Hoe zit het met mijn pensioen in het vervoer?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoe zit het met mijn pensioen in het vervoer?"

Transcriptie

1 Hoe zit het met mijn pensioen in het vervoer?

2 2 Waarom deze brochure?

3 Veel mensen denken bij het woord pensioen aan het inkomen dat ze krijgen als ze de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt. Maar pensioen is meer. Heeft u bijvoorbeeld een partner? Dan wilt u natuurlijk dat er voor hem of haar iets geregeld is als u overlijdt. Daarom is er ook een partnerpensioen. Ook uw kinderen krijgen pensioen als u er niet meer bent. Dat noemen we wezenpensioen. En stel dat u ziek wordt en daardoor niet meer kunt werken. Dan kunt u toch pensioen blijven opbouwen. Weet hoe het zit Het is goed om te weten hoe het zit met uw pensioen. Hoeveel pensioen krijgt u eigenlijk en hoe zit het met de AOW? Kunt u eerder stoppen met werken? In deze brochure vindt u alle informatie over uw pensioen bij Pensioenfonds Vervoer. Heeft u vragen? Bel of mail ons dan. We helpen u graag. In hoofdstuk 8, Heeft u vragen? vindt u onze contactgegevens. Pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Het opbouwpercentage in uw pensioenregeling is vanaf 1 januari ,77%. In de huidige pensioenregeling is uw pensioenrichtleeftijd 67 jaar. Als u voor 1 januari 2013 pensioen heeft opgebouwd dan is uw pensioenleeftijd 65 jaar. Werkte u vóór 2006 al in het vervoer? In 2006 is er veel veranderd in de pensioenregelingen. Als u voor die tijd al in het vervoer werkte, zijn er ook voor u dingen veranderd. Meer hierover leest u in hoofdstuk 6. 3

4 Inhoud 1. Pensioen in het kort pag Mijn pensioen pag AOW pag Ouderdomspensioen pag Welke keuzes kan ik maken? pag Wanneer kan ik met pensioen? pag Bouw ik genoeg pensioen op? pag Hoe zeker is uw pensioen? pag Pensioen voor mijn partner en kinderen pag Hoeveel krijgen mijn partner en kinderen? pag Wat gebeurt er met mijn pensioen als...? pag Uit elkaar gaan pag Ik heb een nieuwe baan pag Wat als ik arbeidsongeschikt word? pag Wat als ik werkloos word? pag Ik ga (bijna) met pensioen pag Ik wil eerder met pensioen pag Ik wil later met pensioen pag Ik wil gedeeltelijk doorwerken pag Kan ik mijn pensioen zelf aanpassen? pag Moet ik AOW zelf aanvragen? pag Ik heb meer dan één werkgever gehad pag Mag ik bijverdienen als ik met pensioen ben? pag Ik werkte vóór 2006 al in het vervoer pag Kan ik nog steeds eerder met pensioen? pag Welke keuzes heb ik? pag Voorwaardelijk ouderdomspensioen pag Over Pensioenfonds Vervoer pag Heeft u vragen? pag. 42 4

5 5

6 6

7 1. Pensioen in het kort 7

8 1. Pensioen in het kort U krijgt een AOW-uitkering van de overheid. Dit geldt voor iedere Nederlander. De AOW-uitkering is een basisuitkering. De AOW is niet voor iedereen hetzelfde. Als u alleen bent, krijgt u meer dan wanneer u getrouwd bent. Als u getrouwd bent, krijgen u en uw partner beide AOW. Het bedrag dat u aan AOW ontvangt vindt u terug op AOW-leeftijd omhoog Tot eind 2012 was de AOW-leeftijd 65 jaar. Sinds 1 januari 2013 gaat de AOW-leeftijd in stappen omhoog. Het huidige kabinet heeft plannen om de AOW-leeftijd sneller te verhogen. Kijk daarom voor actuele informatie over uw AOW-leeftijd op Naast de AOW krijgt u pensioen dat u opbouwt via uw werkgever. Dit pensioen is een aanvulling op de AOW. Zolang u werkt in het vervoer bouwt u twee soorten pensioen op: Pensioen voor uzelf In de huidige pensioenregeling is uw pensioenleeftijd 67 jaar. Als u voor 1 januari 2013 pensioen heeft opgebouwd is uw pensioenleeftijd 65 jaar. Het pensioen ontvangt u de rest van uw leven. U kunt ook eerder dan uw 67ste met pensioen gaan, maar dan krijgt u wel minder pensioen. Langer doorwerken kan ook, u kunt uw pensioen maximaal vijf jaar na uw AOW-datum uitstellen. Dan krijgt u meer pensioen. U kunt tot uw 67ste pensioen opbouwen. Hoeveel pensioen u straks krijgt, is afhankelijk van hoe lang u heeft gewerkt en van uw salaris in die periode. Pensioen voor uw partner en kinderen Als u overlijdt, krijgt uw partner levenslang partnerpensioen. Uw kinderen krijgen een wezenpensioen, uiterlijk tot ze 27 jaar zijn. Meer hierover leest u in hoofdstuk 3. Wat verder geregeld is Als u arbeidsongeschikt wordt, kunt u (gedeeltelijk) pensioen blijven opbouwen. Op die manier bent u straks ook verzekerd van pensioen als u nu door een ziekte of handicap niet meer (volledig) kunt werken. Over dit onderwerp leest u meer in de brochure Arbeidsongeschiktheid en uw pensioen op Wilt u zelf rekenen met uw pensioen? Ga dan naar Mijn pensioendashboard op Bekijk bijvoorbeeld wat u krijgt als u eerder of later met pensioen gaat. U kunt inloggen met DigiD. Bent u uw DigiD-gegevens kwijt, kijk dan op U kunt ook inloggen met een gebruikersnaam en wachtwoord van Pensioenfonds Vervoer. Deze gebruikersnaam en wachtwoord ontvangt u nadat u voor het eerst een Uniform Pensioenoverzicht heeft ontvangen. Bent u uw gegevens kwijt? Dan kunt u deze opnieuw aanvragen op nl. Ga naar Inloggen en klik op Inlogproblemen. Da s handig. Nu zie ik wat er gebeurt als ik langer door wil werken. Denny Harteveld, planner transport en logistiek 8

9 Reken zelf met uw pensioen Met het pensioen dat u opbouwt bij Pensioenfonds Vervoer heeft u verschillende keuzemogelijkheden. Misschien wilt u eerder dan uw 67ste stoppen met werken. Of u wilt juist langer doorwerken omdat u dan meer pensioen krijgt. Maar u kunt bijvoorbeeld ook uw partnerpensioen inruilen voor een hoger ouderdomspensioen. 9

10 10

11 2. Mijn pensioen 11

12 2. Mijn pensioen Als u met pensioen gaat, wilt u natuurlijk graag voldoende inkomen om van te leven. Maar wat krijgt u eigenlijk? U krijgt in ieder geval AOW. Maar voor de meeste mensen is de AOW-uitkering veel minder dan het inkomen dat ze nu hebben. Daarom bouwt u bij Pensioenfonds Vervoer een aanvullend pensioen op. Voor de opbouw van dit pensioen wordt iedere maand premie op uw loon ingehouden. Dit gebeurt zolang u in het vervoer werkt. Daarnaast heeft u misschien zelf nog voor een aanvulling op uw pensioen gezorgd. Bijvoorbeeld door zelf te sparen of een lijfrenteverzekering af te sluiten. Als u met pensioen gaat, krijgt u dus: 1. AOW; 2. ouderdomspensioen; 3. eventuele aanvullingen die u zelf heeft geregeld. Bijvoorbeeld uit een lijfrenteverzekering of spaargeld. Lijfrente/spaargeld Salaris Ouderdomspensioen AOW Voor 67 Na Bent u geboren na 1 april 1956? Dan is uw AOW-leeftijd tenminste 67 jaar. Kijk voor actuele informatie over uw AOW-leeftijd op In mijn pensioenoverzicht kan ik in ieder geval zien wat ik later krijg. Jessica Snijder, expeditiemedewerker AOW Van de overheid krijgt u een AOW-uitkering. U krijgt hierover bericht van de Sociale Verzekeringsbank (SVB). U hoeft zelf dus niets te doen. Meer informatie is te vinden op: Ouderdomspensioen Als u met pensioen gaat, krijgt u pensioen van Pensioenfonds Vervoer: dit is uw ouderdomspensioen. Ieder jaar dat u werkt, bouwt u een stukje pensioen op voor later. Hoeveel pensioen u opbouwt, hangt onder andere af van: hoeveel u verdient. Hoe meer u verdient, hoe hoger uw pensioen; hoe lang u werkt in het vervoer. Hoe langer u in het vervoer werkt, hoe hoger uw pensioen vanuit Pensioenfonds Vervoer. Uw uiteindelijke pensioenopbouw is gebaseerd op het loon dat u verdient in de jaren dat u werkt in het vervoer. We spreken van een middelloonregeling. Uw pensioen van Pensioenfonds Vervoer gaat in op de eerste van de maand waarin u 67 jaar wordt. Als u voor 1 januari 2013 pensioen heeft opgebouwd is uw pensioenleeftijd 65 jaar. 12

13 Ieder jaar een pensioenoverzicht Zolang u in het vervoer werkt, krijgt u van ons ieder jaar een overzicht waarin staat hoeveel pensioen u heeft opgebouwd. Ook staat hierin hoeveel pensioen u krijgt als u tot uw 67ste aan de pensioenregeling van Pensioenfonds Vervoer blijft deelnemen. Dit overzicht heet het Uniform Pensioenoverzicht (UPO). 13

14 2. Mijn pensioen Hoe wordt mijn pensioen berekend? Voor de opbouw van uw pensioen kijken we naar wat u verdient. De volgende onderdelen tellen mee voor het pensioen: a) loon; b) vakantietoeslag; c) goederenvervoer: maximaal 364 overuren per jaar d) goederenvervoer: ploegen- en onregelmatigheidstoeslag en toeslag voor zaterdag- en zondaguren e) busvervoer: diplomatoeslag; f) taxivervoer: provisie; g) taxivervoer: openbaar vervoer toeslag - OV-toeslag; h) taxivervoer: huisartsenpost vervoer toeslag - HAP-toeslag Deze onderdelen samen zijn het pensioengevend salaris. In het goederenvervoer zit hier wel een maximum aan. Van de onderdelen c en d, wordt maximaal een bedrag meegerekend dat gelijk staat aan 22,75% van het functieloon. Omdat u ook AOW krijgt, bouwt u niet over uw hele pensioengevend salaris pensioen op. Het gedeelte waarover u geen pensioen opbouwt, heet franchise. Het bedrag dat overblijft na aftrek van de franchise is de pensioengrondslag. Over de pensioengrondslag bouwt u 1,77% pensioen op. Kijk voor de hoogte van de franchise op Voorbeeld 1: Richard, vrachtwagenchauffeur Richard is vrachtwagenchauffeur. Zijn pensioengevend salaris is ,- per jaar. In dit bedrag zitten ook de vakantietoeslag, de overuren, de onregelmatigheidstoeslag en de ploegentoeslag. De franchise is ,-. Richard bouwt daarmee pensioen op over een pensioengrondslag van ,-. Rekenvoorbeeld: Pensioengevend salaris (bruto jaarbedragen 2015) functieloon ,- overuren 5.000,- ploegentoeslag 200,- onregelmatigheidstoeslag 452,- zaterdag- en zondaguren 300,- vakantietoeslag 2.101, ,- franchise ,- - pensioengrondslag ,- Over de pensioengrondslag bouwt Richard 1,77% pensioen op. Dat is dus 405,78 per jaar. Richard wil op zijn 67ste met pensioen. Hij heeft dan 27 jaar in het goederenvervoer gewerkt. In totaal krijgt Richard een pensioen van Pensioenfonds Vervoer van 27 jaar x 405,78 = ,86 bruto per jaar. In dit voorbeeld gaan we er voor het gemak vanuit dat Richard ieder jaar hetzelfde verdient. In de praktijk zal dat niet zo zijn. Waarschijnlijk verandert het jaarsalaris ieder jaar. 14

15 Voorbeeld 2: Sonja, taxichauffeur Sonja is taxichauffeur. Haar pensioengevend salaris is ,- per jaar. In dit bedrag zitten ook de vakantietoeslag, de OV-toeslag, de HAP-toeslag en de eventuele provisie. De franchise is ,-. Sonja bouwt dus pensioen op over een pensioengrondslag van 8.622,-. Rekenvoorbeeld: Pensioengevend salaris (bruto jaarbedragen 2015) functieloon ,- provisie 1.000,- OV-toeslag 100,- HAP-toeslag 200,- + vakantietoeslag 1.528, ,- - franchise ,- pensioengrondslag 8.622,- Van de pensioengrondslag bouwt Sonja 1,77% pensioen op. Dat is dus 152,61 per jaar. Sonja wil op haar 67ste met pensioen. Ze heeft dan 30 jaar in het personenvervoer gewerkt. In totaal krijgt Sonja een pensioen van 30 jaar x 152,61 = 4.578,30 bruto per jaar. Voorbeeld 3: René, buschauffeur René is buschauffeur. Zijn pensioengevend salaris is ,- per jaar. In dit bedrag zit ook de vakantietoeslag. De franchise is ,-. René bouwt dus pensioen op over een pensioengrondslag van ,-. Rekenvoorbeeld: Pensioengevend salaris (bruto jaarbedragen 2015) functieloon ,- vakantietoeslag 1.920, ,- franchise ,- - pensioengrondslag ,- Van de pensioengrondslag bouwt René 1,77% pensioen op. Dat is dus 257,09 per jaar René wil op zijn 67ste met pensioen. Hij heeft dan 30 jaar in het personenvervoer gewerkt. In totaal krijgt René een pensioen van 30 jaar x 257,09 = 7.712,70 bruto per jaar. In dit voorbeeld gaan we er voor het gemak vanuit dat René ieder jaar hetzelfde verdient. Waarschijnlijk verandert het jaarsalaris ieder jaar. In dit voorbeeld gaan we er voor het gemak vanuit dat Sonja ieder jaar hetzelfde verdient. Waarschijnlijk verandert het jaarsalaris ieder jaar. 15

16 2. Mijn pensioen Hoe zit het met pensioen en inflatie? Wij proberen het pensioen dat u opbouwt en de pensioenuitkeringen ieder jaar te verhogen met een toeslag. Zo zorgen we ervoor dat uw pensioen meegroeit met de lonen in de sector. U heeft echter niet automatisch recht op de toeslag. Pensioenfonds Vervoer moet hiervoor namelijk voldoende financiële middelen hebben. Het bestuur van het fonds beslist ieder jaar of het opgebouwde pensioen en de pensioenuitkering worden aangepast aan de loonontwikkeling. Kijk voor meer informatie over de financiële situatie en de dekkingsgraad van Pensioenfonds Vervoer op Wat betaalt u voor uw pensioen? Om pensioen op te bouwen, betaalt u iedere maand pensioenpremie. Op uw loonstrook ziet u welk bedrag u betaalt. Ook uw werkgever betaalt mee aan uw pensioen. De premie kan ieder jaar veranderen. Het bestuur van Pensioenfonds Vervoer stelt de premie ieder jaar opnieuw vast. Kijk op voor de hoogte van de pensioenpremie Welke keuzes kan ik maken? Hoeveel pensioen u later krijgt, hangt af van hoeveel u verdient en hoe lang u werkt in het vervoer. Alle stukjes die u jaarlijks opbouwt, vormen samen uiteindelijk uw pensioen. Misschien wilt u altijd evenveel pensioen ontvangen. Maar u kunt ook een aantal keuzes maken waardoor u (tijdelijk) meer pensioen krijgt. Vraag advies Misschien vindt u het lastig om te bepalen of u later genoeg inkomen heeft. In het pensioendashboard op de website kunt u uw opgebouwde pensioen (ook het pensioen dat u heeft opgebouwd bij andere pensioenfondsen en pensioenverzekeraars) vergelijken met wat u denkt nodig te hebben bij pensioneren. Ook bieden we u inzicht in wat u kunt doen in het geval uw pensioeninkomen tegen blijkt te vallen. Zo kunt u bijvoorbeeld het partnerpensioen uitruilen voor meer ouderdomspensioen. Wilt u liever een persoonlijk gesprek? Dan kunt u terecht op het pensioenspreekuur. Tijdens het pensioenspreekuur krijgt u persoonlijk tekst en uitleg van een van de pensioenconsulenten van Pensioenfonds Vervoer. Er zijn pensioenspreekuren op zes plaatsen verspreid over Nederland: Amsterdam, Deventer, Groningen, Rotterdam, Utrecht en Weert. Het pensioenspreekuur is iedere maandag en vrijdag. Als u een afspraak wilt maken, kunt u op elke werkdag bellen met de betreffende pensioenconsulent. Voor een afspraak in Amsterdam of Rotterdam belt u met: Richard Dudink, telefoonnummer Voor een afspraak in Deventer of Groningen belt u met: Ben Kerkhof, telefoonnummer Voor een afspraak in Utrecht of Weert belt u met: Michael Bührs, telefoonnummer

17 Pensioen inruilen Naast uw ouderdomspensioen, bouwt u ook automatisch een pensioen op voor uw partner. Als u overlijdt, krijgt uw partner een partnerpensioen. U kunt het partnerpensioen (gedeeltelijk) inruilen voor een hoger ouderdomspensioen. Maar omgekeerd kunt u het ouderdomspensioen ook gedeeltelijk inruilen voor een hoger partnerpensioen. Meer over pensioen inruilen leest u in hoofdstuk 5.4. Eerste jaren meer pensioen? U kunt ervoor kiezen de eerste vijf of tien jaar een hoger pensioen te krijgen. Bijvoorbeeld omdat u de eerste jaren na uw 67ste uw hypotheek nog moet aflossen. Meer hierover leest u in hoofdstuk Wanneer kan ik met pensioen? U kunt met pensioen als u 67 jaar bent. Uw ouderdomspensioen van Pensioenfonds Vervoer gaat in op de eerste dag van de maand waarin u 67 jaar wordt. Als u voor 1 januari 2013 pensioen heeft opgebouwd is uw pensioenleeftijd 65 jaar. Eerder, later of gedeeltelijk met pensioen gaan, kan ook. U kunt al stoppen met werken als u 55 jaar bent. Maar u kunt uw pensioen ook uitstellen tot uiterlijk vijf jaar na de ingangsdatum van uw AOW. Wat de beste keuze is, hangt af van uw persoonlijke situatie. Uw keuze heeft gevolgen voor de hoogte van uw pensioen. Meer informatie leest u in hoofdstuk 5.1 en Bouw ik genoeg pensioen op? Als u met pensioen gaat, wilt u voldoende geld ontvangen om van te kunnen leven. Hoeveel geld u nodig heeft, is nu misschien lastig te zeggen. U moet zelf bepalen hoeveel inkomen u later nodig heeft. In bepaalde situaties heeft u mogelijk minder pensioen opgebouwd: u heeft een aantal jaren niet gewerkt; u heeft een tijd in het buitenland gewerkt; u heeft een tijd voor een werkgever gewerkt die geen pensioenregeling had (of een minder goede pensioenregeling); u bent gescheiden. U krijgt dan minder pensioen omdat uw ex-partner ook een deel van uw pensioen krijgt. 2.6 Hoe zeker is uw pensioen? Pensioenfondsen in Nederland hebben het al een aantal jaren moeilijk. Op het moment dat deze brochure werd geschreven, hoefde Pensioenfonds Vervoer de pensioenen niet te verlagen. Maar dat geeft geen garantie voor de toekomst. Als Pensioenfonds Vervoer de pensioenen in de toekomst moet verlagen, kan dit ook gelden voor uw pensioen. Uiteraard krijgt u hierover dan bericht. Bekijk uw loonstrook Veel mensen weten niet wat ze betalen voor hun pensioen. Kijk eens op uw loonstrook. Daar vindt u het bedrag. 17

18 3. Pensioen voor mijn partner en kinderen 18

19 19

20 3. Pensioen voor mijn partner en kinderen Als u komt te overlijden, wilt u natuurlijk dat uw gezin voldoende inkomen heeft om te kunnen leven. Daarom bouwt u niet alleen pensioen op voor uzelf. U bouwt ook pensioen op voor uw partner en kind(eren). Als u komt te overlijden, krijgen zij dit pensioen. Het pensioen voor uw partner is het partnerpensioen, voor uw kind(eren) is er het wezenpensioen. Wat als ik geen partner heb? Ook als u geen partner heeft, bouwt u toch partnerpensioen op. Misschien krijgt u in de toekomst wel een partner. Dan is er ook een partnerpensioen geregeld. Alleen als u na de ingang van uw pensioen een partner krijgt en u overlijdt vervolgens, dan ontvangt uw partner geen partnerpensioen. Gaat u met pensioen en heeft u dan geen partner, dan wordt uw partnerpensioen omgeruild voor extra ouderdomspensioen. U ontvangt dan levenslang een hoger ouderdomspensioen. Wij regelen dit voor u; u hoeft niets te doen Hoeveel krijgen mijn partner en kind(eren)? Hoeveel krijgen uw partner en kind(eren) als u overlijdt? Dat ligt aan de situatie op dat moment. Er zijn drie mogelijkheden: 1. U werkt in het vervoer Uw partner krijgt een partnerpensioen. Dit pensioen is 70% van het pensioen dat u zou krijgen als u tot uw 67ste had doorgewerkt. Uw kinderen krijgen een wezenpensioen. Dit pensioen is 14% van het pensioen dat u zou krijgen als u tot uw 67ste had doorgewerkt. 2. U werkt niet meer in het vervoer Uw partner krijgt een partnerpensioen. Dit pensioen is 70% van het pensioen dat u heeft opgebouwd in de periode dat u in het vervoer werkte. Uw kinderen krijgen een wezenpensioen. Dit pensioen is 14% van het pensioen dat u heeft opgebouwd in de periode dat u in het vervoer werkte. 20 Wie is partner? Uw partner is de man of vrouw met wie u: getrouwd bent; een geregistreerd partnerschap heeft; of een half jaar of langer op hetzelfde adres staat ingeschreven en met wie u een samenlevingscontract heeft, waarin staat dat uw partner het partnerpensioen krijgt. Woont u samen met uw vader of moeder? Dan bent u geen partners van elkaar. Uw broer, zus of ouders krijgen dan ook geen partnerpensioen. Wanneer krijgen kinderen een wezenpensioen? Uw kinderen krijgen een wezenpensioen als ze: 1. jonger zijn dan 18 jaar; of 2. jonger zijn dan 27 jaar en een opleiding volgen.

21 Doodgaan. Ik wil er liever niet aan denken. Maar toch goed om te weten dat mijn vrouw dan pensioen krijgt. Rafael van Maanen, taxichauffeur gehandicapten. 3. U overlijdt tijdens uw pensioen De hoogte van het partnerpensioen is afhankelijk van uw pensioenkeuzes die u bij pensioneren heeft gemaakt. Uw kinderen krijgen een wezenpensioen. Dit pensioen is 14% van het pensioen dat u ontving. Door een scheiding zal het partnerpensioen lager worden dan de genoemde 70%. Moet ik iets regelen? Gaat u trouwen of wordt u geregistreerde partners? Dan is het partnerpensioen vanzelf geregeld. Gaat u samenwonen? Zorg dan voor een samenlevingscontract waarin staat dat uw partner het partnerpensioen krijgt. Anders krijgt uw partner geen partnerpensioen als u overlijdt. Een samenlevingscontract stelt u op bij de notaris. U hoeft dit niet door te geven. Als u overlijdt, nemen wij contact op met uw nabestaanden. Als u een kind krijgt, hoeft u dat niet aan ons door te geven. Als u overlijdt, krijgen de kinderen bericht van ons over het pensioen. Hoe lang krijgen uw partner en kinderen pensioen? Uw partner krijgt het partnerpensioen gedurende de rest van zijn of haar leven. Kinderen krijgen het wezenpensioen tot ze 18 jaar zijn. Daarna is het afhankelijk van de situatie. Als de kinderen studeren, kunnen ze wezenpensioen krijgen tot maximaal hun 27ste jaar. Had u nog geen kinderen toen u begon met werken in het vervoer? Dat maakt niet uit. Ook als u later een kind krijgt, geldt het wezenpensioen. Alleen als u na uw pensioendatum een kind krijgt, dan ontvangt uw kind geen wezenpensioen als u overlijdt. Mogelijk een uitkering van de overheid Als u overlijdt, kan uw partner misschien een Anw-uitkering krijgen van de overheid. Anw betekent Algemene nabestaandenwet. Er gelden wel voorwaarden voor een Anw-uitkering. Meer informatie vindt u op de website van de SVB: 21

22 4. Wat gebeurt er met mijn pensioen als...? 22

23 23

24 4. Wat gebeurt er met mijn pensioen als...? Tijdens uw leven doen zich allerlei veranderingen voor. U kunt werkloos of arbeidsongeschikt worden. Of u gaat scheiden. Bij al deze veranderingen is het belangrijk om ook te weten wat dit betekent voor uw pensioen. Bekijk uw pensioen opnieuw als uw situatie verandert, ook al heeft u het pensioen ooit goed geregeld. Hierna leest u meer over veranderingen die gevolgen kunnen hebben voor uw pensioen Uit elkaar gaan Uit elkaar gaan is een emotioneel ingrijpende gebeurtenis. Daarnaast moet u ook nog eens veel regelen: verhuizen, spullen verdelen, de zorg voor de kinderen. Logisch dat u niet meteen aan uw pensioen denkt. Toch is het belangrijk om ook hierover afspraken te maken. Uw ex-partner heeft namelijk recht op een deel van het ouderdomspensioen dat u heeft opgebouwd in de periode dat u samen was. De verdeling van het pensioen heet verevening. Verevenen kan overigens alleen als u getrouwd of geregistreerd partners was. Hoeveel u en uw ex-partner krijgen, kunt u samen afspreken: 1. U verdeelt uw pensioen Standaard krijgt uw ex-partner de helft van uw ouderdomspensioen over de periode dat u officieel samen was. U kunt ook afspreken dat de één meer krijgt dan de ander. In beide gevallen geldt: uw ex-partner krijgt dit pensioen als u met pensioen gaat, zolang u leeft. Overlijdt uw ex-partner eerder dan u? Dan is het verevende deel van het pensioen weer voor u. U kunt de scheiding doorgeven met het formulier Mededeling van scheiding in verband met verdeling van ouderdomspensioen. U kunt het downloaden van U moet de scheiding binnen twee jaar doorgeven. Als de melding na twee jaar wordt gedaan moeten u en uw ex-partner de verdeling onderling regelen. U en uw ex-partner kunnen er samen ook voor kiezen om het deel van het pensioen voor uw ex-partner om te zetten in een eigen pensioen voor uw ex-partner. Het gaat dan om zowel het ouderdomspensioen als het partnerpensioen. Uw ex-partner krijgt dat pensioen als hij of zij met pensioen gaat. Dit heet conversie. Overlijdt uw ex-partner eerder dan u? Dan krijgt u het pensioen van uw ex-partner niet zelf weer uitgekeerd. 2. U verdeelt het pensioen niet U kunt samen besluiten dat uw pensioen niet wordt verdeeld. Uw ex-partner krijgt dan niets, u krijgt het volledige pensioen. Afspraken hierover moeten worden vastgelegd in een echtscheidingsconvenant. Wat gebeurt er na mijn overlijden? Na uw overlijden heeft uw ex-partner recht op het partnerpensioen dat u tot de scheiding heeft opgebouwd. Dit heet het bijzonder partnerpensioen. Dit geldt als u getrouwd was, geregistreerde partners was of samenwoonde. Krijgt u na een scheiding een nieuwe partner? Dan heeft uw nieuwe partner ook recht op partnerpensioen als u overlijdt. Uw nieuwe partner krijgt echter niet het volledige partnerpensioen, omdat een deel als bijzonder partnerpensioen naar uw ex-partner gaat, tenzij u hier andere afspraken over maakt. 24

25 25

26 4. Wat gebeurt er met mijn pensioen als...? 26 Moet ik iets regelen? Was u getrouwd of geregistreerd partners? Dan hoeft u niets aan ons door te geven. Wij krijgen hierover namelijk bericht van uw gemeente. Neem wel contact met ons op als u samenwoonde. Hierover krijgen wij namelijk geen bericht van uw gemeente. Zodra de scheiding bij ons bekend is, krijgen u en uw ex-partner bericht van ons. Pensioenfonds Vervoer moet binnen twee jaar na de scheiding van u en uw expartner horen of u het pensioen verdeelt. Stuur hiervoor het formulier Mededeling van scheiding in verband met de verdeling van ouderdomspensioen naar ons op. Dit formulier kunt u downloaden van Ik heb een nieuwe baan Als u een nieuwe baan krijgt, kan dat gevolgen hebben voor uw pensioen. Wat er gebeurt, is afhankelijk van uw situatie. 1. U gaat voor het eerst werken in het vervoer Bent u nieuw in het vervoer? Dan bouwt u automatisch ouderdomspensioen op bij Pensioenfonds Vervoer vanaf uw 21ste. Heeft u al ouderdomspensioen opgebouwd bij uw vorige werkgever(s)? Dan kunt u het ouderdomspensioen meenemen naar Pensioenfonds Vervoer. Dit heet waardeoverdracht. Meer over waardeoverdracht leest u hierna bij Wat is waardeoverdracht?. 2. U gaat werken buiten het vervoer Heeft u een nieuwe baan buiten het vervoer? Dan bouwt u geen pensioen meer op bij Pensioenfonds Vervoer. U kunt uw pensioen wel meenemen. Dit heet waardeoverdracht. Meer over waardeoverdracht leest u hierna bij Wat is waardeoverdracht?. 3. U krijgt een andere werkgever in het vervoer Heeft u een nieuwe baan, maar blijft u werken in het vervoer? Dan blijft u pensioen opbouwen bij Pensioenfonds Vervoer. Bijna alle vervoersbedrijven hebben hun pensioen namelijk geregeld bij Pensioenfonds Vervoer. Blijft u werken in dezelfde sector, dan blijft uw pensioenopbouw gelijk. Stapt u over van bijvoorbeeld de vrachtwagen naar de touringcar? Dan is de pensioenopbouw wel anders. Kijk op bladzijde 14 en 15 voor de verschillen. 4. Wat is waardeoverdracht? U kunt uw pensioen dat u via uw vorige werkgever heeft opgebouwd, meenemen naar Pensioenfonds Vervoer. Dit heet waardeoverdracht. Als u niet meer in het vervoer werkt, kunt het pensioen van Pensioenfonds Vervoer ook meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder. Vaak krijgt u van uw nieuwe pensioenuitvoerder informatie over waardeoverdracht. Krijgt u geen informatie, vraag er dan naar. Waardeoverdracht moet u aanvragen bij de pensioenuitvoerder van uw nieuwe werkgever. U krijgt dan eerst een gratis offerte. Pas dan hoeft u te beslissen of u het pensioen meeneemt of niet. Waardeoverdracht is gratis bij Pensioenfonds Vervoer. Geen waardeoverdracht Neemt u uw ouderdomspensioen niet mee? Dan blijft het opgebouwde ouderdomspensioen staan bij Pensioenfonds Vervoer. Als u 67 jaar wordt, ontvangt u dit ouderdomspensioen.

27 4.3. Wat als ik arbeidsongeschikt word? Iedereen die werkt, kan ziek worden. Soms kan het zelfs zijn dat u nog maar gedeeltelijk of helemaal niet meer kunt werken. U bent dan (gedeeltelijk) arbeidsongeschikt. Gelukkig kunt u dan toch gedeeltelijk pensioen blijven opbouwen als u meer dan 35% arbeidsongeschikt bent. Wij betalen uw pensioenpremie dan namelijk (gedeeltelijk) door. Meer hierover leest u in de brochure Arbeidsongeschikt en uw pensioen. Aanvullende uitkering Mogelijk ontvangt u een aanvulling op de WIA- of WAO-uitkering. Ook hierover vindt u meer informatie in de brochure Arbeidsongeschikt en uw pensioen Wat als ik werkloos word? Werkloos raken is vervelend genoeg. U bent niet aan het werk en u ontvangt een uitkering. Ook betaalt u geen pensioenpremie meer en u bouwt dus geen pensioen meer op. Dat begint weer als u een nieuwe baan heeft en uw werkgever een pensioenvoorziening heeft. Zelf pensioen opbouwen? Als u geen werk heeft, kunt u toch pensioen opbouwen door tijdelijk zelf de volledige premie te betalen. U betaalt dan de premie die uw werkgever eerder voor u betaalde én de premie die u zelf betaalde. Wilt u gebruikmaken van deze mogelijkheid? Vraag dit dan aan binnen drie maanden nadat u werkloos bent geworden. Neem hiervoor contact met ons op via (0 cent per minuut) of download het formulier op de website. Heeft u langer dan een half jaar geen werk? Dan raakt u uw voorwaardelijk ouderdomspensioen kwijt. Kijk op bladzijde 36 voor meer informatie. 27

28 28 5. Ik ga (bijna) met pensioen

29 29

30 5. Ik ga (bijna) met pensioen Ongeveer een half jaar voor dat u uw pensioengerechtigde leeftijd bereikt, krijgt u bericht van ons. Op dat moment kunt u een aantal keuzes maken voor een pensioen dat past bij uw wensen. Wilt u bijvoorbeeld langer doorwerken? Of wilt u tijdelijk meer pensioen ontvangen? U beslist het helemaal zelf. Ongeveer een maand voordat u 67 jaar wordt, laten we u weten hoeveel pensioen u precies krijgt Ik wil eerder met pensioen De standaardleeftijd om met pensioen te gaan is bij Pensioenfonds Vervoer de eerste dag van de maand waarin u 67 jaar wordt. Maar misschien wilt u eerder met pensioen. Bijvoorbeeld omdat u tegelijk met uw partner wilt stoppen. U kunt al met pensioen vanaf uw 55ste. Als u eerder stopt met werken, krijgt u minder pensioen. Logisch, want u heeft minder jaren pensioen opgebouwd. Bovendien ontvangt u pensioen over een langere periode omdat u eerder stopt met werken. Gaat u eerder met pensioen? Houd er dan rekening mee dat u mogelijk nog niet direct vanaf de door u gekozen ingangsdatum een AOW-uitkering krijgt. Om de periode tot aan de ingangsdatum van uw AOW-uitkering te overbruggen kunt u ervoor kiezen een deel van uw pensioen eerder in te laten gaan. U ruilt dan een deel van uw ouderdomspensioen Ik wil gedeeltelijk met pensioen. Kan ik een dag in de week op de kleinkinderen passen. Nancy de Jong, administratief medewerker. in voor een tijdelijk ouderdomspensioen dat loopt tot de eerste van de maand waarin uw AOW ingaat. Houd er wel rekening mee dat het pensioen dat u dan vanaf uw AOWingangsdatum ontvangt minder zal zijn Ik wil later met pensioen Niet iedereen wil met pensioen als hij 67 jaar is. Sommige mensen werken door omdat ze hun pensioen te laag vinden. Of omdat ze hun werk leuk vinden. Wilt u nog niet stoppen met werken als u 67 jaar bent? U kunt uw pensioen maximaal vijf jaar na uw AOW-datum uitstellen. Voorwaarde hiervoor is wel dat u aan het werk blijft. Als u later met pensioen gaat, krijgt u meer pensioen. U krijgt uw pensioen namelijk korter uitbetaald. Een half jaar voor de pensioeningangsdatum krijgt u een formulier om pensioen aan te vragen. Hierop kunt u aangeven wanneer u met pensioen wilt. Vanaf 67 jaar bouwt u geen pensioen meer op. Overleg met uw werkgever Wilt u eerder met pensioen? Neem dan contact met ons op via (0 cent per minuut). Bel ons een half jaar voordat u wilt stoppen. Overleg ook met uw werkgever als u eerder met pensioen wilt. 30

31 5.3. Ik wil gedeeltelijk doorwerken Misschien wilt u nog wel doorwerken, maar dan minder uren. U kunt dan met deeltijdpensioen gaan. U moet wel minimaal 20% blijven werken. Als u een werkweek van 40 uur heeft, moet u dus minimaal acht uur blijven werken. Van uw werkgever krijgt u salaris voor de gewerkte uren. Voor de andere uren krijgt u een deel van uw pensioen. Op het formulier dat u een half jaar voor de pensioeningangsdatum krijgt, kunt u dit aangeven Kan ik mijn pensioen zelf aanpassen? Als u met pensioen gaat, krijgt u iedere maand het pensioen dat u heeft opgebouwd. Zolang u leeft. Als u wilt, kunt u echter ook eerst een hoger en daarna een lager pensioen ontvangen. Of (een deel van) uw partnerpensioen inruilen voor een hoger ouderdomspensioen. Hierover hoeft u nu nog geen beslissing te nemen. Vlak voordat u met pensioen gaat, kunt u uw keuze aan ons doorgeven. jaar een hoger pensioen? Dan krijgt u 119% (percentage 2015) van uw pensioen. Bij tien jaar ontvangt u 110% (percentage 2015). Houd er wel rekening mee dat u na deze vijf of tien jaren levenslang minder pensioen krijgt, namelijk 75% van het pensioen dat u de eerste vijf of tien jaar heeft gehad. U hoeft pas te kiezen vlak voordat u met pensioen gaat. 2. Partnerpensioen inruilen Bij Pensioenfonds Vervoer bouwt u altijd een partnerpensioen op. Of u een partner heeft of niet, dat maakt niet uit. U kunt ervoor kiezen uw partnerpensioen (gedeeltelijk) in te ruilen voor een hoger ouderdomspensioen. U krijgt dan meer ouderdomspensioen. Het nadeel is dat uw partner geen of een lager partnerpensioen krijgt als u overlijdt. Andersom kan ook: u ruilt uw ouderdomspensioen (gedeeltelijk) in voor een hoger partnerpensioen. Uw partner krijgt dan dus meer pensioen als u overlijdt. 1. Eerste jaren meer pensioen? Als u met pensioen gaat, is uw inkomen meestal lager dan toen u werkte. U kunt er daarom voor kiezen de eerste vijf of tien jaar een hoger pensioen te krijgen. Wilt u de eerste vijf Stop ik eerder, dan krijg ik minder. Werk ik langer, dan krijg ik meer. Logisch. André Janssen, bulkwagenchauffeur. 31

32 5. Ik ga (bijna) met pensioen Wat u doet met het partnerpensioen, beslist u met uw partner. Bekijk hiervoor goed uw financiële situatie. Stel dat uw partner bijvoorbeeld zelf geen pensioen heeft opgebouwd. Dan wilt u waarschijnlijk uw partnerpensioen niet inruilen voor een hoger ouderdomspensioen. Wat als ik geen partner heb? Ook als u geen partner heeft, bouwt u toch partnerpensioen op. Gaat u met pensioen en heeft u dan geen partner, dan ontvangt u een hoger ouderdomspensioen. Wij regelen dit voor u; u hoeft niets te doen. Als u na uw pensioendatum een partner krijgt, ontvangt hij of zij geen partnerpensioen als u overlijdt. U hoeft pas een beslissing over uw partnerpensioen te nemen als u met pensioen gaat Moet ik AOW zelf aanvragen? Over de AOW krijgt u vanzelf bericht van de SVB. Kijk voor meer informatie op Ik heb meer dan één werkgever gehad Veel mensen werken niet altijd bij dezelfde baas. Het kan dan zijn dat u pensioen bij verschillende pensioenuitvoerders heeft opgebouwd. Als u uw pensioen niet altijd heeft meegenomen naar een nieuwe werkgever, krijgt u pensioen van verschillende pensioenuitvoerders. Normaal gesproken krijgt u hierover automatisch bericht van alle pensioenuitvoerders waar u pensioen heeft opgebouwd. Krijgt u geen bericht? Neem dan zelf contact op met de pensioenuitvoerder(s) waar u vroeger pensioen heeft opgebouwd Mag ik bijverdienen als ik met pensioen ben? Ja, u mag zoveel bijverdienen als u wilt. Uw inkomsten worden niet afgetrokken van uw AOW of pensioen. Als u voor uw 67ste stopt met werken, mag u ook bijverdienen. Voor eventuele fiscale gevolgen kijk op 32 Uw pensioen op een rij Heeft u buiten het vervoer gewerkt en heeft u toen ook pensioen opgebouwd? Kijk dan op Op deze website vindt u een overzicht van alle pensioenen die u heeft opgebouwd. Ook uw pensioen bij Pensioenfonds Vervoer staat hier.

33 33

34 34

35 6. Ik werkte vóór 2006 al in het vervoer 35

36 6. Ik werkte vóór 2006 al in het vervoer In 2006 is er veel veranderd in de pensioenregeling van Pensioenfonds Vervoer. Werkte u vóór 2006 al in het vervoer? Dan is er ook voor u veel veranderd. Meer hierover leest u hierna Kan ik nog steeds eerder met pensioen? Vóór 2006 bouwde u misschien wel prepensioen op om eerder dan uw 65ste met pensioen te kunnen gaan. Vanaf 1 januari 2006 mag dat niet meer. Maar u kunt nog steeds eerder met pensioen, op zijn vroegst vanaf 55 jaar. U bouwt namelijk sinds 2006 meer ouderdomspensioen op. Dit extra pensioen kunt u gebruiken om eerder met pensioen te gaan. Ook het prepensioen dat u tot 2006 heeft opgebouwd, kunt u gebruiken om eerder met pensioen te gaan. U kunt uw prepensioen laten uitkeren tot de eerste van de maand waarin u 65 jaar wordt of tot de eerste van de maand waarin u uw AOW-leeftijd bereikt. Als u ervoor kiest uw prepensioen te laten uitbetalen tot de eerste van de maand waarin uw AOW ingaat, wordt het prepensioen over een langere periode uitbetaald. Het maandbedrag wordt daardoor lager. ouderdomspensioen krijgt. En heeft u recht op voorwaardelijk ouderdomspensioen? Dan kunt u ook dit pensioen (gedeeltelijk) eerder laten ingaan Voorwaardelijk ouderdomspensioen Vanaf 1 januari 2006 kunt u geen prepensioen meer opbouwen. Om toch vóór uw pensioengerechtigde leeftijd te kunnen stoppen met werken is er het voorwaardelijk ouderdomspensioen. Is op 1 januari 2006 een aanspraak op voorwaardelijk ouderdomspensioen voor u vastgesteld en blijft u aan de gestelde voorwaarden voldoen? Dan kunt u dit gebruiken om eerder met pensioen te gaan. Als u eerder dan uw AOW-leeftijd stopt met werken, krijgt u nog geen AOW-uitkering en kan uw inkomen een stuk lager zijn dan toen u nog werkte. Als u het voorwaardelijk ouderdomspensioen (gedeeltelijk) laat uitbetalen vóór 67 jaar, is uw inkomen hoger. Het voorwaardelijk ouderdomspensioen kan namelijk best een hoog bedrag zijn Welke keuzes heb ik? U kunt natuurlijk gewoon blijven werken tot uw AOW-leeftijd. Vanaf dat moment krijgt u pensioen en AOW. Gaat u eerder met pensioen dan uw AOW-leeftijd? Dan ontvangt u al wel (vervroegd) ouderdomspensioen, maar nog geen AOWuitkering. U kunt dan een deel van uw ouderdomspensioen inruilen voor een tijdelijk ouderdomspensioen. Tot uw AOWingangsdatum ontvangt u dan een deel van uw ouderdomspensioen als AOW-compensatie. Houd er dan wel rekening mee dat u na uw AOW-ingangsdatum een lager Op het jaarlijks pensioenoverzicht staat of u recht heeft op het voorwaardelijk ouderdomspensioen. Dit staat onder het kopje Voorwaardelijk ouderdomspensioen. Hier staat ook het bedrag dat u krijgt als u aan de voorwaarden blijft voldoen. In de paragrafen en staan de voorwaarden voor het voorwaardelijk ouderdomspensioen. Wilt u meer weten over het voorwaardelijk ouderdomspensioen? Kijk dan op 36

37 1. Voorwaardelijk ouderdomspensioen in het goederenvervoer U heeft recht op voorwaardelijk ouderdomspensioen als u voldoet aan alle voorwaarden hieronder: U werkte op 31 maart 2001 én op 1 april 2001 bij een werkgever die was aangesloten bij de VUT Goederenvervoer. U bouwde van 1 januari 2002 tot 1 januari 2006 onafgebroken prepensioen op bij de Stichting Prepensioenfonds voor het Beroepsgoederenvervoer over de Weg en de Verhuur van Mobiele Kranen. In de tien jaar vóór uw pensioen werkte u onafgebroken voor een werkgever die was aangesloten bij de VUT Goederenvervoer of bij Pensioenfonds Vervoer. U heeft vanaf 1 januari 2006 tot het moment dat u met pensioen gaat een dienstverband bij een werkgever die is aangesloten bij Pensioenfonds Vervoer. Een onderbreking van maximaal een half jaar is geen probleem. 2. Voorwaardelijk ouderdomspensioen in het taxi- of besloten busvervoer U heeft recht op voorwaardelijk ouderdomspensioen als u voldoet aan alle voorwaarden hieronder: U werkte op 31 december 2003 bij een werkgever die was aangesloten bij de VUT Personenvervoer. U bouwde van 1 januari 2004 tot en met 31 december 2005 onafgebroken prepensioen op bij de Stichting Prepensioenfonds voor het Personenvervoer over de weg. In de tien jaar vóór uw pensioen werkte u onafgebroken voor een werkgever die was aangesloten bij Pensioenfonds Vervoer. U heeft vanaf 1 januari 2006 tot het moment dat u met pensioen gaat een dienstverband bij een werkgever die is aangesloten bij Pensioenfonds Vervoer. Een onderbreking van maximaal een half jaar is geen probleem. 3. Wanneer vervalt het voorwaardelijk ouderdomspensioen Er zijn vier redenen waardoor het voorwaardelijk ouderdomspensioen kan komen te vervallen: Als u niet vanuit actieve dienst met pensioen gaat. U heeft langer dan zes maanden geen werk meer bij een werkgever die aangesloten is bij Pensioenfonds Vervoer. Dit geldt ook als de onderbrekingen in uw dienstverbanden in het vervoer opgeteld boven zes maanden uitkomen. U gaat voor uw 60ste (goederenvervoer) of 62ste (taxi- of besloten busvervoer) met pensioen. U bent volledig arbeidsongeschikt en heeft geen actief dienstverband meer bij een werkgever die aangesloten is bij Pensioenfonds Vervoer. 37

38 38

39 7. Over Pensioenfonds Vervoer 39

40 7. Over Pensioenfonds Vervoer Pensioenfonds Vervoer bestaat al sinds Als u werkt in één van de volgende sectoren, bouwt u pensioen op bij Pensioenfonds Vervoer: goederenvervoer en verhuur van mobiele kranen; besloten bus; taxi; binnenbeurtvaart; Orsima. Wij zijn een organisatie zonder winstoogmerk, voor en door de sector: werknemers, gepensioneerden en werkgevers bepalen gezamenlijk hoe het pensioen eruit ziet. U en uw gezin een zo optimaal mogelijk pensioen bieden; dat vinden wij het belangrijkst. Daarom doen we er alles aan om de kosten zo laag mogelijk te houden voor u en uw werkgever. Ook willen we u een pensioen bieden dat u kunt aanpassen aan uw persoonlijke wensen. Daarnaast vinden we het belangrijk u goed van dienst te zijn. Bijvoorbeeld door u helder en juist te informeren, zodat u weet waar u aan toe bent. Uw geld verantwoord belegd U en uw werkgever betalen iedere maand pensioenpremie. Om er nu en in de toekomst zeker van te zijn dat iedereen in het vervoer pensioen krijgt, beleggen wij de pensioenpremie. Uiteraard nemen wij daarbij een zo klein mogelijk risico. Ook kiezen wij voor beleggingen waarbij bewust rekening wordt gehouden met milieu, maatschappij en goed bestuur van de onderneming. Kortom: uw geld wordt verantwoord belegd. Onze organisatie De eindverantwoordelijkheid ligt bij het bestuur van Pensioenfonds Vervoer. In het bestuur zitten vertegenwoordigers van werknemers, pensioengerchtigden 40

41 en werkgevers. Samen nemen zij beslissingen over uw pensioen, bijvoorbeeld over de premies en de toeslag. Het bestuur wordt ondersteund door een bestuursbureau. Voor een goed pensioenfondsbestuur heeft het fonds zelf twee organen ingesteld: het Verantwoordingsorgaan en de Raad van Toezicht. De AFM werkt aan eerlijke en transparante financiële markten. Daarnaast houdt de AFM toezicht op de informatie over financiële producten, zoals pensioenen, en op de manier waarop financiële instellingen omgaan met hun klanten. Het Verantwoordingsorgaan bestaat uit vijf leden die samen de betrokken deelnemers, werkgevers en pensioengerechtigden vertegenwoordigen. Het bestuur legt aan hen verantwoording af over het beleid, de uitvoering van het beleid en de gerealiseerde uitkomsten van het beleid. Minimaal één keer per jaar komen het bestuur en het Verantwoordingsorgaan bij elkaar. De Raad van Toezicht bestaat uit drie externe deskundigen die toezicht houden op het beleid van het bestuur en op algemene gang van zaken in het fonds. Daarnaast is de Raad van Toezicht gesprekspartner van het bestuur. Toezicht op Pensioenfonds Vervoer Om ervoor te zorgen dat Pensioenfonds Vervoer de pensioenregeling goed uitvoert, houden De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) toezicht. DNB ziet erop toe dat de bezittingen van het pensioenfonds in verhouding zijn met onze verplichtingen en dat eventuele tegenvallers kunnen worden opgevangen met de opgebouwde reserves. Pensioenfonds Vervoer is daarom verplicht regelmatig over de stand van zaken aan DNB te rapporteren. 41

42 8. Heeft u vragen? Heeft u na het lezen van deze brochure vragen? Of wilt u meer weten? Kijk dan op de website van Pensioenfonds Vervoer. Daar kunt u ook na inloggen uw eigen pensioensituatie bekijken. Informatie op maat We gaan u steeds meer op maat informeren. Het streven is dat u daardoor steeds minder informatie krijgt die niet relevant voor u is. Daarvoor hebben we wél uw adres nodig! U kunt uw adres opgeven door in te loggen op Liever bellen of mailen? U kunt ons ook bellen via (0 cent per minuut). Wij zijn bereikbaar van maandag tot en met vrijdag van tot uur. Een sturen kan ook: Als u hierbij uw pensioennummer vermeldt, kunnen wij u beter van dienst zijn. U vindt uw pensioennummer op al onze correspondentie onder Ons kenmerk. Brief schrijven Schrijft u liever een brief? Dat kan ook. Ons adres is: Pensioenfonds Vervoer Postbus AM Groningen Wilt u in uw brief uw pensioennummer vermelden? Dan kunnen wij u beter van dienst zijn. Pensioenspreekuur Wilt u liever een persoonlijk gesprek? Dan kunt u terecht op het pensioenspreekuur. Tijdens het pensioenspreekuur krijgt u persoonlijk tekst en uitleg van een van de pensioenconsulenten van Pensioenfonds Vervoer. Het gesprek duurt ongeveer een uur. Er zijn pensioenspreekuren op zes plaatsen verspreid over Nederland: Amsterdam, Deventer, Groningen, Rotterdam, Utrecht en Weert. Het pensioenspreekuur is iedere maandag en vrijdag. Als u een afspraak wilt maken, kunt u op elke werkdag bellen met de betreffende pensioenconsulent. Voor een afspraak in Amsterdam of Rotterdam belt u met: Richard Dudink, telefoonnummer Voor een afspraak in Deventer of Groningen belt u met: Ben Kerkhof, telefoonnummer Voor een afspraak in Utrecht of Weert belt u met: Michael Bührs, telefoonnummer

43 43

44 In deze brochure staat algemene informatie over het pensioenreglement. We besteden veel aandacht aan de inhoud van deze brochure, maar het kan zijn dat informatie ondertussen is veranderd, verouderd of dat er onjuistheden in staan. Pensioenfonds Vervoer is niet aansprakelijk als iemand schade ondervindt omdat er onjuiste of verouderde informatie in deze brochure staat, de brochure onjuist is verspreid of gebruikt. U kunt alleen rechten ontlenen aan het pensioenreglement. Pensioenfonds Vervoer 2015

Hoe zit het met mijn pensioen in het vervoer?

Hoe zit het met mijn pensioen in het vervoer? We zorgen ervoor dat u goed zit Hoe zit het met mijn pensioen in het vervoer? Als u geboren bent in 1950 of daarna Printvriendelijke versie Waarom deze brochure? Veel mensen denken bij het woord pensioen

Nadere informatie

Hoe zit het met mijn pensioen in het vervoer?

Hoe zit het met mijn pensioen in het vervoer? We zorgen ervoor dat u goed zit Hoe zit het met mijn pensioen in het vervoer? Als u geboren bent vóór 1950 Printvriendelijke versie Waarom deze brochure? Veel mensen denken bij het woord pensioen aan het

Nadere informatie

Hoe zit het met mijn prepensioen?

Hoe zit het met mijn prepensioen? We zorgen ervoor dat u goed zit Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het personenvervoer Printvriendelijke versie Waarom deze brochure? Het is prettig als u eerder kunt stoppen met werken.

Nadere informatie

Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het goederenvervoer

Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het goederenvervoer Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het goederenvervoer We zorgen ervoor dat u goed zit 2 Waarom deze brochure? Het is prettig als u eerder kunt stoppen met werken. U moet dan uw rekeningen

Nadere informatie

Hoe zit het met mijn prepensioen?

Hoe zit het met mijn prepensioen? We zorgen ervoor dat u goed zit Hoe zit het met mijn prepensioen? Als u werkt in het goederenvervoer Printvriendelijke versie Waarom deze brochure? Het is prettig als u eerder kunt stoppen met werken.

Nadere informatie

Extra inkomen voor uw partner. Het Anw-pensioen van Pensioenfonds Vervoer

Extra inkomen voor uw partner. Het Anw-pensioen van Pensioenfonds Vervoer Extra inkomen voor uw partner Het Anw-pensioen van Pensioenfonds Vervoer Waarom deze brochure? Als u komt te overlijden, dan wilt u dat uw partner en eventuele kinderen goed verzorgd achterblijven. Het

Nadere informatie

Pensioen. in het kort

Pensioen. in het kort Pensioen in het kort 1 2 Inhoud 1. Het pensioen in het kort 4 2. Uw ouderdomspensioen in het kort 5 3. Hoeveel (ouderdoms)pensioen krijgt u straks? 7 4. Pensioen voor uw partner en kinderen 10 5. Wanneer

Nadere informatie

In balans. Pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Wanneer verandert uw pensioen? Wat is pensioen? Samenleven. Gaat u bijna met pensioen?

In balans. Pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Wanneer verandert uw pensioen? Wat is pensioen? Samenleven. Gaat u bijna met pensioen? In balans Pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 08 Wanneer verandert uw pensioen? 04 Wat is pensioen? 09 Samenleven 03 14 12 Welkom Gaat u bijna met pensioen? Nieuw werk 10 06 Scheiden Nabestaandenpensioen

Nadere informatie

In het kort. Uw Pensioen. Scheiden Verhuizen Gaat u bijna met pensioen?

In het kort. Uw Pensioen. Scheiden Verhuizen Gaat u bijna met pensioen? Uw Pensioen In het kort 3 Welkom 10 4 Wat is pensioen? 11 6 Nabestaandenpensioen 14 8 Wanneer verandert uw pensioen? Scheiden Verhuizen Gaat u bijna met pensioen? Meer weten? www.bpfkunststof-rubber.nl

Nadere informatie

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen.

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen. Hoe is jouw pensioen geregeld? Wat krijg je in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen Je bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Je krijgt dit ouderdomspensioen

Nadere informatie

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen.

Je bouwt partnerpensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Voor je kinderen is er wezenpensioen. Hoe is jouw pensioen geregeld? Wat krijg je in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen Je bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Detailhandel. Je krijgt dit ouderdomspensioen

Nadere informatie

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2015. Geachte heer Voorbeeld,

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2015. Geachte heer Voorbeeld, De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, April 2015 Geachte heer Voorbeeld, U bouwt pensioen op bij het Pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI). Gaat u met pensioen? Dan

Nadere informatie

Mijn Pensioen. Makkelijk uw pensioen plannen in Mijn PME

Mijn Pensioen. Makkelijk uw pensioen plannen in Mijn PME Mijn Pensioen Misschien kijkt u ernaar uit: stoppen met werken. Tijd voor uzelf en genieten van uw oude dag. Of wilt u juist langer blijven werken? In deze brochure leest u alles over de keuzes die u kunt

Nadere informatie

Extra inkomen voor uw partner

Extra inkomen voor uw partner We zorgen ervoor dat u goed zit Extra inkomen voor uw partner Het Anw-pensioen van Pensioenfonds Vervoer Printvriendelijke versie Waarom deze brochure? Als u komt te overlijden, dan wilt u dat uw partner

Nadere informatie

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, September 2014. Geachte heer Voorbeeld,

De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, September 2014. Geachte heer Voorbeeld, De heer S.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, September 2014 Geachte heer Voorbeeld, U bouwt pensioen op bij het Pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI). Gaat u met pensioen?

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

Voorlopige berekening pensioen aanvragen Als u geboren bent in of na 1950

Voorlopige berekening pensioen aanvragen Als u geboren bent in of na 1950 Voorlopige berekening pensioen aanvragen Als u geboren bent in of na 1950 Waarom dit formulier? Met dit formulier kunt u een berekening van uw pensioen aanvragen. Op die manier kunt u nagaan hoeveel inkomen

Nadere informatie

De hoogte van de Anw-uitkering voor uw partner hangt af van zijn of haar inkomen.

De hoogte van de Anw-uitkering voor uw partner hangt af van zijn of haar inkomen. 3 november 2015 Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen U bouwt bij ons een levenslang ouderdomspensioen op. Dit pensioen krijgt u uitbetaald zodra u 67 jaar wordt of met vervroegd pensioen

Nadere informatie

Pensioen. in het notariaat

Pensioen. in het notariaat Uw Pensioen in het notariaat Inhoud Waarom deze brochure?... 3 1. Uw ouderdomspensioen in het kort... 4 1.1. Hoeveel ouderdomspensioen krijgt u straks?...4 1.2. Kunt u eerder of gedeeltelijk met pensioen?...7

Nadere informatie

PENSIOENBROCHURE Nielsen Nederland

PENSIOENBROCHURE Nielsen Nederland STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE Nielsen Nederland Bijlage bij Startbrief INHOUDSOPGAVE Pagina Wat is pensioen? 1 Inleiding 1 1. Wanneer bouw ik ouderdomspensioen op? 2 2. Wanneer kan ik met

Nadere informatie

Inhoud. Waarom een pensioenregeling?... 5 Wat is pensioen?...6

Inhoud. Waarom een pensioenregeling?... 5 Wat is pensioen?...6 Uw pensioenregeling Uw pensioenregeling Deze brochure is met veel zorg en aandacht gemaakt. De informatie in deze brochure is bedoeld om uw pensioen uit te leggen. Het geeft u geen rechten. Het pensioenreglement

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld? Geachte heer, mevrouw,

Hoe is uw pensioen geregeld? Geachte heer, mevrouw, Hoe is uw pensioen geregeld? Geachte heer, mevrouw, Welkom bij Pensioenfonds Hoogovens! U bouwt pensioen bij ons op. Dit doet u via uw werkgever. Elke pensioenuitvoerder heeft zijn eigen regeling. In dit

Nadere informatie

De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2015. Geachte heer Voorbeeld,

De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2015. Geachte heer Voorbeeld, De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, April 2015 Geachte heer Voorbeeld, U bouwt pensioen op bij het Pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI). Gaat u met pensioen?

Nadere informatie

Pensioen. in het notariaat

Pensioen. in het notariaat Pensioen in het notariaat Waarom deze brochure?...3 1. Uw ouderdomspensioen in het kort...4 1.1. Hoeveel ouderdomspensioen krijgt u straks?... 4 1.2. Kunt u eerder of gedeeltelijk met pensioen?... 7 1.3.

Nadere informatie

Stichting St. Stichting Pensioenfonds Avery Dennison. Presentatie over het. Uniform Pensioen Overzicht 15 mei 2013

Stichting St. Stichting Pensioenfonds Avery Dennison. Presentatie over het. Uniform Pensioen Overzicht 15 mei 2013 Pagina 1 Stichting St. Stichting Pensioenfonds Avery Dennison Presentatie over het Uniform Pensioen Overzicht 15 mei 2013 mei 2012 Pagina 2 1. Agenda 1. Opening 2. Wat is pensioen? 3. UPO 4. Als er iets

Nadere informatie

De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2016. Beste heer Voorbeeld,

De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, April 2016. Beste heer Voorbeeld, De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, April 2016 Beste heer Voorbeeld, U bouwt pensioen op bij het Pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI). Gaat u met pensioen? Dan

Nadere informatie

Het Goede Voorbeeld Hoe is uw pensioen geregeld?

Het Goede Voorbeeld Hoe is uw pensioen geregeld? Het Goede Voorbeeld Hoe is uw pensioen geregeld? Mevr. J. Jansen Voorbeeldstraat 51 2056 LG Voorbeeldplaats Geachte mevrouw Jansen, Welkom bij . U bouwt

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat u moet weten over uw pensioen Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

Toelichting. Uniform Pensioenoverzicht 2015. Uitkeringsovereenkomst

Toelichting. Uniform Pensioenoverzicht 2015. Uitkeringsovereenkomst Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015 Uitkeringsovereenkomst Actieve deelnemer Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft inzicht in uw inkomen dat u van Hagee

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht

Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht Hieronder vindt u een overzicht van de veelgestelde vragen rondom uw pensioenoverzicht. Heeft u na het lezen van deze veelgestelde vragen toch nog vragen?

Nadere informatie

Uw partner en uw pensioen

Uw partner en uw pensioen Uw partner en uw pensioen 2 Ik wil mijn partner goed verzorgd achterlaten Uw partner en uw pensioen Als deelnemer aan het Pensioenfonds Metaal en Techniek (PMT) bouwt u niet alleen pensioen op voor uw

Nadere informatie

Toelichting op het pensioenoverzicht 2010 KPN Uitkeringsovereenkomst voor de middelloonregeling

Toelichting op het pensioenoverzicht 2010 KPN Uitkeringsovereenkomst voor de middelloonregeling Toelichting op het pensioenoverzicht 2010 KPN Uitkeringsovereenkomst voor de middelloonregeling Wat u moet weten over uw pensioen Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u duidelijkheid over wat u krijgt bij

Nadere informatie

Waardeoverdracht. bij indiensttreding. Wat is waardeoverdracht? Is waardeoverdracht. verstandig? Goed om te weten. Een nieuwe baan.

Waardeoverdracht. bij indiensttreding. Wat is waardeoverdracht? Is waardeoverdracht. verstandig? Goed om te weten. Een nieuwe baan. Waardeoverdracht bij indiensttreding Meer weten? www.kpnpensioen.nl Wat is waardeoverdracht? 4 Zoek en vind 11 Een nieuwe baan 3 Is waardeoverdracht verstandig? Goed om te weten 6 Zo vraagt u aan 10 9

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? Mevr. J. Jansen Voorbeeldstraat 51 2056 LG Voorbeeldplaats Geachte mevrouw Jansen, Welkom bij . U bouwt vanaf pensioen bij ons op. Dit doet

Nadere informatie

Uw pensioen bij BPL. Trouwen en samenwonen. Gaat u met pensioen? Pensioen, wat is dat eigenlijk? Fijn werken, lekker leven, nu en later

Uw pensioen bij BPL. Trouwen en samenwonen. Gaat u met pensioen? Pensioen, wat is dat eigenlijk? Fijn werken, lekker leven, nu en later Gaat u met pensioen? 18 Hoe bouwt u pensioen op? 6 Trouwen en samenwonen Houdt uw pensioen zijn waarde? En verder Een andere baan BPL, uw pensioenfonds 9 20 17 3 13 Arbeidsongeschikt Partner en kinderen

Nadere informatie

Neem voor vragen of meer informatie over uw pensioensituatie contact op met de Servicedesk van uw Werkgever(s) Referentiecode Pensioenovereenkomst

Neem voor vragen of meer informatie over uw pensioensituatie contact op met de Servicedesk van uw Werkgever(s) Referentiecode Pensioenovereenkomst Meer informatie? Stand per Wilt u straks meer pensioen? Pensioenfonds Neem voor vragen of meer informatie over uw pensioensituatie contact op met de Servicedesk van uw Werkgever(s) Elk U Er pensioenfonds:

Nadere informatie

STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS

STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS De pensioenregeling van SBZ STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS Uw pensioen bij SBZ Stichting Bedrijfstakpensioenfonds Zorgverzekeraars (SBZ) is het pensioenfonds voor de zorgverzekeringssector

Nadere informatie

De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, September 2014. Geachte heer Voorbeeld,

De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49. Heerlen, September 2014. Geachte heer Voorbeeld, De heer W.I.W. Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, September 2014 Geachte heer Voorbeeld, U bouwt pensioen op bij het Pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI). Gaat u met pensioen?

Nadere informatie

Wat is pensioen? Pensioen is inkomen voor als u later stopt met werken. Pensioen is ook inkomen voor uw nabestaanden als u overlijdt.

Wat is pensioen? Pensioen is inkomen voor als u later stopt met werken. Pensioen is ook inkomen voor uw nabestaanden als u overlijdt. Startbrief Deelnemen aan de pensioenregeling van bpf GBP Wat is pensioen? Pensioen is inkomen voor als u later stopt met werken. Pensioen is ook inkomen voor uw nabestaanden als u overlijdt. Pensioen bestaat

Nadere informatie

Uw Honeywell-pensioen

Uw Honeywell-pensioen Uw Honeywell-pensioen Mei 2015 2 Uw Honeywell-pensioen Lees de blauwe tekst voor de hoofdpunten Inleiding 5 Stopt u met werken met 67 jaar? 6 Uw pensioenuitkering 7 Wat kost uw pensioen? 11 Zorg voor uw

Nadere informatie

Hoe is jouw pensioen geregeld?

Hoe is jouw pensioen geregeld? Hoe is jouw pensioen geregeld? Beste deelnemer, Welkom bij Pensioenfonds Ernst & Young! Je bouwt vanaf je indiensttreding pensioen bij ons op. Dit doe je via je werkgever. Elke pensioenuitvoerder heeft

Nadere informatie

BROCHURE REXEL NEDERLAND REGELING 2014

BROCHURE REXEL NEDERLAND REGELING 2014 BROCHURE REXEL NEDERLAND REGELING 2014 STICHTING PENSIOENFONDS SAGITTARIUS INHOUDSOPGAVE 1 2 3 4 4.1 4.2 5 5.1 6 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 7 7.1 7.2 7.3 7.4 8 8.1 8.2 9 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 10 10.1 10.2 10.3

Nadere informatie

Wilt u weten hoeveel pensioen u in totaal heeft opgebouwd, dus ook bij vorige werkgevers? Kijk dan op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Wilt u weten hoeveel pensioen u in totaal heeft opgebouwd, dus ook bij vorige werkgevers? Kijk dan op www.mijnpensioenoverzicht.nl. 26 januari 2016 Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen U krijgt ouderdomspensioen vanaf uw pensioendatum. Het pensioen stopt als u overlijdt. Het ouderdomspensioen is een aanvulling op

Nadere informatie

Uw pensioen. Stel uw ideale pensioen samen. Het pensioendashboard. En de keuzes die u heeft. Meer weten? www.bakkerspensioen.nl

Uw pensioen. Stel uw ideale pensioen samen. Het pensioendashboard. En de keuzes die u heeft. Meer weten? www.bakkerspensioen.nl Uw pensioen En de keuzes die u heeft Meer weten? www.bakkerspensioen.nl Stel uw ideale pensioen samen 2 Keuze 1 Eerder met pensioen 3 Keuze 2 Gedeeltelijk met pensioen 4 Keuze 3 Partnerpensioen omzetten

Nadere informatie

Inleiding. Wanneer kan ik met pensioen? gaat uiterlijk in op 67 jaar.

Inleiding. Wanneer kan ik met pensioen? gaat uiterlijk in op 67 jaar. Bijna met pensioen De dag van uw pensionering komt snel dichterbij. Sommige zaken rond uw pensionering staan (wettelijk) vast, maar er valt ook genoeg te kiezen. Welke keuzes kunt u maken? Inleiding Ieder

Nadere informatie

STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE VNU-A REGELING

STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE VNU-A REGELING STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE VNU-A REGELING Bijlage bij Startbrief INHOUDSOPGAVE Pagina Wat is pensioen? 1 Inleiding 1 1. Wanneer bouw ik ouderdomspensioen op? 2 2. Wanneer kan ik met

Nadere informatie

Het overzicht dat u nu heeft ontvangen, laat uw pensioensituatie zien zoals deze was op 31 december 2014.

Het overzicht dat u nu heeft ontvangen, laat uw pensioensituatie zien zoals deze was op 31 december 2014. Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht Hieronder vindt u een overzicht van de veelgestelde vragen rondom uw pensioenoverzicht. Heeft u na het lezen van deze veelgestelde vragen toch nog vragen?

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Welkom bij BPF Schilders. U bouwt verplicht pensioen bij ons op. Werkt u in loondienst? Dan doet u dit via uw werkgever. Bent u ondernemer? Dan betaalt u via uw onderneming zelf de premie. Elke pensioenuitvoerder

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u duidelijkheid over wat u krijgt bij

Nadere informatie

BEWAAR UW PENSIOENOVERZICHT ZORGVULDIG. LEES OOK DE TOELICHTING. DEZE IS ONDERDEEL VAN HET UNIFORM PENSIOENOVERZICHT.

BEWAAR UW PENSIOENOVERZICHT ZORGVULDIG. LEES OOK DE TOELICHTING. DEZE IS ONDERDEEL VAN HET UNIFORM PENSIOENOVERZICHT. Stand per 31 december 2008 Uw pensioenregeling bij Bijvoorbeeld N.V. Uitkeringsovereenkomst Voorbeeldwerkgever B.V. Kenmerk: 987456 U krijgt elk jaar een pensioenoverzicht omdat u deelneemt in een pensioenregeling

Nadere informatie

Het Goede Voorbeeld Hoe is uw pensioen geregeld?

Het Goede Voorbeeld Hoe is uw pensioen geregeld? Het Goede Voorbeeld Hoe is uw pensioen geregeld? Mevr. J. Jansen Voorbeeldstraat 51 2056 LG Voorbeeldplaats maand - jaar Beste mevrouw Jansen, Welkom bij ! U bouwt

Nadere informatie

Werkloos. Lees alles over de gevolgen van werkloosheid voor uw pensioen

Werkloos. Lees alles over de gevolgen van werkloosheid voor uw pensioen Werkloos Lees alles over de gevolgen van werkloosheid voor uw pensioen Leeswijzer Deze brochure is opgebouwd uit vier delen: Wat houdt 1. Wat houdt in? In dit eerste deel vindt u algemene informatie. Ook

Nadere informatie

Jouw Delta Lloyd Pensioen in het kort

Jouw Delta Lloyd Pensioen in het kort Jouw Delta Lloyd Pensioen in het kort Deze brochure is bedoeld voor alle medewerkers van Delta Lloyd die 18 jaar of ouder zijn en geeft je een goed overzicht van je pensioenregeling. Jouw Delta Lloyd Pensioen

Nadere informatie

vereniging nederlands pensioenfonds voor de sigarenindustrie en aanverwante bedrijven Uw pensioenregeling

vereniging nederlands pensioenfonds voor de sigarenindustrie en aanverwante bedrijven Uw pensioenregeling vereniging nederlands pensioenfonds voor de sigarenindustrie en aanverwante bedrijven Uw pensioenregeling 2014 Inhoud 01 Waarom een pensioenregeling? 03 02 Wat is pensioen? 04 Welke pensioensoorten zijn

Nadere informatie

Welkom bij pensioenfonds voor de Schoen-, Leder- en Lederwarenindustrie PSL

Welkom bij pensioenfonds voor de Schoen-, Leder- en Lederwarenindustrie PSL Welkom bij pensioenfonds voor de Schoen-, Leder- en Lederwarenindustrie PSL Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Schoen-, Leder- en Lederwarenindustrie Welkom, Sinds kort bouwt u pensioen op bij

Nadere informatie

STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE NIELSEN MEDIA RESEARCH REGELING

STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE NIELSEN MEDIA RESEARCH REGELING STICHTING PENSIOENFONDS VNU PENSIOENBROCHURE NIELSEN MEDIA RESEARCH REGELING Bijlage bij Startbrief INHOUDSOPGAVE Pagina Wat is pensioen? 1 Inleiding 1 1. Wanneer bouw ik ouderdomspensioen op? 2 2. Wanneer

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

Kom in actie als u: Geachte deelnemer,

Kom in actie als u: Geachte deelnemer, Geachte deelnemer, Vanaf 1 januari 2015 is de pensioenregeling aangepast voor de werknemers van Damco Netherlands B.V. en Damco International B.V.. Nedlloyd Pensioenfonds (NPF) verzorgt ook deze gewijzigde

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten

Stichting Pensioenfonds voor Personeelsdiensten De heer/mevrouw A. START STRAAT 1234 1234 AA WOONPLAATS behandeld door telefoonnummer ons kenmerk Klant Team StiPP (088) 008 40 60 950. briefcodering burgerservicenummer datum Betreft: Welkomstbericht

Nadere informatie

KLAAR VOOR EEN NIEUWE FASE? Straks met pensioen? Lees nu wat u moet weten. In dienst. Uit dienst. Pensioen ontvangen. Pensioen bij scheiding

KLAAR VOOR EEN NIEUWE FASE? Straks met pensioen? Lees nu wat u moet weten. In dienst. Uit dienst. Pensioen ontvangen. Pensioen bij scheiding Deze brochure is onderdeel van de brochurereeks over pensioen van Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM en is bedoeld voor deelnemers aan het pensioenreglement van 2006. Hiertoe behoren KLM-medewerkers

Nadere informatie

Pensioen en scheiden. Als u uit elkaar gaat. De gevolgen van scheiden. Pensioenrecht voor uw ex-partner

Pensioen en scheiden. Als u uit elkaar gaat. De gevolgen van scheiden. Pensioenrecht voor uw ex-partner Pensioen en scheiden Als u uit elkaar gaat Meer weten? www.kpnpensioen.nl Gaat u scheiden? 3 Overlijden na scheiden 6 Pensioenrecht voor uw ex-partner De gevolgen van scheiden 8 Uit elkaar gaan bij samenwonen

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? Wat is Pensioen 1-2-3? Pensioen 1-2-3 is een initiatief van de Pensioenfederatie en het Verbond van Verzekeraars. In drie stappen, van hoofdlijn tot in detail, wordt u wegwijs

Nadere informatie

Overlijden en uw pensioen

Overlijden en uw pensioen Overlijden en uw pensioen Bij pensioenfonds Metaal en Techniek bouwt u een inkomen op voor als u stopt met werken. U bouwt ook pensioen op voor uw partner en kinderen, voor als u er zelf niet meer bent.

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 1 Wanneer bouw ik ouderdomspensioen op? 2 Wanneer kan ik met pensioen? 3 Hoeveel ouderdomspensioen krijg ik? 4 Hoeveel pensioen krijgen

INHOUDSOPGAVE 1 Wanneer bouw ik ouderdomspensioen op? 2 Wanneer kan ik met pensioen? 3 Hoeveel ouderdomspensioen krijg ik? 4 Hoeveel pensioen krijgen PENSIOENBROCHURE INHOUDSOPGAVE 1 Wanneer bouw ik ouderdomspensioen op? 2 Wanneer kan ik met pensioen? 3 Hoeveel ouderdomspensioen krijg ik? 4 Hoeveel pensioen krijgen mijn partner en mijn kinderen als

Nadere informatie

Pensioen en scheiden. Als u uit elkaar gaat. De gevolgen van scheiden. Pensioenrecht voor uw ex-partner. Gaat u scheiden? Overlijden na scheiden

Pensioen en scheiden. Als u uit elkaar gaat. De gevolgen van scheiden. Pensioenrecht voor uw ex-partner. Gaat u scheiden? Overlijden na scheiden Pensioen en scheiden Als u uit elkaar gaat Meer weten? www.kpnpensioen.nl Gaat u scheiden? 3 Overlijden na scheiden 6 Pensioenrecht voor uw ex-partner De gevolgen van scheiden 8 Uit elkaar gaan bij samenwonen

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering

Nadere informatie

Hoe bouwt u pensioen op? Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Wat krijgt u in onze pensioenregeling niet?

Hoe bouwt u pensioen op? Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Wat krijgt u in onze pensioenregeling niet? U kunt vanaf 1 januari 2015 nettopensioen bij ons opbouwen. In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in deze nettopensioenregeling. Dat is belangrijk om te weten, bijvoorbeeld als u van baan

Nadere informatie

Inleiding. Ingangsdatum ouderdomspensioen

Inleiding. Ingangsdatum ouderdomspensioen Bijna met pensioen De dag van uw pensionering komt snel dichterbij. Sommige zaken rond uw pensionering staan (wettelijk) vast, maar er valt ook genoeg te kiezen. Welke keuzes kunt u maken? N.B. Op dit

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering

Nadere informatie

ALS U ER NIET MEER BENT...

ALS U ER NIET MEER BENT... Deze brochure is onderdeel van de brochurereeks over pensioen van Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM en is bedoeld voor deelnemers aan het pensioenreglement 2006. Hiertoe behoren KLM-medewerkers in een

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht

Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht Hieronder vindt u een overzicht van de veelgestelde vragen rondom uw Uniform Pensioenoverzicht (UPO). Heeft u na het lezen van deze veelgestelde vragen toch

Nadere informatie

Wegwijzer GE Pensioen. Inzicht in uw pensioensituatie

Wegwijzer GE Pensioen. Inzicht in uw pensioensituatie Wegwijzer GE Pensioen Inzicht in uw pensioensituatie Inleiding Met de Wegwijzer GE Pensioen krijgt u informatie over uw pensioenregeling en kunt u inzicht krijgen in uw eigen pensioensituatie. De pensioenwijzer

Nadere informatie

Een nieuwe baan Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe baan Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe baan Een nieuwe pensioenregeling Welkom bij Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Groothandel in Levensmiddelen (Bpf GIL). In deze brochure leggen wij u stap voor stap uit wat het opbouwen

Nadere informatie

Kies uw eigen pensioen. Later = Nu

Kies uw eigen pensioen. Later = Nu Kies uw eigen pensioen. Later = Nu Eigen verantwoordelijkheid, zelf keuzes maken. Dat is helemaal van deze tijd. Maar dan moet je je er wel in verdiepen. René van der Linden, SPF Beheer: Wat ik belangrijk

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 2 pensioenregeling

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 2 <kapitaalovereenkomst> <premieovereenkomst> <netto><bruto> pensioenregeling Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 2 pensioenregeling Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht

Nadere informatie

Mijn pensioenregeling. Alles over uw pensioen in de Houtverwerkende Industrie en Jachtbouw

Mijn pensioenregeling. Alles over uw pensioen in de Houtverwerkende Industrie en Jachtbouw Mijn pensioenregeling Alles over uw pensioen in de Houtverwerkende Industrie en Jachtbouw Uitgave maart 2015 Inhoud Inleiding 1. Wat is pensioen? 2. Ouderdomspensioen 3. Eerder met pensioen 4. Wat gebeurt

Nadere informatie

Alstublieft! Uw Uniform Pensioenoverzicht (UPO) 2014. Dit is een overzicht van uw pensioen op 31 december 2013.

Alstublieft! Uw Uniform Pensioenoverzicht (UPO) 2014. Dit is een overzicht van uw pensioen op 31 december 2013. Uniform Pensioenoverzicht 2014 Datum: 5 mei 2014 Beste heer Voorbeeld, Alstublieft! Uw Uniform Pensioenoverzicht (UPO) 2014. Dit is een overzicht van uw pensioen op 31 december 2013. Misschien krijgt u

Nadere informatie

Kijk ook op www.mijnpensioenoverzicht.nl voor je totale pensioen, inclusief het pensioen dat je via eventuele vorige werkgevers hebt opgebouwd.

Kijk ook op www.mijnpensioenoverzicht.nl voor je totale pensioen, inclusief het pensioen dat je via eventuele vorige werkgevers hebt opgebouwd. 8 januari 2016 Wat krijg je in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen Je bouwt bij ons een levenslang ouderdomspensioen op. Dit pensioen krijg je standaard uitbetaald zodra je 67 jaar wordt. Je kunt

Nadere informatie

StiPP Basisregeling: uw pensioen in vogelvlucht

StiPP Basisregeling: uw pensioen in vogelvlucht StiPP Basisregeling: uw pensioen in vogelvlucht Uw toekomst uitgestippeld 1 Inhoud StiPP Basisregeling, wat houdt het in? 3 Hoeveel pensioen bouwt u op? 4 Met pensioen 8 StiPP is er voor u! 9 Als u stopt

Nadere informatie

5 min. 15 min. welkom! u bouwt vanaf nu pensioen op bij bpf hibin. bpfhibin.nl. Uw pensioen uitgelegd in...

5 min. 15 min. welkom! u bouwt vanaf nu pensioen op bij bpf hibin. bpfhibin.nl. Uw pensioen uitgelegd in... Uw pensioen uitgelegd in... 5 min 15 min welkom! u bouwt vanaf nu pensioen op bij bpf hibin bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen kies de route Inhoud Ouderdomspensioen

Nadere informatie

Via uw werkgever neemt u deel in de pensioenregeling van Q8 Pensioenfonds en bouwt u ouderdomspensioen op. Dat

Via uw werkgever neemt u deel in de pensioenregeling van Q8 Pensioenfonds en bouwt u ouderdomspensioen op. Dat WAT KRIJGT U IN UW PENSIOENREGELING? Ouderdomspensioen Gaat u met pensioen? Dan krijgt u ouderdomspensioen. Via uw werkgever neemt u deel in de pensioenregeling van Q8 Pensioenfonds en bouwt u ouderdomspensioen

Nadere informatie

Let op: Alle vermelde uitkeringen zijn bruto bedragen per jaar. Hierover moeten dus nog premies en belasting worden betaald.

Let op: Alle vermelde uitkeringen zijn bruto bedragen per jaar. Hierover moeten dus nog premies en belasting worden betaald. Uw vermogen om te leven Postbus 4806, 6401 JL Heerlen De heer A Voorbeeld Straat 12 1234 AB WOONPLAATS 1234ab49 Heerlen, 18 april 2014 Uniform Pensioenoverzicht 2014 Stand per 31 december 2013 Pensioenovereenkomst

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 1

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 1 <Uitkeringsovereenkomst> <Premieovereenkomst> Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 1 Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Premieovereenkomst

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Premieovereenkomst Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Premieovereenkomst Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering

Nadere informatie

Pensioen 1-2-3 Voorbeeldteksten laag 2 voor DC-regelingen VOORBEELDTEKST

Pensioen 1-2-3 Voorbeeldteksten laag 2 voor DC-regelingen VOORBEELDTEKST Pensioen 1-2-3 Voorbeeldteksten laag 2 voor DC-regelingen Oktober 2015 Dit document bevat per icoon een voorbeeldtekst voor laag 2 van een Pensioen 1-2-3 voor een DC-regeling. U mag de teksten redactioneel

Nadere informatie

stichting de samenwerking, pensioenfonds voor het slagersbedrijf Pensioenwaaier voor werkgevers

stichting de samenwerking, pensioenfonds voor het slagersbedrijf Pensioenwaaier voor werkgevers stichting de samenwerking, pensioenfonds voor het slagersbedrijf Pensioenwaaier voor werkgevers Wat moet uw werknemer doen als hij gaat trouwen/samen wonen? Moet hij dat doorgeven aan het pensioenfonds?

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst pensioenregeling

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst <netto><bruto> pensioenregeling Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst pensioenregeling Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in

Nadere informatie

Stand per datum einde deelneming 01-01-2012 GarantiePlusPensioen

Stand per datum einde deelneming 01-01-2012 GarantiePlusPensioen Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming 2012 Stand per datum einde deelneming 01-01-2012 Product GarantiePlusPensioen Pensioenuitvoerder Onderlinge 's-gravenhage Soort overeenkomst premieovereenkomst

Nadere informatie

Kijk ook op www.mijnpensioenoverzicht.nl voor het totale pensioen dat u ook bij eventuele vorige werkgevers heeft opgebouwd.

Kijk ook op www.mijnpensioenoverzicht.nl voor het totale pensioen dat u ook bij eventuele vorige werkgevers heeft opgebouwd. 3 januari 2016 Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen U bouwt bij ons een levenslang ouderdomspensioen op. Dit pensioen krijgt u uitbetaald vanaf de 1e dag van de maand na uw 67e verjaardag

Nadere informatie

VEELGESTELDE VRAGEN. Algemeen

VEELGESTELDE VRAGEN. Algemeen Algemeen 1 Wat is een UPO? UPO staat voor Uniform Pensioenoverzicht. Het UPO geeft u inzicht in uw huidige en toekomstige financiële situatie (en de situatie voor uw eventuele nabestaanden) bij pensionering,

Nadere informatie

uw pensioen is onder de pannen

uw pensioen is onder de pannen uw pensioen is onder de pannen de pensioenregeling voor de handel in bouwmaterialen uitgelegd bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Inhoudsopgave Uw pensioen:

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? De Ahold Pensioenregeling 2015 Geachte heer, mevrouw, Welkom bij Ahold Pensioenfonds! Als u 21 jaar of ouder bent, bouwt u vanaf uw datum in dienst pensioen bij ons op. Dit

Nadere informatie

Een nieuwe baan Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe baan Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe baan Een nieuwe pensioenregeling Welkom bij Stichting Pensioenfonds Astellas (P ensioenfonds Astellas), het pensioenfonds voor Astellas B.V. en hieraan verbonden ondernemingen. Uw werkgever

Nadere informatie

Arbeidsongeschiktheid en uw pensioen

Arbeidsongeschiktheid en uw pensioen Arbeidsongeschiktheid en uw pensioen 2 Waarom deze brochure? Iedereen kan ziek worden. Meestal bent u snel hersteld, maar soms kan het langer duren. En sommige mensen herstellen helemaal niet meer. Als

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? Welkom bij Delta Lloyd. U bouwt via pensioen bij ons op, zolang u in dienst bent bij deze werkgever. Dit geldt wanneer u 21 jaar of ouder bent. In dit Pensioen

Nadere informatie

UW PENSIOEN BIJ PGB TEIJIN ARAMID. Wat u moet weten. Wat u zelf kunt doen. Extra informatie. Doe de pensioencheck! Pagina 20

UW PENSIOEN BIJ PGB TEIJIN ARAMID. Wat u moet weten. Wat u zelf kunt doen. Extra informatie. Doe de pensioencheck! Pagina 20 2015 UW PENSIOEN BIJ PGB TEIJIN ARAMID Doe de pensioencheck! Pagina 20 Wat u moet weten Wat u zelf kunt doen Extra informatie INHOUD Sta even stil bij uw pensioen 03 Wat u moet weten over uw pensioen Pensioen

Nadere informatie

Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM

Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM Q&A Pensioensessies Cargo nieuwe deelnemers vanuit Martinair Maart en april 2014 Amstelveen, 10 april 2014 Inhoud 1 Q&A 3 1.1 Wettelijke bepalingen 3 1.2 Waardeoverdracht

Nadere informatie

Het AVEBE Pensioen samengevat

Het AVEBE Pensioen samengevat Het AVEBE Pensioen samengevat Deze folder is bedoeld voor alle medewerkers die bij AVEBE in dienst zijn getreden. Pensioenfonds Ouderdomspensioen: het AVEBE Pensioen vanaf uw pensionering Het AVEBE Pensioen

Nadere informatie

Uw pensioen. Wij houden het warm. Trouwen of samenwonen. Uw bakkers pensioen. Zelf kiezen. Scheiden. Nieuw werk of geen werk. Hoe werkt dat?

Uw pensioen. Wij houden het warm. Trouwen of samenwonen. Uw bakkers pensioen. Zelf kiezen. Scheiden. Nieuw werk of geen werk. Hoe werkt dat? Uw pensioen Wij houden het warm Meer weten? www.bakkerspensioen.nl Trouwen of samenwonen 16 Scheiden 18 Nieuw werk of geen werk 14 Uw bakkers pensioen Hoe werkt dat? Wat is pensioen? 6 8 Zelf kiezen Arbeidsongeschikt

Nadere informatie

StiPP Plusregeling: uw pensioen in vogelvlucht

StiPP Plusregeling: uw pensioen in vogelvlucht StiPP Plusregeling: uw pensioen in vogelvlucht Uw toekomst uitgestippeld 1 Inhoud StiPP Plusregeling, wat houdt het in? 3 Met pensioen 8 Hoeveel pensioen bouwt u op? 4 StiPP is er voor u! 9 Als u stopt

Nadere informatie