De digitale economie 2009

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De digitale economie 2009"

Transcriptie

1 De digitale economie 2009

2 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader voorlopig cijfer x = geheim = nihil = (indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met 0 (0,0) = het getal is kleiner dan de helft van de gekozen eenheid niets (blank) = een cijfer kan op logische gronden niet voorkomen = 2008 tot en met /2009 = het gemiddelde over de jaren 2008 tot en met / 09 = oogstjaar, boekjaar, schooljaar enz. beginnend in 2008 en eindigend in / / 09 = boekjaar enz., 1998/ 99 tot en met 2008/ 09 In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de som van de getallen. Colofon Uitgever Inlichtingen Centraal Bureau voor de Statistiek Tel. (088) Henri Faasdreef 312 Fax (070) JP Den Haag Via contactformulier: Prepress Centraal Bureau voor de Statistiek Bestellingen Grafimedia Fax (045) Omslag TelDesign, Rotterdam Druk OBT bv, Den Haag Internet Prijs 35,00 (excl. administratie- en verzendkosten) ISBN: ISSN: Oplage: 650 Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen, Verveelvoudiging is toegestaan, mits het CBS als bron wordt vermeld P-34

3 Voorwoord Het CBS beschrijft in deze publicatie de digitalisering van de Nederlandse samenleving. De verspreiding en het gebruik van informatie- en communicatietechnologie (ICT) staan hierbij centraal. In de publicatie komt naar voren dat Nederland zich op ICT-gebied goed kan meten met andere toonaangevende landen. Nederland is koploper in de Europese Unie op het gebied van computerbezit en het aandeel huishoudens met breedbandinternet. Het aandeel bedrijven met een breedbandaansluiting is de laatste jaren gegroeid naar bijna 90 procent. Ook in de publieke sector dringt ICT steeds verder door. Overheden bieden steeds meer diensten elektronisch aan. In het basis- en voortgezet onderwijs hebben scholen per zes leerlingen een computer beschikbaar. Deze zijn vrijwel allemaal voorzien van een internetverbinding. In de zorgsector gebruikt inmiddels twee derde van de werkzame personen regelmatig een computer bij het werk. De publicatie verschaft verder informatie over de ICT-sector en de relatie tussen ICT en economie. Waar mogelijk wordt de actuele economische situatie in ogenschouw genomen, evenals de rol van ICT daarin. Ook de ICT-kennis komt aan bod. Kennis over ICT is onontbeerlijk in een samenleving die steeds verder digitaliseert. In de publicatie staan gegevens over door speur- en ontwikkelingswerk (R&D) gegenereerde kennis. De ICT-sector neemt bijna een derde van de totale R&D-uitgaven in het bedrijfsleven voor zijn rekening. ICT-patenten, kennisoverdracht door ICT-onderwijs en ICT-vaardigheden van de Nederlandse bevolking komen aan de orde. Een ruime meerderheid van de bevolking beschikt over goede computer- en internetvaardigheden. Dankzij samenwerking met TNO en financiële ondersteuning van het Ministerie van Economische Zaken bevat deze negende editie van de publicatiereeks informatie over de telecommunicatie-infrastructuur en vele internationale vergelijkingen. Bij het samenstellen van de publicatie is ook gebruikgemaakt van informatie die bij andere organisaties of onderzoeksbureaus beschikbaar was. Omdat de hoeveelheid informatie op het gebied van ICT jaarlijks toeneemt, is een deel van de methodologische en statistische informatie alleen via de website van het CBS beschikbaar (www.cbs.nl/digitale-economie). Het sluitstuk van de publicatie zijn capita selecta. Hierin zijn vier bijdragen opgenomen die dieper op enkele specifieke ICT-onderwerpen ingaan. Zo komen hier onder andere aan bod de ontwikkeling van het elektronisch betalen, de uitrol en De digitale economie

4 (toekomstige) toepassingen van zeer snelle internetverbindingen en het belang van ICT-vaardigheden. De Directeur-Generaal van de Statistiek Drs. G. van der Veen 6 Centraal Bureau voor de Statistiek

5 Inhoudsopgave Voorwoord Figuren en staten... 9 Samenvatting en conclusies Inleiding ICT en economie Telecom ICT-gebruik van bedrijven ICT-gebruik van huishoudens en personen ICT-gebruik in de publieke sector ICT-kennis Inleiding Beleidskader Doel van de publicatie Opzet van de publicatie ICT en economie De Nederlandse economie De ICT-sector ICT en werkgelegenheid ICT-uitgaven Internationale handel in ICT Telecom Internet Telefonie Televisie en radio Convergentie ICT-gebruik van bedrijven ICT-infrastructuur en -gebruik Interne datacommunicatie De digitale economie

6 4.3 Externe datacommunicatie E-commerce Radio Frequency Identification ICT-gebruik van huishoudens en personen ICT-voorzieningen in huishoudens Activiteiten en diensten op het internet Elektronisch winkelen ICT-gebruik in de publieke sector De elektronische overheid ICT en onderwijs ICT en zorg ICT-kennis R&D-uitgaven ICT-sector ICT en patenten ICT-onderwijs ICT-vaardigheden Capita selecta Van contant naar elektronisch betalen: een overzicht van de ontwikkelingen ICT-vaardigheden en het functioneren in een kenniseconomie Het gebruik van mobiele diensten De uitrol van highspeedinternet Literatuur en referenties Gehanteerde begrippen en definities Medewerkers publicatie Contact met de redactie Centraal Bureau voor de Statistiek

7 Figuren en staten Samenvatting en conclusies Staten Kernindicatoren van de digitale economie, nationaal, Kernindicatoren van de digitale economie, internationaal, Inleiding 2. ICT en economie Staten Ontwikkeling (finale) bestedingscategorieën bbp, Afbakening van de ICT-sector volgens SBI De ICT-sector vergeleken met de Nederlandse economie, Kerncijfers sector post en telecommunicatie, Aantal bij de OPTA geregistreerde telecomaanbieders naar activiteit, Investeringen in ICT-kapitaal, Intermediair verbruik en consumptie ICT-goederen en -diensten, In- en uitvoer ICT-goederen en -diensten, 1998, Figuren Ontwikkeling bbp en werkgelegenheid, Bijdragen van ICT-kapitaal aan de bbp-groei, internationaal, Bijdragen van productiefactoren aan de bbp-groei, internationaal, Aandeel ICT-sector in toegevoegde waarde bedrijvensector, internationaal, 1996 en Aandeel ICT-bedrijven in totale aantal bedrijven, oprichtingen en faillissementen, Bruto toegevoegde waarde post en telecommunicatie, (1 e kwartaal) Werkzame ICT ers, banen en vacatures in de ICT, Vacatures in de ICT-sector en de rest van de economie, Banen en vacatures bij computerservicebureaus, Werkzame ICT ers in brede zin ten opzichte van de werkzame beroepsbevolking, 1995 en Aandeel ICT-investeringen in totale investeringen, De digitale economie

8 2.4.2 Aandeel ICT-investeringen in totale investeringen per bedrijfstak, 1996, 2001 en Aandeel ICT-investeringen in totale investeringen, internationaal, 1996, 2001 en Handel in ICT-goederen, internationaal, Gemiddelde jaarlijkse groei in- en uitvoer van software, internationaal, Gemiddelde jaarlijkse groei in- en uitvoer van ICT-diensten, internationaal, Belangrijkste landen van invoer ICT-goederen, Belangrijkste landen van uitvoer ICT-goederen, Landkaarten Aandeel vestigingen ICT-dienstensector per COROP-gebied, 1 januari Aandeel vestigingen ICT-industriesector per COROP-gebied, 1 januari Telecom Figuren Volume internetverkeer via AMS-IX, Aantal breedbandaansluitingen per 100 inwoners, internationaal, 2004, 2006 en Gebruikte toegangstechnologie voor breedbandinternet, internationaal, december Gemiddelde geadverteerde breedband downloadsnelheid, september Tarief instappakket breedband via DSL en via de kabel, internationaal, vierde kwartaal Aantal vaste telefoonaansluitingen per 100 inwoners, internationaal, 2000, 2004 en Vaste telefonieaansluitingen naar gebruikte techniek, Aantal mobiele telefoonaansluitingen per 100 inwoners, internationaal, 2004, 2006 en Digitale televisieaansluitingen naar ontvangstmethode, Gebruik multiplay, Gebruik multiplay, internationaal, ICT-gebruik bedrijven Staten Bedrijven met aan orderverwerkingssystemen gekoppelde andere interne automatiseringssystemen, Automatische gegevensuitwisseling door bedrijven naar doeleinde, Supply chain management (SCM), Centraal Bureau voor de Statistiek

9 4.4.1 Elektronisch verkopen: meest intensief toepassende bedrijfstakken, en naar bedrijfsomvang, 2008 Figuren Ontwikkeling ICT-gebruik bedrijven, Werkzame personen die op het werk minimaal eens per week gebruikmaken van een computer met aansluiting op internet, internationaal, Gebruik van ERP- en CRM-software, naar bedrijfstak (SBI 2008), Gebruik van open source software, naar bedrijfstak (SBI 2008) en bedrijfsomvang, Bedrijven met breedbandinternet, internationaal, 2002 en ICT-gebruik bedrijven naar een aantal toepassingen, 2002 en Elektronisch inkopen, naar bedrijfstak (SBI 2008) en bedrijfsomvang, Ontwikkeling omzet e-commerce, Omzet e-commerce, naar bedrijfstak (SBI 2008) en bedrijfsomvang, Bedrijven die elektronisch verkopen, internationaal, 2003 en Bedrijven die elektronisch inkopen, internationaal, 2003 en Omzet bedrijven behaald via elektronische orderontvangst, internationaal, 2003 en Toepassingen van Radio Frequency Identification (RFID), Bedrijven die Radio Frequency Identification toepassen, naar bedrijfstak (SBI 2008), Bedrijven die Radio Frequency Identification toepassen, naar bedrijfsomvang, ICT-gebruik van huishoudens en personen Staten ICT-voorzieningen bij huishoudens en personen, Aandeel huishoudens met breedbandinternet, naar provincie, Apparatuur waarmee in huishoudens toegang tot internet tot stand kan worden gebracht, Activiteiten van internetgebruikers, Gebruik van internet voor telebankieren en overige financiële diensten, Diversiteit van internetactiviteiten, Elektronisch winkelen, Figuren Digitale apparatuur in huishoudens, Gebruik van apparatuur voor mobiel internetten, Gebruik mobiele telefoon naar persoonskenmerken, Redenen om geen internet te gebruiken van personen, naar geslacht, 2009 De digitale economie

10 5.1.5 Computerbezit en breedbandinternettoegang in de EU, Internetactiviteiten in verband met opleidingen, cursussen of leren, Informatie zoeken op websites van de overheid, Gebruik van elektronische documenten door bezoekers van overheidswebsites, Elektronisch winkelen in de EU, Frequent e-shoppen naar persoonskenmerken, Onlineaankopen naar soort, Jaarlijkse omzet e-commerce B2C-markt, Ervaren problemen van e-shoppers, De elektronische overheid Staten MijnOverheid.nl gebruik naar provincie, april 2008 half september ICT in de gezondheids- en welzijnszorg naar bedrijfsomvang, 2008 Figuren Deel van de bevolking naar herkomst met actieve DigiD op peildatum, Deel van bevolking met actieve DigiD naar leeftijd, peildatum 1 januari Berichten per maand van en naar overheden over OTP, januari 2006 juli Aantal leerlingen per computer, Aandeel leraren dat ICT gebruikt in het basis- en voortgezet onderwijs, 2002/ / Bijdrage ICT aan onderwijsdoelstellingen, basis- en voortgezet onderwijs, 2008/ Didactische ICT-vaardigheden van docenten, 2008/ Internettoegang op scholen, voortgezet en hoger onderwijs, internationaal, Gebruik van ICT in de gezondheids- en welzijnszorg vergeleken met alle bedrijfstakken, Gebruik van ICT in de gezondheids- en welzijnszorg, 2008 Landkaarten 6.1 Deel van de bevolking per gemeente dat op 1 januari 2009 een actieve DigiD bezat 12 Centraal Bureau voor de Statistiek

11 7. ICT-kennis Staten Ontwikkeling aantal ingeschrevenen hoger onderwijs, totaal en informatica, 2000/ / Geslaagden hoger onderwijs, totaal en informatica, 1990/ / Gemiddelde computer- en internetvaardigheden van werkende personen (>= 12 uur per week) van jaar naar beroepsklasse, 2005/2009 Figuren R&D-uitgaven met eigen personeel door bedrijven in de ICT-sector en de overige sectoren, R&D-uitgaven totaal en bedrijvensector, internationaal, 1997 en R&D-uitgaven bedrijven in ICT-sector, internationaal, R&D-intensiteit bedrijfsleven versus R&D-uitgaven ICT-sector, internationaal, Aangevraagde patenten bij het Europees octrooibureau, ICT-patenten aangevraagd bij het Europees octrooibureau, Hightechpatenten aangevraagd bij het Europees octrooibureau, Geslaagden informatica hoger onderwijs, 1990/ / Eerstejaars studenten informatica hoger onderwijs, 1990/ / Aandeel ICT geslaagden in totaal geslaagden hoger onderwijs, internationaal, 2006 en Computervaardigheden in % van het aantal computergebruikers, Vaardigheid van internetgebruikers, 2006 en Capita selecta Staten Acceptatie pinpas naar bedrijfstak en bedrijfsomvang, oktober 2007 Figuren Ontwikkeling aandeel in omzet toonbankinstellingen naar betaalmiddel, Groei aantal PIN-betalingen en aantal betaalterminals, jaar-op-jaar, Ontwikkeling in het gebruik van mobiele diensten, Gebruik van mobiele diensten naar geslacht, Zeven in Nederland meest gebruikte mobiele diensten vergeleken met Finland, Prijs en snelheid snelste kabelabonnement, Toegang tot highspeedinternet, internationale top tien, 2009 De digitale economie

12 Samenvatting en conclusies Deze publicatie omvat een inleidend hoofdstuk, zes statistisch inhoudelijke hoofdstukken en als afsluiting de capita selecta. In deze samenvatting worden per onderwerp de belangrijkste bevindingen uit de publicatie benoemd. Voor een groot deel wordt de lijn van de hoofdstukken hierbij gevolgd, maar af en toe wordt van deze structuur afgeweken om de onderwerpen beter in hun inhoudelijke context te plaatsen. Inleiding Technologische vernieuwingen kunnen grote economische en sociale veranderingen met zich meebrengen. Aan ICT (informatie- en communicatietechnologie) wordt een dergelijke rol toebedeeld. Met de publicatiereeks De digitale economie levert het CBS een bijdrage aan het kwantificeren van de rol van ICT in economie en samenleving. Het Nederlandse overheidsbeleid is sterk gericht op het bevorderen van ICT-groei in brede zin. De overheid wil Nederland binnen Europa aan de top brengen. Op een aantal gebieden draait Nederland al mee in die top, bijvoorbeeld op het gebied van breedbandinternetgebruik. Belangrijke speerpunten in het Nederlandse ICTbeleid zijn e-vaardigheden en de elektronische overheid. In deze publicatie wordt uitgegaan van een model, dat gebruik en aanbod van ICT centraal stelt. In dit model hebben de ICT-sector en de ICT-infrastructuur een belangrijke rol. De hoofdstukken in deze publicatie gaan achtereenvolgens in op de relatie tussen ICT en economie, op de ICT-sector zelf en op het ICT-gebruik in de samenleving. Ook de rol van ICT-kennis komt aan bod. ICT en economie In 2008 groeide de Nederlandse economie met 2 procent. Door de kredietcrisis was er in de eerste drie kwartalen van 2009 echter sprake van een aanzienlijke krimp. Ook in de ICT-industrie lijkt na enkele jaren van groei de krimp ingezet. In 2008 zakte zowel de productiewaarde als de toegevoegde waarde. De ICT-dienstensector groeide vanaf 2007 niet sterk meer. Dit geldt met name voor productiewaarde en investeringen. Computerservicebureaus zijn de aanjagers in de ICT-dienstensector. Hun omzet vertoonde in 2008 voor het vijfde opeenvolgende jaar groei. De crisis had in 2008 nog geen zichtbare schade aangericht aan de werkgelegenheid in de ICT-sector; er trad een stijging op. Ook het aantal vacatures in de ICTsector is in 2008 flink toegenomen. De digitale economie

13 De toegevoegde waarde van de telecomsector vertoonde vanaf het derde kwartaal van 2008 een krimp. Toch bleef het aantal geregistreerde telecomaanbieders groeien. In Nederland wordt relatief veel in ICT geïnvesteerd, al bestaat er nog een verschil met de koplopers op dit gebied. De achterstand van Nederland op de toonaangevende landen is wel geslonken. De internationale handel in ICT-goederen en -diensten is aangetrokken na een terugval aan het begin van deze eeuw. De waarde van de Nederlandse ICT-uitvoer is tussen 1998 en 2008 bijna verdubbeld. Duitsland was in 2008 de belangrijkste handelspartner voor in- en uitvoer van ICT. Oost-Europese landen worden als ICThandelspartner steeds belangrijker. Telecom Nederland behoort tot de wereldtop als het gaat om dekking van (zeer) snelle internetverbindingen. Het volume van het internetverkeer blijft stijgen. Snelle netwerken zoals het glasvezelnetwerk breiden zich dan ook in hoog tempo uit. Verbindingen van meer dan 50 Mbps maken het internet nog visueler, bijvoorbeeld via HDTV. Daarnaast kunnen door highspeedinternet de communicatiemogelijkheden verder worden uitgebreid en maakt de hoge uploadsnelheid het consumenten eenvoudiger om bijdragen te leveren aan de inhoud van websites. De Nederlandse infrastructuur is gereed voor toekomstige toepassingen die een zeer snel internet nodig zullen hebben. Het aandeel abonnees op highspeedinternet betreft in 2009 echter nog slechts enkele procenten. Telefonie via internet (VoIP) groeide in 2008 weer sterk en heeft met 2,9 miljoen aansluitingen aan het eind van 2008 voor het eerst het aantal reguliere analoge telefonieaansluitingen overtroffen. Internationaal gezien heeft Nederland relatief veel mobiele telefoonaansluitingen. In de periode is het gebruik van mobiele diensten gegroeid; in 2009 is deze groei echter gestagneerd. Anno 2009 zijn bellen en sms en de twee meest gebruikte functies van de mobiele telefoon. Het via een mobieltje versturen van foto s en , evenals het online surfen, komen niet veelvuldig voor. In vergelijking met Finland loopt Nederland op dit gebied enkele jaren achter. Het aantal abonnementen op digitale televisie blijft groeien. Digitale televisie via de kabel is het populairst, maar digitale televisie via de ether groeit relatief sterker. Dit laatste komt waarschijnlijk door de lagere abonnementskosten. Digitale radio via de ether wordt gestimuleerd door de Nederlandse overheid. Dezelfde voordelen als bij digitale televisie gelden hier: betere kwaliteit van het signaal en de mogelijkheid meer zenders binnen het beperkte frequentiespectrum uit te zenden. De afgelopen jaren is de convergentie van verschillende telecomdiensten een belangrijke ontwikkeling geweest. Telefonie, televisie en internet worden in toene- 16 Centraal Bureau voor de Statistiek

14 mende mate gebundeld, via dezelfde aanbieder en via één netwerk aangeboden. Dit verschijnsel groeide tot en met 2007 jaarlijks sterk, maar stabiliseerde in ICT-gebruik van bedrijven Internationaal gezien behoort het ICT-gebruik van de bedrijven in Nederland niet tot de absolute top. Vooral bedrijven in Noord-Europese landen, zoals Denemarken, Finland en Zweden, maakten nog intensiever gebruik van ICT. Ook zijn bedrijven in Nederland niet altijd het snelst met de adoptie van de verschillende ICT-toepassingen. Enige jaren geleden was bij Nederlandse bedrijven het gebruik van breedbandinternet en het elektronisch in- en verkopen nog gemiddeld, vergeleken met de rest van de EU. In 2008 was dit gebuik echter bovengemiddeld. Breedbandinternet en ook het hebben van een website zijn gemeengoed onder de bedrijven in Nederland. Hierdoor is het draagvlak voor geavanceerde en grootschalige ICT-toepassingen groot. Het inzetten van ICT voor het ondersteunen van bedrijfsprocessen concentreerde zich in de Nederlandse industrie op de productie- en distributieketen. Binnen de Nederlandse dienstverlening lag de focus op marketing en de klant. Open source besturingssoftware werd eind 2008 door één op de vijf bedrijven gebruikt. Dit waren vooral grote bedrijven en bedrijven in de ICT-sector. Verschil in kennis om hiermee te kunnen werken lijkt hiervan de belangrijkste oorzaak. Automatische gegevensuitwisseling biedt voordelen in termen van efficiency en standaardisatie van diensten en producten. Vooral grote bedrijven passen deze werkwijze toe: 47 procent van de bedrijven met meer dan 500 werknemers gebruikte automatische gegevensuitwisseling in 2008 bijvoorbeeld voor het verzenden van inkooporders aan leveranciers. Ketenintegratie is vooral het terrein van grote handelsbedrijven. Eind 2008 deed 41 procent van de grootste bedrijven aan enige vorm van ketenintegratie. De mate waarin elektronische verkoop voorkomt, is zeer branchegebonden. Er zijn grote verschillen tussen de bedrijfstakken. Twee derde van de logiesverstrekkers en reisbureaus past elektronische verkoop toe. Boekingen van accommodaties en reizen zijn dan ook bij uitstek zaken die de consument de laatste jaren steeds meer via internet doet. Elektronisch inkopen komt bij meer bedrijven voor dan elektronisch verkopen. Mogelijk spelen lagere investeringskosten hierbij een rol. De omzet e-commerce bedroeg in 1999 net iets meer dan 3 procent van de totale omzet van de bedrijven. In 2008 was dit opgelopen tot bijna 12 procent. Vooral grote bedrijven en de bedrijfstak vervoer en opslag genereren een groot aandeel van hun omzet via e-commerce. Het herkennen of identificeren van voorwerpen via radiogolven (RFID) is een opkomende technologie maar deze wordt nog niet op grote schaal toegepast. Vooral grotere bedrijven maken wel gebruik van deze technologie: ongeveer een derde van de bedrijven met meer dan 250 werkzame personen past RFID toe. Vooral het De digitale economie

15 gebruik van toegangspasjes is een veelvoorkomende vorm van RFID-technologie, al vindt in de bedrijfstak vervoer en opslag ook toepassing van RFID plaats voor het volgen van goederen. ICT-gebruik van huishoudens en personen In 2009 hebben bijna acht van de tien Nederlanders thuis de beschikking over een breedbandinternetaansluiting. De explosieve groei die tot 2007 plaatsvond, is ten einde gekomen. De adoptie van snel internet is niet in elke provincie even sterk. In de provincies Utrecht en Noord-Holland is breedbandinternet verder ingeburgerd dan in Limburg. ADSL is met afstand het meest gebruikte type internetverbinding. In steeds minder huishoudens is een desktopcomputer aanwezig. Deze wordt verdrongen door de laptop. In 2009 is in meer dan zes van de tien huishoudens een laptop met internetverbinding aanwezig. Het gebruik van internet via mobiele apparatuur is verder gestegen. Dertig procent van de internetgebruikers gaat in 2009 wel eens het internet op via mobiele apparatuur. Nederland is koploper in de Europese Unie op het gebied van computerbezit en het aandeel huishoudens met breedbandinternet. In 2008 beschikte 88 procent van de Nederlandse huishoudens over een computer. Bijna twaalf miljoen mensen in Nederland maken regelmatig gebruik van internet. Communiceren is anno 2009 nog steeds de belangrijkste internetactiviteit. Negen van de tien internetgebruikers zoeken in 2009 informatie via internet; meer dan de helft speelt of downloadt spelletjes. Vooral personen tussen 25 en 65 jaar gebruiken deze diensten veelvuldig. Internet wordt ook door steeds meer mensen gebruikt om radio te luisteren en televisie te kijken. Negen van de tien internetters van 25 tot 45 jaar doen aan telebankieren; bij 65-plussers is dit aandeel ruim 64 procent. In 2009 is het aandeel e-shoppers sterk gegroeid tot 74 procent van de internetgebruikers. Nederland behoort hiermee tot de Europese top. Het profiel van de e-shopper is dat van een hoogopgeleide man tussen 25 en 45 jaar oud. Het aandeel internetgebruikers dat reizen en accommodaties boekt via internet is in 2009 sterk gestegen tot bijna 60 procent. Ruim vier op de tien e-shoppers hebben, in de drie maanden voorafgaand aan het onderzoek, een bedrag tussen 100 en 500 euro online uitgegeven. Voor bijna een kwart was dit meer dan 500 euro. Ruim drie kwart van de e-shoppers betaalt de op internet bestelde goederen via internetbankieren. De creditcard of betaalkaart wordt hiervoor door een derde van de onlineconsumenten gebruikt. Ruim een kwart betaalt zonder internet; dit doen relatief veel 65-plussers. Ook aankopen die niet via internet worden gedaan, betalen consumenten steeds vaker elektronisch. Bijna 55 procent van het totaalbedrag dat in 2008 in winkels werd afgerekend, betaalden consumenten met de pinpas. Tien jaar geleden lag dit aandeel op ongeveer een kwart. Bijna alle Nederlanders beschikten in 2008 over 18 Centraal Bureau voor de Statistiek

16 een pinpas, circa 86 procent van de Nederlanders ouder dan 15 jaar gebruikte deze zowel voor het opnemen van contant geld als voor het betalen. Hogere bedragen worden vaker met de pinpas betaald dan lagere bedragen, maar het gemiddelde aankoopbedrag van pinbetalingen is vooral sinds de tweede helft van 2008 snel omlaag gegaan. Steeds meer winkeliers accepteren de pinpas en brengen geen extra kosten in rekening voor een pinbetaling. ICT-gebruik in de publieke sector De overheid zet op grote schaal ICT in bij de dienstverlening naar burgers en bedrijven en binnen de overheid zelf. Een noodzakelijke voorwaarde voor uitgebreide dienstverlening is het bestaan van een elektronische handtekening. Hiervoor is DigiD een aantal jaren geleden geïntroduceerd. Op 1 januari 2009 had circa 40 procent van de Nederlandse bevolking een actieve DigiD. Langs de kuststrook was het aandeel DigiD-bezitters lager dan in grote delen van Limburg en Flevoland. Leeftijdsafhankelijke wettelijke regelingen, zoals de algemene ouderdomswet en de Wet Studiefinanciering 2000, hebben samen met de aangifte inkomstenbelasting een sterke invloed op DigiD-bezit. In 2009 informeert 53 procent van de internetgebruikers zich via internet over overheidszaken. Sinds 2006 is dit percentage nauwelijks veranderd. Het aandeel internetgebruikers dat ingevulde formulieren van overheidsinstanties via internet verzendt, is ook vrij stabiel: omstreeks 56 procent. Het downloaden van overheidsdocumenten neemt nog steeds toe. In het onderwijs is het aantal leerlingen per computer de laatste jaren afgenomen en bijna elke pc in het basis- en voortgezet onderwijs beschikt anno 2009 over een (snelle) internetverbinding. In het basisonderwijs gebruikte in het schooljaar 2008/ 09 bijna 90 procent van de leraren een computer bij het lesgeven; in het voortgezet onderwijs was dit 61 procent. Scholen vinden dat ICT een belangrijke bijdrage levert aan diverse onderwijsdoelen. In de zorgsector is de verspreiding van ICT vergelijkbaar met die in de rest van de economie. In de gezondheidszorg gebruikten in 2008 naar verhouding veel meer werkzame personen regelmatig een computer en internet dan in de welzijnszorg. E-health is een fenomeen in opkomst. De ontwikkelingen op dit terrein voltrekken zich op de raakvlakken tussen medische informatica, gezondheidszorg en zakelijk handelen. De bekendste toegepaste vorm hiervan is het elektronisch patiëntendossier. In 2007 gebruikte ook 89 procent van de Nederlandse huisartsen een beslissingsondersteunend systeem bij het stellen van de diagnose; dit is goed voor een plaats in de Europese subtop. De digitale economie

17 ICT-kennis Informatie, communicatie en kennis zijn door ICT naar elkaar gegroeid. Het verrichten van onderzoek naar ICT levert een bijdrage aan de ontwikkeling van nieuwe kennis. De ICT-sector is een belangrijke speler wat betreft R&D in het Nederlandse bedrijfsleven. De R&D in ICT is mondiaal gegroeid. De totale R&D-uitgaven van Nederland zijn internationaal gezien echter laag en de R&D-uitgaven van de ICT-sector verlopen grillig. Nederlandse partijen vragen veel patenten aan; ruim 37 procent hiervan betreft ICT-patenten. Nederland vraagt ook relatief veel hightechpatenten aan en patenten op het gebied van consumentenelektronica. Overigens is het daadwerkelijk aanvragen van patenten waarschijnlijk cultureel gebonden. ICT-onderwijs is relevant voor de verspreiding en uitbreiding van ICT-kennis. De toename van het aantal ingeschrevenen aan informaticaopleidingen liep voor de periode 2000/ / 09 iets achter bij de toename in de rest van het hoger onderwijs. Het totale aantal geslaagde informatici bedroeg in 2007/ 08 iets minder dan 5 duizend. Internationaal gezien had Nederland in 2007 een bovengemiddeld aandeel afgestudeerde informatici. Slechts een klein gedeelte van de bevolking neemt deel aan ICT-onderwijs, waardoor specialistische ICT-kennis schaars is. De algemene computer- en internetvaardigheden van de Nederlandse bevolking zijn wel toegenomen; waarschijnlijk als direct gevolg van het toenemende computer- en internetgebruik en niet zozeer als gevolg van ICT-onderwijs. Beroepsklassen waarvoor een hoger kennisniveau vereist is, worden uitgeoefend door personen met een hoge ICT-vaardigheid. Beoefenaars van administratieve, commerciële en economische beroepen hebben hogere ICT-vaardigheden dan even hoog opgeleide personen in andere beroepsklassen. De mate van ICT-gebruik in een functie draagt dus ook bij aan de ICTvaardigheden. Het thema ICT-vaardigheden staat hoog op de (inter)nationale beleidsagenda. Het is immers evident dat ICT-vaardigheden door technologische ontwikkelingen relevanter zijn geworden voor het individu en de samenleving als geheel. De grootste impact van ICT is al lang niet meer uitsluitend het wel of geen toegang tot internet hebben maar betreft nu vooral het wel of niet weten te profiteren van internetinformatie, zowel in sociaal als in economisch opzicht. Cognitieve vaardigheden spelen hierbij een prominente rol en het is dan ook niet verwonderlijk dat in onderzoek naar ICT-vaardigheden het achtergrondkenmerk opleidingsniveau de belangrijkste determinant blijkt. 20 Centraal Bureau voor de Statistiek

De digitale economie 2008

De digitale economie 2008 De digitale economie 2008 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x = geheim = nihil = (indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met 0 (0,0) = het getal is kleiner dan de

Nadere informatie

De digitale economie 2007

De digitale economie 2007 De digitale economie 2007 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x = geheim = nihil = (indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met 0 (0,0) = het getal is kleiner dan de

Nadere informatie

De digitale economie 2006

De digitale economie 2006 De digitale economie 2006 Colofon Uitgever Centraal Bureau voor de Statistiek Prinses Beatrixlaan 428 2273 XZ Voorburg Prepress Centraal Bureau voor de Statistiek Facilitair Bedrijf Druk OBT bv, Den Haag

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 70 2014 47

Statistisch Bulletin. Jaargang 70 2014 47 Statistisch Bulletin Jaargang 70 2014 47 20 november 2014 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 Iets meer banen en vacatures in het derde kwartaal 3 Werkloze beroepsbevolking 4 2. Macro-economie 5 Koerswaarde

Nadere informatie

1999 2004 van de COROP-gebieden Achterhoek en Arnhem/Nijmegen

1999 2004 van de COROP-gebieden Achterhoek en Arnhem/Nijmegen 08 Regionaal consistente 0o stente tijdreeksen 1999 2004 van de COROP-gebieden Achterhoek en Arnhem/Nijmegen Publicatiedatum CBS-website: 3 februari 2009 Den Haag/Heerlen, 2009 Verklaring van tekens. =

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 17

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 17 Statistisch Bulletin Jaargang 71 2015 17 23 april 2015 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 CBS: Meer mensen aan het werk, vooral jongeren 3 Werkloze beroepsbevolking 4 2. Inkomen en bestedingen 5 Vertrouwen

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010 11 Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in John Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 3-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

Opkomende e groeimarkten voor Nederland steeds belangrijker

Opkomende e groeimarkten voor Nederland steeds belangrijker 7 Opkomende e groeimarkten voor Nederland steeds belangrijker Marjolijn Jaarsma Publicatiedatum CBS-website: 9 april 28 Voorburg/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 13

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 13 Statistisch Bulletin Jaargang 71 2015 13 26 maart 2015 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 CBS: Werkloosheid gedaald door afname beroepsbevolking 3 Werkloze beroepsbevolking 1) 5 2. Inkomen en bestedingen

Nadere informatie

ICT, kennis en economie 2012

ICT, kennis en economie 2012 ICT, kennis en economie 2012 Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader voorlopig cijfer x geheim nihil (indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met 0 (0,0) het getal

Nadere informatie

De digitale economie 2005

De digitale economie 2005 De digitale economie 2005 Colofon Uitgever Centraal Bureau voor de Statistiek Prinses Beatrixlaan 428 2273 XZ Voorburg Prepress Centraal Bureau voor de Statistiek Facilitair Bedrijf Druk OBT bv, Den Haag

Nadere informatie

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend 08 Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend Laurens Cazander Publicatiedatum CBS-website: 3 februari 2009 Den Haag/Heerlen, 2009 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x =

Nadere informatie

Prijsindexcijfers 0f Reclamediensten

Prijsindexcijfers 0f Reclamediensten 07 Prijsindexcijfers 0f Reclamediensten Michel van Veen Publicatiedatum CBS-website: 20 november 2008 Den Haag/Heerlen, 2008 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x = geheim

Nadere informatie

Einde in zicht voor de VUT

Einde in zicht voor de VUT Einde in zicht voor de VUT 11 0 Drs. J.L. Gebraad en mw. T.R. Pfaff Publicatiedatum CBS-website: 1 september 2011 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** =

Nadere informatie

Bevolkingstrends 2013. Bevolkingsgroei in grote steden vooral dankzij Vinex-wijken

Bevolkingstrends 2013. Bevolkingsgroei in grote steden vooral dankzij Vinex-wijken Bevolkingstrends 2013 Bevolkingsgroei in grote steden vooral dankzij Vinex-wijken Frank Bloot november 2013 Van de vier grootste gemeenten in ons land is het aantal inwoners in Utrecht de afgelopen tien

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek

Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB09-068 27 oktober 2009 9.30 uur www.cbs.nl Consument koopt graag via internet Driekwart internetgebruikers koopt online Gemak en flexibiliteit belangrijkste

Nadere informatie

Breuk in de tijdreeks internationale ale handel in diensten0t

Breuk in de tijdreeks internationale ale handel in diensten0t 07 Breuk in de tijdreeks internationale ale handel in diensten0t Publicatiedatum CBS-website: 24 november 2008 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x = geheim

Nadere informatie

ICT, kennis en economie 2011

ICT, kennis en economie 2011 ICT, kennis en economie 2011 Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader voorlopig cijfer x geheim nihil (indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met 0 (0,0) het getal

Nadere informatie

Verschillen in cijfers over huisartscontacten. en de statistiek tiek Geregistreerde contacten met de huisarts

Verschillen in cijfers over huisartscontacten. en de statistiek tiek Geregistreerde contacten met de huisarts m0 Verschillen in cijfers over huisartscontacten tussen 0u sen POLS-Gezondheid en de statistiek tiek Geregistreerde contacten met de huisarts Publicatiedatum CBS-website: november 2009 Den Haag/Heerlen

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 35

Statistisch Bulletin. Jaargang 71 2015 35 Statistisch Bulletin Jaargang 71 2015 35 27 augustus 2015 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 Werkloosheid verder gedaald 3 Werkloze beroepsbevolking 4 2. Inkomen en bestedingen 5 Consumenten zijn

Nadere informatie

Voortijdig schoolverlaten 0c het voortgezet et onderwijs in

Voortijdig schoolverlaten 0c het voortgezet et onderwijs in e088 Voortijdig schoolverlaten 0c olverlaten vanuit het voortgezet et onderwijs in Nederland en 21 gemeenten naar herkomstgroepering en geslacht Antilianen- Toelichting bij geleverde everde maatwerktabellen

Nadere informatie

Jongeren met een tijdelijk contract in 2009 en 2010

Jongeren met een tijdelijk contract in 2009 en 2010 Jongeren met een tijdelijk contract in 2009 en 2010 11 Martine de Mooij Vinodh Lalta Sita Tan Centraal Bureau voor de Statistiek Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

Voortijdig schoolverlaters 0c van misdrijf in Nederland, naar woongemeente ente (G4) en schoolsoort

Voortijdig schoolverlaters 0c van misdrijf in Nederland, naar woongemeente ente (G4) en schoolsoort 08 Voortijdig schoolverlaters 0c olverlaters verdacht van misdrijf in Nederland, naar woongemeente ente (G4) en schoolsoort Toelichting bij geleverde everde maatwerktabellen De maatwerktabel bevat gegevens

Nadere informatie

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008 8 Financiële crisis r slaat gat in de beleggingen n van institutionele beleggers in 28 drs. J.L. Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 27 oktober 29 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

ICT, kennis en economie 2013

ICT, kennis en economie 2013 ICT, kennis en economie 2013 ICT, kennis en economie 2013 Verklaring van tekens. Gegevens ontbreken * Voorlopig cijfer ** Nader voorlopig cijfer x Geheim Nihil (Indien voorkomend tussen twee getallen)

Nadere informatie

VUT-fondsen op weg naar het einde

VUT-fondsen op weg naar het einde Webartikel 2014 VUT-fondsen op weg naar het einde Drs. J.L. Gebraad mw. T.R. Pfaff 05-03-2013 gepubliceerd op cbs.nl CBS VUT-fondsen op weg naar het einde 3 Inhoud 1. Minder VUT-fondsen in 2012 5 2. Kortlopende

Nadere informatie

De FOD Economie publiceert zijn Barometer van de informatiemaatschappij 2013

De FOD Economie publiceert zijn Barometer van de informatiemaatschappij 2013 De FOD Economie publiceert zijn Barometer van de informatiemaatschappij 2013 Brussel, 25 juni 2013 De FOD Economie publiceert jaarlijks een globale barometer van de informatiemaatschappij. De resultaten

Nadere informatie

ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage

ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage ICT, kennis en economie 2012 Statistische bijlage Deze bijlage bevat enkele tabellen met aanvullend cijfermateriaal behorend bij de publicatie ICT, kennis en economie 2012. De tabellen zijn per hoofdstuk

Nadere informatie

het Nederlandse dse spoor?

het Nederlandse dse spoor? 08 e08 Hoe druk is 0h het nu werkelijk op het Nederlandse dse spoor? Het Nederlandse spoorgebruik in vergelijking met de rest van de EU-27 Pascal Ramaekers, Tessa de Wit en Maarten Pouwels Publicatiedatum

Nadere informatie

Locatie van banen, opleiding van niet werkend werkzoekenden, in- en uitstroom van uitkeringen

Locatie van banen, opleiding van niet werkend werkzoekenden, in- en uitstroom van uitkeringen Locatie van banen, opleiding van niet werkend werkzoekenden, in- en uitstroom van uitkeringen Gemeente Enschede 2002-2006 Centrum voor Beleidsstatistiek Frank van der Linden, Mariëtte Goedhuys-van der

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

Verklaring van tekens

Verklaring van tekens ICT kennis en economie 2015 ICT, kennis en economie 2015 Verklaring van tekens. Gegevens ontbreken * Voorlopig cijfer ** Nader voorlopig cijfer x Geheim Nihil (Indien voorkomend tussen twee getallen)

Nadere informatie

Een stand van zaken van ICT in België in 2012

Een stand van zaken van ICT in België in 2012 Een stand van zaken van ICT in België in 2012 Brussel, 20 november 2012 De FOD Economie geeft elk jaar een globale barometer van de informatie- en telecommunicatiemaatschappij uit. Dit persbericht geeft

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 72 2016 25

Statistisch Bulletin. Jaargang 72 2016 25 Statistisch Bulletin Jaargang 72 2016 25 23 juni 2016 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 Werkloosheid daalt verder 3 Werkloze beroepsbevolking (20) 4 2. Inkomen en bestedingen 5 Consument een stuk

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 000 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2012 Nr. 229 BRIEF

Nadere informatie

Verwachte baanvindduren werkloze 45-plussers

Verwachte baanvindduren werkloze 45-plussers Sociaaleconomische trends 213 Verwachte baanvindduren werkloze 45-plussers Harry Bierings en Bart Loog juli 213, 2 CBS Centraal Bureau voor de Statistiek Sociaaleconomische trends, juli 213, 2 1 De afgelopen

Nadere informatie

Obligatiemarkt arkt Amsterdam heeft last van crisis

Obligatiemarkt arkt Amsterdam heeft last van crisis 7 Obligatiemarkt arkt Amsterdam heeft last van crisis Jos van Heiningen Publicatiedatum CBS-website: 12 december 28 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x =

Nadere informatie

Internetgebruik onder niet-westerse allochtonen

Internetgebruik onder niet-westerse allochtonen Internetgebruik onder niet-westerse allochtonen Ger Sleijpen beschikken over iets meer internetvaardigheden dan autochtonen. Dit verschil wordt voor een groot deel verklaard doordat jongeren bij niet-westerse

Nadere informatie

Managers zijn de meest tevreden werknemers

Managers zijn de meest tevreden werknemers Sociaaleconomische trends 2014 Managers zijn de meest tevreden werknemers Linda Moonen februari 2014, 02 CBS Sociaaleconomische trends, februari 2014, 02 1 Werknemers zijn over het algemeen tevreden met

Nadere informatie

Goede ICT-prestaties voor België volgens de Barometer van de Informatiemaatschappij 2015

Goede ICT-prestaties voor België volgens de Barometer van de Informatiemaatschappij 2015 Goede ICT-prestaties voor België volgens de Barometer van de Informatiemaatschappij 2015 Brussel, 16 juli 2015 De editie 2015 van de jaarlijkse Barometer van de Informatiemaatschappij kunt u nu raadplegen.

Nadere informatie

Goede ICT-prestaties voor België, blijkt uit de Barometer van de informatiemaatschappij 2014

Goede ICT-prestaties voor België, blijkt uit de Barometer van de informatiemaatschappij 2014 Goede ICT-prestaties voor België, blijkt uit de Barometer van de informatiemaatschappij 2014 Brussel, 10 september 2014 De FOD Economie publiceert vandaag zijn jaarlijkse Barometer van de Informatiemaatschappij.

Nadere informatie

Barometer van de informatiemaatschappij (2012) Bronvermelding

Barometer van de informatiemaatschappij (2012) Bronvermelding Bronvermelding GEZINNEN EN INDIVIDUEN Bl. 6 ICT-uitrusting - Huishoudens (tabel) Bl. 7 Apparaten met internetverbinding in het huishouden (grafiek) Beschikbaarheid van interactieve digitale televisie (idtv)

Nadere informatie

Digitale (r)evolutie in België anno 2010.

Digitale (r)evolutie in België anno 2010. ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 23 februari 2011 Digitale (r)evolutie in België anno 2010. De digitale revolutie zet zich steeds verder door in België: 73% van de Belgische

Nadere informatie

Gemeenten voegen 2,3 miljard euro toe aan eigen vermogen

Gemeenten voegen 2,3 miljard euro toe aan eigen vermogen 0n07 07 Gemeenten voegen 2,3 miljard euro toe aan eigen vermogen Florianne Matser en Wouter Jonkers Publicatiedatum CBS-website: 14 juli 2008 Voorburg/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

grote ondernemingen nemingen in eerste kwartaal aal 2009

grote ondernemingen nemingen in eerste kwartaal aal 2009 08 Wisselende 0s signalen bij grote ondernemingen nemingen in eerste kwartaal aal 2009 Frank Bonger en Hen Pustjens Publicatiedatum CBS-website: 17 juli 2009 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens

Nadere informatie

ICT-behoeften in het mkb. Onderzoek van TNS-NIPO

ICT-behoeften in het mkb. Onderzoek van TNS-NIPO ICT-behoeften in het mkb Onderzoek van TNS-NIPO ICT-behoeften in het mkb Onderzoek TNS-NIPO Koninklijke vereniging MKB-Nederland Beleid, Onderzoek en Communicatie Delft, 13 april 26 Contactpersoon: drs.

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers stijgen naar 1,7 biljoen euro halverwege 2012

Beleggingen institutionele beleggers stijgen naar 1,7 biljoen euro halverwege 2012 11 Beleggingen institutionele beleggers stijgen naar 1,7 biljoen euro halverwege 212 J.L. Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 16-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * =

Nadere informatie

Obligatiemarkt arkt Amsterdam ruimschoots s verdubbeld sinds eeuwwisseling

Obligatiemarkt arkt Amsterdam ruimschoots s verdubbeld sinds eeuwwisseling 7 Obligatiemarkt arkt Amsterdam ruimschoots s verdubbeld sinds eeuwwisseling ing Jos van Heiningen Publicatiedatum CBS-website: 27 maart 28 Voorburg/Heerlen, 28 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Buitenlandse vrachtwagens op de Nederlandse wegen

Buitenlandse vrachtwagens op de Nederlandse wegen Publicatiedatum CBS-website: 24 juli 2007 Buitenlandse vrachtwagens op de Nederlandse wegen Wegsstromen in relatie tot Nederlands grondgebied voor 2005 Pascal Ramaekers, Mathijs Jacobs en Marcel Seip Centraal

Nadere informatie

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen nen geven veel vaker leiding dan vrouwen Astrid Visschers en Saskia te Riele In 27 gaf 14 procent van de werkzame beroepsbevolking leiding aan of meer personen. Dit aandeel is de afgelopen jaren vrijwel

Nadere informatie

Uitgaven per diploma gedaald

Uitgaven per diploma gedaald 132 Uitgaven per diploma gedaald Hugo Elbers Publicatiedatum CBS-website: 24-06-2013 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader voorlopig cijfer x geheim nihil

Nadere informatie

Rendementen en CO -emissie van elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012

Rendementen en CO -emissie van elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012 Webartikel 2014 Rendementen en CO -emissie van 2 elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012 Reinoud Segers 31-03-2014 gepubliceerd op cbs.nl CBS Rendementen en CO2-emissie elektriciteitsproductie

Nadere informatie

9 10B. Poelman en C. van Duin

9 10B. Poelman en C. van Duin 9 10B. Poelman en C. van Duin Bevolkingsprognose 2009 2060 Publicatiedatum CBSwebsite: 12 maart 2010 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader voorlopig

Nadere informatie

ICT en economie. Centraal Bureau voor de Statistiek

ICT en economie. Centraal Bureau voor de Statistiek ICT en economie 06 07 08 09 10 11 12 13 Centraal Bureau voor de Statistiek Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader voorlopig cijfer x geheim nihil (indien voorkomend tussen

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

Binnensteden en hun bewoners

Binnensteden en hun bewoners Binnensteden en hun bewoners 11 Bert Raets Publicatiedatum CBS-website: 23 september 211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader voorlopig cijfer x

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang 70 2014 30

Statistisch Bulletin. Jaargang 70 2014 30 Statistisch Bulletin Jaargang 70 2014 30 24 juli 2014 Inhoud 1. Arbeid en sociale zekerheid 3 Werkloosheid daalt opnieuw 3 Technische toelichting 4 Werkloze beroepsbevolking 1) 6 2 Inkomen en bestedingen

Nadere informatie

Nulmeting 60%-doelstelling Uitstroom naar ar werk (voorlopige cijfers)06

Nulmeting 60%-doelstelling Uitstroom naar ar werk (voorlopige cijfers)06 07 Nulmeting 60%-doelstelling Uitstroom naar ar werk (voorlopige cijfers)06 Maaike Hersevoort, Daniëlle ter Haar en Luuk Schreven Centrum voor Beleidsstatistiek (paper 08010) Den Haag/Heerlen Verklaring

Nadere informatie

1,9 miljoen Belgen hebben nog nooit een computer gebruikt; 2,6 miljoen Belgen hebben nog nooit op het internet gesurft.

1,9 miljoen Belgen hebben nog nooit een computer gebruikt; 2,6 miljoen Belgen hebben nog nooit op het internet gesurft. ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 8 november 2006 1,9 miljoen Belgen hebben nog nooit een computer gebruikt; 2,6 miljoen Belgen hebben nog nooit op het internet gesurft.

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen Publicatiedatum CBS-website: 1 oktober 27 Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 27 Verklaring der tekens. =

Nadere informatie

De onzekere toekomst van de pensioengerechtigde leeftijd

De onzekere toekomst van de pensioengerechtigde leeftijd 11 0 De onzekere toekomst van de pensioengerechtigde leeftijd Coen van Duin Publicatiedatum CBS-website: 2 september 2011 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer

Nadere informatie

Digitale (r)evolutie in België anno 2009

Digitale (r)evolutie in België anno 2009 ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 9 februari Digitale (r)evolutie in België anno 9 De digitale revolutie zet zich steeds verder door in België: 71% van de huishoudens in

Nadere informatie

Bestedingspakket gepensioneerden erden meest in prijs gestegen

Bestedingspakket gepensioneerden erden meest in prijs gestegen 08 Bestedingspakket et gepensioneerden erden meest in prijs gestegen Karlijn Bakker Publicatiedatum CBS-website: 17 april 2009 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig

Nadere informatie

Prijsindexcijfers Uitzend- en uitleendiensten

Prijsindexcijfers Uitzend- en uitleendiensten 08 07 Prijsindexcijfers Uitzend- en uitleendiensten Michel van Veen Publicatiedatum CBS-website: 20 maart 2008 Voorburg/Heerlen, 2008 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 18 januari 25 Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Werkloosheid nauwelijks veranderd

Werkloosheid nauwelijks veranderd Persbericht Pb14-084 18-12-2014 09.30 uur Werkloosheid nauwelijks veranderd - Werkloosheid blijft 8 procent - Meer mensen aan het werk in de afgelopen drie maanden - Aantal WW-uitkeringen met 6 duizend

Nadere informatie

Stroomschema financiering zorg 2007 Publicatiedatum CBS-website: 3 september 2012

Stroomschema financiering zorg 2007 Publicatiedatum CBS-website: 3 september 2012 Stroomschema financiering zorg 2007 121 Publicatiedatum CBS-website: 3 september 2012 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader voorlopig cijfer x geheim nihil

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

Verwevenheid eid industrie en diensten: Inkoop van diensten door de industrie

Verwevenheid eid industrie en diensten: Inkoop van diensten door de industrie 7 Verwevenheid eid industrie en diensten: Inkoop van diensten door de industrie Noortje Urlings Publicatiedatum CBS-website: 13 oktober 28 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken *

Nadere informatie

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029 >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Kennis IPC 5200 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Minieme toename uitgaven cultuur en sport

Minieme toename uitgaven cultuur en sport Publicatiedatum CBS-website: 27 juli 2007 Minieme toename uitgaven cultuur en sport Wouter Jonkers Centraal Bureau voor de Statistiek Verklaring der tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x

Nadere informatie

De digitale economie 2004

De digitale economie 2004 De digitale economie 2004 Colofon Uitgever Centraal Bureau voor de Statistiek Prinses Beatrixlaan 428 2273 XZ Voorburg Prepress Centraal Bureau voor de Statistiek Facilitair Bedrijf Druk OBT bv, Den Haag

Nadere informatie

Van Werknemer naar Ondernemer r naar Werknemer

Van Werknemer naar Ondernemer r naar Werknemer 0r08 08 Van Werknemer naar Ondernemer r naar Werknemer Nicole Braams en Noortje Urlings Publicatiedatum CBS-website 27 augustus 2009 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Toelichting op revisie onderwijsuitgaven 2012

Toelichting op revisie onderwijsuitgaven 2012 1 Toelichting op revisie onderwijsuitgaven 2012 Daniëlle Andarabi-van Klaveren Publicatiedatum CBS-website: 20-12-2012 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Stroomschema financiering zorg 1998 Publicatiedatum CBS-website: 3 september 2012

Stroomschema financiering zorg 1998 Publicatiedatum CBS-website: 3 september 2012 Stroomschema financiering zorg 1998 121 Publicatiedatum CBS-website: 3 september 2012 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader voorlopig cijfer x geheim nihil

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen

Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen Maart 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen opnieuw toegenomen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische

Nadere informatie

ICT, kennis en economie 2011

ICT, kennis en economie 2011 ICT, kennis en economie 2011 Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader voorlopig cijfer x geheim nihil (indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met 0 (0,0) het getal

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen April 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen blijven stijgen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische

Nadere informatie

Banen en zelfstandigen

Banen en zelfstandigen 07 Banen en zelfstandigen Maatwerktabellen E,til0n E,til Anouk de Rijk en Harold Kroeze Centrum voor Beleidsstatistiek (maatwerk) Den Haag/Heerlen, 2008 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * =

Nadere informatie

December 2014 Betalen aan de kassa 2013

December 2014 Betalen aan de kassa 2013 December 2014 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Uitkomsten DNB/Betaalvereniging Nederland onderzoek naar het gebruik van contant geld en de pinpas in Nederland

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen September 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage

Nadere informatie

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy

Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media in Nederland Door: Newcom Research & Consultancy Sociale media hebben in onze samenleving een belangrijke rol verworven. Het gebruik van sociale media is groot en dynamisch. Voor de vierde

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks ANNEX Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 21 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks 1. Deelname voor- en vroegschoolse educatie (VVE) De Nederlandse waarde voor

Nadere informatie

Stroomschema financiering zorg 2006 Publicatiedatum CBS-website: 3 september 2012

Stroomschema financiering zorg 2006 Publicatiedatum CBS-website: 3 september 2012 Stroomschema financiering zorg 2006 121 Publicatiedatum CBS-website: 3 september 2012 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. gegevens ontbreken * voorlopig cijfer ** nader voorlopig cijfer x geheim nihil

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

Stroomschema financiering zorg 2012

Stroomschema financiering zorg 2012 Stroomschema financiering zorg 2012 6-10-2013 gepubliceerd op cbs.nl CBS Stroomschema financiering zorg 2012 1 20.553 II Overheid Instellingen Gezinnen/werknemers Bedrijven Incl. niet-ingezetenen 5.289

Nadere informatie

Stand van zaken leven lang leren in Nederland en afspraken over/ aanbevelingen aan O&O-fondsen

Stand van zaken leven lang leren in Nederland en afspraken over/ aanbevelingen aan O&O-fondsen Stand van zaken leven lang leren in Nederland en afspraken over/ aanbevelingen aan O&O-fondsen Stand van zaken leven lang leren in Nederland Om goed mee te kunnen is scholing cruciaal. De snel veranderende

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen Juni 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting

Nadere informatie

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 België in de Europese informatiemaatschappij Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 Bezit en gebruik van ICT en Internet 1 Luxemburg 2 Litouwen 3

Nadere informatie

groothandel Nicole Braams, Peter Daniëls, Cees Steenlage, Noortje Urlings Publicatiedatum CBS-website: 13 mei 2009 Den Haag/Heerlen

groothandel Nicole Braams, Peter Daniëls, Cees Steenlage, Noortje Urlings Publicatiedatum CBS-website: 13 mei 2009 Den Haag/Heerlen 08 Branchebeschrijving 0c chrijving groothandel Nicole Braams, Peter Daniëls, Cees Steenlage, Noortje Urlings Publicatiedatum CBS-website: 13 mei 2009 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens

Nadere informatie

Ziekteverzuim naar leeftijd en geslacht, 2002 2005

Ziekteverzuim naar leeftijd en geslacht, 2002 2005 0i07 07 Ziekteverzuim naar leeftijd en geslacht, 2002 2005 Frank van der Linden en Anouk de Rijk Centrum voor Beleidsstatistiek (maatwerk) Voorburg/Heerlen, 2008 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Samenvatting Internationaliseringsmonitor 2010

Samenvatting Internationaliseringsmonitor 2010 Samenvatting Internationaliseringsmonitor 2010 1. Inleiding Globalisering is een onderwerp dat regelmatig in het maatschappelijke debat opduikt. Het gaat dan om de gevolgen van de internationale economische

Nadere informatie

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting - Feiten en trends 2010-1- Studenten Aantal ingeschreven voltijd studenten in bekostigde HBO- en WO-instellingen in Nederland 2009-2010 2008-2009

Nadere informatie