf. Perron 073 Den Bosch. ing. J.A. Wemekamp. Definitief. Auteur Waterparagraaf Perron 073 Den Bosch Auteur ing. J.A. Wemekamp Verificatie ing. L. Dielen Autorisatie ing. L. Dielen Datum 27 februari 2014 Versie 1.0 Status Definitief Heijmans Integrale Projecten B.V.

Nadere informatie

Afval en afvalwater: wat kunnen we leren van het verleden? Jeroen Langeveld, TU Delft

Afval en afvalwater: wat kunnen we leren van het verleden? Jeroen Langeveld, TU Delft Afval en afvalwater: wat kunnen we leren van het verleden? Jeroen Langeveld, TU Delft Afvalverwerking in NL: een succesnummer! Vast vuil problematiek opgelost Verwaarding al lang op agenda! Bron- versus

Nadere informatie

Waterparagraaf Heistraat Zoom

Waterparagraaf Heistraat Zoom Waterparagraaf Heistraat Zoom In Zeelst aan de Heistraat is een ontwikkeling gepland. Voor deze ontwikkeling dient een omgevingsvergunning te worden opgesteld waarvan deze waterparagraaf onderdeel uit

Nadere informatie

Feiten over de riolering

Feiten over de riolering Feiten over de riolering Prestaties Middelen en mensen Samenhangen Schaalverschillen Doeltreffendheid en doelmatigheid Stichting RIONED, februari 21 T.b.v. het feitenonderzoek in het kader van doelmatig

Nadere informatie

Rioleringsproject Oostendse Steenweg, tussen Blankenbergse Steenweg en Tempelhof Hendrik Waelputstraat (gedeelte) Rustenburgstraat (gedeelte)

Rioleringsproject Oostendse Steenweg, tussen Blankenbergse Steenweg en Tempelhof Hendrik Waelputstraat (gedeelte) Rustenburgstraat (gedeelte) Rioleringsproject Oostendse Steenweg, tussen Blankenbergse Steenweg en Tempelhof Hendrik Waelputstraat (gedeelte) Rustenburgstraat (gedeelte) Infomoment 24 maart 2016 Buurtcentrum De Dijk, Blankenbergse

Nadere informatie

33.116 m2 Toename verharding in plangebied: 350 m2 Het plangebied ligt in:

33.116 m2 Toename verharding in plangebied: 350 m2 Het plangebied ligt in: Digitale watertoets: Code: 20101212-33-2805 Datum: 2010-12-12 Waterschap kenmerk: IN2010-5379 W. Heijnen STANDAARD WATERPARAGRAAF PLAN: Schapenhouderij Holtstraat 44 (Mts. Plas) te Weerdinge Algemene projectgegevens:

Nadere informatie