Beleids- en beheerplan openbare verlichting

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beleids- en beheerplan openbare verlichting 2013-2017"

Transcriptie

1 Beleids- en beheerplan openbare verlichting

2

3 Beleids- en beheerplan openbare verlichting gemeente Oldenzaal

4

5 Hoofdstuk 1 - Inleiding Aanleiding Doel van het plan Proces Reikwijdte Leeswijzer...3 Hoofdstuk 2 - Algemeen kader Huidige situatie Functies van openbare verlichting Wet- en regelgeving en richtlijnen Richtlijn Openbare Verlichting 2011 (ROVL-2011) Wegenverkeerswet en Burgerlijk wetboek...6 Hoofdstuk 3 - Technische beleidsuitgangspunten Beheer en onderhoud Onderhoudsniveaus Vervangingssystematiek Verlichtingsniveaus Verlichtingniveaus per wegsoort/gebied Binnen de bebouwde kom Buiten de bebouwde kom...10 Hoofdstuk 4 - Thematische beleidsuitgangspunten Verkeersveiligheid en sociale veiligheid Verkeersveiligheid Sociale veiligheid Duurzaamheid en innovatie Duurzaamheid Innovaties Overig Sfeerverlichting en aanstralende verlichting Lichtmastreclamebakken...15 Hoofdstuk 5 - Samenvatting beleidsuitgangspunten...17 Hoofdstuk 6 - Beheerplan openbare verlichting Correctief onderhoud Planmatige vervanging Prioritering planmatige vervanging Verlichtingniveaus Verlichtingsmiddelen Beschikbaar budget...26 Hoofdstuk 7 - Beleid en beheer Verkeersregelinstallaties (VRI s) Inleiding Plaatsingsstrategie Inrichting verkeerslichten Organisatie van het beheer Storingen: melden en oplossen Aandachtspunten in het beheer Kosten voor beheer, onderhoud en vervanging...28 Bijlagen Bijlage 1: Lijst genodigden themasessie Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting Bijlage 2: Verslag themasessie Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting

6

7 Hoofdstuk 1 - Inleiding 1.1 Aanleiding In 2010 heeft de gemeenteraad van Oldenzaal de Startnotitie Zicht op Licht vastgesteld. Op basis van de uitgangspunten in deze startnotitie is het nu voorliggende openbaar verlichtingsbeleid opgesteld. Op basis van de startnotitie zijn beleidsuitgangspunten geformuleerd. Bij deze beleidsuitgangspunten is beschreven hoe het beheer, onderhoud en de vervanging van de openbare verlichting de komende jaren ( ) wordt vormgegeven. 1.2 Doel van het plan Openbare verlichting vormt een belangrijk onderdeel van de openbare ruimte. Het vervult onder andere een belangrijke functie op het gebied van verkeersveiligheid. Openbare verlichting zorgt tijdens de avonduren alsmede onder slechte weersomstandigheden voor een goed zicht op de weg. Daarnaast biedt openbare verlichting goede mogelijkheden om bij te dragen aan de uitstraling van de openbare ruimte. Het doel van het voorliggende plan is het leggen van een bestuurlijke en beheersmatige basis voor de periode Daarnaast biedt dit beleids- en beheerplan oplossingen voor bestaande knelpunten met betrekking tot de openbare verlichting. Ook zijn er op dit moment diverse actuele onderwerpen ten aanzien van de openbare verlichting die om het vaststellen van beleidsuitgangspunten voor de komende jaren vragen. 1.3 Proces In samenspraak met een aantal (belangen)organisaties is dit plan tot stand gekomen. Een opsomming van de uitgenodigde en betrokken organisaties is te vinden in bijlage 1. In het najaar van 2012 er een themasessie georganiseerd om samen met deze organisaties te discussiëren over de conceptbeleidsuitgangspunten. De uitkomsten van deze themasessie zijn verankerd in het huidige plan. Een verslag van deze bijeenkomst is opgenomen als bijlage Reikwijdte Buiten het bestek van dit beleids- en beheerplan vallen het verlichten van sportvelden, gemeentelijke gebouwen en verlichting aangebracht op particuliere grond. Tevens valt verlichting aan rijks- en provinciale wegen buiten dit beleids- en beheerplan 1 ; de gemeente is immers geen wegbeheerder van deze wegen. 1.5 Leeswijzer In hoofdstuk 1 wordt kort stilgestaan bij de reden om dit beleids- en beheerplan op te stellen. In hoofdstuk 2 worden de functie van en de kaders voor de openbare verlichting beschreven. Vervolgens worden in hoofdstuk 3 en 4 de beleidsuitgangspunten beschreven voor het beheer, onderhoud en de vervanging van openbare verlichtingsmiddelen (lichtmasten, armaturen e.d.). Hoofdstuk 5 geeft vervolgens een samenvattend overzicht van alle beleidsuitgangspunten voor de komende jaren (en dient hiermee tevens als managementsamenvatting). Hoofdstuk 6 bevat het beheerplan van de openbare verlichting (vervanging openbare verlichting, technische eisen aan het ontwerp van lichtmasten en armaturen en de prioritering bij vervanging van verlichtingsmiddelen). In hoofdstuk 7 treft u het beleids- en beheerplan aan voor het onderwerp verkeersregelinstallaties (VRI s). 1 Op dit moment zijn nog circa 100 lichtmasten langs provinciale wegen in beheer bij de gemeente Oldenzaal. Het beheer en onderhoud van deze lichtmasten wordt echter overgedragen aan de provincie Overijssel. 3

8 Verkeersregelinstallaties zijn aangesloten op het laagspanningsnet van Cogas en raken daarmee ook aan dit onderwerp. In het beheerplan komen de meer technische onderwerpen aan bod. De financiële kaders voor het uitvoeren van de beleidslijnen zijn weergegeven in de beheerplannen voor openbare verlichting en verkeersregelinstallaties. 4

9 Hoofdstuk 2 - Algemeen kader In dit hoofdstuk is allereerst de huidige situatie beschreven. Vervolgens komen de functie en toepassing van openbare verlichting aan bod. Tenslotte zijn de veranderingen op het gebied van richtlijnen en beleidskaders weergegeven, die op dit moment van toepassing zijn op het beheer en onderhoud van de openbare verlichting. 2.1 Huidige situatie De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van ongeveer 7080 lichtmasten en 7440 armaturen. Daarnaast worden onder verantwoordelijkheid van de gemeente nog 10 verkeersregelinstallaties (VRI s) beheerd en onderhouden. De reguliere onderhoudstaken (bv. het vervangen van lampen) en het incidenteel bijplaatsen van nieuwe lichtmasten en armaturen zijn via een raamovereenkomst uitbesteed aan een externe partij. Het beheer van de lichtmasten wordt uitgevoerd door de afdeling Stadswerken. Dezelfde systematiek geldt ook voor het beheer en onderhoud van de VRI s. Het dagelijks onderhoud valt buiten de reikwijdte van dit beheerplan. 2.2 Functies van openbare verlichting Openbare verlichting beïnvloedt de openbare ruimte als geheel en staat in relatie tot verschillende andere beleidsvelden (zoals het wegenbeleid en milieubeleid). Een goed beheer en onderhoud van de openbare verlichting levert een belangrijke bijdrage aan de wijze waarop de openbare ruimte wordt beleefd. De primaire functies van de openbare verlichting zijn: Het vergroten van de verkeersveiligheid. Openbare verlichting maakt verkeersdeelnemers en objecten zichtbaar en geeft informatie over het verloop en de inrichting van de weg. Het bevorderen van sociale veiligheid door de openbare ruimte te verlichten. Daarnaast heeft de openbare verlichting nog twee secundaire functies: Het ondersteunen van de functie van de weg of van een gebied. Door de hoogte van de lichtmast en door het verlichtingsniveau draagt openbare verlichting bij aan het besef bij weggebruikers dat zij bijvoorbeeld in een woongebied rijden en zij het verkeersgedrag hierop moeten aanpassen. Het bevorderen van de kwaliteit van de openbare ruimte. Met de vormgeving van de lichtmasten en armaturen kan sfeer en gezelligheid op straat worden gecreëerd. Ook de kleur en de hoeveelheid licht bepalen de uitstraling van een gebied. Hierbij moet ook worden gedacht aan aanstralende verlichting waarmee bijvoorbeeld gebouwen of kunstwerken worden verlicht. 2.3 Wet- en regelgeving en richtlijnen Richtlijn Openbare Verlichting 2011 (ROVL-2011) Er bestaat in Nederland één algemeen gehanteerde lichttechnische richtlijn voor openbare verlichting. Dit is de Richtlijn Openbare Verlichting 2011 (ROVL-2011). Deze is opgesteld door de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde (NSVV). Deze richtlijn is bedoeld voor beheerders (eigenaren) van openbare terreinen, waaronder gemeenten. Het maken van een keuze tot verlichten, niet verlichten, of te besluiten tot een alternatieve maatregel is een beleidsafweging. De richtlijn geeft handreikingen voor het maken van dergelijke beleidskeuzes 2. Daarbij biedt deze richtlijn handvatten om per specifieke situatie de afweging te maken om al dan niet te verlichten en zo ja welk verlichtingsniveau dan gehanteerd wordt. Dit onderdeel is anders vergeleken met de voorganger van deze richtlijn, de NPR Deze ging standaard uit van het verlichten van een situatie. 2 Deze richtlijn heeft een aantal rekenmodellen waarmee bepaald kan worden welk verlichtingsniveau in welke situatie wenselijk is. 5

10 Samenvattend: Binnen de ROVL-2011 richtlijn hoeft (in tegenstelling tot de NPR) niet elke situatie altijd verlicht te worden. Deze richtlijn biedt daarom meer beleidsvrijheid dan zijn voorganger (NPRnorm). Hoewel de ROVL-norm geen verplichtend karakter heeft, wordt deze richtlijn in Oldenzaal gehanteerd bij nieuw aan te leggen areaal en indien noodzakelijk bij reconstructies. Bij het bestaande areaal is tot nu toe gekozen om in principe 1-op-1 te vervangen. Dit betekent dat een defecte lichtmast wordt vervangen door een gelijkwaardig exemplaar op dezelfde plaats. In de praktijk levert deze werkwijze geen noemenswaardige problemen op en daarmee wordt een onnodig beslag op de gemeentelijke financiën voorkomen Wegenverkeerswet en Burgerlijk wetboek Naast de ROVL-richtlijn heeft een gemeente in het kader van de Wegenwet en het Burgerlijk wetboek bepaalde verantwoordelijkheden waaraan zij moet voldoen ten behoeve van een veilige, bruikbare en toegankelijke openbare ruimte. Kort gezegd heeft de gemeente een zorgplicht om wegen in voldoende staat van onderhoud te laten verkeren (dus ook de zichtbaarheid en daarmee de verlichting van de weg), anders loopt zij het risico om door weggebruikers aansprakelijk gesteld te worden in geval van schade. De gemeente is beheerder van alle openbare wegen in de gemeente Oldenzaal. De taken van het Rijk en de Provincie op dit gebied beperken zich tot de hoofdwegen buiten de bebouwde kom. De gemeentelijke plicht tot het onderhouden van wegen (en daarmee ook het zorgen voor een voldoende verlichtingsniveau) komt voort uit de Wegenwet. Belangrijk gegeven is dat voor de openbare verlichting een inspanningsverplichting bestaat en geen resultaatverplichting. Daarvoor moet er sprake zijn van een adequate openbare verlichting waarbij een afweging wordt gemaakt met betrekking tot de verkeersveiligheid, milieuaspecten en de beschikbare financiële middelen. 6

11 Hoofdstuk 3 - Technische beleidsuitgangspunten De beleidsuitgangspunten in dit beleidsplan zijn zodanig opgesteld dat deze voldoende breed zijn om daarbinnen te kunnen inspelen op nieuwe trends en ontwikkelingen voor bijvoorbeeld onderwerpen als duurzaamheid, veiligheid en nieuwe materialen. De huidige werkwijze om verlichtingsmiddelen te plaatsen, te onderhouden en te vervangen volgt niet overal de landelijke en Europese richtlijnen. Er is een afweging gemaakt tussen nut, noodzaak, risico en kosten. Zoals eerder aangegeven zijn er geen wettelijke normen specifiek voor openbare verlichting. Wel is er op grond van de Wegenwet en het Burgerlijk Wetboek sprake van een zorgplicht voor de gemeente. Hier is rekening mee gehouden bij het opstellen van de voorgestelde beleidsuitgangspunten. 3.1 Beheer en onderhoud Het correctief onderhoud van de openbare verlichting is uitbesteed aan een particuliere onderhoudsdienst. De gemeentelijke rol is daarom begeleidend. Het beheer van gegevens wordt binnen de gemeentelijke organisatie uitgevoerd. Het beheerbestand is voldoende actueel om het beheer en het onderhoud van de openbare verlichting goed te kunnen uitvoeren. Van veel lichtmasten (en deels de armaturen) zijn de diverse typen, leeftijd en de locatie bekend. Naast het beheren van de openbare verlichting zijn advisering, toetsing, energiebeheer, het in behandeling nemen van meldingen en klachtenbehandeling belangrijke taken van de gemeente. Voor het in behandeling nemen van meldingen en klachten is het Meldpunt Openbare Ruimte verantwoordelijk. In 2014 wordt onderzocht of een managementsysteem voor het (op afstand) dimmen van verlichting meerwaarde heeft. Zo n managementsysteem kan nuttige informatie genereren over de mate van energiebesparing die wordt gerealiseerd met het dimmen van de verlichting Onderhoudsniveaus Het onderhoud van de openbare verlichting kan op verschillende niveaus worden uitgevoerd. Binnen de CROW 3 is een landelijke objectieve systematiek hiervoor opgesteld. Hierin zijn de gewenste eigenschappen qua onderhoudsstaat inzichtelijk gemaakt. Hieronder zijn in een tabel (ambitiethema verlichting) de verschillende onderhoudsniveaus weergegeven. Op dit moment wordt voor openbare verlichting voor de aspecten heel en veilig in principe het onderhoudsniveau B (basis) uit de kwaliteitscatalogus van het CROW gehanteerd voor de gehele stad. Een uitzondering hierop vormen het winkelgebied, het (bus)station en de Groene loper die een meer representatieve uitstraling behoeven. Hier wordt het hogere onderhoudsniveau A gehanteerd. Het voorstel is de huidige onderhoudsniveaus ook in de toekomst te hanteren. Op bedrijventerreinen waar parkmanagement wordt toegepast kan ervoor worden gekozen een ander onderhoudsniveau dan het basisonderhoudsniveau overeen te komen met de parkmanagementorganisatie. 3 CROW is een landelijk kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur. 7

12 Beleidsuitgangspunt 3.1 In principe geldt voor de aspecten heel en veilig onderhoudsniveau B (kwaliteitscatalogus CROW) voor het beheren en onderhouden van de openbare verlichtingsmiddelen. Voor sommige gebieden met een meer representatieve uitstraling wordt gekozen voor het hogere onderhoudsniveau A. 3.2 Vervangingssystematiek In de begroting is vanaf 2013 structureel ,00 beschikbaar gesteld als extra budget voor de planmatige vervanging van de openbare verlichting en het geleidelijk wegwerken van achterstallig onderhoud. In totaal is daarmee structureel ,00 beschikbaar voor sanering. De totaal beschikbare middelen voor Openbare Verlichting zijn in het beheerplan (hoofdstuk 4) weergegeven. Deze middelen zijn gebaseerd op de huidig gehanteerde levensduur van lichtmasten van 40 jaar 4. Voor armaturen wordt een termijn van 20 jaar gehanteerd. Beleidsuitgangspunt 3.2 Bij het vervangen van (verouderde) openbare verlichting wordt de volgende prioritering gehanteerd: 1. Extreem verouderde lichtmasten (>50 jaar), armaturen waarvan de lampen niet meer leverbaar zijn 2. Lichtmasten en armaturen die ouder zijn dan 40 respectievelijk 20 jaar; 3. Niet- energiezuinige armaturen. Bij een lichtmast of armatuur, waarvan de afschrijvingstermijn is verstreken, maar die technisch gezien nog wel jaren mee kan, is het mogelijk incidenteel een andere afweging te maken bij het prioriteren. 4 Omdat de financiële verordening nu nog uitgaat van een afschrijvingstermijn van 20 jaar voor lichtmasten, zal deze verordening moeten worden aangepast om de technische levensduur van 40 jaar te hanteren. 8

13 3.3 Verlichtingsniveaus De inwoners van Oldenzaal zijn in zijn algemeenheid tevreden over de openbare verlichting 5. Dit is meerdere keren uit publicaties in de pers naar voren gekomen. Het huidige onderhoudsniveau van het overgrote deel van het areaal valt binnen de wettelijke kaders betreffende de zorgplicht. In dat licht bezien is het niet voor de hand liggend om het huidig gehanteerde kwaliteitsniveau te wijzigen. Wel zullen achterstallig onderhoud en vervanging aandacht moeten krijgen in de komende jaren. De gemeenteraad heeft daartoe voor 2013 en latere jaren aanvullend budget beschikbaar gesteld. Voor de periode wordt daarom voorgesteld het huidige verlichtingsbeeld (zie paragraaf 2.3 Verlichtingssoort per wegsoort/gebied) zoveel mogelijk als uitgangspunt te nemen. De ROVL norm wordt dan alleen gehanteerd bij nieuwe aanleg van wegen en indien noodzakelijk bij reconstructies. Bij vervangingsplannen wordt 1-op-1 vervangen, dus lichtmasten en armaturen worden door een gelijkwaardig type op dezelfde plaats vervangen. Alleen indien noodzakelijk wordt een lichttechnische berekening uitgevoerd. Wel worden energiezuinige lichtbronnen en armaturen toegepast. Voor nadere technische details (gebruikt materiaal en wegsoorten waar lichtmasten geplaatst worden) wordt verwezen naar het beheerplan Verlichtingniveaus per wegsoort/gebied Oldenzaal is voor de openbare verlichting te verdelen in de gebieden: winkelgebied, (bus)station inclusief groene loper, industriegebieden en de rest van de stad. De wegen zijn verdeeld in de wegcategorieën: stroomwegen, gebiedsontsluitingswegen, erftoegangswegen (woonstraten) en de carnavalsroute. Voor een gedetailleerd overzicht wordt verwezen naar het beheerplan. In de volgende sub-paragrafen worden de verlichtingsniveaus per wegsoort/gebied beschreven Binnen de bebouwde kom In het Masterplan Binnenstad is in 2009 door de raad besloten om in het winkelgebied warm wit licht toe te passen. Dit geeft het winkelgebied een hoogwaardiger en representatiever uitstraling. Voor gebiedsontsluitingswegen binnen de bebouwde kom worden lichtmasten met een hoogte van 6 of 8 meter geplaatst, afhankelijk van de situatie ter plekke. Daarbij geldt dat er bij vervanging van lichtmasten uniforme modellen lichtmasten worden geplaatst (één bepaald type mast en armatuur). Voor erftoegangswegen wordt een lichtmasthoogte van 3,5 tot 4 meter gehanteerd. Vrijliggende (brom)fietspaden worden binnen de bebouwde kom alleen verlicht, indien verlichting vanaf de hoofdrijbaan niet mogelijk is en in situaties waar de verkeersveiligheid in het geding is. Wandelpaden in parken worden in principe niet verlicht tenzij het waarborgen van de verkeersveiligheid hierom vraagt. De aangebrachte lichtmasten hebben een minimale hoogte van 3,5 meter. Daar waar nu al verlichting staat wordt deze gehandhaafd. Over het verlichten van wandelpaden, met het oog op hoe veilig mensen in de openbare ruimte daadwerkelijk zijn, valt het volgende op te merken. Het verlichten van wandelpaden in parken kan op het oog veiliger lijken. Men denkt veilig te zijn (subjectieve beleving) maar de werkelijke veiligheid is niet toegenomen (dit wordt ook wel aangeduid met het begrip schijnveiligheid). De werkelijke veiligheid is s avonds namelijk juist laag door de vele donkere plekken buiten de paden en de afwezigheid van andere mensen die zich in het park bevinden (afwezigheid van sociale controle). Het verlichten van wandelpaden kan in deze situatie zelfs in de hand werken dat wandelaars vanuit de donkere plekken in het park goed te zien zijn, maar zelf het park niet goed kunnen overzien. Dit maakt wandelaars eerder kwetsbaarder voor onveilige situaties dan dat de veiligheid daadwerkelijk verbeterd wordt. 5 Bron: Veiligheidsmonitor Oldenzaal 2011, I&O Research Juli

14 Achterpadverlichting vindt niet plaats. Wel kan het zo zijn dat woningbouwcorporatie WBO wonen achterpadverlichting plaatst bij haar woningen. Dit is echter geen gemeentelijke verantwoordelijkheid. Het eigendomsrecht van de grond ligt in dat geval namelijk bij de woningbouwcorporatie. Dit onderwerp valt daarom buiten het bestek van dit beleidsplan Buiten de bebouwde kom Voor stroomwegen en gebiedsontsluitingswegen buiten de bebouwde kom, waar vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid lichtmasten dienen te worden geplaatst, wordt een lichtmasthoogte van 6 of 8 meter gehanteerd, afhankelijk van de situatie ter plekke. Bij vervanging van lichtmasten wordt uniforme verlichting toegepast (één bepaald type mast). Ook voor een aantal verkeersonveilige kruispunten in het buitengebied zijn op dit moment lichtmasten geplaatst (6 of 8 meter). Voor (brom)fietspaden buiten de bebouwde kom geldt dat deze worden verlicht vanaf de hoofdrijbaan. Er vindt dus geen separate verlichting plaats, tenzij dit vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid noodzakelijk is. Dit geldt ook voor de vrijliggende fietspaden. De hoogte van de lichtmasten is hier 4 meter. De ROVL-2011-norm wordt alleen gehanteerd bij nieuwe aanleg van wegen en indien noodzakelijk bij reconstructies. Beleidsuitgangspunt 3.3 Handhaven huidig verlichtingsniveau bij vervanging 1-op-1 (gelijkwaardig type op dezelfde plaats). De ROVL-2011-norm wordt dan alleen gehanteerd bij nieuwe aanleg van wegen en indien noodzakelijk bij reconstructies. Per wegsoort zijn categorieën verlichtingsmiddelen aangewezen die aansluiten op het wegtype/gebiedstype. De ROVL-2011-norm wordt dan alleen gehanteerd bij nieuwe aanleg van wegen en indien noodzakelijk bij reconstructies. Achterpaden nabij woningen en wandelpaden (in parken) worden niet verlicht. 10

15 Hoofdstuk 4 - Thematische beleidsuitgangspunten 4.1 Verkeersveiligheid en sociale veiligheid Verkeersveiligheid Het concept Duurzaam Veilig Verkeer (een initiatief van diverse Nederlandse overheden om de verkeersveiligheid te verbeteren) en de bijhorende wegencategorisering geven richtlijnen voor het vergroten van de verkeersveiligheid. Dit houdt in dat de wegen worden ingericht in overeenstemming met de functie daarvan. Verblijfsgebieden binnen de bebouwde kom worden ingericht als een 30-km zone. Door hier gebruik te maken van lage lichtmasten van maximaal 4 meter hoog, in plaats van 6 meter, wordt het karakter van verblijfsgebied extra versterkt en benadrukt. Dit komt de verkeersveiligheid ten goede. Wel zal door de toepassing van lagere masten het aantal te plaatsen lichtmasten toenemen om een voldoende verlichtingsniveau te verkrijgen. Dit wordt ook wel verdichten genoemd. Daarmee werkt Duurzaam Veilig Verkeer kostenverhogend voor het beheer en onderhoud van de openbare verlichting. Vanuit verkeerskundig oogpunt gaat de voorkeur uit naar toepassing van Duurzaam Veilig Verkeer in alle situaties. Echter, vanwege het kostenverhogende effect wordt ervoor gekozen dit concept niet in bestaande situaties van 30-km-zones toe te passen. Alleen bij nieuwe aanleg van wegen en indien noodzakelijk bij reconstructies wordt op dit moment in 30-km-zones de verlichting vervangen door een lichtmast van vier meter. Indien de situatie ter plekke daarom vraagt (bijvoorbeeld door een andere gebruiksfunctie van het gebied dan alleen verblijfsgebied), kan echter gekozen worden voor een lichtmasttype met een lengte hoger dan vier meter Sociale veiligheid Sociale veiligheid is een belangrijk en gevoelig onderwerp. Er zijn twee soorten sociale veiligheid te onderscheiden: objectief: het is veiliger, er vindt minder criminaliteit plaats; subjectief: de betrokken persoon voelt zich veiliger. Uit onderzoeken is niet eenduidig gebleken dat het verhogen van het lichtniveau meer objectieve sociale veiligheid oplevert. Subjectief geldt echter: veel mensen voelen zich veiliger met meer licht. Hoe iemand veiligheid beleeft is per persoon verschillend. Dit is afhankelijk van verschillende factoren zoals leeftijd, geslacht, ervaringen uit het verleden en de locatie. Voorkomen dient te worden dat er juist schijnveiligheid ontstaat door het aanbrengen van verlichting. De sociale veiligheid wordt het best gewaarborgd als er meerdere mensen op een locatie aanwezig zijn, zodat je ook zichtbaar bent en mensen je kunnen zien, en als er verkeersstromen zijn. Het is dus belangrijk goed af te wegen welke gebieden men verlicht en welke niet (zie ook paragraaf 2.3 Verlichtingssoort per wegsoort/gebied). Over het algemeen voldoet het huidige verlichtingsniveau en zijn de inwoners van Oldenzaal tevreden over de openbare verlichting. Er komen sporadisch klachten over sociale veiligheid. Om de sociale veiligheid in de binnenstad te waarborgen wordt hier in woon- en voetgangersgebieden warm wit licht toegepast. In Oldenzaal wordt op dit moment een avond- en nachtschakeling toegepast 6. Dit betekent dat er op dit moment na uur, minder verlichting brandt, doordat de lampen om en om branden. Indien er door een storing in de nachtelijke uren één of meerdere lichtmasten uitvallen, kunnen grotere onverlichte plekken ontstaan. Dit is niet wenselijk, omdat door de trage aanpassing van het oog bij veranderingen tussen licht en donker, het zicht wordt belemmerd. Daardoor wordt het donkere deel juist donkerder en zijn obstakels en andere verkeersdeelnemers minder goed zichtbaar. Daarom wordt dit principe niet meer gehanteerd en wordt geleidelijk overgestapt naar een dimregime. 6 Voor provinciale wegen worden door de provincie andere schakeltijden voor het aan- en uitschakelen van de openbare verlichting gehanteerd. Dit heeft met de hogere verkeersintensiteit op deze wegen te maken, waardoor er andere verlichtingsniveau s nodig zijn, dan op gemeentelijke wegen die een lagere verkeersintensiteit kennen. 11

16 Beleidsuitgangspunt 4.1 In bestaande situaties wordt 1-op-1 vervangen door eenzelfde type lichtmast op dezelfde plaats. Bij nieuwe aanleg waar de wegen als 30 km-zone worden ingericht, wordt overgegaan op lage masten (uitgezonderd in specifieke gevallen waar de situatie vraagt om een lichtmast met een andere lengte dan 4 meter). Dit kan ook gelden voor reconstructie van wegen indien de situatie ter plaatse dit noodzakelijk maakt. De om en om uitschakeling van de lichtmasten s nachts wordt bij vervanging van de armaturen geleidelijk vervangen door een dimregime. 4.2 Duurzaamheid en innovatie Duurzaamheid Duurzaamheid is een belangrijk aspect binnen het beleidsveld van openbare verlichting. Het gaat dan om het verminderen van energieverbruik en netwerkkosten, maar ook het hergebruik van materialen is een belangrijk aspect. Er zijn veel nieuwe innovaties beschikbaar en in ontwikkeling. Te denken valt aan nieuwe typen lampen, spiegeltechnieken in de armaturen en hergebruik van de aluminium masten. In deze paragraaf zal ook het onderwerp lichtvervuiling en de invloed daarvan op de flora en fauna worden meegenomen Reductie energieverbruik Bij reconstructieprojecten en in geval van nieuwe aanleg wordt continu gezocht naar de meest energiezuinige oplossing voor het verlichten van de openbare ruimte. In de afgelopen jaren is mede daardoor al een en ander gedaan om energie te besparen. In de afgelopen 20 jaar is de (kwikhoudende) TL verlichting in woonwijken bijna allemaal vervangen door compacte PL verlichting 7. PL verlichting heeft een langere levensduur en is energiezuiniger dan TL verlichting. Daarnaast zijn ook op het gebied van Ledverlichting en het dimmen van de verlichting de eerste stappen gezet. Innovaties in lamp- en armatuurtechnieken volgen elkaar in snel tempo op. Enkele jaren geleden is door een extern bedrijf een energiescan uitgevoerd. Dit om te bezien hoe door toepassing van innovatieve technieken tot een energiebesparing kan worden gekomen. De resultaten van deze scan zijn bekeken op hun bruikbaarheid. De meest bruikbare oplossingen zijn verwerkt in zowel de beleidsuitgangspunten in dit beleidsplan als het beheerplan openbare verlichting. Op basis van dit onderzoek wordt erop gestuurd om een energiebesparing van 2 tot 3% per jaar te realiseren 8. Om deze reductie in energieverbruik te realiseren is het uitgangspunt, in relatie en met medeneming van de overige relevante beleidsuitgangspunten in dit beleidsplan, de meest energiezuinige verlichting bij vervanging/sanering te hanteren. Per techniek wordt hieronder beschreven hoe deze wordt toegepast. Dimbare verlichting wordt geplaatst bij nieuwe aanleg en reconstructie van wegen. s Avonds nadat de verkeersintensiteit is afgenomen wordt de lamp gedimd, er is dan geen nadelige invloed op de verkeersveiligheid. De verlichting wordt na het invallen van de schemering (tijdstip is variabel al naar gelang het jaargetijde)gedimd naar 75% van het oorspronkelijke verlichtingsniveau. Om uur wordt dit verlichtingsniveau naar 50% teruggebracht (weinig verkeer op de weg). In de ochtend wordt het verlichtingsniveau van de openbare verlichting via tussenstappen indien nodig geleidelijk naar 100% gebracht. Dit draagt bij aan de gewenste energiebesparing genoemd in de vorige paragraaf. Anders dan bij dacht- nachtschakeling is het 7 Verlichting met een wit kleurbeeld, minder kwikbevattend dan TL-verlichting 8 Dit percentage is gebaseerd op landelijke berekeningen. Oldenzaal kent geen bemeterd netwerk waardoor het daadwerkelijke gebruik van elektriciteit nu op basis van het wattage van de gebruikte verlichtingsmiddelen wordt berekend. Er wordt in 2013 in overleg met de netbeheerder een initiatief opgestart om te verkennen of het bemeteren van het netwerk haalbaar is en zoja, onder welke randvoorwaarden. 12

17 dimmen niet van invloed op de verkeersveiligheid, omdat het menselijk oog zich snel aan de nieuwe omstandigheden aanpast. Doordat alle verlichting blijft branden en er geen donkere plekken ontstaan, geeft het de weggebruikers tevens ook geen onveilig gevoel. De conventionele niet dimbare SOX-verlichting 9 wordt de komende jaren vervangen door dimbare CDO-verlichting 10 of door Ledverlichting (tevens dimbaar). De afweging of Ledverlichting of CDO-verlichting geplaatst wordt kan per situatie verschillen. Schakeltijden aanpassen: sinds begin 2013 is een initiatief van het platform openbare verlichting gestart om de tijden van het aan- en uitschakelen van de openbare verlichting provinciebreed aan te passen. De bedoeling van dit initiatief is enerzijds om de weg uitsluitend te verlichten als dat ook noodzakelijk is (voldoende donker). Een ander doel is het realiseren van een energiebesparing zonder investeringen en zonder de verkeersveiligheid aan te tasten. De nieuw te hanteren tijdstippen voor het aan- en uitschakelen zijn gebaseerd op ervaringen en onderzoek door het Intergemeentelijk Overleg Openbare Verlichting (IGOV). Oldenzaal is aangesloten bij dit initiatief, zodat in de praktijk de verlichting op die tijdstippen is ingeschakeld als dit ook een effectieve functie op de weg heeft. Na invoering van dit initiatief in Oldenzaal zal na een jaar een evaluatie plaatsvinden om de uitwerking van deze maatregel te beoordelen. Ledverlichting: heeft een aanzienlijk langere levensduur (10 tot 12 jaar) in vergelijking met conventionele lampen (3 jaar) en long life lampen (8 jaar). Ledverlichting wordt waar mogelijk toegepast bij reconstructiewerkzaamheden en nieuwe aanleg. Nadeel van Ledverlichting is de smalle gerichte straal, waardoor een minder breed vlak verlicht kan worden. Bij planmatig onderhoud wordt alleen voor Ledverlichting gekozen, als de armatuur wordt vervangen en indien deze vervanging binnen de bestaande lichttechnische en financiële kaders past. Doorontwikkeling: los van de nieuwe ontwikkelingen worden bestaande technieken waar mogelijk verder doorontwikkeld. Voor de meer conventionele lampen komen versies beschikbaar met een langere levensduur en/of een hogere lichtproductie. Bij armaturen heeft dit geleid tot modellen waarbij het licht met spiegels beter gericht wordt. Dit betekent meer licht op de weg en minder strooilicht en dus minder lichthinder. Ook valt te denken aan aanpassingen die aan het wegdek gemaakt kunnen worden bij reconstructies om zo het verlichtingsniveau te beïnvloeden. Daarnaast zal ook in de nog op te stellen Nota Duurzaamheid de nodige aandacht worden besteed aan mogelijkheden om de openbare verlichting verder te verduurzamen. Beleidsuitgangspunt 4.2 Reductie energieverbruik I.v.m. energiereductie wordt bij vervanging en wegreconstructie waar (financieel) mogelijk gebruik gemaakt van dimbare verlichtingsmiddelen (Ledverlichting of CDOverlichting) en het aanpassen van de schakeltijden van de openbare verlichting. In het dagelijks onderhoud worden innovaties in lamp- en armatuurtechnieken gevolgd en toegepast. Het dimbaar maken van de openbare verlichting zal stapsgewijs plaatsvinden. Dit betekent dat het overig areaal om en om verlicht zal blijven, totdat deze stapsgewijze vervanging voltooid is Bewust donker Donkerte is een oerwaarde, een ruimtelijke kwaliteit. Het gevoel voor donkerte als oerwaarde leeft bij veel mensen. Donkerte wordt, samen met stilte en rust, ook wel aangeduid als een compensatiewaarde. Een waarde die tegenwicht biedt aan de hectische maatschappij van dit moment. 9 Verlichting met een oranje kleurbeeld 10 Verlichting met een wit kleurbeeld. Heeft een helderder en warmere uitstraling dan PL verlichting. 13

18 Het terugdringen van lichtvervuiling kan hand in hand gaan met het realiseren van energiebesparing. Dit is echter niet altijd het geval. Soms kan met relatief eenvoudige middelen (zoals een kap op het armatuur) lichtuitstraling worden tegengegaan, zonder dat dit leidt tot energiebesparing. Dit brengt met zich mee dat het buitengebied in principe niet wordt verlicht, behalve op plaatsen waar dit vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid (zoals op gevaarlijke kruisingen/bochten in de weg) noodzakelijk is. In deze gevallen wordt per situatie bezien welk type lichtmast het meest geschikt is om de verkeersveiligheid te verbeteren. In het buitengebied van Oldenzaal staan slechts weinig lichtmasten. Naar aanleiding van het regionale project voor lichtvermindering in het buitengebied wordt bij de vervanging van deze lichtmasten per locatie bekeken of ze worden vervangen of verwijderd. Elk gebied in Oldenzaal heeft een andere relatie met donkerte en lichtvervuiling, bijvoorbeeld de relatie met de Ecologische Hoofd Structuur (EHS). Daarom wordt per gebied een integrale afweging gemaakt en worden er prioriteiten gesteld. Beleidsuitgangspunt 4.2 Bewust donker In het buitengebied wordt geen openbare verlichting geplaatst, behalve op plaatsen waar dit vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid noodzakelijk is Flora en Fauna Het onderwerp biodiversiteit (veelheid van variatie aan flora en fauna) is direct gekoppeld aan lichtvervuiling en donkertebescherming. Biodiversiteit is belangrijk voor het evenwicht in de natuur. Kunstlicht kan een bedreiging zijn voor sommige soorten. Het donkere nachtelijk leven is voor het in stand houden van soorten en ecosystemen belangrijk. Zowel nachtdieren als dagdieren hebben een donkere nacht nodig. Gevolgen van de verstoring door kunstlicht kunnen onder meer zijn: ontregeling van biologische ritmes; desoriëntatie; verandering van de kwaliteit van het habitat (leefgebied); aantrekking door licht (met mogelijk fatale afloop voor dieren). Dat de natuur verstoord wordt door de onnatuurlijke aanwezigheid van licht is duidelijk, over de mate waarin en de gevolgen die dit heeft is echter nog veel onbekend. Universiteit Wageningen doet onderzoek naar de effecten op flora en fauna van verschillende lichtkleuren. Vervolgens wordt situationeel bepaald welke lichtsoort wordt gekozen. Het beleidsuitgangspunt sluit aan bij de vorige paragraaf bewust donker. Beleidsuitgangspunt 4.2 Flora en Fauna Het buitengebied en ook de wandelpaden worden zo min mogelijk verlicht. Uitsluitend in die situaties waarbij de verkeersveiligheid in het geding is, kan ervoor worden gekozen om lichtmasten te plaatsen. Per situatie (afhankelijk van de voorkomende diersoorten in een gebied) wordt bepaald welk type verlichting geplaatst wordt om verstoring zo veel mogelijk tegen te gaan Innovaties De komende jaren wordt gewerkt aan het toepassen van innovatieve oplossingen om kosten te besparen danwel het zo energiezuinig maken van het areaal aan openbare verlichting. Hierop wordt waar mogelijk (eventueel tegen geringe meerkosten) al bij de vervanging van bestaande lichtmasten geanticipeerd. Zo worden eventuele meerkosten voor het separaat inbouwen van innovaties voorkomen. 14

19 Beleidsuitgangspunt 4.2 Innovaties Op innovaties wordt indien mogelijk al bij de vervanging van bestaande lichtmasten geanticipeerd indien dit geringe meerkosten met zich meebrengt. 4.3 Overig Sfeerverlichting en aanstralende verlichting Eén van de secundaire functies van openbare verlichting is het bevorderen van de kwaliteit van de openbare ruimte, door de uitstraling van een gebied te verbeteren. Door toepassing van aanstralende verlichting van bijzondere gebouwen, kunstwerken of bijzondere bomen kan dit worden bereikt. Een voorbeeld hiervan is het gebied rondom de Plechelmuskerk. Onder het Plechelmusplein en de Ganzenmarkt is een eigen gemeentelijk netwerk aangelegd met grondspots (verlichting om de kerk aan te stralen) en verplaatsbare lichtmasten (bij evenementen te verwijderen, zodat verlichtingsmiddelen geen obstakel vormen). De uitstraling van de binnenstad krijgt daarmee nog een extra accent. De in de binnenstad aangebrachte sfeerverlichting is in eigendom en beheer bij de winkeliersvereniging. De gemeente heeft daar geen taak in Lichtmastreclamebakken Aan bepaalde lichtmasten is het toegestaan om lichtmastreclamebakken aan te brengen. Hierbij wordt opgemerkt dat dit plaatsen van lichtmastreclamebakken uitsluitend mag worden uitgevoerd door een professionele reclame-exploitant 11 en dat bedrijven die reclame geplaatst willen hebben aan lichtmasten dit via deze exploitant dienen te regelen. Dit vanwege eenduidigheid in de beeldkwaliteit van de openbare ruimte. In woonwijken is het niet toegestaan lichtmastreclamebakken aan lichtmasten te bevestigen. Enerzijds omdat lichtmasten meestal technisch niet geschikt zijn om hier reclame aan te bevestigen, anderzijds om lichthinder voor omwonenden tegen te gaan. Om risico s voor de stabiliteit van de lichtmasten te beperken geldt dat: lichtmastreclamebakken uitsluitend worden aangebracht aan lichtmasten met een minimale hoogte van 6 meter; lichtmastreclamebakken alleen aan stroomwegen en gebiedsontsluitingswegen worden aangebracht; lichtmasten technisch voldoende geschikt moeten zijn of geschikt te maken zijn (bijvoorbeeld door middel van grondankers) om hier lichtmastreclame aan te brengen; lichtmastreclamebakken geen hinder of overlast voor omwonenden of verkeersdeelnemers veroorzaken. Als overgangsregeling geldt dat bestaande situaties die niet in overeenstemming zijn met het bovenstaande zullen worden getolereerd tot en met Het is immers niet de bedoeling om in bestaande situaties die reeds lange tijd aanwezig zijn onmiddellijk in te grijpen. Dit met uitzondering van situaties waar sprake is van gevaarzetting. In 2018 zullen alle aangebrachte lichtmastreclamebakken aan lichtmasten dienen te voldoen aan het vastgestelde beleid. Beleidsuitgangspunt 4.3 Overig Lichtmastreclamebakken mogen uitsluitend worden aangebracht aan lichtmasten met een minimale hoogte van 6 meter die gelegen zijn aan stroomwegen of gebiedsontsluitingswegen. In woonwijken is het niet toegestaan lichtmastreclamebakken aan te brengen. Verder moet de mast de lichtmastreclamebak kunnen dragen en daarom technisch geschikt zijn. Desnoods 11 Ook zijn in Oldenzaal andere reclamemogelijkheden in de openbare ruimte in concessie uitgegeven aan professionele reclame-exploitanten. Te denken valt aan kleine verlichte reclamevitrines (mupi s) en reclame in bushokjes (abri s). Hiermee wordt voorkomen dat er door het lukraak plaatsen van reclame-objecten verrommeling van de openbare ruimte optreedt. 15

20 16 dienen grondankers te worden aangebracht om de stabiliteit van de mast te garanderen. Als laatste uitgangspunt geldt dat lichtmastreclamebakken geen hinder of overlast voor omwonenden of verkeersdeelnemers mogen veroorzaken.

21 Hoofdstuk 5 - Samenvatting beleidsuitgangspunten In het vorige hoofdstuk zijn de beleidsuitgangspunten aan de orde gekomen en is toegelicht waarom hiervoor gekozen is. In dit hoofdstuk worden deze beleidsuitgangspunten nogmaals samengevat. Op deze wijze is in één oogopslag te zien welke uitgangspunten de komende jaren gehanteerd gaan worden bij het plaatsen, vervangen en onderhouden van de openbare verlichting. Er is onderscheid gemaakt in uitgangspunten die aansluiten op de huidige praktijk en uitgangpunten die nieuw zijn. In de kolom naast de beleidsuitgangspunten is een korte toelichting geschreven, om de motivatie van het beleidsuitgangspunt te verhelderen. 17

22 Onderwerp Bestaand beleid Nieuw beleid Toelichting/motivering Beheer en onderhoud Vervangingssystematiek Het standaard basis onderhoudsniveau heel en veilig (B) geldt als uitgangspunt. Alleen voor gebieden met een meer representatieve uitstraling wordt een hoger onderhoudsniveau (A) gehanteerd In bestaande situaties wordt 1-op-1 de lichtmast vervangen door een zelfde type lichtmast op dezelfde plaats. Daarbij wordt het bestaande verlichtingsniveau gehanteerd als uitgangspunt. Geen vastgesteld beleid voor prioritering in vervanging. Bij nieuwe aanleg waar de wegen als 30 km-zone worden ingericht, wordt overgegaan op lage masten. Behalve als de situatie om masten vraagt van een andere hoogte. Dit kan ook gelden bij reconstructie van wegen indien de situatie dit noodzakelijk maakt. idem idem Bij het vervangen van (verouderde) openbare verlichting wordt de volgende prioritering gehanteerd. Allereerst worden extreem verouderde lichtmasten (>50 jaar) en armaturen waarvan de lampen niet meer leverbaar zijn vervangen. Daarna worden lichtmasten en armaturen die ouder zijn dan 40 respectievelijk 20 jaar vervangen. Vervolgens zijn de niet- energiezuinige armaturen aan de beurt. idem Onderhoudsniveaus zijn gebaseerd op de kwaliteitscatalogus van het CROW (zie ook paragraaf 3.1) Dit draagt bij aan het zo efficiënt mogelijk kunnen benutten van het budget dat beschikbaar is voor openbare verlichting. Deze prioritering wordt gehanteerd om binnen het beschikbare budget die verlichtingsmiddelen het eerst te vervangen waartoe de meeste noodzaak bestaat. Dit houdt in dat de wegen worden ingericht in overeenstemming met de functie daarvan. Verblijfsgebieden binnen de bebouwde kom worden ingericht als een 30-km zone. Hier wordt gebruik gemaakt van lage lichtmasten van maximaal vier meter hoog in plaats van zes. De verblijfsfunctie van een gebied wordt hierdoor benadrukt. In sommige situaties kan er voor worden gekozen een andere lichtmasthoogte te hanteren. Verlichtingsniveaus Per wegcategorie en gebiedstype zijn verlichtingsmiddelen aangewezen die aansluiten op het weg- en gebiedstype. idem Ieder type wegen/gebied vraagt om een eigen verlichtingsniveau. Per wegcategorie/gebied worden bepaalde standaard/types lichtmasten en armaturen geplaatst om ervoor te zorgen dat deze voldoende verlicht worden. Tevens is uniformiteit gewenst in de te plaatsen/vervangen verlichtingsmiddelen. Dit is kostenefficient en draagt bij aan een uniform straatbeeld. 18

23 Onderwerp Bestaand beleid Nieuw beleid Toelichting/motivering Om en om uitschakeling van lichtmasten in de nachtperiode. De ROVL 2011 norm wordt niet standaard toegepast. Om en om uitschakeling s nachts wordt geleidelijk vervangen door een dimregime. De ROVL 2011-norm (landelijke richtlijn voor het verlichten van de openbare ruimte) wordt alleen gehanteerd bij nieuwe aanleg van wegen en indien noodzakelijk bij reconstructie. Op dit moment brandt er na uur minder verlichting, doordat de lampen om en om branden. Dit is niet wenselijk, omdat het zicht wordt belemmerd vanwege de continue wisseling van licht naar donker. Daardoor wordt het donkere deel juist donkerder en zijn obstakels en andere verkeersdeelnemers minder zichtbaar. Dit wordt versterkt bij storingen. Het dimregime betekent dat na het invallen van de schemering het verlichtingsniveau wordt teruggebracht naar 75%, na 22:00 uur naar 50%. In de ochtend wordt het verlichtingsniveau indien nodig in stappen geleidelijk naar 100% teruggebracht. Het huidige verlichtingsniveau voldoet op dit moment voldoende om de verkeersveiligheid te waarborgen. Over het algemeen zijn inwoners van Oldenzaal tevreden over het huidige verlichtingsniveau. Daarom wordt gekozen voor een meer gelijkmatige invoering van de ROVL-norm en wordt deze uitsluitend bij nieuwaanleg gehanteerd en indien bij reconstructie van wegen de situatie ter plekke hierom vraagt. Het toepassen van de ROVL-2011 op bestaande situaties zou betekenen dat het totale areaal aan openbare verlichting tegen het licht gehouden zou moeten worden en dat er sprake zou kunnen zijn van grootschalige reconstructies. Dit is niet wenselijk vanuit het oogpunt van kostenefficiency. Tevens is het niet noodzakelijk vanwege het feit dat het huidige verlichtingsniveau als voldoende kan worden aangemerkt. 19

24 Onderwerp Bestaand beleid Nieuw beleid Toelichting/motivering Verkeersveiligheid Geen vastgesteld beleid concept Duurzaam Veilig Verkeer in relatie tot openbare verlichting. Geen toepassing nieuwe achterpadverlichting; bestaande achterpadverlichting handhaven Toepassing van concept Duurzaam veilig verkeer alleen bij reconstructie van wegen. In bestaande situaties vervanging door eenzelfde type lichtmast. Uitsluitend in gevallen waarin de verkeersveiligheid in het geding komt, verlichting aanbrengen in parken, achterpaden worden niet verlicht. Toepassing van lagere lichtmasten in verblijfsgebieden/30 km zones vraagt om meer lichtmasten dichter op elkaar. Werkt kostenverhogend Het criterium om al dan niet te verlichten is het waarborgen van de verkeersveiligheid. Het verlichten van wandelpaden in parken bevordert niet de werkelijke veiligheid. Men denkt veilig te zijn door het aanbrengen van verlichting, maar de werkelijke veiligheid is s avonds juist laag door de vele donkere plekken buiten de paden en de afwezigheid van sociale controle in parken op die tijdstippen. Met het oog hierop wordt uitsluitend in die gevallen waar de verkeersveiligheid in het geding komt verlichting aangebracht. Daar waar nu al verlichting staat, wordt deze gehandhaafd. Sociale veiligheid Toepassing warm wit licht in woon- en voetgangergebieden binnenstad Toepassing avond- en nachtschakeling, waarbij na uur de lichtmasten om en om branden idem Stopzetting avond- en nachtschakeling en geleidelijke invoering dimregime bij vervanging Warm wit licht zorgt voor een goede gezichtsherkenning. Zie onder verlichtingniveaus. Duurzaamheid en innovatie Vervanging van de grootste energieverslindende verlichting bij vervanging en wegreconstructie. Geen vastgesteld beleid ten aanzien van innovaties. Toepassing dimbare energiezuinige verlichting (LED of CDO) bij vervanging en bij wegreconstructie. In het dagelijks onderhoud worden innovaties in lampen armatuurtechnieken gevolgd en toegepast. Anticiperen op innovaties (bijvoorbeeld voortvloeiend uit de nog op te stellen Nota Duurzaamheid) indien dit geen (bijvoorbeeld initiatief aanpassing schakeltijden) of geringe meerkosten met zich meebrengt. Doelstelling bij dit beleidsuitgangspunt is zoveel mogelijk energiebesparing. Het streven is 2 à 3% op jaarbasis (inschatting op basis van landelijke ervaringscijfers). Bepaalde innovaties naderhand aanbrengen aan lichtmasten en armaturen kan meerkosten met zich meebrengen. Daarom is het beter te anticiperen op nieuwe ontwikkelingen en dat soort verlichtingsmiddelen te gebruiken die reeds zijn ingericht op deze innovaties of indien mogelijk gebruik te maken van energiebesparende initiatieven die minimaal budgetneutraal zijn. 20

25 Onderwerp Bestaand beleid Nieuw beleid Toelichting/motivering In het buitengebied wordt geen openbare verlichting geplaatst, behalve op plaatsen waar dit vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid noodzakelijk is. idem Uitsluitend situaties waar de verkeersveiligheid in het geding is, kunnen in aanmerking komen voor openbare verlichting. Voor het overige geldt dat het buitengebied niet verlicht wordt. De verlichting wordt aangepast op ter plekke voorkomende diersoorten, om verstoring zo veel mogelijk tegen te gaan. Overig Geen vastgesteld beleid ten aanzien van lichtmastreclamebakken. Lichtmastreclamebakken mogen uitsluitend worden aangebracht aan lichtmasten met een minimale hoogte van 6 meter die gelegen zijn aan stroomwegen of gebiedsontsluitingswegen. In woonwijken zijn geen lichtmastreclamebakken toegestaan. De mast moet de lichtmastreclamebak kunnen dragen en daarvoor technisch geschikt zijn. Bestaande gevallen die niet in overeenstemming zijn met het nieuwe beleid worden getolereerd tot en met Om risico s voor de stabiliteit van de lichtmasten te beperken en hinder voor omwonenden tegen te gaan gelden deze uitgangspunten. 21

26

27 Hoofdstuk 6 - Beheerplan openbare verlichting In dit hoofdstuk zijn de beleidsuitgangspunten verder uitgewerkt naar een meer technisch beheerplan. De looptijd van dit beheerplan is gelijk aan het beleidsplan. Elk jaar wordt er een uitvoeringsprogramma opgesteld en geactualiseerd, zodat inzichtelijk is welke werkzaamheden worden uitgevoerd in het betreffende jaar en hoe het staat met de vervanging van verouderd areaal. Op dit moment staan in de gemeente Oldenzaal 7080 lichtmasten (2012). Ouderdom lichtmasten Aantal lichtmasten ouder dan 50 jaar 776 lichtmasten ouder dan 40 jaar 1226 Ouderdom armaturen Aantal armaturen ouder dan 20 jaar 4450 Een groot aantal van de lichtmasten is voorzien van inefficiënte armaturen en/of niet energiezuinige lampen. Voor het overgrote deel zijn alle gegevens van de lichtmasten en armaturen vastgelegd in een beheersysteem. Voor een betere afstemming met wegbeheer en groenbeheer worden de gegevens de komende jaren eveneens in het beheersysteem dg DIALOG opgeslagen. Het beheer van de openbare verlichting bestaat uit planmatige vervanging en het correctief (dagelijks) onderhoud. Het correctief onderhoud betreft reparaties van storingen, zoals kapotte lampen en beschadigde lichtmasten of armaturen. De planmatige vervanging vindt plaats na de afschrijvingstermijn van 40 en 20 jaar voor respectievelijk de lichtmasten en armaturen. 6.1 Correctief onderhoud Het correctief onderhoud bestaat uit de vervanging van lampen, het schoonmaken van armaturen en het opheffen van storingen volgens de bepalingen in het bestek. Hiervoor is in 2012 voor 3 tot 5 jaar, via een Europese aanbesteding, een aannemer gecontracteerd. Bij het onderhoud geldt als uitgangspunt dat 98% van de openbare verlichting dient te functioneren (branden). Bij vervanging van verlichting wordt spot remplace toegepast. Dit houdt in dat niet wordt vervangen, voordat de lamp is uitgevallen. Lichtmasten en armaturen worden 1-op-1 vervangen door gelijkwaardig materiaal. Bij het verhelpen van storingen zijn termijnen afgesproken waarbinnen de storing verholpen moet zijn. Afhankelijk van de aard en ernst van de storing kunnen deze termijnen wisselen. 6.2 Planmatige vervanging Lichtmasten en armaturen worden vervangen, nadat de afschrijvingstermijn van respectievelijk 40 en 20 jaar is verstreken. Er is echter achterstand in de vervanging, waardoor het huidige areaal is verouderd. Om het verouderde areaal te vervangen, is vanaf ,00 extra structureel budget beschikbaar. In totaal is vanaf 2013 structureel ,00 vervangingsbudget beschikbaar. Hiermee is het mogelijk op jaarbasis circa 130 lichtmasten inclusief de armaturen te vervangen. De vervanging vindt op buurt-/wijkniveau plaats, dus niet in separate straten. Dit voorkomt een rommelig beeld in de woonwijken, met diverse masttypen die per straat verschillen. 23

dhr. T. de Vries - Openbare werken 3. Beheer openbare ruimte

dhr. T. de Vries - Openbare werken 3. Beheer openbare ruimte Agendapunt: Onderwerp: Vaststellen beleidsplan openbare verlichting 2010-2013 Commissie:, nr. Raadsvoorstel: 13-10-2009, nr. 177 RAADSVOORSTEL status: commissiestuk Portefeuillehouder : Beleidsterrein:

Nadere informatie

*D13.001408* D13.001408

*D13.001408* D13.001408 MEMO Van: Afdeling Ruimte en Groen Datum: 29 januari 2013 Onderwerp: Beleidsplan openbare verlichting 2013-2017 Bijlagen: Verlichtingsscan, beleidsplan OVL 2013-2017 en beheersplan *D13.001408* D13.001408

Nadere informatie

Uitvoeringsplan Openbare Verlichting

Uitvoeringsplan Openbare Verlichting Uitvoeringsplan Openbare Verlichting Maart 2013 Sector Stedelijk Beheer Wegen, Groen en Water 1. Aanleiding In november 2012 is het Beleidsplan Openbare Verlichting door de gemeenteraad vastgesteld. In

Nadere informatie

BIJLAGE 4 TOELICHTING HOE TE VERLICHTEN BINNEN DE BEBOUWDE KOM EN BUITEN DE BEBOUWDE KOM

BIJLAGE 4 TOELICHTING HOE TE VERLICHTEN BINNEN DE BEBOUWDE KOM EN BUITEN DE BEBOUWDE KOM BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 4 TOELICHTING HOE TE VERLICHTEN BINNEN DE BEBOUWDE KOM EN BUITEN DE BEBOUWDE KOM Bijlage 4 bij Beleidsplan Openbare Verlichting 2013 2017 Pagina 1 van

Nadere informatie

Datum 29 september 2011

Datum 29 september 2011 Beleidsnotitie duurzame openbare verlichting 2011-2016 Kerngegevens Projectleider Afdeling B.I.C. Stolk Ruimte 3 Datum 29 september 2011 3 Behandeling Gemeenteraad Planstatus Casenummer Vastgesteld AB11.00502

Nadere informatie

Onderwerp : Beleidsplan Openbare Verlichting 2010-2014

Onderwerp : Beleidsplan Openbare Verlichting 2010-2014 Nummer : 12-02.2010 Onderwerp : Beleidsplan Openbare Verlichting 2010-2014 Korte inhoud : Elke 5 jaar wordt het Beleidsplan Openbare Verlichting opnieuw vastgesteld. In februari 2009 zijn hiervoor de kaders

Nadere informatie

BIJLAGE 3 TOELICHTING ENERGIEVERBRUIK EN ENERGIEBESPARINGSOPTIES

BIJLAGE 3 TOELICHTING ENERGIEVERBRUIK EN ENERGIEBESPARINGSOPTIES BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 3 TOELICHTING ENERGIEVERBRUIK EN ENERGIEBESPARINGSOPTIES Bijlage 3 bij Beleidsplan Openbare Verlichting 2013 2017 Pagina 1 van 12 INHOUDSOPGAVE 1 TOELICHTING

Nadere informatie

Openbare verlichting: hoe kan het efficiënter?

Openbare verlichting: hoe kan het efficiënter? Factsheets OVL lampenkwaliteitsprofielen Openbare verlichting: hoe kan het efficiënter? Openbare verlichting hebben we nodig voor onze verkeersveiligheid, sociale veiligheid en het aantrekkelijk maken

Nadere informatie

LED OP HET LICHT OP STRAAT. Openbare verlichting voor veiligheid maar houdt ook rekening met nachtdieren

LED OP HET LICHT OP STRAAT. Openbare verlichting voor veiligheid maar houdt ook rekening met nachtdieren LED OP HET LICHT OP STRAAT Openbare verlichting voor veiligheid maar houdt ook rekening met nachtdieren Met de diverse belangengroeperingen uit de gemeente Hardenberg is uitgebreid gediscussieerd over

Nadere informatie

Beleidsplan Openbare verlichting

Beleidsplan Openbare verlichting Beleidsplan Openbare verlichting Gemeente Deurne Versie: V1_0 Status: Definitief 17 juni 2015 Colofon Beleidsplan openbare verlichting Gemeente Deurne Toine Schoester en Willem Beckers Eric Vos e.vos@infra-lux.eu

Nadere informatie

Ontwikkelen. Beleidsplan. Openbare verlichting. Gemeente Haren

Ontwikkelen. Beleidsplan. Openbare verlichting. Gemeente Haren Ontwikkelen Beleidsplan Openbare verlichting Gemeente Haren Programma 15/20 januari 2015: 19.30 uur: Welkomstwoord wethouder M. Sloot 19.35 uur: Presentatie Henk Ensing 20.05 uur: Pauze/invullen enquête

Nadere informatie

Licht op maat. in de. Ulft, vrijdag 17 februari 2012. afdeling Wijken en Beheer team Projecten en Beheer

Licht op maat. in de. Ulft, vrijdag 17 februari 2012. afdeling Wijken en Beheer team Projecten en Beheer Licht op maat in de afdeling Wijken en Beheer team Projecten en Beheer Ulft, vrijdag 17 februari 2012 Beleidsplan Openbare verlichting 2012 2016 Inhoud Voorwoord 4 Samenvatting 5 1 Inleiding 6 1.1 Algemeen

Nadere informatie

Energie besparen met gedimde openbare verlichting. Feiten, veelgestelde vragen en aansprekende cases van gemeenten

Energie besparen met gedimde openbare verlichting. Feiten, veelgestelde vragen en aansprekende cases van gemeenten Energie besparen met gedimde openbare verlichting Feiten, veelgestelde vragen en aansprekende cases van gemeenten Openbare verlichting drukt zwaar op de gemeentelijke energienota. Maar gelukkig zijn er

Nadere informatie

Beleidsplan Verlichten Openbare Ruimte. Gemeente Dinkelland

Beleidsplan Verlichten Openbare Ruimte. Gemeente Dinkelland Project: Beleidsplan Verlichten Openbare Ruimte Opdrachtgever: Gemeente Dinkelland Behoort bij de besluit van de raad van de gemeente Dinkelland van. 2015, nr. Mij bekend, de griffier, mr. O.J.R.J. Huitema

Nadere informatie

Beleidsplan Openbare Verlichting 2014-2017. Veilig en effectief verlichten

Beleidsplan Openbare Verlichting 2014-2017. Veilig en effectief verlichten Beleidsplan Openbare Verlichting 2014-2017 Veilig en effectief verlichten Inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Inleiding 4 1.1 Waarom een nieuw Beleidsplan Openbare Verlichting? 4 1.2 Doel van dit beleidsplan

Nadere informatie

: Verantwoord en Duurzaam verlichten. Inhoudsopgave. Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 1

: Verantwoord en Duurzaam verlichten. Inhoudsopgave. Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 1 S T A T E N V O O R S T E L Datum : 21 augustus 2007 Nummer PS : PS2007MME03 Afdeling : Mobiliteit Commissie : MME Registratienummer : 2007JNT202790i Portefeuillehouder : J.H. Ekkers Titel : Verantwoord

Nadere informatie

*ZE9F6A93BD7* Raadsvergadering d.d. 26 mei 2015

*ZE9F6A93BD7* Raadsvergadering d.d. 26 mei 2015 *ZE9F6A93BD7* Raadsvergadering d.d. 26 mei 2015 Agendanr.. Aan de Raad No.ZA.15-32500/DV.15-471, afdeling Ruimte. Sellingen, 18 mei 2015 Onderwerp: Uitwerking bezuinigingsdoelstellingen Openbare Verlichting

Nadere informatie

Verlichtingsscan. Gemeente Koggenland. Juli 2012. Pagina 1 van 16

Verlichtingsscan. Gemeente Koggenland. Juli 2012. Pagina 1 van 16 Verlichtingsscan Gemeente Koggenland Juli 2012 Pagina 1 van 16 Opdrachtgever opdrachtgever : Gemeente Koggenland contactpersoon : Dhr. R. Gotjé Opdrachtnemer opdrachtnemer : Ziut Advies B.V. contactpersoon

Nadere informatie

Beleidsplan. verlichting openbare ruimte 2015-2020. Donker waar mogelijk, licht waar nodig

Beleidsplan. verlichting openbare ruimte 2015-2020. Donker waar mogelijk, licht waar nodig Beleidsplan verlichting openbare ruimte 2015-2020 Donker waar mogelijk, licht waar nodig 2 Voorwoord Inwoners van Doetinchem vinden het heel vanzelfsprekend dat de wegen, winkelgebieden en parkeer plaatsen

Nadere informatie

Monitoring Energieakkoord. Snel gids Invullen monitoringslijst. Snel gids Monitoring OVLVRI Energieakkoord September 2014 Pagina 1

Monitoring Energieakkoord. Snel gids Invullen monitoringslijst. Snel gids Monitoring OVLVRI Energieakkoord September 2014 Pagina 1 Monitoring Energieakkoord Snel gids Invullen monitoringslijst Snel gids Monitoring OVLVRI Energieakkoord September 2014 Pagina 1 Inleiding In het Energieakkoord dat in 2013 is ondertekend door ruim veertig

Nadere informatie

Bestuurlijke Samenvatting. Beleidsplan Openbare Verlichting

Bestuurlijke Samenvatting. Beleidsplan Openbare Verlichting Bestuurlijke Samenvatting Beleidsplan Openbare Verlichting 2 Inleiding Openbare verlichting is belangrijk voor de leefbaarheid, de sociale veiligheid en de verkeersveiligheid. Een goede verlichting is

Nadere informatie

Raadsvergadering, 27 oktober 2009. Voorstel aan de Raad. Onderwerp: Reconstructie Brug Singel.

Raadsvergadering, 27 oktober 2009. Voorstel aan de Raad. Onderwerp: Reconstructie Brug Singel. Raadsvergadering, 27 oktober 2009 Voorstel aan de Raad Onderwerp: Reconstructie Brug Singel. Onderdeel raadsprogramma: 2. Werken en Mobiliteit Portefeuillehouder: Henk Muis Voorgesteld besluit Nr: 332

Nadere informatie

Handboek gestandaardiseerde componenten openbare verlichting.

Handboek gestandaardiseerde componenten openbare verlichting. Handboek gestandaardiseerde componenten openbare verlichting. Definitief 9 December 2015 1 Inhoud Inhoud Inleiding HIOR Gebruikers en actualisatie. Energiegebruik Hoofdonderdelen van openbare verlichting.

Nadere informatie

Antwoord op Statenvragen PS2011-517 Arnhem, 13 september 2011 zaaknummer 2011-012464

Antwoord op Statenvragen PS2011-517 Arnhem, 13 september 2011 zaaknummer 2011-012464 Gedeputeerde Staten Antwoord op Statenvragen PS2011-517 Arnhem, 13 september 2011 zaaknummer 2011-012464 Beantwoording schriftelijke Statenvragen Statenlid Van der Veer (Partij voor de Dieren) over energiezuinige

Nadere informatie

verlichting met uitstraling

verlichting met uitstraling verlichting met uitstraling beleidsnotitie openbare verlichting provincie Zuid-Holland vastgesteld door het college van Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland op 31 augustus 2010. 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...

Nadere informatie

f. OW BIJ beleidsplan Onderhoud Groen 2014-O.docx Grip op groen.veilig en heel

f. OW BIJ beleidsplan Onderhoud Groen 2014-O.docx Grip op groen.veilig en heel f. OW BIJ beleidsplan Onderhoud Groen 2014-O.docx Grip op groen.veilig en heel Versie 24-09-2014 Openbare Werken Beleidsplan wegen Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1 Inleiding... 2 2 Situatie gemeentelijk

Nadere informatie

Openbare verlichting provinciale wegen Drenthe

Openbare verlichting provinciale wegen Drenthe Openbare verlichting provinciale wegen Drenthe a Openbare verlichting provinciale wegen Drenthe Gedeputeerde staten van Drenthe November 2007 Colofon Dit is een uitgave van de provincie Drenthe Fotografie

Nadere informatie

Experiment toepassen zonne-energie Castellum in Oudheusden

Experiment toepassen zonne-energie Castellum in Oudheusden College Onderwerp Experiment toepassen zonne-energie Castellum in Oudheusden OORJV004 Collegevoorstel Inleiding In Oudheusden ontwikkelt Woonveste samen met de gemeente Heusden het plan Castellum. Er worden

Nadere informatie

Licht en duisternis. Eindhoven 18 februari 2015 1

Licht en duisternis. Eindhoven 18 februari 2015 1 Licht en duisternis Eindhoven 18 februari 2015 1 Aarde op 11 000 000 000 km Eindhoven 18 februari 2015 2 Aarde op 385 000 km Eindhoven 18 februari 2015 3 Eindhoven 18 februari 2015 4 Eindhoven 18 februari

Nadere informatie

Beleidsplan OVL 2013 t/m 2017. Gemeente Eijsden-Margraten. Juli 2012. 1 Pagina van 68

Beleidsplan OVL 2013 t/m 2017. Gemeente Eijsden-Margraten. Juli 2012. 1 Pagina van 68 Beleidsplan OVL 2013 t/m 2017 Gemeente Eijsden-Margraten Juli 2012 1 Pagina van 68 Documentnummer: 1 Documentversie: Concept Datum: 31 juli 2012 Pagina 2 van 68 Inhoudsopgave Voorwoord 1 Samenvatting...

Nadere informatie

Concept-Raadsvoorstel, gewijzigd.

Concept-Raadsvoorstel, gewijzigd. Concept-Raadsvoorstel, gewijzigd. Aan de raad van de gemeente Sliedrecht Agendapunt: Sliedrecht, 19 augustus 2008 Onderwerp: Verhardingsbeheer 2008-2012 in Sliedrecht. Samenvatting: We constateren met

Nadere informatie

Licht op openbare verlichting. Beleidsnota openbare verlichting 2011 2015

Licht op openbare verlichting. Beleidsnota openbare verlichting 2011 2015 Licht op openbare verlichting Beleidsnota openbare verlichting 2011 2015 Mei 2011 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 1.1 Aanleiding 3 1.2 Doel van de nota 3 1.3 Leeswijzer 4 2. Openbare verlichting 5 2.1 Doel

Nadere informatie

Openbare Verlichting. Gemeente Boxtel. Visie en Beleid (actualisering)

Openbare Verlichting. Gemeente Boxtel. Visie en Beleid (actualisering) Openbare Verlichting Gemeente Boxtel Beleidsperiode 2014-2018 Visie en Beleid (actualisering) Opdrachtgever: Gemeente Boxtel Afdeling Openbare Ruimte Bunderstraat 22A 5481 KD Schijndel telefoon: 073-5479351

Nadere informatie

Beleidsplan Het Donker Belicht. Over het duurzaam verlichten van de openbare ruimte in de gemeente Leeuwarden 2011-2020

Beleidsplan Het Donker Belicht. Over het duurzaam verlichten van de openbare ruimte in de gemeente Leeuwarden 2011-2020 Beleidsplan Het Donker Belicht Over het duurzaam verlichten van de openbare ruimte in de gemeente Leeuwarden 2011-2020 Vastgesteld door de raad 28 november 2011 Inhoudsopgave Samenvatting Hoofdstuk 1 Inleiding

Nadere informatie

Verkoop Openbaar Groen

Verkoop Openbaar Groen Beleidsnotitie Verkoop Openbaar Groen [Concept - Versie] Datum: Januari 2014 Naam: Beleidsnotitie Verkoop Openbaar Groen, afdeling Omgeving Sectie: Openbaar Groen 1 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING... 3 1.1

Nadere informatie

Mededeling van het college aan de gemeenteraad (2013-119)

Mededeling van het college aan de gemeenteraad (2013-119) Onderwerp: Nota verkeerslichten 2013 Portefeuillehouder: Wethouder Drenth Datum: 24 oktober 2013 Aanleiding voor de mededeling Doetinchem werkt hard aan het verbeteren van haar bereikbaarheid. Het is daarbij

Nadere informatie

Afdelingen Ontwikkeling en Beheer Openbare Ruimte BERGEN UITGELICHT

Afdelingen Ontwikkeling en Beheer Openbare Ruimte BERGEN UITGELICHT Afdelingen Ontwikkeling en Beheer Openbare Ruimte BERGEN UITGELICHT VERLICHTINGSPLAN GEMEENTE BERGEN 2013-2017 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 4 2 Visie: Donker tenzij en licht op maat?... 5 3 Uitgangssituatie...

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad, Vergadering: 21 november 2006. Agendanummer: 9

Aan de gemeenteraad, Vergadering: 21 november 2006. Agendanummer: 9 Vergadering: 21 november 2006 Agendanummer: 9 Status: hamerstuk Behandelend ambtenaar F. Hoogheem, 0595-447780 E-mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. F. Hoogheem) Aan de gemeenteraad, Onderwerp: Evaluatie

Nadere informatie

Status: Concept Mei 2008 Versie: 1.0. Beleidsplan Openbare Verlichting Periode: 2008-2012

Status: Concept Mei 2008 Versie: 1.0. Beleidsplan Openbare Verlichting Periode: 2008-2012 Status: Concept Mei 2008 Versie: 1.0 Beleidsplan Openbare Verlichting Periode: 2008-2012 Inhoudsopgave: 1. Samenvatting... - 2-2. Inleiding... - 4-3. Landelijke visie openbare verlichting... - 5-3.1 Functies

Nadere informatie

Natuur beschermd verlichten met kunstlicht

Natuur beschermd verlichten met kunstlicht Natuur beschermd verlichten met kunstlicht LICHT EN DUISTERNISPLAN VOOR DE OPENBARE VERLICHTING IN DE GEMEENTE WESTERVELD 2011-2015 Voorwoord In dit beleidsplan is conform het coalitieakkoord, gepresenteerd

Nadere informatie

Beleidsnota verlichting langs provinciale wegen: een leefbare toekomst in licht en duisternis

Beleidsnota verlichting langs provinciale wegen: een leefbare toekomst in licht en duisternis Beleidsnota verlichting langs provinciale wegen: een leefbare toekomst in licht en duisternis Provincie Groningen, oktober 2009 Inhoudsopgave 1 Voorwoord 5 2 Inleiding 7 3 Trendanalyse 9 3.1 Maatschappelijke

Nadere informatie

BOR Voorbereiding en Beleid Juni 2008. Contractreclame beleid

BOR Voorbereiding en Beleid Juni 2008. Contractreclame beleid BOR Voorbereiding en Beleid Juni 2008 Contractreclame beleid Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Verschillende vormen van reclame-uitingen, overzicht van reclamecontracten en locaties van reclamemeubilair 3.

Nadere informatie

g. OW BIJ beleidsplan Onderhoud Gebouwen 2014-O.docx

g. OW BIJ beleidsplan Onderhoud Gebouwen 2014-O.docx g. OW BIJ beleidsplan Onderhoud Gebouwen 2014-O.docx Versie 18-09-2014 Openbare Werken Beleidsplan wegen Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1 Inleiding... 2 2 Bestaande situatie gemeentelijke gebouwen...

Nadere informatie

Uitvoeringsstrategie Openbare verlichting. Versie 1.3

Uitvoeringsstrategie Openbare verlichting. Versie 1.3 Uitvoeringsstrategie Openbare verlichting Versie 1.3 juni 2013 INHOUDSOPGAVE INLEIDING 1 SAMENVATTING 3 1 OPENBARE VERLICHTINGSINSTALLATIES LANGS PROVINCIALE WEGEN 5 1.1 Doel openbare verlichting 5 1.2

Nadere informatie

Raadavoorstel2012.001 1763 Duurzame Openbare Verlichting

Raadavoorstel2012.001 1763 Duurzame Openbare Verlichting gemeente Haarlemmermeer Onderwerp Raadavoorstel2012.001 1763 Duurzame Openbare Verlichting Portefeuillehouder S. Bak steiler M. van Munster I F. Bosker Collegevergadering 20 maart 2012 Raadsvergadering

Nadere informatie

Beheerplan openbare verlichting 2011-2014

Beheerplan openbare verlichting 2011-2014 Beheerplan openbare verlichting 2011-2014 Opdrachtgever : Gemeente Geldermalsen Datum : 3 november 2009 Versie : definitief 2.0 Opgesteld door : CityTec B.V. INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 5 2 INVENTARISATIE...

Nadere informatie

SLIMME. LED-verlichting op sportvelden

SLIMME. LED-verlichting op sportvelden -150 SLIMME PARKEN LED-verlichting op sportvelden Wat? Veel sportverenigingen staan voor de keuze om te investeren in verlichting. Dit document is een tool waarmee clubs de kosten en maatschappelijke aspecten

Nadere informatie

ADVIES OVERSTEEKPLAATSEN DEN HAAG

ADVIES OVERSTEEKPLAATSEN DEN HAAG ADVIES OVERSTEEKPLAATSEN DEN HAAG Den Haag, december 2009 Voorall Van Diemenstraat 196 2518 VH Den Haag 070 365 52 88 info@voorall.nl www.voorall.nl Inleiding Voor een groot deel van de bevolking kan het

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Onderwerp Beleidsplan Openbare Verlichting 2012-2015

Raadsvoorstel. Onderwerp Beleidsplan Openbare Verlichting 2012-2015 Raadsvoorstel Agendapunt: 08 Onderwerp Beleidsplan Openbare Verlichting 2012-2015 Datum voorstel Datum raadsvergadering Bijlagen Ter inzage 30 december 2011 31 januari 2012 Beleidsplan Openbare Verlichting

Nadere informatie

Rapportage openbare verlichting 2007-2022

Rapportage openbare verlichting 2007-2022 Rapportage openbare verlichting 2007-2022 Technische en financiële achtergronden bij raadsinformatiebrief OVL 2014 1 februari 2014 Colofon Deze rapportage is tot stand gekomen onder verantwoordelijkheid

Nadere informatie

3.D.1 Sector- en ketenbetrokkenheid. Pagina van 6

3.D.1 Sector- en ketenbetrokkenheid. Pagina van 6 3.D.1 Sector- en ketenbetrokkenheid Pagina van 6 1 Documentversie: 1.0 Datum: April 2014 Contactpersoon: Arnoud Fokkens, arnoud.fokkens@ziut.nl, tel: 06-52.54.10.83 Goedkeuring directie: Pagina 2 van 6

Nadere informatie

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies: www.meldpunt veiligverkeer.nl

Verkeersonderzoek. Kenmerken advies: www.meldpunt veiligverkeer.nl Verkeersonderzoek www.meldpunt veiligverkeer.nl Kenmerken advies: Naam dossier: >Hier komt de naam van dossier zoals in Meldpunt en wordt ingevoegd door meldpuntmedewerker< Locatie: Eenderparkweg in Ermelo

Nadere informatie

Beleidsplan Openbare Verlichting gemeente Goirle 2012 tot 2015

Beleidsplan Openbare Verlichting gemeente Goirle 2012 tot 2015 Beleidsplan Openbare Verlichting gemeente Goirle 2012 tot 2015 06 Beleidsplan Openbare Verlichting.doc 1 Verantwoording Titel : Beleidsplan Openbare Verlichting 2012-2015 Opdrachtgever : Gemeente Goirle

Nadere informatie

Verkeersveiligheidsplan. Gemeente Helmond. Dienst Stedelijke Ontwikkeling en Beheer Team Verkeer en Vervoer. Datum: 21-4-2005.

Verkeersveiligheidsplan. Gemeente Helmond. Dienst Stedelijke Ontwikkeling en Beheer Team Verkeer en Vervoer. Datum: 21-4-2005. Verkeersveiligheidsplan Gemeente Helmond Opgesteld door: In opdracht van: Via Verkeersadvies bv Dienst Stedelijke Ontwikkeling en Beheer Team Verkeer en Vervoer Datum: 21-4-2005 Versie Definitief Verkeersveiligheidsplan

Nadere informatie

Commissie Verkeer en Mobiliteit 24/06/2013. Masterplan Openbare Verlichting

Commissie Verkeer en Mobiliteit 24/06/2013. Masterplan Openbare Verlichting Commissie Verkeer en Mobiliteit 24/06/2013 Masterplan Openbare Verlichting 1. Achtergrond 2. Aandeel OV in gemeentelijk energieverbruik 3. Quickscan / Quickwins 4. Masterplan 5. Stand van zaken 6. Toekomst

Nadere informatie

Beheer en Onderhoud. Inhoud van de presentatie

Beheer en Onderhoud. Inhoud van de presentatie Beheer en Onderhoud Inhoud van de presentatie De richtlijn Beheer en Onderhoud Opzetten van een beheersysteem Resultaten van de 3M enquête Beheer en Onderhoud 3M TSS Studiecentrum cases Case Gemeente Tiel

Nadere informatie

Beleidsplan Openbare Verlichting 2012-2020

Beleidsplan Openbare Verlichting 2012-2020 Beleidsplan Openbare Verlichting 2012-2020 Gemeente Bloemendaal projectnr. 217643 26 augustus 2011 Opdrachtgever Gemeente Bloemendaal Afdeling Gemeentewerken Team Civiele Techniek en Verkeer Postbus 201

Nadere informatie

LED OP HET LICHT OP STRAAT

LED OP HET LICHT OP STRAAT LED OP HET LICHT OP STRAAT Inhoud Samenvatting 1. Inleiding 2. Huidige situatie 3. Beleid en ambitie 4. Nieuwe technieken 5. Visie bewoners en belanghebbenden 6. Realistische omvorming en financiële vertaling

Nadere informatie

Datum: maandag 06 juli 2015. Kenmerk: Epemawei, Ysbrechtum

Datum: maandag 06 juli 2015. Kenmerk: Epemawei, Ysbrechtum Meldpunt Veilig Verkeer Analyse en zienswijze Meldpunt Veilig Verkeer http://www.meldpuntveiligverkeer.nl Kenmerk: Epemawei, Ysbrechtum Datum: maandag 06 juli 2015 Rol Veilig Verkeer Nederland Veilig Verkeer

Nadere informatie

A Ten aanzien van de voortgangsrapportage van infrastructurele werken per 1 mei 2010 zijn de volgende vragen gesteld:

A Ten aanzien van de voortgangsrapportage van infrastructurele werken per 1 mei 2010 zijn de volgende vragen gesteld: h groningen Martinikerkilof 12 Aan het lid van Provinciale Staten, de heer W. van der Ploeg Postbus 610 9700 AP Groningen 050 316 49 il Iff! i'lin? ff! IF UJ 050 316 49 33 Datum Briefnummer Zaaknummer

Nadere informatie

Duurzaam Veilig(e) Wegen

Duurzaam Veilig(e) Wegen Duurzaam Veilig(e) Wegen Categoriseringskaart (2015) Kaart met de belangrijkste wegen in onze provincie. Dit is het wensbeeld van de wegcategorisering zoals wij dat graag zien. Provinciale wegen Duurzaam

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Beleidsnotitie Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Aanleiding De afgelopen periode is de interesse voor kleine windturbines in Nederland toegenomen. Verwacht wordt dat de komende jaren

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Kunstwerken. Noordhollandsch Kanaal

Meerjarenprogramma Kunstwerken. Noordhollandsch Kanaal Meerjarenprogramma Kunstwerken Noordhollandsch Kanaal Directie Beheer en Uitvoering April 2006 1 Meerjarenonderhoudsprogramma kunstwerken Noordhollandsch kanaal Inhoudsopgave 1. Samenvatting 3 2. Inleiding

Nadere informatie

Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting 2013 2017. September 2012. 1 Pagina van 65

Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting 2013 2017. September 2012. 1 Pagina van 65 Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting 2013 2017 September 2012 1 Pagina van 65 HEEMSTEDE DOELMATIG DUURZAAM VERLICHT Beleids- en beheerplan Openbare Verlichting 2013 2017 September 2012 Documentnummer:

Nadere informatie

Beleidsplan. Openbare Verlichting 2013-2017

Beleidsplan. Openbare Verlichting 2013-2017 Beleidsplan Openbare Verlichting 2013-2017 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 3 2 DOELSTELLING... 4 3 SAMENVATTING TE VOEREN BELEID 2013-2017... 5 3.1 Beleid waarom, waar en hoe openbare verlichting wordt toegepast...

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL Verseon kenmerk: 323478. Raadsvergadering van 8 maart 2012 Agendanummer: 10.2

RAADSVOORSTEL Verseon kenmerk: 323478. Raadsvergadering van 8 maart 2012 Agendanummer: 10.2 RAADSVOORSTEL Verseon kenmerk: 323478 Raadsvergadering van 8 maart 2012 Agendanummer: 10.2 Onderwerp: Achterstanden met betrekking tot de afgifte van gebruiksvergunningen en -meldingen Verantwoordelijk

Nadere informatie

portefeuillehouder onderwerp

portefeuillehouder onderwerp A D V I E S N O T A AAN HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS DMS-nummer IN TE VULLEN DOOR REDACTEUR DATUM naam redacteur P.B. Bos paraaf redacteur afdeling RBW portefeuillehouder onderwerp realiseert

Nadere informatie

De Led2-lamp. gestandaardiseerd betrouwbaar economisch

De Led2-lamp. gestandaardiseerd betrouwbaar economisch De Led2-lamp gestandaardiseerd betrouwbaar economisch Na de eerste generatie ledlampen is er nu een tweede generatie op de markt: de Led2. Het is een gestandaardiseerde ledlamp die in principe overal toepasbaar

Nadere informatie

2011-2015 BELEIDSNOTA OPENBARE VERLICHTING. Gemeente Boarnsterhim. Gemeente Boarnsterhim Afdeling Openbare Werken Postbus 40 9000 AA GROU

2011-2015 BELEIDSNOTA OPENBARE VERLICHTING. Gemeente Boarnsterhim. Gemeente Boarnsterhim Afdeling Openbare Werken Postbus 40 9000 AA GROU BELEIDSNOTA OPENBARE VERLICHTING Gemeente Boarnsterhim 2011-2015 Gemeente Boarnsterhim Afdeling Openbare Werken Postbus 40 9000 AA GROU Hoewel openbare verlichting in de huidige vorm pas sinds het midden

Nadere informatie

Zo kiest u de juiste lampen voor uw woning

Zo kiest u de juiste lampen voor uw woning verlichting Zo kiest u de juiste lampen voor uw woning Overzicht soorten lampen Uitleg over informatie verpakking Welke gloeilamp waardoor vervangen Lampen brengen sfeer Met lampen verandert de sfeer van

Nadere informatie

1. Het oplossen van juridische knelpunten in het bomenbeleidsplan; 2. Het oplossen van praktische knelpunten in het bomenbeleidsplan;

1. Het oplossen van juridische knelpunten in het bomenbeleidsplan; 2. Het oplossen van praktische knelpunten in het bomenbeleidsplan; Datum: 23-4-13 Onderwerp Aanpassing bomenbeleidsplan 2013 Status Besluitvormend Voorstel Het bomenbeleidsplan gewijzigd vast te stellen door het document aanpassingen bomenbeleidsplan 2013 (inclusief toelichting)

Nadere informatie

Collegevoorstel Inleiding: Feitelijke informatie: Terugdringen chemiegebruik onkruidbestrijding

Collegevoorstel Inleiding: Feitelijke informatie: Terugdringen chemiegebruik onkruidbestrijding Collegevoorstel Inleiding: De gemeente Heusden wil de chemische onkruidbestrijding terugdringen en op termijn zelfs totaal afschaffen, uit milieuoverwegingen, maar ook omdat de gemeente een groene gemeente

Nadere informatie

Verkeersintensiteiten, verkeersveiligheid en Oosterdalfsersteeg

Verkeersintensiteiten, verkeersveiligheid en Oosterdalfsersteeg Deventer Den Haag Eindhoven Snipperlingsdijk 4 Verheeskade 197 Flight Forum 92-94 7417 BJ Deventer 2521 DD Den Haag 5657 DC Eindhoven T +31 (0)570 666 222 F +31 (0)570 666 888 Leeuwarden Amsterdam Postbus

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief B&W vergadering 23 oktober 2012

Raadsinformatiebrief B&W vergadering 23 oktober 2012 Raadsinformatiebrief B&W vergadering 23 oktober 2012 Steller : J. Bosma Telefoonnummer: (0343) 565839 E-mailadres : jan.bosma@heuvelrug.nl Onderwerp : Voortgang haalbaarheidsonderzoek gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

9 Financiën 25. 10 Communicatie 26. Bijlage 1: begrippenlijst Bijlage 2: bronnen

9 Financiën 25. 10 Communicatie 26. Bijlage 1: begrippenlijst Bijlage 2: bronnen Inhoud Voorwoord Samenvatting Inleiding 1 Functies openbare verlichting 6 1.1 Zichtbaarheid 1.2 Geleiding en oriëntatie 1.3 Uitstraling en sfeer 1.4 Structuur en samenhang 2 Wetgeving en richtlijnen openbare

Nadere informatie

Oplegnotitie Prioritering Groenbeleid Gemeente Leusden bij Groene rijkdom in beeld, Groenbeleidsplan gemeente Leusden

Oplegnotitie Prioritering Groenbeleid Gemeente Leusden bij Groene rijkdom in beeld, Groenbeleidsplan gemeente Leusden Oplegnotitie Prioritering Groenbeleid Gemeente Leusden bij Groene rijkdom in beeld, Groenbeleidsplan gemeente Leusden Inleiding In 2005 is het beleidsplan Groene rijkdom in beeld, Groenbeleidsplan gemeente

Nadere informatie

Beleidsplan Openbare Verlichting 2013-2017

Beleidsplan Openbare Verlichting 2013-2017 Beleidsplan Openbare Verlichting 2013-2017 Duurzaam en toekomstgericht 1 Pagina van 51 Beleidsplan Beleidsplan Openbare Verlichting 2013 2017 Gemeente Koggenland Opdrachtgever opdrachtgever: Gemeente Koggenland

Nadere informatie

Met vriendelijke groeten, verblijf ik...

Met vriendelijke groeten, verblijf ik... Met vriendelijke groeten, verblijf ik... Over erven, 30 km en 60 km zones Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Gelderland Platform en Kenniscentrum 1 Langzamer rijden waar mensen verblijven In het verkeer

Nadere informatie

Afweging: het ontwerp Voor het ontwerp van de openbare inrichting hebben de onderstaande zaken als basis gediend:

Afweging: het ontwerp Voor het ontwerp van de openbare inrichting hebben de onderstaande zaken als basis gediend: Samenvatting: Inleiding: De aanleiding voor het project is de noodzakelijke rioolvervanging in de Norbertijnerstraat en de Schanswijk. De riolering verkeert in een slechte staat. De vervanging van het

Nadere informatie

Voorbeeld Startnotitie Behorend bij Kernbeleid Veiligheid 3.0 d.d. september 2010

Voorbeeld Startnotitie Behorend bij Kernbeleid Veiligheid 3.0 d.d. september 2010 Voorbeeld Startnotitie Behorend bij Kernbeleid Veiligheid 3.0 d.d. september 2010 Ter toelichting: Deze startnotitie vormde het statschot voor integraal veiligheidsbeleid voor de periode 2011-2014 1 Startnotitie

Nadere informatie

BELEIDSREGEL OPENBARE OPLAADPALEN VOOR ELEKTRISCHE AUTO S

BELEIDSREGEL OPENBARE OPLAADPALEN VOOR ELEKTRISCHE AUTO S BELEIDSREGEL OPENBARE OPLAADPALEN VOOR ELEKTRISCHE AUTO S In deze beleidsregel beschrijft de gemeente Hengelo waarom ze meewerkt aan het plaatsen van oplaadpalen voor elektrische auto s. Onder welke voorwaarden

Nadere informatie

Ontdek het grote voordeel van renoveren: bespaar tot 90% op energiekosten!

Ontdek het grote voordeel van renoveren: bespaar tot 90% op energiekosten! Ontdek het grote voordeel van renoveren: bespaar tot 90% op energiekosten! Het voordeel van renoveren Bespaar tot 90% op energiekosten www.energiereductie.nu Veko lichtsystemen geproduceerd na 1976 kunnen

Nadere informatie

Bij de prioritering hebben de volgende overwegingen een belangrijke rol gespeeld:

Bij de prioritering hebben de volgende overwegingen een belangrijke rol gespeeld: 4 UITVOERING 4. Meerjaren uitvoeringsprogramma Bijgaand treft u het Meerjaren UitvoeringsProgramma (MUP) 0-05 voor de gemeente Brunssum aan. Het MUP is onderverdeeld in ACTIES (niet infrastructureel) en

Nadere informatie

Online vragenlijst Ondernemersfonds binnenstad Bergen op Zoom

Online vragenlijst Ondernemersfonds binnenstad Bergen op Zoom Online vragenlijst Ondernemersfonds binnenstad Bergen op Zoom Rapportage oktober 2014 Inleiding Stichting Bi- Zone heeft begin oktober 2014 een vragenlijst uitgezet onder al haar contribuanten (alle bedrijven

Nadere informatie

Led onderweg. Meer zicht met minder licht

Led onderweg. Meer zicht met minder licht Led onderweg Meer zicht met minder licht Energiebesparing in de openbare verlichting door toepassing van dimbare mesopische ledverlichting op provinciale wegen eindrapport Provincie Gelderland Afdeling

Nadere informatie

Bijdragenr. 32. Verkeerskundig beheer van verkeerslichten en andere verkeerssystemen

Bijdragenr. 32. Verkeerskundig beheer van verkeerslichten en andere verkeerssystemen Bijdragenr. 32 Verkeerskundig beheer van verkeerslichten en andere verkeerssystemen ****** Erna Schol (Rijkswaterstaat Dienst Verkeer en Scheepvaart, Groene Golf Team) Emile Oostenbrink (CROW) Samenvatting

Nadere informatie

VOORSTEL DRECHTRAAD CARROUSEL MIDDELEN 5 NOVEMBER 2013 VOORSTEL DRECHTRAAD 3 DECEMBER 2013

VOORSTEL DRECHTRAAD CARROUSEL MIDDELEN 5 NOVEMBER 2013 VOORSTEL DRECHTRAAD 3 DECEMBER 2013 Bijlage M1 VOORSTEL DRECHTRAAD CARROUSEL MIDDELEN 5 NOVEMBER 2013 VOORSTEL DRECHTRAAD 3 DECEMBER 2013 Portefeuillehouder Datum Status behandeling Carrousel R.T.A. Korteland 3 oktober 2013 opiniërend Steller

Nadere informatie

Beleidsplan. Beleidsplan Openbare Verlichting Gemeente Winsum 2012-2017. Mei 2012. 1 Pagina van 48

Beleidsplan. Beleidsplan Openbare Verlichting Gemeente Winsum 2012-2017. Mei 2012. 1 Pagina van 48 Beleidsplan Beleidsplan Openbare Verlichting Gemeente Winsum 2012-2017 Mei 2012 1 Pagina van 48 Pagina 2 van 48 Voorwoord Openbare verlichting lijkt vanzelfsprekend. We missen het pas wanneer het donker

Nadere informatie

Gemeente Bernheze. Evaluatierapport

Gemeente Bernheze. Evaluatierapport Gemeente Bernheze Dynamische Verlichting Fietspad Nistelrodeseweg Evaluatierapport NOBRA TECHNISCH ADVIESBUREAU B.V. Bunderstraat 22A 5481 KD Schijndel Telefoon: 073-5479351 Telefax: 073-5495936 E-mail:

Nadere informatie

UITWERKING EVALUATIE VERKEER OP DIJKWEGEN. Aanbevelingen voor verkeersveilige dijkwegen in Lingewaard

UITWERKING EVALUATIE VERKEER OP DIJKWEGEN. Aanbevelingen voor verkeersveilige dijkwegen in Lingewaard UITWERKING EVALUATIE VERKEER OP DIJKWEGEN Aanbevelingen voor verkeersveilige dijkwegen in Lingewaard mei 2015 0 0.Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Aanbevelingen 3. Planning en kostenoverzicht 1 1. Inleiding

Nadere informatie

Uw adviseur voor een duurzame openbare ruimte

Uw adviseur voor een duurzame openbare ruimte Uw adviseur voor een duurzame openbare ruimte Over Ziut Advies De ideale openbare ruimte is volgens Ziut Advies aantrekkelijk, veilig en duurzaam. Een utopie? Niks daarvan. Als onafhankelijk adviseur helpen

Nadere informatie

Afwaarderen (minder aantrekkelijk maken voor doorgaand verkeer) van de Boerendijk tussen de Hoge Rijndijk en de Chrysantstraat

Afwaarderen (minder aantrekkelijk maken voor doorgaand verkeer) van de Boerendijk tussen de Hoge Rijndijk en de Chrysantstraat Scenario 1: Optimalisering huidige verkeersnetwerk woerden West Aanpassen van kruispunt Hollandbaan Waardsebaan verkeerslichtenregelinstallatie (VRI), Boerendijk Chrysantstraat (VRI), Boerendijk Hoge Rijndijk(rotonde).

Nadere informatie

Q&A. Groot onderhoud N218b Groene Kruisweg

Q&A. Groot onderhoud N218b Groene Kruisweg Q&A Groot onderhoud N218b Groene Kruisweg Aan welk gedeelte van de Groene Kruisweg wordt gewerkt? Het gedeelte tussen het kruispunt ter hoogte van de Oude Singel / Stationssingel in Geervliet en de kruising

Nadere informatie

Agenda vergadering Provinciale Staten op 14 november 2012

Agenda vergadering Provinciale Staten op 14 november 2012 Agenda vergadering Provinciale Staten op 14 november 2012 Hierbij wordt u uitgenodigd voor de openbare vergadering van de Provinciale Staten Datum: woensdag 14 november 2012 Aanvang: 10:00 uur (de vergadering

Nadere informatie

LICHT EN DUISTERNIS VISIE VAN DE RAAD

LICHT EN DUISTERNIS VISIE VAN DE RAAD LICHT EN DUISTERNIS VISIE VAN DE RAAD Inleiding 1... 3 Analyse 2... 5 2.1 Beleid en wet- en regelgeving... 5 2.1.1 Europees... 5 2.1.2 Landelijk... 6 2.1.3 Provinciaal... 6 2.1.4 Gemeentelijk... 7 2.2

Nadere informatie

KABELS EN LEIDINGEN. Criteria voor aanleg en beheer

KABELS EN LEIDINGEN. Criteria voor aanleg en beheer KABELS EN LEIDINGEN Criteria voor aanleg en beheer Stedin is als netbeheerder verantwoordelijk voor de aanleg en het beheer van het elektriciteits- en gasnet. In de grond liggen hiervoor talloze kabels

Nadere informatie

Raadsvoorstel. BOA Oostzaan. Veiligheid. Gebied en Wijkzaken A. de Neef P.J. Möhlmann. Inzet BOA Oostzaan

Raadsvoorstel. BOA Oostzaan. Veiligheid. Gebied en Wijkzaken A. de Neef P.J. Möhlmann. Inzet BOA Oostzaan Titel BOA Oostzaan Nummer 10 / 49 Datum 8 september 2010 Programma Fase Onderwerp Veiligheid Inzet BOA Oostzaan Gemeentehuis Bezoekadres Kerkbuurt 4, 1511 BD Oostzaan Postadres Postbus 15, 1510 AA Oostzaan

Nadere informatie

*ZE9D31A5A7D* Raadsvergadering d.d. 27 januari 2015

*ZE9D31A5A7D* Raadsvergadering d.d. 27 januari 2015 *ZE9D31A5A7D* Raadsvergadering d.d. 27 januari 2015 Agendanr. 9. Aan de Raad No.ZA.13-25984/DV.14-417, afdeling Ruimte. Sellingen, 15 januari 2015 Onderwerp: Herinrichting schoolomgeving OBS De Plaggenborg

Nadere informatie

Verkeerskundig onderzoek Ruimtelijke ontwikkeling De Del

Verkeerskundig onderzoek Ruimtelijke ontwikkeling De Del Verkeerskundig onderzoek Ruimtelijke ontwikkeling De Del Rapportage maart-2014 / DO okt 2014 28 oktober 2014 versie 4 1 Verkeerskundig onderzoek Ruimtelijke ontwikkeling De Del opdrachtgever Gemeente Rozendaal

Nadere informatie

Gemeente Venlo. Uitvoeringsplan Openbare Verlichting 2012-2021

Gemeente Venlo. Uitvoeringsplan Openbare Verlichting 2012-2021 Gemeente Venlo Uitvoeringsplan Openbare Verlichting 2012-2021 Definitief 07112011 Documentnummer: ADV07112011 Inhoudsopgave Voorwoord 4 Samenvatting 5 1 Huidig beleid & huidige situatie 8 1.1 Huidig Beleid

Nadere informatie