Bent u volledig in control betreffende alle risico s waar u aan bent bloot gesteld?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bent u volledig in control betreffende alle risico s waar u aan bent bloot gesteld?"

Transcriptie

1 EXPERT SHEET Bent u volledig in control betreffende alle risico s waar u aan bent bloot gesteld? Risicobeheer Vanuit een Treasury achtergrond wordt gepromoot om organisatiebreed een Treasury breed risicomanagement in te steken, dit op te nemen in de bedrijfspolicies en hier integraal uitvoering aan te geven. Vanuit solide risicomanagementpolicies en -processen, kan een focus aangebracht worden naar de core business en de daarmee gepaard gaande financiële en en Treasury Support & Planning. Meerdere onderverdelingen zijn denkbaar. Vanuit het standaard organisatieproces heeft een onderneming met meerdere Treasury gerelateerde risico s te maken. De meest relevante zijn: 1. Kredietrisico; 2. Valutarisico; 3. Verzekeringsrisico; 4. Renterisico; 5. Liquiditeitsrisico; 6. Marktrisico strategische risico s. De Treasury organisatie van een onderneming kan uit verscheidene disciplines bestaan. Een onderverdeling zou kunnen zijn: Banking Operations, Cash Management & Investment, Credit & Collections, Corporate Finance, Risk Management, Asset Management Deze Expert Sheet is een uitgave van 3MMA Consulting

2 Kredietrisico Internationale ondernemingen zijn onderhevig aan kredietrisico binnen alle bedrijfssegmenten. Nog meer dan voorheen bestaat in de huidige financiële situatie het risico dat een tegenpartij of de bank van die tegenpartij niet aan haar contractuele verplichtingen kan voldoen. Bedrijven moeten nu juist het hoofd bieden aan deze kredietrisico s. Van deze kredietrisico s moet men zich binnen de gehele financiële organisatie bewust zijn. Hiermee dient men te voorkomen dat er buitensporige afschrijvingen plaats zullen vinden. Door het inzetten van controles en het inhuren van professionele kennis kan men dit risico verder minimaliseren. het totale bedrag van oplopende kosten, commissies, claims en onkosten welke voortkomen uit contractgerelateerde verplichtingen en ten tweede de uiteindelijke uitkering van dergelijke bedragen. 3MMA Consulting kan de huidige verzekeringsrisico s doornemen, waarbij wordt vastgesteld of de bestaande verzekerings- en risicoprogramma s afgestemd zijn en anticiperen op de nieuwe en vaak verborgen risico s waar bedrijven mee geconfronteerd worden, zoals omgevingsrisico s, exploitatierisico, wet- en regelgeving, politieke risico s, productaansprakelijkheid, CAR, verwachte afschrijvingen, onderbreking van de bedrijfsuitoefening, sabotage en terrorisme. Valutarisico Internationale organisaties kunnen hoog oplopende blootstelling aan valutarisico ondervinden. Hierdoor kan de stroom van inkomende gelden in gedrang komen. Risicomanagement speelt hierin een belangrijke rol, aangezien dit direct invloed heeft op de winstgevendheid. De benadering van het strategisch management van deze risico s kan een wezenlijk onderdeel zijn en kan daarnaast invloed hebben op de shareholdersvalue, hetgeen de visie van de aandeelhouders kan beïnvloeden. Onderstaande risico s worden hierbij onderscheiden: Translatierisico is de invloed op de activa en passiva, welke wordt beïnvloed door verandering in de reguliere wisselkoersverschillen van de verschillende dochtermaatschappijen ten opzichte van de thuismarkt van de holding. Indien de waarde van de betrokken valuta verandert, verandert ook de waarde van hun activa, en dit heeft voornamelijk invloed op de fysieke bezittingen met een hoge boekwaarde, waardoor dit van grote invloed is op het netto vermogen en/of het aandelenkapitaal. Transactierisico ontstaat door in- of verkoop van valuta s en de waardeveranderingen op de internationale financiële markten. Verzekeringsrisico Verzekeringsrisico ontstaat door de onzekerheid van ten eerste 2

3 Renterisico Een risicostrategie en een duidelijk risicobeleid zijn noodzakelijk om in de toekomst financieel gezond te blijven. Fluctuaties kunnen de winstcijfers en de investeringsmogelijkheden zowel positief als negatief beïnvloeden. Naast het bedrijfsresultaat kunnen rentefluctuaties tevens een significante invloed hebben op de liquiditeitspositie van de onderneming. Door een actief risicobeleid te voeren, bijvoorbeeld door derivaten en afgeleide producten, naast actief balance sheet management, kunnen renterisico s worden beperkt. Renteproducten en risicomanagement zijn inherent aan de financieringsstructuur geldend voor de onderneming. Door hedging kan het financiële risico verminderd worden en heeft men derhalve een minder grote eigen vermogen buffer nodig om de financiële positie veilig te stellen. Het zorgt dus voor een grotere capaciteit vreemd vermogen. Er zal altijd naar de financieringsstructuur gekeken worden om te bepalen wat de financiële behoeftes zijn en hoeveel risicotolerantie voor een organisatie acceptabel is. Het gebruik van hedging instrumenten behoeft per definitie niet tot het gewenste resultaat te leiden. Om deze op een juiste wijze in te kunnen zetten, moet de organisatie in eerste instantie de juiste doelen vaststellen. Tevens moet helder zijn welke risico s de organisatie loopt en hoe daarmee omgegaan dient te worden. Risicomanagement houdt ook in dat de organisatie vaststelt hoeveel risico zij aan wil gaan en in welke mate het aangaan van risico s geoorloofd is (Treasury Statuut). Marktrisico De ontwikkeling van marktprijzen is soms onvoorspelbaar. Bij veel bedrijven kan de productie niet perfect op de leverancierscontracten worden afgestemd. Bovendien beïnvloeden vele factoren continu de vraag, het aanbod en de prijsstelling, waardoor dit soms moeilijk te voorspellen is. Dit bepaalt echter wel het marktrisico. Er zijn hiervoor verschillende methodes ontwikkeld zoals bijvoorbeeld de Value at Risk (VaR) en Cash Flow at Risk (CFaR). Daarnaast worden nauwkeurig beschreven richtlijnen voor de uitvoering van de handelsactiviteiten uitgevoerd en een reeks van fysieke en financiële contracten ingesteld. Echter, ondanks de aanwezigheid van dergelijke methodes, kan dit toch leiden tot negatieve exposure. Het is belangrijk dat de voornaamste elementen in het marktrisicomanagement zijn vastgelegd als zodanig de negatieve uitkomst te minimaliseren. Om al deze risico s van de organisatie in kaart te brengen, te beoordelen, aan te dragen en verbeteringen in te voeren, kan een extern adviseur worden aangetrokken om na te gaan waar deze Treasury brede risico s liggen. Hieraan kan dan op dusdanige wijze vorm worden gegeven en gedirigeerd worden, dat deze acceptabel zijn binnen het bedrijfsprofiel van de onderneming. Reden hiertoe kan zijn dat niet alle expertise intern voorhanden is of dat verder inzicht van buitenaf gewenst is. 3MMA Consulting kan hierin ondersteuning geven. Hieronder wordt aangegeven waar naar gekeken wordt en hoe dit vorm wordt gegeven. De aangegane hedging verplichtingen moeten uiteraard op effectiviteit worden beoordeeld en procedureel juist worden ingevoerd en toegepast. Liquiditeitsrisico In het algemeen zal een bedrijf met hoge schuldenlast kijken naar het minimaliseren van de overtollige liquiditeiten. Veel bedrijven proberen dit te ondervangen door de invoering van cash concentration technieken, waardoor een flexibele funding kan worden bewerkstelligd. Hierdoor kunnen de korte termijn schulden worden geminimaliseerd. In het bedrijfsbeleid zullen deze aspecten onderschreven moeten worden en aan de orde moeten worden gesteld, waarbij ook de belegging van de overtollige gelden. 3

4 Wat zijn de mogelijkheden en kaders binnen het risicomanagement? Er zijn verscheidene componenten die interessant zijn binnen het Treasury-brede risicomanagement binnen organisaties. Deze componenten zijn: het identificeren en kwalificeren van de risico s; het onderzoeken om de inconsistenties en de verschillen, zowel intern als ook met de markt, aan het licht te brengen; het weergeven van de inconsistenties en de verschillen van de op de praktijk gerichte huidige situatie van de Treasury policies en processen, met daarbij de aanbevelingen voor verkleining van de inconsistenties en de verschillen; de ontwikkeling van het conceptueel ontwerp voor controls- en rapportageplatformen. Een mogelijke projectscope zou een high-level onderzoek kunnen bevatten naar de huidige status van compliance zaken, inclusief interne audit aanbevelingen, benodigdheden rond wet- en regelgeving, Internationale Financiële Rapportage Standaarden (IFRS)/Financial Accounting Standards Board (FASB)/ Sarbanes- Oxley Act (SOX) en corporate governance aangelegenheden. Kennisoverdracht is een element, waar externe en interne staf gezamenlijk aan kunnen werken door het gehele proces van risicomanagement en risicominimalisatie heen. Risicomanagement Risicomanagement wordt steeds belangrijker. Risicomanagement dient te worden toegepast op alle aspecten binnen de bedrijfsvoering. Alle risicogebieden die wij verder in dit document beschrijven, dienen binnen het risicokader belicht te worden en men dient binnen een risico-overweging een besluit te nemen hoe hier mee om te gaan. Hoe verhouden deze risico s zich ten opzichte van het bedrijfsresultaat, de continuïteit van de organisatie en de te realiseren doelstellingen? In financieel roerige tijden, krijgen meer en meer organisaties te maken met risicomanagement. Gedefinieerd dient te worden, hoe de financieel manager dit onderwerp pragmatisch aanpakt. Wat daarbij op het rader gehouden dient te worden, is dat het binnen risicomanagement niet zozeer gaat om het voldoen aan de regels, maar om het voorkomen van verrassingen. Wil men hieromheen een systeem en procedures opzetten, dan wordt al snel naar de CFO of de financiële manager gekeken. Deze moet inhoud geven aan dit nieuwe begrip. Na compliance gedreven risicoanalyses is nu de vraag of risicomanagement daadwerkelijk iets kan opleveren. Men dient zich te realiseren dat niet elk risico bedreigend is voor de organisatie en dat tevens maatregelen om deze risico s op te vangen niet altijd wenselijk zijn. Er zijn derhalve verscheidene opties om deze risico s te benaderen: Elimineren (risicovermijding; bronbestrijding ). Risicodragende activiteiten worden gestopt. Verminderen (risicoreductie; schadebeperking ). De risico s worden verminderd door technische, organisatorische en/of gedragsbeïnvloedende maatregelen. Zelf dragen. De risico s blijven zoals ze zijn. Onbewust, omdat een risico niet wordt onderkend. Bewust, omdat besloten is geen maatregelen te nemen. Overdragen (risicoverplaatsing). De risico s worden (geheel of ten dele) afgewenteld op een andere partij; bijvoorbeeld door contractuele bepalingen of door verzekering. Wat voorop dient te staan, is dat het betrokken management zich het volgende afvraagt: Zijn alle risico s van mijn organisatie in kaart gebracht en kan ik me een terdege voorstelling maken van het ontwikkelingspatroon van deze risico s over de tijd? Bij de strategische verkenning van de risico s, komt het er op neer dat men zich afvraagt hoe de omgeving er uit ziet op korte, middellange en lange termijn en welke rol en positie de organisatie in die omgeving inneemt of zou willen innemen. Naarmate een organisatie meer uitvoerig en diepgaand heeft stilgestaan bij de toekomst, kan zij anticiperen op eventuele risico s. 4

5 Ook biedt een strategische verkenning de organisatie een handvat voor het monitoren van ontwikkelingen binnen de omgeving waar risico s zich kunnen voordoen, zodat er tijdig en juist op geanticipeerd kan worden. Een toekomstverkenning biedt echter geen garantie dat risico s juist en tijdig worden herkend. Omgekeerd is het wel zo dat het achterwege laten van toekomstverkenningen en het ontbreken van een toekomstbeeld eventuele zekerheden wegneemt. Kader om te komen tot een risico-identificatie Risicomanagement is een hulpmiddel om op een gestructureerde en expliciete manier risico s in kaart te brengen, te evalueren en - door er pro-actief mee om te gaan - ze beter te beheersen. Risicomanagement is gebaseerd op het maken van risicoassessment. Bij een risico-assessment wordt het risico gemeten, door voor deze geïdentificeerde risico s vast te stellen hoe de kans van het optreden van een risico, of de gevolgen bij optreden moeten worden beheerst. Immers een risico wordt doorgaans gedefinieerd als de kans van optreden maal het gevolg bij optreden: Risico = Kans x Gevolg. Risicomanagement is dan het beheersen van kansen op en gevolgen van risico s. De organisatie inventariseert risico s, kent voor zover mogelijk financiële gevolgen aan de risico s toe en verbindt er maatregelen aan. Door al in een vroeg stadium na te denken over de mogelijke risico s van bepaald beleid, zijn deze nog te voorkomen of eventuele ernstige gevolgen ervan te beperken. Een risico-assessment, dient een oplossing voor de toekomst te geven en een mogelijkheid om deze up-to-date te houden. Pas wanneer de risico-assessment leeft binnen de organisatie, geactualiseerd is en de daaruit voortvloeiende maatregelen een integraal onderdeel van de bedrijfsactiviteiten vormen, is er sprake van optimaal risicomanagement. In hoofdlijnen zijn er enkele onderdelen, die het pad om te komen tot optimaal risicomanagement, bepalen. Deze zijn in oplopende volgorde: Identificatie van risico s Bij de identificatie van de risico s gaat het om alle strategische, operationele, financiële en traditionele risico s. De koppeling naar de doelstellingen van de organisatie en bedrijfsdivisies is essentieel. Analyse en beoordeling van risico s Het in kaart brengen van de risico s maakt het mogelijk om deze te analyseren. Risico s in kaart brengen alleen geeft nog niet meer zekerheid en risicobeperking. Het is vervolgens van belang prioritering aan de belangen toe te kennen. Niet alle risico s wegen even zwaar. Ook hier gaat de regel veelal op. Analyse van het huidige risicobeleid Ondernemingen kunnen zich onderscheiden ten opzichte van hun concurrentie door hun risico s efficiënter te beheersen. In deze fase moet worden bepaald of de risico s niet teveel beheerst zijn en of er blinde vlekken zijn. Ontwerpen en uitvoeren van een actieplan Nadat het huidige risicobeleid in kaart is gebracht, dient het management een keuze te maken over wat er gebeurt met de risico s die niet zijn gedefinieerd en uiteraard over de waarde die aan het huidige risicobeleid toegekend kan worden. Er dient voor elk risico of risicocomponent een keuze gemaakt te worden, conform eerder aangegeven: Elimineren, Verminderen, Zelf dragen of Overdragen. Wegen, controleren en rapporteren Risicomanagement is een doorlopend proces. Het is van belang te wegen of de actieplannen effect hebben op het risicoprofiel. Ook is risico-informatie te gebruiken voor de planning van de Compliance en Governance. Resultaten integreren in de besluitvormingsprocessen De risico-informatie is bruikbaar voor analyses omtrent toekomstige besluiten (door middel van de risico-analyses uit het verleden). Bij elke bedrijfsactiviteit, dient de organisatie zich bewust te zijn van de bijkomstige risico s en hier conform de policies en procedures op te anticiperen. 5

6 Projectmethodiek Binnen een risico-assessment zal 3MMA Consulting de verscheidenheid van de voornaamste mogelijkheden van risicomanagement belichten, afgestemd op de behoeften en specifieke omgeving waar de organisatie zich in begeeft. Daarnaast zal invulling gegeven worden aan de risico-assessment op basis van bewezen kennis en ervaring van de teamleden van 3MMA Consulting, dat is opgedaan door eigen ontwikkeling en het uitvoeren van eerdere risico-assessments. De inbreng zal de verschillende risico s en gerelateerde kaders in overweging nemen, zoals het onderstaande model weergeeft. Op het gebied van de Treasury risico s, wordt de aandacht gericht op de eerder omschreven risico s: kredietrisico, valutarisico, verzekeringsrisico, renterisico, liquiditeitsrisico, marktrisico en overige risico s. Plan Risicostrategie Strategische planning Kapitaal allocatie Bijdrage Shareholders Value Beleid Risicoanalyse Risicogrondbeginsel Risicobegeerte en tolerant Risico bestuurmodel Toezicht Overige risico s Marktrisico Liquiditeitsrisico Renterisico Verzekeringsrisico Valutarisico Kredietrisico Uitvoering Evalueren Risicoprofiel Risicoproces Risicobelasting Shareholder Value Added identificeren vaststellen verzachten presenteren meten en verslaglegging Infrastructuur Techniek & gegevens Mensen Beleid & procedures Methodeleer Interne omgeving Cultuur Opleiding Prestatiemetingen Beloning/compensatie Communicatie Verandermanagement & waarde Externe omgeving Kredietbeoordelingsbureaus Financiële analisten Concurrentie Economie Rampen Wet- & regelgeving 6

7 Vormgeving van een risicomanagementproject 3MMA Consulting heeft een bewezen projectaanpak, die hieronder in hoofdlijnen wordt toegelicht. Fase 1 Fase 2 Fase 3 Treasury Treasury Risk Overdracht Quick Scan Assessment Treasury Quick Scan Voordat we een project van initiëring in gaan, kan 3MMA Consulting een Treasury Quick Scan, inclusief scoping uitvoeren. Een Treasury Quick Scan geeft antwoord op de volgende vragen: voorziet de treasury functie aan de huidige behoeften? Dient de treasury functie verbeterd of aangepast te worden? Wat kan de impact op de balans- en de resultatenrekening zijn, wanneer de treasury functie op een andere wijze gestructureerd wordt? Kan de huidige treasury functie aan de doelstellingen van de onderneming voldoen? Hoe verhoudt uw treasury functie zich ten opzichte van uw concurrenten? voldoet uw treasury functie aan de internationale behoeften, vanuit zowel de business als ook het fiscale perspectief? is uw internationale infrastructuur, onderbouwd door uw cash & treasury managementsystemen, op de meest efficiënte wijze gestructureerd? Levert de treasury managementorganisatie, en haar link naar de business, u voldoende inzicht om de juiste beslissingen te nemen? dient de treasury managementstrategie verbeterd of aangepast teworden? Daarin gaan we per definitie door de gehele treasury organisatie, per divisie, om de scope van de werkzaamheden die gedaan dienen te worden te identificeren. Fase 1a Treasury Quick Scan Fase 1b Project uiteenzetting Hoofdactiviteiten 1. Zeker stellen en confirmeren van de scope en de doelstellingen 2. Uitvoeren van de Treasury Quick Scan te leveren 1. Gedetailleerde scoping en doelstellingen 2. High-level assessment van de Treasury organisatie Hoofdactiviteiten 1. identificeren van de projecteigenaren, Sturings Committee en teamleden 2. Ontwikkelen van een project handvest 3. identificeren van de interim op te leveren informatie en de leveringsdata plus het kwantificeren van de verantwoordelijkheden 4. overeenstemmen over het proces van continue monitoring en rapportage 5. opzetten van een programm management office (PMO) en het ontwikkelen van de templates 6. Plannen van bijeenkomsten, workshops en presentaties, de exacte data hiervan en de duur Te leveren 1. Gedetailleerd projectplan 2. Mobiliseren van het projectteam Nadat dit heeft plaatsgevonden, kunnen zowel het management van de organisatie als ook de 3MMA Consulting professionals op basis van terdege interne kennis van de organisatie overeenstemmen over de details voor de uit te voeren risicoassessment. 7

8 3MMA Consulting heeft een benadering voor een Treasury Quick Scan ontwikkeld, die onderverdeeld is in drie stappen. In elke stap onderzoeken we verschillende onderdelen van de treasury omgeving. Treasury Quick Scan Stap 1 Treasury Quick Scan Stap 2 Treasury Quick Scan Stap 3 de organisatorische structuur van de treasury operations de formalisering van de treasury processen en procedures treasury gedragscode de treasury policy en strategie treasury procedures treasury planning & control procedure treasury risicomanagement (liquiditeit, valuta, rentetarieven, tegenpartij, markt) treasury limieten en mandaten cashmanagement (bank- rekening structuur, pooling structuur, betalingsstructuur) bankrelaties (kosten en condities) fiscale treasury implicaties hedging activiteiten intercompany investeringen verzekeringen handel rapportage bevestigingen en betalingsprocedures treasury monitoring (bijv. risicomanagement comité of treasury comité) electronic banking infrastructuur treasury en/of cash management software netting en/of matching software software interfaces en integratie functieomschrijving en trainingniveau 8

9 Risico-assessment 3MMA Consulting ondersteunt de organisatie in het uitvoeren van de risico-assessment van de Treasury organisatie op een as is niveau, inclusief een gedetailleerde en lijvige vastlegging van de bevindingen van de potentiële risico s van alle Treasury divisies. Activiteiten die hierbij aan de orde komen, zijn: Treasury Risicomanagement: Het begrijpen en vastleggen van alle potentiële treasury-gerelateede risico s die associëren met alle Treasury functies binnen de organisatie. Deze dienen derhalve te resulteren in een assessmentrapport van de Treasury organisatiewijd risico as is niveau. Fase 2 Treasury Risk Assessment Hoofdactiviteiten 1. indentificeren, documenteren en evalueren van de risico s, die geassosieerd kunnen worden per individuele Treasury workstream 2. verzamelen en opstellen van treasury risicomanagement documentatie en rapporten, om een verbeterde begripsvorming te creëren van de huidige activiteiten en risico s, die inherent zijn aan de betreffende business 3. deze begripvorming zal ook worden bewerkstelligd door het houden van interviews met key Treasury Stakeholders 4. indentificeren van het huidige treasury risicomanagementproces, gebenchmarked tegen de marktpraktijken 5. Het continueren van bijeenkomsten en workshops met Treasury Stakeholders om de business benodigdheden en de prioriteiten met de marktpartijen af te stemmen 6. indentificeren, documenteren en evalueren van alle verschillen 7. ontwikkelen van een conceptueel ontwerp van de noodzakelijke controls- en rapportageplatformen Te leveren 1. gedocumenteerd aanleveren van geassessed treasury risico, per risicocategorie over alle betreffende divisies 2. assessment van de Treasury Organization en huidige assessment van elke treasury organisatie 3. conceptueel ontwerp van de controls- en rapportageplatformen 4. analyse van de inconsistentie en verschillen binnen de Treasury Risicomanagement processen tegen de beste marktpraktijken hieromtrent 5. Het delen van de bevindingen uit de workshop en de ontwikkelingen daarbinnen met het Steering Committee 9

10 Van assessment naar aanbevelingen Inconsistenties en verschillen: Het begrijpen en benoemen van de as is praktijken van de organisatie, tegen de toonaangevende praktijken en voor compliance met regelgeving en governance benodigdheden. Fase 3 Overdracht Hoofdactiviteiten 1. verzamelen en analyseren van de stakeholder terugkoppeling gedurende de workshops 2. Incorporeren van de toevoegingen 3. ontwikkelen van de aanbevelingen om de inconsistenties en verschillen te belichten 4. Incorporeren van de finale wijzigingen 5. Presentatie van de finale opleveringen binnen de organisatie Management betrokkenheid Terwijl 3MMA Consulting advies, prioritering en aanbevelingen aanlevert, is detailkennis van de organisatie een pre. Hiervoor werken wij nauw samen met het management en de stakeholders. Op deze wijze kan het management voor het moment van implementatie van veranderingen, deze monitoren en een finaal akkoord hieraan verbinden. Te leveren 1. finale aftekening van het management van de organisatie 2. assisteren bij het vastleggen van alle relevante informatie en documentatie op een overzichtelijke en toegankelijke wijze bij en voor de organisatie Risico? Ja Nee 10

11 Wat kan 3MMA Consulting rond risicomanagement voor u betekenen? Ook wat de interne organisatie betreft zijn risico s te onderkennen. Elk bedrijf heeft zijn back office en front office. Dit, terwijl juist per definitie een midoffice kan vastleggen welke risico s er zijn om deze te beschrijven binnen de processen en daardoor meer zekerheid verschaft rond compliancy. 3MMA Consulting is van mening dat het vaststellen van een mid office van groot belang is. 3MMA Consulting stelt hierbij van waarde te kunnen zijn, omdat zij over de gewenste ervaring en bedrevenheid beschikt om mid office functies binnen Treasury te kunnen vervullen. Hieronder wordt een voorbeeld gegeven van de positie van de mid office binnen de bestaande processen en welke positie deze kan innemen binnen de koppeling van de Treasury Front, Mid- en Back Office activiteiten. 3MMA Consulting heeft voor diverse organisaties risicoassessments begeleid, hieromtrent advies gegeven en tevens voor volledige inrichting zorg gedragen. Alle hierboven genoemde aspecten binnen risicomanagement kan 3MMA Consulting voor u bewerkstelligen, daar wij beschikken over ervaren finance professionals die u kunnen ondersteunen met het bereiken van Financial Excellence door middel van het aangeven en invoeren van pragmatische oplossingen rond risicomanagement vraagstukken. Onze experts beschikken over een bewezen achtergrond in o.a. Accounting, Audit, Controlling, Treasury, Trading en Banking. Internal stakeholders Risk originator Risk management Risk accounting Deal origination Just in time Exposure delivery origination Risk mitigation Risk measurement Risk recording Front office Middle office Back office deal entry - straight through processing Risk transfer Risk settlement Risk disclosure External stakeholders 11

12 CONNECTING OUR FUTURE Wilt u meer weten over de aanpak van dit onderwerp voor uw organisatie, neem dan contact op met de experts van 3MMA Consulting: 3MMA Consulting B.V. Van Hasseltkade CD Maastricht T +31 (0) I consultancy.3mma.nl 3MMA Consulting kernwoorden: Kwaliteit en continuïteit Lange termijn commitment Entrepreneurship Betrouwbaar

PREVALEERT FINANCIAL EXCELLENCE BINNEN UW TREASURY ORGANISATIE?

PREVALEERT FINANCIAL EXCELLENCE BINNEN UW TREASURY ORGANISATIE? EXPERT SHEET PREVALEERT FINANCIAL EXCELLENCE BINNEN UW TREASURY ORGANISATIE? Elke financiële instelling die opereert in een dynamische economie, heeft te maken met aanzienlijke in- en externe financiële

Nadere informatie

The Road to Working Capital Excellence. Werken aan structurele verbeteringen door het tussen de oren krijgen van werkkapitaal

The Road to Working Capital Excellence. Werken aan structurele verbeteringen door het tussen de oren krijgen van werkkapitaal The Road to Working Capital Excellence Werken aan structurele verbeteringen door het tussen de oren krijgen van werkkapitaal The road to Working Capital Excellence Vraag Aanpak Toepassing Resultaat Quick

Nadere informatie

ICAAP Bewust van uw risico s. Alex Poel 18 mei 2010

ICAAP Bewust van uw risico s. Alex Poel 18 mei 2010 ICAAP Alex Poel 18 mei 2010 Inhoud 1. ICAAP algemeen 2. De uitgangspunten (vertaald) 3. Het ICAAP uitvoeren 4. De risico s 5. Enkele voorbeelden 6. Wat kan ICAAP voor u betekenen 1. ICAAP algemeen (1)

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen SAP Risk-Control Model Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen Agenda 1.Introductie in Risicomanagement 2.SAP Risk-Control Model Introductie in Risicomanagement Van risico s naar intern

Nadere informatie

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd

Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Doen of laten? Een dag zonder risico s is een dag niet geleefd Wie, wat en hoe Eric Lopes Cardozo & Rik Jan van Hulst sturen naar succes Doel Delen van inzichten voor praktisch operationeel risico management

Nadere informatie

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK?

DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? WHITEPAPER DOORSTAAT UW RISICOMANAGEMENT DE APK? DOOR M. HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONS ULTANT Risicomanagement is tegenwoordig een belangrijk onderdeel van uw bedrijfsvoering. Dagelijks wordt er aandacht

Nadere informatie

intensieve traject wordt niets aan het toeval overgelaten. Bij de opdrachtgever begint dit met diepgaand

intensieve traject wordt niets aan het toeval overgelaten. Bij de opdrachtgever begint dit met diepgaand Profiel FenterDaniëls bemiddelt sinds 1999 in personeel voor FINANCE posities. Dat doen wij voor vaste functies. Daarnaast ondersteunen wij organisaties met tijdelijk personeel. Onze wervings- en selectieprocedure

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Toegevoegde waarde vanuit inhoud

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Toegevoegde waarde vanuit inhoud Toegevoegde waarde vanuit inhoud De Organisatie 1 De Organisatie Bluefield Finance is als onderdeel van Bluefield Partners in 2007 opgericht door 2 ervaren financials met een uitgebreide expertise in business-

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

Inleiding 11 DEEL 1 BESCHRIJVING VAN DE RISICO S 23

Inleiding 11 DEEL 1 BESCHRIJVING VAN DE RISICO S 23 Inhoud Inleiding 11 Risicomanagement, een selectie van toepassingen in ondernemingsbestuur 13 Theorie? 15 Bekende toepassingen 17 Risicomanagement in de financiële sector 18 Risico s in verband met ondernemingsbestuur

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Hoezo dé nieuwe ISO-normen?

Hoezo dé nieuwe ISO-normen? De nieuwe ISO-normen Dick Hortensius Senior consultant Managementsystemen NEN Milieu & Maatschappij dick.hortensius@nen.nl 1 Hoezo dé nieuwe ISO-normen? 2 1 De cijfers voor Nederland (eind 2013) Norm Aantal

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

Reglement risk committee van de raad van commissarissen

Reglement risk committee van de raad van commissarissen Reglement risk committee van de raad van commissarissen Vaststelling en wijziging reglement. Artikel 1. 1.1. Dit reglement is vastgesteld door de raad van commissarissen met ingang van 1 januari 2016.

Nadere informatie

CreditManagementScan De route naar liquiditeitsverbetering en winstgevende klanten. Utrecht, februari/maart 2012

CreditManagementScan De route naar liquiditeitsverbetering en winstgevende klanten. Utrecht, februari/maart 2012 CreditManagementScan De route naar liquiditeitsverbetering en winstgevende klanten Utrecht, februari/maart 2012 Victalis Services B.V. 2012 Context Het betaalgedrag van de consument en bedrijven staat

Nadere informatie

INTRODUCTIE. Copyright SNCY-Cash Management

INTRODUCTIE. Copyright SNCY-Cash Management SNCY-CASH MANAGEMENT IS IN 2002 OPGERICHT DOOR SACOM NIJSTAD (1962). SACOM HEEFT EEN BANCAIRE ERVARING VAN RUIM 20 JAAR IN TAL VAN SECTOREN, WAARVAN DE LAATSTE 8 JAAR ALS SENIOR CASH MANAGEMENT CONSULTANT

Nadere informatie

Testen en BASEL II. Dennis Janssen. Agenda. Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen

Testen en BASEL II. Dennis Janssen. Agenda. Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen Testen en BASEL II Dennis Janssen Test Research Centre LogicaCMG 1 Agenda Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen BASEL II als hulpmiddel om positie testen te versterken Samenvatting 2 1 Basel

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

Presentatie Treasury FEO. 11 juli 2005

Presentatie Treasury FEO. 11 juli 2005 Presentatie Treasury FEO 11 juli 2005 2 Treasury Het proces van plannen, bewaken en sturen van (toekomstige) geldstromen met als doel: Tijdige beschikbaarheid van middelen Optimaliseren van kosten en opbrengsten

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Generieke systeemeisen

Generieke systeemeisen Bijlage Generieke Systeem in kader van LAT-RB, versie 27 maart 2012 Generieke systeem NTA 8620 BRZO (VBS elementen) Arbowet Bevb / NTA 8000 OHSAS 18001 ISO 14001 Compliance competence checklist 1. Algemene

Nadere informatie

Ad Hoc rapportage of constante sturing. Presentatie door: Paul Brands Regional Account Executive

Ad Hoc rapportage of constante sturing. Presentatie door: Paul Brands Regional Account Executive 1 Ad Hoc rapportage of constante sturing Presentatie door: Paul Brands Regional Account Executive Agenda 2 Wie zijn wij? Duurzaam ondernemen / Informatie voorziening. Veranderende inzichten. Knelpunten

Nadere informatie

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!

Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system! Seminar! BETEKENIS VAN INTERNE AUDIT voor specifieke verzekeraars! Internal Audit en doeltreffendheid van! risk management system!! Tom Veerman! Triple A Risk Finance B.V.! 1! Programma! Solvency II stand

Nadere informatie

De onmisbare actuaris. VSAE congres 20 september 2011 Sabijn Timmers

De onmisbare actuaris. VSAE congres 20 september 2011 Sabijn Timmers De onmisbare actuaris VSAE congres 20 september 2011 Sabijn Timmers Eigenaar van de Black Box Inhoud Introductie Ontwikkelingen in S2 Waar we vandaan komen Waar we heen gaan Waarom we onmisbaar zijn En

Nadere informatie

STRATEGIEONTWIKKELING

STRATEGIEONTWIKKELING STRATEGIEONTWIKKELING drs. P.W. Stolze 1 SITUATIE Strategie geeft in het algemeen richting aan een organisatie of organisatie-eenheid in haar omgeving (wat gaan we doen) en vormt een richtsnoer voor de

Nadere informatie

Implementatie Regeling beheerst beloningsbeleid Wft 2011 bij BNG

Implementatie Regeling beheerst beloningsbeleid Wft 2011 bij BNG Implementatie Regeling beheerst beloningsbeleid Wft 2011 bij BNG Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 070 3750 750 www.bng.nl Vastgesteld door de Raad van Bestuur op en goedgekeurd door de Raad van Commissarissen

Nadere informatie

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Sense Template. Toegevoegde waarde vanuit inhoud

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Sense Template. Toegevoegde waarde vanuit inhoud Sense Template BluefieldFinance Toegevoegde waarde vanuit inhoud De Organisatie Opgericht 2007 Bluefield Finance is als onderdeel van Bluefield Partners in 2007 opgericht door 2 ervaren financials met

Nadere informatie

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V.

Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Risk & Compliance Charter Clavis Family Office B.V. Datum: 15 april 2013 Versie 1.0 1. Inleiding Het Risk & Compliance Charter (charter) bevat de uitgeschreven principes, doelstellingen en bevoegdheden

Nadere informatie

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern Programma 13.30 uur Opening 13.40 uur Risicomanagement in het onderwijs door Marien Rozendaal RA 14.30 uur Pauze 15.00 uur Risicomanagement

Nadere informatie

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012

Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek. Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Actieplan naar aanleiding van BDO-onderzoek Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. Woensdag 13 juni 2012 Inhoudsopgave - Actieplan GVB Raad van Commissarissen GVB Holding N.V. n.a.v. BDO-rapportage 13

Nadere informatie

Mogelijkheden zien waar niemand ze ziet. CPI Governance: pragmatische en transparante governance-oplossingen.

Mogelijkheden zien waar niemand ze ziet. CPI Governance: pragmatische en transparante governance-oplossingen. Mogelijkheden zien waar niemand ze ziet CPI Governance: pragmatische en transparante governance-oplossingen. Risicobeheersing begint aan de top CPI Governance CPI (Corporate, Public en Internal) Governance

Nadere informatie

Risico s identificeren. Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012

Risico s identificeren. Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012 Risico s identificeren Drs P.A.M. (Patrick) Kremers RC 20 juni 2012 Integraal risicomanagement 2 Integraal risicomanagement 3 Risicomanagement proces 4 Risicomanagement proces 5 6 Risico identificatie

Nadere informatie

De inschatting van de kans op eventuele wanbetalingen bij toekomstige rente- en aflossingsbetalingen op schuldpapier; Renterisico

De inschatting van de kans op eventuele wanbetalingen bij toekomstige rente- en aflossingsbetalingen op schuldpapier; Renterisico Agendapunt 05 Bijlage 08 TREASURYSTATUUT I Begripsbepalingen Artikel 1 In dit statuut wordt verstaan onder: Derivaten Financiële instrumenten die hun bestaan ontlenen aan een bepaalde onderliggende waarde.

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

HP ITSM Assessment Services HP Services

HP ITSM Assessment Services HP Services HP ITSM Assessment Services HP Services Uit HP s ervaring met duizenden enterprise-klasse IT-omgevingen blijkt dat periodieke evaluaties essentieel zijn voor uw operationele succes. U dient de juiste serviceniveaus

Nadere informatie

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT

BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT WHITEPAPER BARRIER DENKEN, BARRIER DOEN! PRAGMATISCH EN PROAC TIEVE RISICOANALYSE DOOR MARTIN HOOGERWERF, SENIOR BUSINESS CONSULTANT RISICOMANAGEMENT IN BALANS Ondernemen betekent risico s nemen om de

Nadere informatie

Grip op uw bedrijfscontinuïteit

Grip op uw bedrijfscontinuïteit Grip op uw bedrijfscontinuïteit Hoe omgaan met risico s 1 Grip op uw bedrijfsdoelstellingen: risicomanagement Ondernemen is risico s nemen. Maar bedrijfsrisico s mogen ondernemen niet in de weg staan.

Nadere informatie

Postgraduate Treasury Management opleiding Vrije Universiteit Amsterdam * Master International Cash Management (ICM) ACT London

Postgraduate Treasury Management opleiding Vrije Universiteit Amsterdam * Master International Cash Management (ICM) ACT London CURRICULUM VITAE Naam Douwe Dijkstra Geboortedatum 11 maart 1956 Adres Vliegersvelderlaan 43 3771 XE BARNEVELD Telefoon 0622380680 Email douwedijkstra@hetnet.nl Website www.albatrosbeheerbv.nl Opleiding

Nadere informatie

HAN Jaarverslag 2013 8. Bestuur en management. Risicomanagement

HAN Jaarverslag 2013 8. Bestuur en management. Risicomanagement Risicomanagement Het College van Bestuur rapporteert jaarlijks aan de Raad van Toezicht over de belangrijkste risico s die de HAN bedreigen. Per risico worden kans, effect en beïnvloedbaarheid annex maatregelen

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 2012 3 Enkelvoudige balans per 31 december 2012 6 Enkelvoudige winst- en verliesrekening over 2012 7 Overige gegevens

Nadere informatie

Integraal risicomanagement

Integraal risicomanagement Samenvatting Integraal risicomanagement in 40 Nederlandse ziekenhuizen Inhoud Inleiding 3 Onderzoeksvragen 3 Integraal risicomanagement onvoldoende beschreven 4 Aanbevelingen 5 Over VvAA 7 2 VvAA Risicomanagement

Nadere informatie

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl

erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding erbeterdezaak.nl Processen managen Een inleiding Proces cultuur De klant komt eerst Zorg dat je altijd waarde toevoegt Moedig eigen initiatief aan Geef medewerkers ruimte Moedig teamwerk aan Beloon team prestaties Werk

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. Enkelvoudige halfjaarlijkse jaarrekening

ABN AMRO Groenbank B.V. Enkelvoudige halfjaarlijkse jaarrekening Enkelvoudige halfjaarlijkse jaarrekening 1 september 2015 ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2015 INHOUDSOPGAVE 1 Directieverslag per 30 juni 2015 3 2 Beschrijving

Nadere informatie

(Indirect) tax risico management in de praktijk

(Indirect) tax risico management in de praktijk (Indirect) tax risico management in de praktijk Verslaglegger: Lenny Koot Inleider: mr. S.R.M. Janssen, Indirect Tax Manager bij Nidera en vaste gastspreker over het onderwerp Tax Assurance aan de Nyenrode

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Interim Business Controller RC

Curriculum Vitae. Interim Business Controller RC Curriculum Vitae Interim Business Controller RC Delfin Finance Contactpersoon: Mark Simons Telefoonnummer: +31 (0)6 523 76 775 E-mail: m.simons@delfin.eu Algemeen Kandidaat Ervaring Samenvatting CVK83

Nadere informatie

1 Inleiding risicomanagement (1)

1 Inleiding risicomanagement (1) Inleiding risicomanagement () De afgelopen 25 jaar gaan de geschiedenis in als de periode waarin Westerse overheden, banken, bedrijven en particulieren grotere risico s zijn gaan nemen. In 2008 zijn, door

Nadere informatie

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko

VBA ALM Congres. ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar. Otto Veldt. Directeur Balansmanagement Eureko VBA ALM Congres ALM + Risk Budgeting binnen een verzekeraar Otto Veldt Directeur Balansmanagement Eureko 1 Agenda Aansturing Verzekeraar Ontwikkeling ALM Risk Budgeting Conclusies 2 Verzekeraar vs pensioenfonds

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2014

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2014 ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2014 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 2014 3 Beschrijving van de voornaamste risico s, het risicobeheer en de bestuursorganen 4 Enkelvoudige balans per 31

Nadere informatie

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu!

Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! 18 Optimaliseren afsluiten rapportage proces: juist nu! Belang van snelle en betrouwbare informatie groter dan ooit Drs. Wim Kouwenhoven en drs. Maarten van Delft Westerhof Drs. W.P. Kouwenhoven is manager

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2010

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2010 ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2010 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 3 Enkelvoudige balans per 30 juni 2010 5 Enkelvoudige winst- en

Nadere informatie

Strong Controllership

Strong Controllership Strong Controllership Als ik gemekker wil, koop ik wel een geit Hoe verandert onze functie? Welke competenties zijn er nodig op ons vakgebied gezien de veranderende context? Wat betekent dit voor de inrichting

Nadere informatie

DELTA Zakelijk. Meeting with DACT 27 oktober 2011. Als energie een substantiële kostenfactor is, is energie al snel van strategisch belang

DELTA Zakelijk. Meeting with DACT 27 oktober 2011. Als energie een substantiële kostenfactor is, is energie al snel van strategisch belang DELTA Zakelijk Meeting with DACT 27 oktober 2011 Als energie een substantiële kostenfactor is, is energie al snel van strategisch belang Agenda Bedrijfspresentatie DELTA NV DELTA: Uw strategische gesprekspartner

Nadere informatie

Lean Six-Sigma. HealthRatio Operational Excellence

Lean Six-Sigma. HealthRatio Operational Excellence Lean Six-Sigma HealthRatio Operational Excellence De zorg werkt in een roerige omgeving Veel veranderingen leggen extra druk op zorginstellingen om goedkoper, efficiënter en transparanter te kunnen werken.

Nadere informatie

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt ISO9001:2015, in vogelvlucht Door Tjarko Vrugt 18-11-2015 - Qemc - Tjarko Vrugt Bron: NEN - Delft 2 DE NIEUWE NEN EN ISO 9001 : 2015 Deze presentatie beperkt zich tot de essentie Sktb besteed in 2016

Nadere informatie

TPSC Cloud, Collaborative Governance, Risk & Compliance Software,

TPSC Cloud, Collaborative Governance, Risk & Compliance Software, TPSC Cloud, Collaborative Governance, Risk & Compliance Software, Wij geloven dat we een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan betere & veiligere zorg. The Patient Safety Company TPSC levert al meer

Nadere informatie

Treasurystatuut Stichting Openbare Scholengroep Vlaardingen Schiedam (OSVS)

Treasurystatuut Stichting Openbare Scholengroep Vlaardingen Schiedam (OSVS) Treasurystatuut Stichting Openbare Scholengroep Vlaardingen Schiedam (OSVS) Treasurystatuut Stichting Openbare Scholengroep Vlaardingen Schiedam vs. 1.2 28 november 2013 pagina 1 van13 Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?!

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! Stichting QualityMasters Nieuwland Parc 157 3351 LJ Papendrecht 078-3030060 info@qualitymasters.com www.qualitymasters.com 02-2015 Inhoud Inleiding pagina 3 Van Oud naar

Nadere informatie

Treasurystatuut voor de Veiligheidsregio Utrecht

Treasurystatuut voor de Veiligheidsregio Utrecht Treasurystatuut voor de Veiligheidsregio Utrecht Versie: AB VRU 21 juni 2010 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2 Algemeen 2 Wettelijke voorschriften 2 Opbouw statuut 2 2. Uitgangspunten en doelstellingen 3 Uitgangspunten

Nadere informatie

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015

Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 ISO Revisions Nieuw en herzien Vergelijking van de eisen in ISO 9001:2008 met die in ISO FDIS 9001:2015 Inleiding Dit document maakt een vergelijking tussen ISO 9001:2008 en de Final Draft International

Nadere informatie

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Projectmatig werken in de lokale sector Katlijn Perneel, Partner, ParFinis Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden 1 Inhoud

Nadere informatie

PROJECT INITIATION DOCUMENT

PROJECT INITIATION DOCUMENT PROJECT INITIATION DOCUMENT Versie: Datum: x.x dd-mm-jj DOCUMENTATIE Versie Naam opdrachtgever Naam opsteller Datum: dd-mm-jj Voor akkoord: Datum:. INHOUDSOPGAVE 1. Managementsamenvatting

Nadere informatie

Strategisch Risicomanagement

Strategisch Risicomanagement Commitment without understanding is a liability Strategisch Risicomanagement Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA Accent Organisatie Advies Effectief en efficiënt risicomanagement op bestuursniveau Risicomanagement

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V.

ABN AMRO Groenbank B.V. ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2014 (bevat aanpassingen op stukken gedeponeerd dd 28 augustus 2014) INHOUDSOPGAVE Directieverslag

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMO IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PMO PROJECT MANAGEMENT OFFICE Een Project Management Office voorziet projecten,

Nadere informatie

REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE

REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE REGLEMENT AUDIT, RISK & COMPLIANCE COMMITTEE Distributie Audit, Risk & Compliance Committee leden Raad van Commissarissen Kempen & Co Directie Kempen & Co N.V. Hoofd interne accountantsdienst Hoofd compliance

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management P3M3 DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. P3M3 -DIAGNOSTIEK (PROJECT PROGRAMMA PORTFOLIO MANAGEMENT MATURITY

Nadere informatie

P3M3 Self Assessment. Portfolio, Programma en Project Maturity Model

P3M3 Self Assessment. Portfolio, Programma en Project Maturity Model P3M3 Self Assessment Portfolio, Programma en Project Maturity Model Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Introductie... 2 1. Management Control... 5 2. Benefits Management... 6 3. Financieel Management...

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer]

[Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] [Cursus Risicomanagement in onderhoud en beheer] Bestemd voor: Managers die verantwoordelijk zijn voor het onderhoud, het (installatie)beheer of de bedrijfsvoering van technische systemen. Technici die

Nadere informatie

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN.

WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. WWW.CAGROUP.NL COMPLIANCE RADAR HET MEEST COMPLETE BESTURINGSSYSTEEM VOOR GEMEENTEN. COMPLIANCE RADAR De Compliance Radar helpt gemeenten een brug te slaan tussen beleidsdoelstellingen en uitvoering. Door

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen

Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen RAPPORT Prins Willem-Alexanderlaan 651 Postbus 700 7300 HC Apeldoorn Telefoon (055) 579 39 48 www.achmea.nl Uitvoering van rechtstreeks verzekerde regelingen Rapportage Intern toezicht in het kader van

Nadere informatie

RJ-Uiting 2014-3: ontwerp-richtlijn 400 Jaarverslag

RJ-Uiting 2014-3: ontwerp-richtlijn 400 Jaarverslag RJ-Uiting 2014-3: ontwerp-richtlijn 400 Jaarverslag Ten geleide In de jaareditie 2013 van de Richtlijnen voor de jaarverslaggeving is hoofdstuk 400 Jaarverslag opgenomen met geringe aanpassingen in de

Nadere informatie

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013 Strategische review 2013-2017 14 mei 2013 Samenvatting Duidelijke keuze voor positionering als gespecialiseerde, onafhankelijke wealth manager Ons doel is behoud en opbouw van vermogen voor klanten Wij

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Wie is Bas?

Curriculum Vitae. Wie is Bas? Curriculum Vitae Naam: B.J.A. de Jong Roepnaam: Bas Geboortedatum: 12 februari 1976 Adres: Bastertlaan 17 3632 JH Loenen a/d Vecht Telefoon: +31 (0)6-29 01 47 38 E-mail: basdejong@handsonrisk.nl Nationaliteit:

Nadere informatie

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company Het BiSL-model Een whitepaper van The Lifecycle Company Met dit whitepaper bieden we u een overzicht op hooflijnen van het BiSL-model. U vindt een overzicht van de processen en per proces een beknopte

Nadere informatie

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services

Digital Independence. Plan Today to be ready for Tomorrow. Grip op uw continuïteit! Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Plan Today to be ready for Tomorrow Information Security and Continuity Services Digital Independence Grip op uw continuïteit! Weet u welke risico s uw bedrijf

Nadere informatie

LEAN, RISK & FINANCE EEN INTEGRALE BENADERING GERICHT OP DUURZAME RESULTAATSVERBETERING

LEAN, RISK & FINANCE EEN INTEGRALE BENADERING GERICHT OP DUURZAME RESULTAATSVERBETERING LEAN, RISK & FINANCE EEN INTEGRALE BENADERING GERICHT OP DUURZAME RESULTAATSVERBETERING 2 Iedere organisatie streeft voortdurend naar duurzame verbetering van het rendement. Bij commerciële ondernemingen

Nadere informatie

BETERE INTERNE BEHEERSING DANKZIJ INTEGRAAL RISICOMODEL

BETERE INTERNE BEHEERSING DANKZIJ INTEGRAAL RISICOMODEL 26 BETERE INTERNE BEHEERSING DANKZIJ INTEGRAAL RISICOMODEL De invoering van een geïntegreerd risicomodel leidde tot versterking van de interne beheersing bij Kempen & Co. Een risicomodel waarin risk, compliance

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Test Management Assessment

Test Management Assessment Test Management Assessment Bart Knaack 1 Spreker wie ben ik? Bart Knaack Testmanager LogicaCMG Medewerker Test Research Centre Huidige opdracht: Legacy transformation testing bij Nationale Nederlanden.

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

Project Management Office in haar contextuele diversiteit

Project Management Office in haar contextuele diversiteit Project Management Office in een contextuele diversiteit Stelt u zich voor: u bent projectmanager bij organisatie X en tijdens een congres over projectmanagement maakt u kennis met een programmamanager

Nadere informatie

Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies

Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies drs. Roel van der Sar RC RV Manager Corporate Finance Debt Advisory Introductie drs. Roel van der Sar RC RV Senior Manager

Nadere informatie

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan.

4.3 Het toepassingsgebied van het kwaliteitsmanagement systeem vaststellen. 4.4 Kwaliteitsmanagementsysteem en de processen ervan. ISO 9001:2015 ISO 9001:2008 Toelichting van de verschillen. 1 Scope 1 Scope 1.1 Algemeen 4 Context van de organisatie 4 Kwaliteitsmanagementsysteem 4.1 Inzicht in de organisatie en haar context. 4 Kwaliteitsmanagementsysteem

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE WONINGBOUWVERENIGING OUDEWATER

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE WONINGBOUWVERENIGING OUDEWATER REGLEMENT AUDITCOMMISSIE WONINGBOUWVERENIGING OUDEWATER Auditcommissie reglement def Pag. 1 Missie / doelstellingen De auditcommissie is een vaste commissie van de Raad van Toezicht. De auditcommissie

Nadere informatie

Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016. Financial Control Framework Van data naar rapportage

Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016. Financial Control Framework Van data naar rapportage Nationale Controllersdag 2016 9 juni 2016 Financial Control Framework Van data naar rapportage Inhoudsopgave Even voorstellen Doel van de workshop Positie van Finance & Control Inrichting van management

Nadere informatie

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting)

Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) October 2013 Bouwfonds Investment Management Belangenconflictenbeleid (Samenvatting) Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Belangenconflicten

Nadere informatie

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur Efficiëntie Meegaan met de tijd Mobiliteit De markt verandert evenals onze manier van werken. Het leven wordt mobieler en we

Nadere informatie

Uitbesteding in de pensioensector:

Uitbesteding in de pensioensector: Uitbesteding in de pensioensector: Bevindingen vanuit de toezichtspraktijk Prof. Dr. O.C.H.M. Sleijpen EYe on Pensions 14 januari 2014 Uitbesteding in de Pensioensector Topics: A. Wettelijke bepalingen

Nadere informatie

BEKENDE AFZENDER (AIR FREIGHT SECURITY)

BEKENDE AFZENDER (AIR FREIGHT SECURITY) BEKENDE AFZENDER (AIR FREIGHT SECURITY) Versie 1.1 Bekende Afzender & AEO: 1 project, 1 partner Dit e-book bevat toelichting over de Bekende Afzender status en AEOcertificering. Wat houden beide erkenningen

Nadere informatie

Energiemanagementprogramma HEVO B.V.

Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Energiemanagementprogramma HEVO B.V. Opdrachtgever HEVO B.V. Project CO2 prestatieladder Datum 7 december 2010 Referentie 1000110-0154.3.0 Auteur mevrouw ir. C.D. Koolen Niets uit deze uitgave mag zonder

Nadere informatie

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Doel Voorbereiden en opzetten van en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen randvoorwaarden van kosten,

Nadere informatie

PQR Lifecycle Services. Het begint pas als het project klaar is

PQR Lifecycle Services. Het begint pas als het project klaar is PQR Lifecycle Services Het begint pas als het project klaar is IT wordt een steeds crucialer onderdeel van de dagelijkse bedrijfsvoering. Waar u ook bent, het moet altijd beschikbaar en binnen bereik zijn.

Nadere informatie

Waardegestuurd Contractmanagement

Waardegestuurd Contractmanagement Waardegestuurd Contractmanagement Wat is de effectiviteit van úw Inkoop- en Contractmanagement? Augustus 2015 Ontwikkeling in Inkoop & Contractmanagement Uit Onderzoek van de IACCM (International Association

Nadere informatie

Frequentiemodel Internal Audit Friesland Bank. K.T. Kloosterman Leeuwarden, 31 mei 2005

Frequentiemodel Internal Audit Friesland Bank. K.T. Kloosterman Leeuwarden, 31 mei 2005 Frequentiemodel Internal Audit Friesland Bank K.T. Kloosterman Leeuwarden, 31 mei 2005 Agenda 1) Algemeen Internal Audit 2) Waarom frequenteren van onderzoeken 3) Totstandkoming en inhoud Missie Internal

Nadere informatie