HANDLEIDING. Communicatie is de basis. TFC TrainingsMedia

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HANDLEIDING. Communicatie is de basis. TFC TrainingsMedia"

Transcriptie

1 HANDLEIDING Communicatie is de basis TFC TrainingsMedia

2 Video Visions Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Talk I$n t Cheap In Nederland en België uitgebracht door: TFC TrainingsMedia, Velp (Nederland) / Bestelnummer handleiding: Handleiding voor het gebruik van het TFC-programma nr.: 3468 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande, schriftelijke toestemming van de uitgever. 2 Communicatie is de basis

3 Inhoud Blz. 1. Inleiding... 5 Over Communicatie is de basis... 5 De boodschap van de video... 5 Tips voor toepassing... 6 Belangrijkste leerpunten Trainingsopzetten Over de training Cursusprogramma s Uitwerking trainingsopzet 1: sessie van 1 uur Uitwerking trainingsopzet 2: sessie van 2 uur Uitwerking trainingsopzet 3: sessie van 3 uur Cursistenmateriaal Voorbeeld uitnodiging voor de training Communicatie is de basis De impact van communicatie Duidelijk zijn Actief luisteren De verborgen boodschap achterhalen Actieplan Evaluatieformulier...35 De impact van communicatie Duidelijk zijn Alvorens het programma te vertonen Communicatie is de basis 3

4 4 Communicatie is de basis

5 1. Inleiding Over Communicatie is de basis Deze handleiding voor de trainer heeft tot doel u te helpen het programma Communicatie is de basis optimaal te benutten bij de vertoning ervan aan een groep mensen. Communicatie is de basis is geschikt voor alle medewerkers op elk niveau. Ervaren trainers kunnen, indien gewenst, nog wat aan deze handleiding toevoegen. Hiervoor zullen ze uit moeten gaan van hun eigen ervaring met trainingen. Hetzelfde geldt voor managers die een specifieke boodschap willen overbrengen, of bepaalde dingen willen aanstippen. Communicatie is de basis toont medewerkers hoe ze effectiever kunnen communiceren. Duidelijke communicatie verbetert niet alleen de werkrelaties en de productiviteit, maar kan uw organisatie ook tijd en geld besparen. De boodschap van de video Miscommunicatie kost uw organisatie geld. En iedereen is verantwoordelijk voor deze kosten, omdat iedereen de verantwoordelijkheid deelt voor het bedrijfsresultaat. Dus wil een organisatie winstgevend zijn, dan moet iedereen persoonlijk de verantwoordelijkheid nemen voor duidelijke communicatie. Deze video demonstreert praktische, effectieve technieken voor het verbeteren van de communicatie op het werk. Doordat iedereen het druk heeft, ziet men de basiscommunicatievaardigheden maar al te gemakkelijk over het hoofd. Deze video toont niet alleen die vaardigheden, maar illustreert ook hoe duur een onzorgvuldige communicatiefout kan zijn. De cumulatieve kosten van deze soms kleine, soms verwoestende fouten, kunnen de winstgevendheid van een bedrijf uithollen. Als de deelnemers de essentiële vaardigheden uit de video toepassen, zullen zij duidelijker communiceren en onnodige kosten op het gebied van tijd, moreel en geld vermijden. Communicatie is de basis 5

6 Tips voor toepassing Voorbereiding Bij het voorbereiden van uw training is het van belang dat u nadenkt over uw deelnemers en over hun communicatievaardigheden. 1. Bekijk de video enkele malen voor aanvang van uw training, om vertrouwd te raken met de dialogen en de volgorde van de belangrijkste scènes. Noteer zo nodig de tellerstand van belangrijke scènes. 2. Lees deze handleiding door. 3. Zorg dat u de belangrijkste leerpunten kent. Voeg eventueel eigen leerpunten toe die u belangrijk vindt voor uw groep en die in de video naar voren komen. 4. Laat de video aan een paar ervaren collega s zien om bepaalde punten of voorbeelden te kiezen die op uw organisatie van toepassing zijn. 5. Bekijk de trainingsopzet op pagina 14. Bedenk welke andere aspecten u wilt behandelen, en pas het cursusprogramma aan om te voorzien in de behoeften van uw deelnemers. 6. Bereid handouts voor, en zet eventueel geheugensteuntjes op papier, zoals de hoofdpunten, triggers om u te herinneren aan voorbeelden, anekdotes, enzovoort, en wanneer u welke handouts wilt uitdelen. 7. Bekijk welke hulpmiddelen of trainingsruimten u van tevoren moet boeken. 8. Stuur de deelnemers een uitnodiging voor de training (zie voor een voorbeeld Handout 1). 9. Bedenk hoe u de follow-up van de sessie gaat aanpakken. Hoe zal deze in praktijk gebracht worden? Hoe gaat u de effectiviteit van de trainingssessie evalueren? Hoe weet u of deze succesvol is geweest? Planning 1. Informatie Breng de deelnemers en hun managers tenminste twee weken voor de training op de hoogte van: tijd plaats cursusopzet doelstellingen. 6 Communicatie is de basis

7 2. Hulpmiddelen Flipover Voldoende papier Voldoende stiften in verschillende kleuren Videoapparatuur Zorg dat u vertrouwd bent met de werking van de videorecorder. Bekijk de video op de apparatuur die u ook tijdens de training gaat gebruiken. (Niet iedere recorder heeft namelijk dezelfde teller, en dat zou problemen op kunnen leveren wanneer u tellerstanden van belangrijke scènes genoteerd heeft en u deze scènes tijdens de training niet meer kunt vinden.) De monitor moet zo groot zijn dat iedereen de video goed kan zien. In een kleine ruimte kunt u kiezen voor een videowagen, zodat u deze in een hoek kunt zetten als u hem niet gebruikt. Controleer of iedereen alles goed kan horen. Controleer of er hinderlijke reflectie van verlichting en dergelijke op de monitor te zien is. Overheadprojector Zorg dat u weet hoe u het apparaat moet instellen. Houd een extra lamp bij de hand en zorg dat u weet hoe u die lamp moet verwisselen. Stel de projector zó in dat het beeld op het scherm past. Zorg dat u een aantal stiften hebt in verschillende kleuren, en blanco overheadtransparanten. Andere apparatuur Zorg voor een verlengsnoer en voldoende stopcontacten. Ga na waar lichtknoppen e.d. zich bevinden. 3. De ruimte Alle deelnemers moeten u en de visuele hulpmiddelen goed kunnen zien en horen. Kies indien mogelijk voor de zogenaamde hoefijzer-opstelling. Als de ruimte daar te klein voor is, kunnen de deelnemers in groepjes aan aparte tafels zitten. Presentatie 1. Probeer een vriendelijke, ontspannen sfeer te creëren. 2. Moedig de deelnemers aan om vragen te stellen, toon uw betrokkenheid en illustreer uw boodschap met relevante voorbeelden uit de werkomgeving van de deelnemers. 3. Probeer de cursisten zoveel mogelijk bij de training te betrekken door aan te geven hoe de leerpunten in hun werkomgeving toe te passen zijn. Kijk alle deelnemers regelmatig aan en noem ze zoveel mogelijk bij hun naam. 4. Vermijd jargon. Communicatie is de basis 7

8 5. Controleer regelmatig of de deelnemers er nog bij zijn door hen te vragen om voorbeelden te geven of hun mening toe te lichten. 6. Vat de belangrijkste punten regelmatig samen. 7. Moedig hen aan om elkaar positieve feedback te geven. Follow-up en evaluatie 1. Van belang is, dat de deelnemers in ieder geval een actieplan invullen. Benadruk dat zij zich echt moeten gaan inzetten om de boodschap van het programma toe te passen op de werkplek. 2. U kunt de deelnemers vragen om na afloop een evaluatieformulier in te vullen om na te gaan of u uw doelstellingen bereikt heeft. 3. Moedig hen aan om het actieplan te bespreken met hun manager. 4. Indien de deelnemers behoefte hebben aan een follow-up training, kunt u deze bijvoorbeeld 3 tot 6 maanden na de training plannen. 8 Communicatie is de basis

9 Belangrijkste leerpunten Als u deze vier communicatievaardigheden toepast, vermindert dat kosten op het gebied van tijd, moreel en geld. 1. Duidelijk zijn Denk na over wat u precies wilt (maak een lijst met wensen) Onderbreek nooit een gesprek (wacht tot u aan de beurt bent) Houd het simpel Wees specifiek Zorg dat u feedback krijgt 2. De boodschap kracht bijzetten Neem niet zomaar aan dat men u begrepen heeft Herhaal en herformuleer Gebruik visuele hulpmiddelen om uw boodschap kracht bij te zetten Laat mensen samenvatten wat ze gehoord hebben 3. Actief luisteren Zeg het als u het niet begrijpt Stel vragen Herbevestig het antwoord 4. De verborgen boodschap achterhalen Zet een deur op een kier. Geef mensen de kans om zich open op te stellen Ga niet in de verdediging Vraag om oplossingen Communicatie is de basis 9

10 10 Communicatie is de basis

11 2. Trainingsopzetten Over de training Dit hoofdstuk bevat een drietal opzetten voor een trainingssessie, variërend van één uur tot drie uur. De tijden zijn bij benadering en variëren naar gelang de grootte van de groep en de inzet van de deelnemers. Doelgroep Teamleiders; managers en lijnmanagers; alle medewerkers. Communicatie is de basis 11

12 Cursusprogramma s Sessie 1 uur Inleiding 10 minuten Video: Communicatie is de basis en discussie Communicatieoplossingen 30 minuten 20 minuten Sessie 2 uur Inleiding 10 minuten De impact van communicatie Video: Communicatie is de basis en discussie Pauze Duidelijk zijn Communicatieoplossingen Actieplan/evaluatie 20 minuten 30 minuten 10 minuten 15 minuten 20 minuten 15 minuten Sessie 3 uur Inleiding 10 minuten De impact van communicatie Video: Communicatie is de basis en discussie Pauze Duidelijk zijn De boodschap kracht bijzetten Actief luisteren De verborgen boodschap achterhalen Communicatieoplossingen Actieplan/Evaluatie 20 minuten 30 minuten 10 minuten 15 minuten 15 minuten 30 minuten 15 minuten 20 minuten 15 minuten 12 Communicatie is de basis

13 Uitwerking trainingsopzet 1: sessie van 1 uur Inleiding en discussie 10 minuten Benodigde materialen: Overheadsheets 1 & 2; Oefening 1 Toon OHS 1. Stel u voor en verwelkom de deelnemers. Vraag de deelnemers zichzelf voor te stellen en hun functie en afdeling te beschrijven. Vertel de deelnemers dat deze training over communicatie gaat. De deelnemers gaan nadenken over de effecten van goede en slechte communicatie en wat iedereen kan doen om effectiever te communiceren. Dit gebeurt zowel op basis van hun eigen ervaringen als op basis van de video. Toon OHS 2. Deel Oefening 1 uit en bespreek deze (Hoofdstuk Cursistenmateriaal). In het begin van de video zegt de presentator Hoeveel tijd en geld gaan er verloren omdat mensen niet communiceren? Vraag de deelnemers een werksituatie in gedachten te nemen waarin geld en/of tijd verspild werd vanwege slechte communicatie en die bij deel 1 van de oefening te noteren. Vraag een paar deelnemers om hun situatie voor te lezen. Leg uit dat de deelnemers na de video de kans krijgen om te bekijken hoe ze die slechte communicatie kunnen verbeteren. (Deel 2 van deze oefening wordt gebruikt bij Communicatieoplossingen.) Video en discussie 30 minuten Benodigde materialen: Video: Communicatie is de basis Vertoon de video. U kunt de video inleiden door te zeggen dat Communicatie is de basis een aantal effectieve technieken toont voor het verbeteren van communicatie. Bespreek de volgende vragen: Vraag: Vraag: Welke fouten maakte Bart aanvankelijk in deel 1 in zijn communicatie met Jan over de brochure? (Hij was niet duidelijk. Hij stuurde een onduidelijke boodschap. Hij prioriteerde zijn behoeften niet en zei ook niet precies wat hij wilde. Hij vroeg niet om feedback.) Welke technieken gebruikte Charlie (de man die de order plaatste) in deel 2 om ervoor te zorgen dat Joey het juiste onderdeel bestelde? (Hij herhaalde en herformuleerde, nam niet aan dat Joey het begrepen had, gebruikte een visueel hulpmiddel, en vroeg Joey om samen te vatten wat er gezegd was.) Communicatie is de basis 13

14 Vraag: Vraag: Vraag: Vraag: Wat deed Ken specifiek in deel 3 om de problemen in de teambijeenkomst te verduidelijken? (Hij stelde vragen, gaf feedback over wat hij gehoord had en verduidelijkte welke actie ondernomen moest worden.) Welke technieken gebruikte de sales manager in deel 4 om ervoor te zorgen dat Monty zich open opstelde? (Ze luisterde naar de verborgen boodschap, stimuleerde open communicatie, was niet defensief, vroeg hem om oplossingen en luisterde naar zijn antwoord.) Welke van de communicatieproblemen die in de video geïllustreerd zijn, komt u het vaakst tegen in uw organisatie? Geef een specifiek voorbeeld. Verschillende antwoorden mogelijk Gelooft u dat slechte communicatie uw bedrijf een aanzienlijke hoeveelheid geld kost? Waarom wel of niet? Verschillende antwoorden mogelijk Communicatieoplossingen 20 minuten Benodigde materialen: Oefening 1 Aan het begin van deze training moesten de deelnemers een voorbeeld van een situatie noteren waarin een communicatiefout hun organisatie geld had gekost. Ze krijgen nu de kans om die fout recht te zetten door de situatie over te doen met gebruik van effectievere communicatie. Beschrijf bij deel 2 van de oefening hoe de fout vermeden had kunnen worden door betere communicatie. (Als de deelnemers zelf geen situatie kunnen bedenken, laat hen dan een van de situaties gebruiken die aan het begin van de training besproken zijn.) Discussie in groepjes. Bespreek uw ervaringen in groepjes van drie tot vijf personen. Brainstorm over de best mogelijke manier om de beschreven situaties recht te zetten. Groepsdiscussie. Kom weer met de groep bij elkaar en bespreek de ervaringen en herziene situaties van het individu en de groepjes. Vraag de deelnemers om de interessantste of meest kenmerkende situaties van hun groepje te bespreken met de overige deelnemers. 14 Communicatie is de basis

15 Uitwerking trainingsopzet 2: sessie van 2 uur Inleiding en discussie 10 minuten Benodigde materialen: Overheadsheets 1 & 2; Oefening 1 Toon OHS 1. Stel uzelf voor en verwelkom de deelnemers. Vraag de deelnemers zichzelf voor te stellen en hun functie en afdeling te beschrijven. Vertel de deelnemers dat deze training over communicatie gaat. De deelnemers gaan nadenken over de effecten van goede en slechte communicatie en wat iedereen kan doen om effectiever te communiceren. Dit gebeurt zowel op basis van hun eigen ervaringen als op basis van de video. Toon OHS 2. Deel Oefening 1 uit en bespreek deze (Hoofdstuk Cursistenmateriaal). In het begin van de video zegt de presentator Hoeveel tijd en geld gaan er verloren omdat mensen niet communiceren? Vraag de deelnemers een werksituatie in gedachten te nemen waarin geld en/of tijd verspild werd vanwege slechte communicatie en die bij deel 1 van de oefening te noteren. Vraag een paar deelnemers om hun situatie voor te lezen. Leg uit dat de deelnemers na de video de kans krijgen om te bekijken hoe ze die slechte communicatie kunnen verbeteren. (Deel 2 van deze oefening wordt gebruikt bij Communicatieoplossingen.) De impact van communicatie 20 minuten Benodigde materialen: Overheadsheet 3; Oefening 2 Deel Oefening 2 uit. Vertel de deelnemers dat ze het gedrag gaan beschrijven van de slechtste en de beste manager die ze ooit gehad hebben. Laat hen specifieke gedragingen en een aantal effecten die deze gedragingen op hun werk hebben gehad, opschrijven. Toon OHS 3 en bespreek deze. Als de deelnemers de oefening hebben ingevuld, vraag dan eerst naar het gedrag en de effecten van de Slechtste managers en schrijf deze op de flipover of op OHS 3. Maak daarna een lijst van het gedrag en de effecten van de Beste managers. Vertel de deelnemers dat u de gedragingen die ze genoemd hebben één voor één gaat doornemen. Vraag hen welke gedragingen hun basis hebben in communicatie? (Loop de lijst één voor één door.) Het antwoord zal waarschijnlijk zijn dat ze allemaal gebaseerd zijn op communicatie of een gebrek daaraan. Dit moet leiden tot een discussie over de krachtige effecten van zowel goede als slechte communicatie op het werk. Communicatie is de basis 15

16 Video en discussie 40 minuten Benodigde materialen: Video: Communicatie is de basis Vertoon de video. U kunt de video inleiden door te zeggen dat Communicatie is de basis een aantal effectieve technieken toont voor het verbeteren van communicatie. Bespreek de volgende vragen: Vraag: Vraag: Vraag: Vraag: Vraag: Vraag: Welke fouten maakte Bart aanvankelijk in deel 1 in zijn communicatie met Jan over de brochure? (Hij was niet duidelijk. Hij stuurde een onduidelijke boodschap. Hij prioriteerde zijn behoeften niet en zei ook niet precies wat hij wilde. Hij vroeg niet om feedback.) Welke technieken gebruikte Charlie (de man die de order plaatste) in deel 2 om ervoor te zorgen dat Joey het juiste onderdeel bestelde? (Hij herhaalde en herformuleerde, nam niet aan dat Joey het begrepen had, gebruikte een visueel hulpmiddel, en vroeg Joey om samen te vatten wat er gezegd was.) Wat deed Ken specifiek in deel 3 om de problemen in de teambijeenkomst te verduidelijken? (Hij stelde vragen, gaf feedback over wat hij gehoord had en verduidelijkte welke actie ondernomen moest worden.) Welke technieken gebruikte de sales manager in deel 4 om ervoor te zorgen dat Monty zich open opstelde? (Ze luisterde naar de verborgen boodschap, stimuleerde open communicatie, was niet defensief, vroeg hem om oplossingen en luisterde naar zijn antwoord.) Welke van de communicatieproblemen die in de video geïllustreerd zijn, komt u het vaakst tegen in uw organisatie? Geef een specifiek voorbeeld. Verschillende antwoorden mogelijk Gelooft u dat slechte communicatie uw bedrijf een aanzienlijke hoeveelheid geld kost? Waarom wel of niet? Verschillende antwoorden mogelijk Geef de deelnemers 10 minuten pauze. Duidelijk zijn 15 minuten Benodigde materialen: Overheadsheet 4; Oefening 3 Toon OHS 4. Leg uit dat specifiek en duidelijk zijn een van de belangrijkste vaardigheden is om efficiënt te communiceren. Op OHS 4 staan drie manieren om specifieker te zijn: 16 Communicatie is de basis

17 1. Begin met de belangrijkste prioriteit 2. Geef een voorbeeld 3. Kwantificeer & kwalificeer (wanneer, waar, hoeveel...) Bart, de persoon uit de video die een brochure wilde laten maken, kon duidelijker zijn door deze technieken alle drie te gebruiken. Eerst zei hij: Hij moet indruk maken... alles draait om de productfoto s. Daarna gaf hij een voorbeeld:... net als die brochure van Winchell. Zelfde formaat en kwaliteit. Vervolgens kwantificeerde hij: Het mag niet meer dan 5000 dollar kosten. Dit is de begroting. Deel Oefening 3 uit. Op deze oefening staan zes uitspraken die specifieker moeten zijn om duidelijk te zijn. Gebruik een van de drie technieken om specifiek te zijn en maak elke uitspraak duidelijker op regel a. (Regel b wordt gebruikt bij De boodschap kracht bijzetten ). Als de deelnemers klaar zijn met de oefening, vraag dan om een paar verduidelijkingen van elke uitspraak van de oefening. Hieronder staan de vragen van de oefening met antwoordsuggesties. 1. Ik heb het morgen nodig. Kwantificeer - Ik moet het tenminste een kwartier voor mijn presentatie van morgenochtend 9 uur in handen hebben. 2. Ik wil dat de advertentie lichtvoetig is, maar wel serieus genomen wordt. De belangrijkste prioriteit - De lezer moet zich bewust zijn van de ernst van dit onderwerp Los deze lading achterin het gebouw. Voorbeeld - Los deze lading op laadperron 7. Stapel het op dezelfde manier op als de goederen op laadperron We kunnen de apparatuur nu niet bestellen. Het is gewoon te duur. Kwantificeer - Dit kwartaal kunnen we in totaal niet meer dan zesduizend gulden, inclusief BTW en verzendkosten, uitgeven aan apparatuur. 5. We verwachten dat onze telefoonmedewerkers goede service bieden. De belangrijkste prioriteit - Het is essentieel dat elk telefoontje snel wordt beantwoord, voordat de telefoon drie keer is overgegaan. 6. Je werk is de laatste tijd beneden peil. Voorbeeld - Je hebt drie van de laatste vier rapporten te laat ingeleverd, en een van de rapporten was onvolledig. Optionele vraag - Vraag de deelnemers om hun eigen voorbeelden en verduidelijkingen. Communicatie is de basis 17

18 Communicatieoplossingen 20 minuten Benodigde materialen: Oefening 1 Aan het begin van deze training moesten de deelnemers een voorbeeld van een situatie noteren waarin een communicatiefout hun organisatie geld had gekost. Ze krijgen nu de kans om die fout recht te zetten door de situatie over te doen met gebruik van effectievere communicatie. Beschrijf bij deel 2 van de oefening hoe de fout vermeden had kunnen worden door betere communicatie. (Als de deelnemers zelf geen situatie kunnen bedenken, laat hen dan een van de situaties gebruiken die aan het begin van de training besproken zijn.) Discussie in groepjes. Bespreek uw ervaringen in groepjes van drie tot vijf personen. Brainstorm over de best mogelijke manier om de beschreven situaties recht te zetten. Groepsdiscussie. Kom weer met de groep bij elkaar en bespreek de ervaringen en herziene situaties van het individu en de groepjes. Vraag de deelnemers om de interessantste of meest kenmerkende situaties van hun groepje te bespreken met de overige deelnemers. Actieplan/evaluatie 15 minuten Benodigde materialen: Oefening 6 & 7 Actieplan. Deel het Actieplan uit. Leg uit dat dit de deelnemers de kans geeft om te werken aan een communicatieprobleem dat ze hebben, en om een plan voor verbetering te ontwikkelen. Dit is een individuele oefening die niet plenair besproken zal worden. (Geef de deelnemers tijd om het actieplan in te vullen voordat u verdergaat.) Evaluatieformulier. Vraag de deelnemers of ze nog vragen of opmerkingen hebben. Bedank hen voor hun deelname en vraag hen het evaluatieformulier in te vullen voordat ze weggaan. 18 Communicatie is de basis

19 Uitwerking trainingsopzet 3: sessie van 3 uur Inleiding en discussie 10 minuten Benodigde materialen: Overheadsheets 1 & 2; Oefening 1 Toon OHS 1. Stel uzelf voor en verwelkom de deelnemers. Vraag de deelnemers zichzelf voor te stellen en hun functie en afdeling te beschrijven. Vertel de deelnemers dat deze training over communicatie gaat. De deelnemers gaan nadenken over de effecten van goede en slechte communicatie en wat iedereen kan doen om effectiever te communiceren. Dit gebeurt zowel op basis van hun eigen ervaringen als op basis van de video. Toon OHS 2. Deel Oefening 1 uit en bespreek deze (Hoofdstuk Cursistenmateriaal). In het begin van de video zegt de presentator Hoeveel tijd en geld gaan er verloren omdat mensen niet communiceren? Vraag de deelnemers een werksituatie in gedachten te nemen waarin geld en/of tijd verspild werd vanwege slechte communicatie en die bij deel 1 van de oefening te noteren. Vraag een paar deelnemers om hun situatie voor te lezen. Leg uit dat de deelnemers na de video de kans krijgen om te bekijken hoe ze die slechte communicatie kunnen verbeteren. (Deel 2 van deze oefening wordt gebruikt bij Communicatieoplossingen.) De impact van communicatie 20 minuten Benodigde materialen: Overheadsheet 3; Oefening 2 Deel Oefening 2 uit. Vertel de deelnemers dat ze het gedrag gaan beschrijven van de slechtste en de beste manager die ze ooit gehad hebben. Laat hen specifieke gedragingen en een aantal effecten die deze gedragingen op hun werk hebben gehad, opschrijven. Toon OHS 3 en bespreek deze. Als de deelnemers de oefening hebben ingevuld, vraag dan eerst naar het gedrag en de effecten van de Slechtste managers en schrijf deze op de flipover of op OHS 3. Maak daarna een lijst van het gedrag en de effecten van de Beste managers. Vertel de deelnemers dat u de gedragingen die ze genoemd hebben, één voor één gaat doornemen. Vraag hen welke gedragingen hun basis hebben in communicatie? (Loop de lijst één voor één door.) Het antwoord zal waarschijnlijk zijn dat ze allemaal gebaseerd zijn op communicatie of een gebrek daaraan. Dit moet leiden tot een discussie over de krachtige effecten van zowel goede als slechte communicatie op het werk. Communicatie is de basis 19

20 Video en discussie 40 minuten Benodigde materialen: Video: Communicatie is de basis Vertoon de video. U kunt deze inleiden door te zeggen dat Communicatie is de basis een aantal effectieve technieken toont voor het verbeteren van communicatie. Bespreek de volgende vragen: Vraag: Welke fouten maakte Bart aanvankelijk in deel 1 in zijn communicatie met Jan over de brochure? (Hij was niet duidelijk. Hij stuurde een onduidelijke boodschap. Hij prioriteerde zijn behoeften niet en zei ook niet precies wat hij wilde. Hij vroeg niet om feedback.) Vraag: Welke technieken gebruikte Charlie (de man die de order plaatste) in deel 2 om ervoor te zorgen dat Joey het juiste onderdeel bestelde? (Hij herhaalde en herformuleerde, nam niet aan dat Joey het begrepen had, gebruikte een visueel hulpmiddel, en vroeg Joey om samen te vatten wat er gezegd was.) Vraag: Wat deed Ken specifiek in deel 3 om de problemen in de teambijeenkomst te verduidelijken? (Hij stelde vragen, gaf feedback over wat hij gehoord had en verduidelijkte welke actie ondernomen moest worden.) Vraag: Welke technieken gebruikte de sales manager in deel 4 om ervoor te zorgen dat Monty zich open opstelde? (Ze luisterde naar de verborgen boodschap, stimuleerde open communicatie, was niet defensief, vroeg hem om oplossingen en luisterde naar zijn antwoord.) Vraag: Welke van de communicatieproblemen die in de video geïllustreerd zijn, komt u het vaakst tegen in uw organisatie? Geef een specifiek voorbeeld. Verschillende antwoorden mogelijk Vraag: Gelooft u dat slechte communicatie uw bedrijf een aanzienlijke hoeveelheid geld kost? Waarom wel of niet? Verschillende antwoorden mogelijk Geef de deelnemers 10 minuten pauze. 20 Communicatie is de basis

21 Duidelijk zijn 15 minuten Benodigde materialen: Overheadsheet 4; Oefening 3 Toon OHS 4. Leg uit dat duidelijk en specifiek zijn een van de belangrijkste vaardigheden is om efficiënt te communiceren. Op OHS 4 staan drie manieren om specifieker te zijn: 1. Begin met de belangrijkste prioriteit 2. Geef een voorbeeld 3. Kwantificeer & kwalificeer (wanneer, waar, hoe veel...) Bart, de persoon uit de video die een brochure wilde laten maken, kon duidelijk zijn door deze technieken alle drie te gebruiken. Eerst zei hij: Hij moet indruk maken... alles draait om de productfoto s. Daarna gaf hij een voorbeeld:... net als die brochure van Winchell. Zelfde formaat en kwaliteit. Vervolgens kwantificeerde hij: Het mag niet meer dan 5000 dollar kosten. Dit is de begroting. Deel Oefening 3 uit. Op deze oefening staan zes uitspraken die specifieker moeten zijn om duidelijk te zijn. Gebruik een van de drie technieken om specifiek te zijn en maak elke uitspraak duidelijker op regel a. (Regel b wordt gebruikt bij De boodschap kracht bijzetten ). Als de deelnemers klaar zijn met de oefening, vraag dan om een paar verduidelijkingen van elke uitspraak van de oefening. Hieronder staan de vragen van de oefening met antwoordsuggesties. 1. Ik heb het morgen nodig. Kwantificeer - Ik moet het tenminste een kwartier voor mijn presentatie van morgenochtend 9 uur in handen hebben. 2. Ik wil dat de advertentie lichtvoetig is, maar wel serieus genomen wordt. De belangrijkste prioriteit - De lezer moet zich bewust zijn van de ernst van dit onderwerp Laad deze lading achterin uit. Voorbeeld - Laad deze lading uit op laadperron 7. Stapel het op dezelfde manier op als de goederen op laadperron We kunnen de apparatuur nu niet bestellen. Het is gewoon te duur. Kwantificeer - Dit kwartaal kunnen we in totaal niet meer dan zesduizend gulden, inclusief BTW en verzendkosten, uitgeven aan apparatuur. 5. We verwachten dat onze telefoonmedewerkers goede service bieden. De belangrijkste prioriteit - Het is essentieel dat elk telefoontje snel wordt beantwoord, voordat de telefoon drie keer is overgegaan. 6. Je werk is de laatste tijd beneden peil. Voorbeeld - Je hebt drie van de laatste vier rapporten te laat ingeleverd, en een van de rapporten was onvolledig. Communicatie is de basis 21

22 Optionele vraag - Vraag de deelnemers om hun eigen voorbeelden en verduidelijkingen. De boodschap kracht bijzetten 15 minuten Benodigde materialen: Oefening 3 Vertel de deelnemers dat ze de specifiekere voorbeelden verder gaan uitwerken. Vraag hen elk van de uitspraken die ze geschreven hebben te herschrijven op regel b van Oefening 3. Het doel is ervoor zorgen dat de luisteraar begrijpt wat u zegt. Opmerking: een visueel hulpmiddel gebruiken, kan een alternatief zijn voor herschrijven. Discussie. Als de deelnemers klaar zijn met de oefening, vraag hen dan om hun antwoorden. Voorbeeldantwoorden: 1. Ik heb het dinsdagochtend om kwart voor negen nodig. Ik zit dan in de vergaderzaal op de eerste verdieping. 2. Het belangrijkste is dat de lezer begrijpt hoe deze kwestie direct van invloed is op zijn leven. 3. Deze lading moet gelost worden op laadperron 7, het laatste laadperron in het hoofdgebouw. Stapel het zo op: 4 breed 2 hoog 4. Het totale budget voor dit project is 6000 euro. Dat betekent dat we de btw en verzendkosten en eventuele extra kosten moeten berekenen, zodat het totaal de euro gulden niet overschrijdt. 5. Om uitstekende service te garanderen, is ons nieuwe beleid dat inkomende gesprekken worden beantwoord na niet meer dan twee keer overgaan. 6. Het is essentieel dat je rapporten volledig zijn en op de deadline-datum worden ingeleverd, wat zoals je weet de laatste werkdag van elke maand is. Actief luisteren 30 minuten Benodigde materialen: Oefening 4; papier en potloden Leg uit dat de deelnemers in deze oefening communicatie met en zonder actief luisteren, en met en zonder feedback gaan oefenen. Vraag de deelnemers paren te vormen. Geef de ene deelnemer een exemplaar van oefening 4 en zijn partner papier en potlood. (U kunt zeggen dat ze zo n oefening misschien al vaker gedaan hebben, maar dat deze enigszins anders zal zijn.) Geef de deelnemers deze aanwijzingen: 22 Communicatie is de basis

23 Eerste ronde - Ga met de rug naar elkaar toe zitten. De aanwijzingsgever geeft zo duidelijk mogelijk aanwijzingen aan de hand waarvan de tekenaar tekening 1 namaakt. De tekenaar mag geen vragen stellen. Zeg na drie minuten dat de tijd om is. Tweede ronde - Blijf met de rug naar elkaar toe zitten. De aanwijzingsgever geeft zo duidelijk mogelijk aanwijzingen aan de hand waarvan de tekenaar tekening 2 namaakt. De tekenaar mag vragen stellen. Zeg na drie minuten dat de tijd om is. Derde ronde - Ga naast elkaar zitten; laat de tekenaar de tekening echter niet zien. De aanwijzingsgever geeft zo duidelijk mogelijk aanwijzingen aan de hand waarvan de tekenaar tekening 3 namaakt. De tekenaar mag spreken en vragen stellen. De aanwijzingsgever mag het papier van de tekenaar bekijken en suggesties doen. Vergelijk de drie tekeningen met de originelen. Welke lijkt het meest? (Tekening nummer 3 lijkt doorgaans het meest.) De eerste ronde, eenrichtingscommunicatie, lijkt waarschijnlijk het minst. Zoals bij schriftelijke communicatie heeft de zender geen idee of de ontvanger de boodschap gehoord heeft. De tekening van de tweede ronde kan meer lijken. Dit komt omdat het tweerichting is en de ontvanger een actieve luisteraar is die de vragen die hij heeft, verduidelijkt. De tekening van de derde ronde, communicatie met zowel het stellen van vragen als het geven van feedback, lijkt waarschijnlijk het meest. Vraag de deelnemers te discussiëren over de inzichten die ze door deze oefening gekregen hebben. De verborgen boodschap achterhalen 15 minuten Benodigde materialen: Oefening 5 Vertel de deelnemers dat mensen vaak niet zeggen wat ze bedoelen, zoals ook in de video getoond is. De betekenis van wat ze zeggen, ligt verborgen in hun toon en lichaamstaal. Om dit te demonstreren, gaat u een oefening doen. Een dialoog die op een aantal manieren gelezen kan worden. Vraag twee vrijwilligers om de dialoog voor te lezen. De rest van de deelnemers zal de betekenis interpreteren en bespreken. Geef de twee vrijwilligers het script. Vertel de twee vrijwilligers om het de eerste keer droog voor te lezen. Vertel de medewerker voordat hij het script de tweede keer gaat voorlezen, dat hij de suggesties van de manager eigenlijk maar stom vindt en het dus niet wil doen, maar bang is om de manager teleur te stellen. Vraag de deelnemers om hun interpretatie van de tweede keer. Vraag om suggesties over hoe de medewerker gestimuleerd kan worden om te zeggen wat hij echt bedoelt, zodat er een productiever gesprek kan volgen. (Optioneel - De vrijwilligers kunnen een herzien gesprek doen op basis van de suggesties van de deelnemers.) Communicatie is de basis 23

HANDLEIDING. Vergaderingen: lastige types. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Vergaderingen: lastige types. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Vergaderingen: lastige types TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Going to a Meeting 2: Meeting Menaces In Nederland en

Nadere informatie

HANDLEIDING. Zelfverzekerd presenteren. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Zelfverzekerd presenteren. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Zelfverzekerd presenteren TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: I Wasn t Prepared For That In Nederland en België uitgebracht

Nadere informatie

HANDLEIDING. Vergaderingen: verzieken kan iedereen. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Vergaderingen: verzieken kan iedereen. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Vergaderingen: verzieken kan iedereen TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Going to a Meeting 1: Messing up a Meeting

Nadere informatie

HANDLEIDING. Functioneringsgesprekken: de droom van elke medewerker. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Functioneringsgesprekken: de droom van elke medewerker. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Functioneringsgesprekken: de droom van elke medewerker TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Performance Review 2 In Nederland

Nadere informatie

HANDLEIDING. De ongeorganiseerde manager. Hulp van boven. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. De ongeorganiseerde manager. Hulp van boven. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING De ongeorganiseerde manager Hulp van boven TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: The Unorganised Manager Part 3: Divine

Nadere informatie

HANDLEIDING. Lastige situaties in communicatie. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Lastige situaties in communicatie. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Lastige situaties in communicatie TFC TrainingsMedia American Media Incorporated Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Communication Nightmares: Solutions to

Nadere informatie

HANDLEIDING. Coachen doe je zo. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Coachen doe je zo. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Coachen doe je zo TFC TrainingsMedia CRM Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: When the Coach Is You! In Nederland en België uitgebracht door: TFC TrainingsMedia,

Nadere informatie

HANDLEIDING. Goed gedaan! TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Goed gedaan! TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Goed gedaan! TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Performance Matters: The Importance of Praise In Nederland en België

Nadere informatie

HANDLEIDING. Alweer ziek? Omgaan met kort verzuim. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Alweer ziek? Omgaan met kort verzuim. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Alweer ziek? Omgaan met kort verzuim TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Absence Minded In Nederland en België uitgebracht

Nadere informatie

HANDLEIDING. Beoordelen, beoordelen. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Beoordelen, beoordelen. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Beoordelen, beoordelen TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: How Am I Doing? In Nederland en België uitgebracht door: TFC

Nadere informatie

HANDLEIDING. Gung Ho! TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Gung Ho! TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Gung Ho! TFC TrainingsMedia American Media Incorporated Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Gung Ho! In Nederland en België uitgebracht door: TFC TrainingsMedia,

Nadere informatie

HANDLEIDING. De ongeorganiseerde manager. De weg naar de hel Op weg naar de hemel. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. De ongeorganiseerde manager. De weg naar de hel Op weg naar de hemel. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING De ongeorganiseerde manager De weg naar de hel Op weg naar de hemel TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: The Unorganised

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Efficiënt feedback geven

Efficiënt feedback geven Efficiënt feedback geven Tips Dit document is onderdeel van een set ondersteunend materiaal dat ter download wordt aangeboden aan kopers van De Strategieoach door Jeroen De Flander (ISBN 978 90 8148 733

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

Handleiding Verbetercheck in teams

Handleiding Verbetercheck in teams Handleiding Verbetercheck in teams Praktisch hulpmiddel om de Verbetercheck in een team toe te passen 22 maart 2011 Betrokken partijen: Teksten en advies: Huub Pennock en Alex van der Wal 1 Inleiding De

Nadere informatie

HANDLEIDING. Excellent onderhandelen. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Excellent onderhandelen. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Excellent onderhandelen TFC TrainingsMedia CMI Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Getting to Yes In Nederland en België uitgebracht door: TFC TrainingsMedia,

Nadere informatie

Hoe geef ik een toolbox?

Hoe geef ik een toolbox? Hoe geef ik een toolbox? Dag voor de preventiemedewerker Arbouw Mirjam Kousbroek Wat is een toolboxmeeting? Periodieke bijeenkomst Doel: arbeidsveiligheid bevorderen Over een specifiek onderwerp Voorlichting

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

HANDLEIDING. Oog voor talent. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Oog voor talent. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Oog voor talent TFC TrainingsMedia Video Arts Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Talent Management: How to Retain Your Best People In Nederland en België

Nadere informatie

Voorbereidende workshop voor maatschappelijke organisaties

Voorbereidende workshop voor maatschappelijke organisaties Voorbereidende workshop voor maatschappelijke organisaties Voorbereiding Doel: De deelnemende maatschappelijke organisaties helpen bij hun voorbereiding op de Beursvloer; zoals bij het formuleren van een

Nadere informatie

Basistraining Voorlichting geven Hand-out

Basistraining Voorlichting geven Hand-out Basistraining Voorlichting geven Hand-out Welkom bij de basistraining Voorlichting geven. Leuk dat je je hebt opgegeven om meer te weten te komen over voorlichting geven, voorlichtingen voorbereiden en

Nadere informatie

Initiatiefase fase 1 Initiatie betekent met iets beginnen of iets opstarten.

Initiatiefase fase 1 Initiatie betekent met iets beginnen of iets opstarten. Initiatiefase fase 1 Initiatie betekent met iets beginnen of iets opstarten. Daar gaat het in deze fase om. Het is de eerste stap van je project. Daarom is dit een denkfase: je begint met het nadenken

Nadere informatie

Week 1 twee weken voorafgaand aan het Voorleesontbijt. Bijeenkomst 1. Materiaal

Week 1 twee weken voorafgaand aan het Voorleesontbijt. Bijeenkomst 1. Materiaal Introductie Deze lesmodule is geschreven voor een project van 5 bijeenkomsten van elk 60 minuten, waarvan de laatste bijeenkomst het werkelijke Voorleesontbijt is. Het aantal, de duur en inhoud van de

Nadere informatie

Een bespreking voorbereiden, notuleren en voorzitten

Een bespreking voorbereiden, notuleren en voorzitten OPDRACHTFORMULIER Een bespreking voorbereiden, notuleren en voorzitten Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met een medestudent

Nadere informatie

MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER. Magda op school? Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER. Magda op school? Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. materialen. Doelen STERKE SCHAKELS MAGDA? REGELS OP SCHOOL EN DE WERKVLOER Jongeren krijgen op school, op de werkplek, in de klas met allerlei regels en afspraken te maken. Zijn de afspraken en regels duidelijk genoeg voor hen? Wat vinden

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

HANDLEIDING. Jamie s Kitchen: Leiderschap. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Jamie s Kitchen: Leiderschap. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Jamie s Kitchen: Leiderschap TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Jamie s Kitchen: Fifteen Lessons on Leadership Programme

Nadere informatie

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland week 2 9 januari 2012 Handleiding Schrijven niveau A Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland Inhoud Eenmalig afdrukken: Handleiding les 1 en 2 Hardopdenk-tekst Voor de leerlingen: Leerlingblad

Nadere informatie

HANDLEIDING. Op beurzen niet te kijk staan. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Op beurzen niet te kijk staan. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Op beurzen niet te kijk staan TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: How Not To Exhibit Yourself In Nederland en België

Nadere informatie

Onderhandelen en afspraken maken

Onderhandelen en afspraken maken OPDRACHTFORMULIER Onderhandelen en afspraken maken Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent.

Nadere informatie

Begeleide interne stage

Begeleide interne stage Ik, leren en werken Begeleide interne stage Deel 2 Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Marian van der Meijs Inhoudelijke redactie: Titel: Ik, leren

Nadere informatie

DUUR WAT HOE MATERIAAL

DUUR WAT HOE MATERIAAL DUUR WAT HOE MATERIAAL 0.00 5 min Intro begeleiders Introductie thema agressiehantering Doelen simulatiespel Toelichting rollen Introduceer jezelf en het spel Introductie begeleiders Nodig deelnemers uit

Nadere informatie

Studievaardigheden. BEN/LO/ADHD/14/0003j April 2014

Studievaardigheden. BEN/LO/ADHD/14/0003j April 2014 Studievaardigheden N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst, of wanneer u

Nadere informatie

Beurstraining Starting Smart Together

Beurstraining Starting Smart Together Beurstraining Starting Smart Together Essent ia l Toget her Ivar van Asten Ondernemerscoach Organisator en inspirator Spreker en dagvoorzitter Teamontwikkelaar Ervaringsgerichte trainer Legger van verbindingen

Nadere informatie

Al doende leren Een module voor trainers

Al doende leren Een module voor trainers Al doende leren Een module voor trainers Bijlagen: Powerpoint Een module voor trainers Handouts: Stappenplan internetgebruik (De Strategiekaart) Print van Powerpoint prestaties geld Parktijkopdrachten

Nadere informatie

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1 BELANG VAN COMMUNICATIE Alles wat u doet als teambegeleider/sportleider gebeurt via communicatie, zoals het motiveren van spelers, het luisteren naar spelers, het oplossen van de problemen in het team,

Nadere informatie

Communicatie in het horecabedrijf. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Wat is communicatie?

Communicatie in het horecabedrijf. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Wat is communicatie? Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over communicatie in het horecabedrijf. In de horeca ga je om met gasten en communiceer je met ze. Je gaat als medewerker ook om met je collega s en je zult het

Nadere informatie

Bedrijfsverbetering TRAININGSMODEL

Bedrijfsverbetering TRAININGSMODEL Bedrijfsverbetering TRAININGSMODEL 1. TEN GELEIDE Het trainingsmodel beschrijft de training in zijn geheel en uitgesplitst naar onderdelen en werkvormen. Per onderdeel zijn leerdoelen geformuleerd. De

Nadere informatie

OnzeLes Samen met leerlingen elke dag een beetje beter Mei 2016

OnzeLes Samen met leerlingen elke dag een beetje beter Mei 2016 OnzeLes Samen met leerlingen elke dag een beetje beter Mei 2016 AUTEURSRECHTELIJK BESCHERMD Gebruik van dit materiaal alleen met uitdrukkelijke toestemming van stichting leerkracht Overzicht Doel sessie

Nadere informatie

Gebruikerstest voor de arbocatalogus

Gebruikerstest voor de arbocatalogus Gebruikerstest voor de arbocatalogus Het is goed om een website, voordat deze wordt opengesteld voor alle gebruikers, te laten uittesten door een aantal betrokkenen. Een mogelijkheid is het uitzetten van

Nadere informatie

H A N D L E I D I N G. Feedback geven emotionele intelligentie in actie

H A N D L E I D I N G. Feedback geven emotionele intelligentie in actie H A N D L E I D I N G Feedback geven emotionele intelligentie in actie Supernova Learning Solutions Ltd Nederlandstalige bewerking: TFC Training Facilities Center Oorspronkelijke titel: Giving Feedback:

Nadere informatie

Accuraat communiceren

Accuraat communiceren Accuraat communiceren Erna Pluym Senior Trainer Consultant/ Business Development Manager erna.pluym@acerta.be 0472 92 11 66 Communicatie, waarom zo belangrijk? Communicatie, waarom zo belangrijk? Had ik

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

Tuesday, February 8, 2011. Opleiding Interactieve Media

Tuesday, February 8, 2011. Opleiding Interactieve Media Opleiding Interactieve Media Inhoud Inleiding presenteren 1. Voorwerk 2. Middenstuk 3. Begin presentatie 4. Einde presentatie 5. Visuele middelen 6. Non-verbale communicatie 7. Opdracht 8. Criteria 1.

Nadere informatie

HANDLEIDING. Het counselinggesprek. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Het counselinggesprek. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Het counselinggesprek TFC TrainingsMedia Video Arts Limited Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Can You Spare a Moment? The Counseling Interview In Nederland

Nadere informatie

Naam:. Namen groepsleden:... Begeleider:

Naam:. Namen groepsleden:... Begeleider: Naam:. Klas: Namen groepsleden:........ Begeleider: 1 Inleiding In deze projectweek ga je onderzoek doen. Dit onderzoek is ter voorbereiding op het sectorwerkstuk in de vierde klas. Dit boekje is jouw

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

HANDLEIDING. Feedback in alle richtingen. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Feedback in alle richtingen. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Feedback in alle richtingen TFC TrainingsMedia Melrose Video Productions Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Feedback for Performance In Nederland en België

Nadere informatie

Sectorwerkstuk 2010-2011

Sectorwerkstuk 2010-2011 Sectorwerkstuk 2010-2011 Namen: ---------------------------------------------------------------------------------------- Klas: -------------------- Sector: --------------------------------------------

Nadere informatie

15 tips om het maximum uit uw congres- en beursdeelname te halen

15 tips om het maximum uit uw congres- en beursdeelname te halen 15 tips om het maximum uit uw congres- en beursdeelname te halen Miek Wouters Learning Consultant, Kluwer Opleidingen miek.wouters@kluwer.be Twitter: @KluwerLearning www.kluweropleidingen.be 2013 Kluwer

Nadere informatie

Initiatiefase fase 1 Initiatie betekent met iets beginnen of iets opstarten.

Initiatiefase fase 1 Initiatie betekent met iets beginnen of iets opstarten. Initiatiefase fase 1 Initiatie betekent met iets beginnen of iets opstarten. Daar gaat het in deze fase om. Het is de eerste stap van je project. Daarom is dit een denk-fase: je begint met het nadenken

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

Wat voor tekst schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een poëziekaart. Hoe pak je het schrijven van een gedicht aan?

Wat voor tekst schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een poëziekaart. Hoe pak je het schrijven van een gedicht aan? Les 1: Een poëziekaart maken Wat voor tekst schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een poëziekaart Lees over Verbonden zijn. Verbonden zijn De Nieuwsbegrip leesles gaat over de ramadan. Tijdens de

Nadere informatie

Rapport: Delegeren is te leren.

Rapport: Delegeren is te leren. Rapport: Delegeren is te leren. Ingrid Jeuring, trainer, coach, spreker 1 Delegeren is te leren. Allereerst bedankt voor het downloaden van dit rapport. Het betekent dat je open staat voor ontwikkeling

Nadere informatie

HANDLEIDING. Gedragsgericht interviewen: selecteren zonder gokken

HANDLEIDING. Gedragsgericht interviewen: selecteren zonder gokken HANDLEIDING Gedragsgericht interviewen: selecteren zonder gokken Video Arts Nederlandstalige bewerking: TFC Training Facilities Center Oorspronkelijke titel: Behavioural interviewing: taking the guesswork

Nadere informatie

De Wondere Werking van Verhalen

De Wondere Werking van Verhalen De Wondere Werking van Verhalen Multiply Your Happiness! 2013 Inleiding Sinds het begin der tijden vertellen mensen overal ter wereld, bij kampvuur en bij kaarslicht, elkaar verhalen. Dit deden en doen

Nadere informatie

Cursus. Leren kun je leren

Cursus. Leren kun je leren Cursus Leren kun je leren Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Nienke Koopman Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel: Factor-E Welzijn Leren

Nadere informatie

TOETSTIP 2 MAART 2006 TIP 2: HOE NEEM JE MONDELINGE INTERACTIETAKEN OP EEN BETROUWBARE MANIER AF?

TOETSTIP 2 MAART 2006 TIP 2: HOE NEEM JE MONDELINGE INTERACTIETAKEN OP EEN BETROUWBARE MANIER AF? TOETSTIP 2 MAART 2006 Bepaling wat en waarom je wilt meten Toetsopzet Materiaal Betrouwbaarheid Beoordeling Interpretatie resultaten TIP 2: HOE NEEM JE MONDELINGE INTERACTIETAKEN OP EEN BETROUWBARE MANIER

Nadere informatie

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie

Training. Coachend begeleiden

Training. Coachend begeleiden Training Coachend begeleiden Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteurs: Bertine Pruim Inhoudelijke redactie: Napona Smid Titel: Factor-E Coachend begeleiden

Nadere informatie

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal

TRAINING 1. Tijd: Onderwerp: Waarom Resultaat Werkvorm Materiaal DRAAIBOEK TRAINING 1, 2,3,4,5 REALISTEN ROADMOVIE De prezi presentatie voor de trainingsbijeenkomsten vindt u via de onderstaande link. https://prezi.com/0txqqdqmauta/training-realisten-roadmovie-5-bijeenkomsten/

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

15 tips om het maximum uit uw congres- en beursdeelname te halen

15 tips om het maximum uit uw congres- en beursdeelname te halen 15 tips om het maximum uit uw congres- en beursdeelname te halen Winfried Mortelmans Business Manager Kluwer Opleidingen - Linkpower winfried.mortelmans@kluwer.be twitter.com/winfriedmor 2011 Kluwer Opleidingen

Nadere informatie

Coöperatief Vergaderen

Coöperatief Vergaderen Coöperatief Vergaderen Een complete aanpak voor actief vergaderen met betrokken deelnemers Dr. Spencer Kagan Met Betty de Jaeger en Dook Kopmels Inhoud Hoe dit boek tot stand kwam 4 Voorwoord 5 Hoofdstuk

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme

INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS. duurzame plaatsing van werknemers met autisme INTRODUCTIE TOOLBOX voor GEBRUIKERS duurzame plaatsing van werknemers met autisme 1 Welkom bij toolbox AUTIPROOF WERKT Autiproof Werkt is een gereedschapskist met instrumenten die gebruikt kan worden bij

Nadere informatie

Werkwijzer Verslagkring:

Werkwijzer Verslagkring: Werkwijzer Verslagkring: 1. Je maakt een tweetal. 2. Met zijn tweeën kies je een onderwerp, waarin jullie je willen verdiepen en waarover jullie meer willen weten. 3. Samen ga je op zoek naar informatie

Nadere informatie

Produced by WEMA VERGADEREN

Produced by WEMA VERGADEREN VERGADEREN VERGADEREN? - Lang bij elkaar zitten en praten over actuele onderwerpen? - Discussies voeren en meningen uitwisselen? Veel mensen krijgen na verloop van tijd een hekel aan vergaderen. Er wordt

Nadere informatie

Docentenhandleiding. CP15 het functioneringsgesprek. dh15-v2.0. daar gaan we werk van maken! 2007 ITpreneurs Nederland BV. All Rights Reserved

Docentenhandleiding. CP15 het functioneringsgesprek. dh15-v2.0. daar gaan we werk van maken! 2007 ITpreneurs Nederland BV. All Rights Reserved Docentenhandleiding CP15 het functioneringsgesprek dh15-v2.0 INBURGEREN daar gaan we werk van maken! 2007 ITpreneurs Nederland BV. All Rights Reserved Het functioneringsgesprek CP15 Waar gaat het over?

Nadere informatie

Advies en verkoopvaardigheden

Advies en verkoopvaardigheden Advies en verkoopvaardigheden en 1/6 Voorbereidingsopdracht bijeenkomst 1 Wat versta jij onder verkoop? Bewust worden wat verkopen in de apotheek is. Voorafgaand aan de eerste bijeenkomst oriënteer je

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

HANDLEIDING. Assertief gedrag. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Assertief gedrag. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Assertief gedrag TFC TrainingsMedia Video Arts Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Straight Talking In Nederland en België uitgebracht door: TFC TrainingsMedia,

Nadere informatie

Deel II: Jouw basis leiderschapscompetenties! Hoofdstuk 4: Communiceren met effect (hier en nu)!

Deel II: Jouw basis leiderschapscompetenties! Hoofdstuk 4: Communiceren met effect (hier en nu)! Deel II: Jouw basis leiderschapscompetenties Hoofdstuk 4: Communiceren met effect (hier en nu) Belang van communicatie voor een leidinggevende Waarom is communicatie voor een leidinggevende zo belangrijk?

Nadere informatie

Handleiding Les 1: Welk lego-beeld wil jij op school?

Handleiding Les 1: Welk lego-beeld wil jij op school? Handleiding Les 1: Welk lego-beeld wil jij op school? Overtuigen ervaarles Deze schrijfles is dit jaar de vierde waarin leerlingen instructieles oefenen in het genre overtuigen. Het is een oefenles oefenles

Nadere informatie

Praktijkwerkboek AKA. Kennismaken met het archief... 4 Je gaat kennismaken met een archief met papieren archiefstukken op het werk.

Praktijkwerkboek AKA. Kennismaken met het archief... 4 Je gaat kennismaken met een archief met papieren archiefstukken op het werk. Praktijkwerkboek AKA Archief 1 Inhoud In het onderdeel Archief ga je kennismaken met het archief van het bedrijf en zelf documenten archiveren. Je doet de opdrachten die hieronder vetgedrukt staan aangegeven.

Nadere informatie

PEP voor secretaresses secretariaten en andere ondersteunende functies

PEP voor secretaresses secretariaten en andere ondersteunende functies PEP voor secretaresses secretariaten en andere ondersteunende functies Er komt zo veel op me af dat ik vaak niet weet waar ik moet beginnen" Meestal eet ik een boterhammetje snel tussendoor, geen tijd

Nadere informatie

TIPS VOOR MOEILIJKE TIJDEN

TIPS VOOR MOEILIJKE TIJDEN TIPS VOOR MOEILIJKE TIJDEN Deze folder legt uit hoe ouders gedragsproblemen van hun kinderen kunnen veranderen. TIPS VOOR MOEILIJKE TIJDEN Deze folder is bedoeld om ouders te helpen gedragsproblemen van

Nadere informatie

VOORBEELD PROJECTPLAN

VOORBEELD PROJECTPLAN VOORBEELD PROJECTPLAN PROJECTOMSCHRIJVING / STAPPENPLAN / TIJDPAD 1. Inleiding Waarom een project over veiligheid? Een veilige woning en een veilige woonomgeving is voor iedereen belangrijk! Hoewel de

Nadere informatie

Draaiboek vorming oudercontact

Draaiboek vorming oudercontact Draaiboek vorming oudercontact Doel van de avond: - De juiste informatie over uw kind uit het oudercontact kunnen halen en zelf de juiste informatie aan de leerkracht tijdens het oudercontact kunnen geven

Nadere informatie

Nederlands in Uitvoering

Nederlands in Uitvoering Nederlands in Uitvoering Leerjaar 1 Sport & spel Een mondelinge instructie begrijpen Algemene modulegegevens Leerjaar: 1 Taaltaak: Een mondelinge instructie begrijpen Thema: Sport & spel Leerstijlvariant:

Nadere informatie

Praktijkwerkboek AKA. Kopieën maken... 8 In deze opdracht maak je kopieën van documenten.

Praktijkwerkboek AKA. Kopieën maken... 8 In deze opdracht maak je kopieën van documenten. Praktijkwerkboek AKA Secretariaat 1 Inhoud In het onderdeel Secretariaat leer je uitgaande brieven en e-mails verzorgen en verschillende soorten kopieën maken. Je doet de opdrachten die hieronder vetgedrukt

Nadere informatie

Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule

Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule Een klacht is een kans. Wanneer een klant de moeite neemt om zijn onvrede te laten blijken, biedt dat je de mogelijkheid de klant alsnog tevreden te stellen

Nadere informatie

energie Natuur & Techniek Bespreek met de kinderen waar in huis allemaal energie voor alleen nadenken over de verschillende soorten energie, maar

energie Natuur & Techniek Bespreek met de kinderen waar in huis allemaal energie voor alleen nadenken over de verschillende soorten energie, maar Natuur & Techniek energie Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: Energie In dit thema staat de volgende hogere orde denkvraag centraal: Hoeveel bespaar je met een energiezuinig huis in vergelijking

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

Adviesgesprek Van contact naar contract

Adviesgesprek Van contact naar contract Adviesgesprek Van contact naar contract Het doel van het eerste adviesgesprek is het om het eens te worden over de vraag van de opdrachtgever en over de werkwijze van de adviseur. Het resultaat is een

Nadere informatie

Appraisal. Datum:

Appraisal. Datum: Appraisal Naam: Sample Candidate Datum: 08-08-2013 Over dit rapport: Dit rapport is op automatische wijze afgeleid van de resultaten van de vragenlijst welke door de heer Sample Candidate is ingevuld.

Nadere informatie

Handleiding Vergadertechnieken

Handleiding Vergadertechnieken Handleiding Vergadertechnieken Zelfstudie en rapporteren Bij OGO leer je niet alleen via het actief deelnemen aan groepsdiscussies, maar ook via het individueel uitvoeren van zelfstudieopdrachten (ZSO).

Nadere informatie

HANDLEIDING. Teams die niet opgeven: Twelve Angry Men. TFC TrainingsMedia

HANDLEIDING. Teams die niet opgeven: Twelve Angry Men. TFC TrainingsMedia HANDLEIDING Teams die niet opgeven: Twelve Angry Men TFC TrainingsMedia Advanced Knowledge Nederlandstalige bewerking: TFC TrainingsMedia Oorspronkelijke titel: Twelve Angry Men: Teams That Don t Quit

Nadere informatie

De examenperiode is een moeilijke tijd. Je moet hard studeren en je hebt veel stress. Wat is een goede studiemethode en wat doe je beter niet?

De examenperiode is een moeilijke tijd. Je moet hard studeren en je hebt veel stress. Wat is een goede studiemethode en wat doe je beter niet? TIPS VOOR DE EXAMENS De examenperiode is een moeilijke tijd. Je moet hard studeren en je hebt veel stress. Wat is een goede studiemethode en wat doe je beter niet? Wat moet je doen? 1. Lees de tekst op

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Wat schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een. Hoe pak je het schrijven van een gedicht aan?

Wat schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een. Hoe pak je het schrijven van een gedicht aan? Les 1: Een poëziekaart maken poëziekaart Lees over Verbonden zijn. Wat schrijf je en voor wie: een gedicht voor op een Verbonden zijn De Nieuwsbegrip leesles gaat over de ramadan. Tijdens de ramadan voelen

Nadere informatie

FEEDBACK GEVEN IN ZELFSTURENDE TEAMS. Yvette Paludanus

FEEDBACK GEVEN IN ZELFSTURENDE TEAMS. Yvette Paludanus FEEDBACK GEVEN IN ZELFSTURENDE TEAMS Yvette Paludanus 2 Dit boekje is tot stand gekomen dankzij de vragen en verhalen van medewerkers in de zorg. Wil je een exemplaar van dit boekje bestellen? Wil je begeleiding

Nadere informatie

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas)

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Bij deze activiteit wordt een enquête gehouden bij mensen in de omgeving in verband met: het gaan stemmen bij verkiezingen, de deelname van burgers aan

Nadere informatie

Communiceren met een zorgvrager met de ziekte van Parkinson

Communiceren met een zorgvrager met de ziekte van Parkinson OPDRACHTFORMULIER Communiceren met een zorgvrager met de ziekte van Parkinson Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met

Nadere informatie

Dienstenbeschrijving communicatieve vaardigheden

Dienstenbeschrijving communicatieve vaardigheden Dienstenbeschrijving communicatieve vaardigheden Training-1 Training-2 Training-3 : Basistraining communicatieve vaardigheden : Communicatieve vaardigheden voor professionals : Hoe voer ik een intakegesprek

Nadere informatie

Checklist Presentatie geven 2F - handleiding

Checklist Presentatie geven 2F - handleiding Checklist Presentatie geven 2F - handleiding Inleiding De checklist Presentatie geven 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een presentatie moeten kunnen geven op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht

Nadere informatie

Voordoen (modelen, hardop denken)

Voordoen (modelen, hardop denken) week 11-12 maart 2012 - hardop-denktekst schrijven B Voordoen (modelen, hardop denken) Waarom voordoen? Net zoals bij lezen, leren leerlingen heel veel over schrijven als ze zien hoe een expert dit (voor)doet.

Nadere informatie