TUDELTA.05. >05 >07 >08 >12 > 19 English Taaleisen. ipod Lectures. Rocketeers DELTA

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TUDELTA.05. >05 >07 >08 >12 > 19 English Taaleisen. ipod Lectures. Rocketeers DELTA. 05 04-02-2010"

Transcriptie

1 weekblad van de technische universiteit Delft 01 >05 >07 >08 >12 > 19 English Taaleisen ipod Lectures Minder verkeersdoden Betere wereld Rocketeers Het aantal Delftse studenten dat via een uitwisselingsprogramma in het buitenland studeert neemt toe. Tegelijkertijd is er door strengere taaleisen dit jaar voor het eerst een afname te zien in het aantal buitenlandse studenten dat via uitwisseling bij de TU studeert. For those who want to tune into something more serious than music, itunes has something new: podcasts of TU Delft lectures. Since last Tuesday, the TU is officially on itunes U. Over tien jaar 250 minder verkeersdoden. Dat is de wens van prof.ir. Fred Wegman, de nieuwe hoogleraar verkeersveiligheid. Om dat te bereiken is een nieuwe aanpak nodig om een vergevingsgezinde omgeving te creëren. Zoals vangrails met een gootje op de provinciale weg en veiligere auto s. Het was spannend welk project zou winnen, zegt William Walhout, lid van het studententeam dat duizend euro won op de einddag van de minor international entrepreneurship & development. Negen teams presenteerden vorige week hun internationale projecten op het gebied van ondernemerschap. Back in September 2001, si enthusiastic aerospace students decided to apply their knowledge of rocket science in practice, by launching the amateur rocket society Dare (Delft Aerospace Rocket Engineering). Dare has grown into a 100+ member society with around twenty launches per year, including that of the record-breaking Stratos rocket, which set the European altitude record. TUDELTA.05 Om hun aankopen vanuit Ikea naar huis te brengen zijn IO-studenten Louis Pierre Geerinck en Onno Sminia niet langer afhankelijk van hun ouders. De vrachtfiets die ze ontwierpen vervoert tot vierhonderd kilogram. Twee fietsplekken en een elektrische hulpmotor zorgen voor de voortstuwing. Woensdag is het prototype gepresenteerd door de Delftse wethouder duurzaamheid Lian Merk. De gemeente heeft de ontwikkeling gesubsidieerd. (Foto: Hans Stakelbeek/FMAX)

2 nieuwsinterview 02 Een vereniging uit het volk TUdelta.05 > Jaargang 42 Delta is het informatie- en opinieblad van de TU Delft, verzorgd door een journalistiek onafhankelijke redactie. > Redactie Frank Nuijens, (hoofdredacteur), Katja Wijnands, Dorine van Gorp, (eindredactie), Saskia Bonger, Tomas van Dijk, Erik Huisman, Connie van Uffelen, Jos Wassink (verslaggeving). > Medewerkers Willemijn Dicke, Robbert Fokkink, Dap Hartmann, Auke Herrema, Richard van 't Hof, Christian Jongeneel, Ivo Knubben, David McMullin, Anna Noyons, Edgar van Os, Miranda Pieron, Daan Schuurbiers, Jimmy Tigges, Stephan Timmers, Ellen Touw, Robert Visscher, Martine Zeijlstra. > Foto s Sam Rentmeester/ Hans Stakelbeek > Vormgeving Kummer & Herrman, Utrecht > Lay-Out Liesbeth van Dam > Mededelingen Martin Kers > Redactieraad Ir. S. Rozendaal (voorzitter), prof.dr Jeroen van den Hoven, prof.dr.ir. F.W. Jansen, J. Op Den Kelder, mr. J.J. M.Kok, R.H.G. Meijer, T. Niks, prof.dr.b.j. Thijsse, ir. M. Persson, dr.ir. C. Vermeeren De wijk Wippolder Zuid, naaste buur van de TU, heeft sinds vorige maand een bewonersorganisatie. De oprichters wonen hun leven lang al in Wippolder Zuid. Voorzitter Theo Laros is een van hen. ERIK HUISMAN Ineens was daar Bewonersorganisatie Wippolder Zuid. Waarom nu? Omdat er veel problemen in de wijk heersen en komen in de toekomst. En omdat een formele gesprekspartner, een organisatie, er niet was. Daarom is er sinds 22 januari een vereniging. Uit het volk. Ik woon hier al mijn hele leven. Over welk gebied hebben we het? Wippolder Zuid is de Professorenbuurt. Grenzend aan de TU. Zeg maar alles binnen de Schoemakerstraat, Nassaulaan, Jan de Oudeweg en het Delftechpark achter de Professor Evertslaan. Wie of wat vormt de bedreiging? Dat er in de toekomst betaald parkeren komt: de TU wil dat invoeren. We hebben hier nooit een parkeerprobleem, dus ze gaan mensen Theo Laros: We hebben hier nooit een parkeerprobleem, dus ze gaan mensen op kosten jagen. (Foto: Hans Stakelbeek/FMAX) op kosten jagen. Daar komt bij: er verdwijnen parkeerplaatsen. Ze gaan de riolering vervangen en het straatmeubilair herindelen. Over twee jaar zijn we dan ongeveer honderd plaatsen kwijt. Dan wordt het wel een probleem, want er gaan oude mensen zonder auto weg en de huizen worden verkocht aan jonge starters die een auto hebben. Wat is een andere zorg? We hebben jongeren waar mensen last van hebben. Wij willen meepraten over een oplossing. Het jongerencentrum is maar zestien uur per week open, dus ze hangen rond en gaan met een autootje rondrijden. En nog iets? De sloop van woningen aan de Ernst Casimirstraat en de Professor Telderslaan. Wij willen dat die huurders weer een acceptabele, goedkope, sociale huurwoning krijgen. Hoe gaan jullie het aanpakken? Contact zoeken met bewoners. Een avond organiseren in het buurthuis, over alles: parkeren, jongeren, riool, herinrichting straatmeubilair. Proberen contact te leggen met woningcorporaties, wijkagent, gemeente, iedereen die met Wippolder Zuid te maken heeft. We hebben al een goed gesprek gehad met de opbouwwerker. Zeker al overleg met de TU gehad over het parkeren? Nee. We moeten alles uit de pers halen. En met de gemeente? Ja. Met de opbouwwerker dus. En volgende week overleggen we met de wijkcoördinator. Maar echt contact leggen met het gemeentebestuur doen we na de verkiezingen in maart. Dat beginnen ze met een schone lei. Nu met de wethouder afspraken maken heeft weinig zin. Jullie trekken op met andere bewonersorganisaties? We zoeken contact met TU Noord. Dat ziet er nu al goed uit, want op hun website staat een felicitatie aan ons vanwege de oprichting van de vereniging. Samen willen we zo veel mogelijk parkeerplekken behouden. En samen gaan we in gesprek met Breed Welzijn Delft, de beheerder van het buurthuis, het jongerencentrum en zo. Wat willen jullie over een jaar hebben bereikt? Over een jaar gebeurt er niets meer in de buurt zonder dat wij het weten. Maar eerst willen we een stabiel verenigingsbestuur op poten zetten. We gaan de mensen verenigen die nu nog alleen opkomen voor hun straat en argumenten formuleren voor onze doelen. Als stabiel bestuur kunnen we dan een goede gesprekspartner voor de gemeente zijn. > Redactie-adressen Universiteitsbibliotheek Kamer Prometheusplein ZC Delft Postbus AC Delft Tel van der duin > ISSN > Druk Wegener Nieuwsdruk Twente, Enschede Zorgen > Oplage > Advertenties H&J uitgevers Postbus AC Capelle aan den IJssel Tel Fa > Abonnement Een abonnement kost 37,50 en kan elk moment ingaan. > HOP Delta werkt samen met het Hoger Onderwijs Persbureau Hein Cuppen, Bas Belleman, Thijs den Otter Tel Fa > Copyright Delta Auteursrecht voorbehouden. Het is verboden zonder schriftelijke toestemming van de hoofdredacteur artikelen, schema s of illustraties geheel of gedeeltelijk over te nemen en/of openbaar te maken, in enigerlei vorm of wijze. Ik ben een man van de toekomst. Maar deze zomer word ik veertig en ik betrap mezelf er op dat soms, in onbewaakte ogenblikken, mijn gedachten zich buigen over alles wat is geweest. Men zegt wel dat het leven begint bij veertig, maar vooralsnog heeft dit vooruitzicht op mij hetzelfde effect als dat wat iemand overkomt als hij in doodsangst is: je hele leven trekt in één seconde aan je voorbij. Goed, bij mij duurt deze seconde langer, en het komt op willekeurige momenten voor, maar de contemplatie is er niet minder om. Gelukkig veroorzaakt het terugmijmeren bij mij geen valse nostalgische gevoelens. Vroeger was alles beslist niet beter, al hoeft het daarnaar terugverlangen daarmee niet minder te worden. De huidige crisis leert ons dat de vooruitgang ook niet alles is, en eenvoud en armoede hebben ook hun charmes. In 2001 ging ik bij TBM werken en veel mensen zijn inmiddels de revue gepasseerd. Zoals een voormalige promotor die op een goede dag niet meer kwam opdagen en als straf zijn jaarlijkse bonus gehalveerd zag worden door de toenmalige decaan. Hij werd toch nog hoogleraar ondernemerschap, om niet veel later het gebouw weer te moeten verlaten. Een collega die op een verloren vrijdagmiddag mijn kamer binnenkwam en glunderend vertelde dat hij een artikel had gepubliceerd in een tijdschrift met een impactscore hoger dan drie. Na mijn oprechte felicitaties en de nuttige suggestie om het artikel te verspreiden binnen de sectie, zei hij dat het nog niet helemaal zo ver was. Hij zou naar een conferentie in Palermo gaan alwaar de redacteuren van dat tijdschrift zich ook zouden bevinden. En die zouden hem ongetwijfeld na afloop van zijn presentatie vragen om iets in hun tijdschrift te schrijven. Een vaste aanstelling aan een universiteit in combinatie met een doctorstitel is dus beslist geen garantie voor het voorkomen van pathologisch leugenaarschap. En dan een oudere collega die twee decennia lang processen tegen de TU voerde omdat hij zijn functieomschrijving niet vond passen bij het zelfgecreëerde beeld van zijn status. Uiteindelijk won hij, waarna onze sectie alsnog de pensioenpremies moest ophoesten, hoewel onze toenmalige sectieleider de(zelfde) decaan hartstochtelijk had geadviseerd de goede man niet in de sectie toe te laten. Over doorzettingsvermogen had de oude baas dus niet te klagen. Zelfs een hartaanval voorkwam niet dat hij naast zijn ziekmelding op de TU in staat was om voor zijn eigen bedrijfje bij te klussen. Maar er is ook goed nieuws. Er kwam een astronoom die bijna eigenhandig het ondernemerschapsonderwijs op de TU Delft opzette, mij enige goede smaak voor taal en boeken bijbracht, en met zijn maandelijkse columns in de Delta laat zien dat hij in de top-5 van Nederlandse columnisten staat. En er was een geofysicus die mij leerde cyclisch te denken, niet wegliep tijdens mijn promotieonderzoek, en een werk- en denktempo heeft dat mij doet duizelen en inspireren tegelijkertijd. En, tot slot, was daar een vrouw, ondersteunend op het werk, maar nog liever en mooier daarbuiten. Wat brengen de komende tien jaren? Ik maak me zorgen. Gelukkig schrijft Ma Pam in Het Bijenspook : Een zorgloos mens wordt niet gehinderd door heimwee naar het verleden, noch door angst voor een toekomstige dood. Een zorgeloos mens leeft alleen in het heden. Ik bedoel maar. Patrick van der Duin is toekomstonderzoeker bij de sectie technology, strategy and entrepeneurship van de faculteit Techniek, Bestuur en Management.

3 Nieuws 03 Bionanoscience Het college van bestuur (cvb) wil het zogeheten K-gebouw kopen. Het gaat om een voormalig TNOgebouw op de binnenplaats van de faculteit Technische Natuurwetenschappen (TNW). Het aan te kopen gebouw is bedoeld voor de nieuwe TNW-afdeling bionanoscience. Volgens het cvb is het zeer geschikt omdat er al laboratoriumen cleanrooms aanwezig zijn. Voor de aankoop van het pand wordt 690 duizend euro uitgetrokken. Op tijd Studentenraadslid Robert Sloof en TU ers zonder horloge moeten nog even wachten, maar dan loopt-ie weer. De klok op het gebouw van EWI geeft vanaf eind deze of begin volgende week weer de juiste tijd aan. Dat wil zeggen, een van de twee klokken op EWI. Al maanden staan beide klokken stil. Sloof signaleerde dat in december bij overleg met het college van bestuur voor de zoveelste keer. De afdeling facilitair management en vastgoed (FMVG) meldde dat de klok in de loop van januari gerepareerd zou worden. Als gevolg van het strenge winterweer is dat enigszins vertraagd. Bovendien bleek dat de motor van een van de twee klokken is overleden, aldus een FMVG-medewerker. Er is inmiddels een nieuwe motor besteld, maar onduidelijk is wanneer die wordt geleverd en de TU weer helemaal bij de tijd kan zijn. Model UN Adil Malih neemt van 11 tot 14 februari deel aan de Model United Nations aan de Harvard University in de Verenigde Staten. De Model UN van Harvard is de oudste en meest prestigieuze, aldus de zesdejaars student offshore engineering bij de faculteit 3mE. De 28 studenten tellende Nederlandse delegatie verdedigt volgende week de belangen van Rusland. Als voorbereiding volgde Malih sinds september in Nederland colleges over politiek, economie en diplomatie en trainingen spreken in het openbaar, onderhandelen en lobbyen. Deze week krijgt hij met de Nederlandse delegatie in New York een training en vanaf morgen bereidt hij zich met een student uit Nijmegen inhoudelijk voor op zijn aandeel in de commissie die een akkoord moet sluiten over de aanpak van de economische crisis. Meer studieplekken in Learning Centre Het Learning Centre krijgt meer studieplekken dan aanvankelijk de bedoeling was. Het leercentrum is gekoppeld aan twee andere projecten rond het plein bij de faculteit Industrieel Ontwerpen. ERIK HUISMAN Het college van bestuur stemde onlangs in met de bouw van het Learning Centre (LC) in samenhang met nieuwbouw voor de faculteit Techniek, Bestuur & Management (TBM) en een herinrichting van de faculteit Industrieel Ontwerpen (IO). De drie projecten rond het plein bij IO kosten samen ongeveer 18,9 miljoen euro. Twee jaar geleden werd er voor alleen het LC nog uitgegaan van een investering van 10,8 miljoen euro. Wanneer de drie deelprojecten worden uitgevoerd is nog onbekend. Vanwege de sombere financiële situatie van de TU heeft het college de prioriteiten binnen het meerjaren vastgoed investeringsplan onlangs opnieuw vastgesteld. Wel heeft het college besloten driehonderdduizend euro uit te trekken voor de verdere uitwerking van de drie projecten. Het Learning Centre komt op de plek van een eerder gesloopt gebouw vlak bij de faculteit 3mE. In het LC komen team- en studieplekken voor studenten, eperimenteerruimten voor docenten, projectruimten en onderwijszalen. Het centrum wordt voorzien van de modernste ict- en communicatievoorzieningen. Er komt ook een zogeheten amphizaal met een fleibele wand, waardoor die niet alleen bruikbaar is voor hoorcolleges, maar ook voor groepswerk en digitale toetsen. TBM krijgt nieuwbouw op de parkeerplaats tussen de faculteit en OTB Daarnaast zijn een ontmoetingsruimte met een café en tentoonstellingsruimte voorzien. Enkele zalen in 3mE worden via een loopbrug gekoppeld aan het LC. De bouw van het LC moet een oplossing bieden voor de groeiende vraag naar onderwijsruimten en werkplekken. Dat komt door de gestage toename van het aantal studenten en het groeiende aantal opleidingen en minors. Er is op de TU behoefte aan ongeveer 7500 vierkante meter; het LC dekt daarvan ongeveer 4400 vierkante meter. In het aangepaste plan wordt uitgegaan van ongeveer vierhonderd studieplekken voor studenten. In eerdere plannen waren dat er 200 tot 220, aldus een woordvoerder van de afdeling facilitair management en vastgoed (FMVG). Aan de andere kant van het IO-plein krijgt TBM, dat dringend behoefte heeft aan ruimte, nieuwbouw op de parkeerplaats tussen de faculteit en het gebouw van onderzoeksinstituut OTB en onderwijs en studentenzaken. Het gaat om een entreegebouw waarin volgens FMVG ook 36 studieplekken komen, naast onderwijszalen en projectruimten. De nieuwbouw gaat ongeveer twee miljoen kosten. Behalve nieuwbouw krijgt TBM ruimte op de eerste verdieping van het gebouw van IO die met een loopbrug bereikbaar moet worden. IO zelf wordt voor 2,8 miljoen euro heringericht. In de hal komen op de begane grond studieplekken en epositieruimte ten koste van een deel van de ruimte voor werkplaatsen. Rechts van de ingang komen een reproruimte en een winkel bedoeld voor mensen uit gebouwen rond het IO-plein. Leegstaande ruimten op de eerste en tweede verdieping en de voormalige IObibliotheek krijgen de functie van studioruimte. Science Port Holland opgericht De ontwikkeling van het biotechpark tussen Delft en Rotterdam is afgelopen vrijdag met de oprichting van Science Port Holland dichterbij gekomen. Delft is een van de drie deelnemers in de vennootschap. Andere partners zijn de gemeenten Delft en Rotterdam. Met de oprichting is volgens Marco Waas, namens de TU een van de trekkers van het project, een belangrijke stap gezet. Niettemin zal de zichtbare ontwikkeling van het 160 hectare grote gebied De zichtbare ontwikkeling van het 160 hectare grote gebied zal nog even op zich laten wachten nog even op zich laten wachten. Met de start van de NV is de eerste fase van het anderhalf jaar geleden gestarte initiatief afgesloten. Onder leiding van directeur Willem Trommels heeft een bureau namens de drie partners een strategie geformuleerd. Nu de NV is opgericht zal het bureau zich de komende tijd toeleggen op marketing, positionering en het aantrekken van investeerders, aldus Waas. Dat is in zijn ogen wel toevertrouwd aan Trommels. Hij is zo n vijftien jaar lang verantwoordelijk geweest voor de ontwikkeling van het Airport City-concept van Schiphol. Het is volgens hem niet de bedoeling dat de TU of de andere twee aandeelhouders grote sommen gaan investeren. Science Port Holland bestaat uit de drie deelgebieden: Technopolis, Rotterdam Business & Science Park en Rotterdam Airport. Samen vormen zij het hart van de A13 Kennisboulevard, dat de komende jaren moet uitgroeien tot een kennispark waar innovatieve nationale en internationale bedrijven en instellingen zich vestigen. Voor en met die bedrijven wil de TU in de toekomst onderzoek gaan doen. Science Port Holland moet uitdrukking geven aan de ambities van de TU op het gebied van onder meer biotechnologie, klimaat en duurzaamheid, licht Waas toe. Het sluit daarmee aan op de vier Delft Research Initiatives. Dat zijn energie, infrastructuur, leefomgeving en gezondheid. Volgens Waas loopt het zeker gezien de huidige economische trend nu al goed met het aantal contacten met potentiële klanten voor het science park. (EH) Pink Project Lichtshows, grootbeeldprojecties, lasers en quadrafonisch geluid; alle ingrediënten van een Pink Floyd-concert waren aanwezig in het gerestylde auditorium afgelopen zaterdagavond. De band Pink Project trakteerde medewerkers van de afdeling facilitair management & vastgoed op een replica van de Pink Floyd Shows om de geslaagde renovatie van het auditorium te vieren. (Foto: Hans Stakelbeek/FMAX)

4 Nieuws 04 Vici-subsidie Prof.dr. Nynke Dekker van de afdeling bionanoscience (Kavli Instituut voor Nanowetenschappen) van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) krijgt een Vici-subsidie. De bionanotechnoloog krijgt anderhalf miljoen euro om technieken te ontwikkelen waarmee individuele moleculen binnenin de levende cel kunnen worden bekeken. Hiermee kan men op termijn bijvoorbeeld het kopieermechanisme van dna beter begrijpen, wat onder meer relevant is voor kankeronderzoek. Wetenschapsagenda Alle wetenschapsevenementen samengebracht op één site. Dat is wat het nationaal centrum voor wetenschap en technologie samen met Nemo tot stand heeft gebracht. Vijftig organisaties hebben zich er voor aangemeld en volgens de initiatiefnemers groeit dat met de dag. Het aanbod is groot, maar de zoekmachine behoeft verbetering, want een zoektocht naar activiteiten in Delft levert een lezing in Enschede op van... Dirk van Delft. Geding Duwo spant een kort geding aan tegen de krakers van het voormalige scheikundegebouw aan het De Vries van Heijstplantsoen. Het geding dient donderdag. Volgens teamleider beheer Sander Jongerling wil Duwo er met de uitspraak in de achterzak zeker van zijn dat de krakers op 8 maart uit het rijksmonument zijn. Het geding is volgens Duwo nodig, omdat de krakers een in overleg tot stand gekomen overeenkomst met onder meer afspraken over hun vertrek niet ondertekenden, het contact met hen steeds moeizamer werd en zij ook niet kwamen met een door hen beloofd tegenvoorstel. Aan het De Vries van Heijstplantsoen komen 294 gemeubileerde shortstay woningen voor buitenlandse studenten in een volgens Duwo praktisch, mooi gebouw ontworpen door toparchitecten. Duwo verwacht niet dat de krakers op 8 maart, als de werkzaamheden beginnen, met de sterke arm verwijderd hoeven worden. Innovatie Welke Delftse technologieën hebben de beste zakelijke potentie? Komende vrijdag zullen zes teams hun bevindingen presenteren tijdens de presentatie Turning technology into business. Aan de orde komen onder meer innovatieve bouwmaterialen, voortstuwingstechnologie, trimvlakken voor de luchtvaart en multi-bubble technologie. De jury maakt rond uur de winnaar bekend. Vrijdag 5 februari, uur, Wim Crouwelzaal, Industrieel Ontwerpen bezuinigingen Pas op de plaats met nieuwbouw Je als universiteit alleen naar buiten richten, levert niet genoeg geld op, vindt Dineke Heersma. Ook binnen de universiteit is er nog wel wat ruimte over. Kijk naar uitgaven of het je eigen portemonnee betreft. Connie van Uffelen Dineke Heersma: Projecten die niet dekkend zijn, zijn een sluipmoordenaar voor je begroting. (Foto: Sam Rentmeester/FMAX) Als de universiteit minder geld van de overheid krijgt, moet zij zich naar buiten richten. Op de industrie en op Europa, zo luidt het. Daar heeft Dineke Heersma niets op tegen, maar het levert volgens haar niet voldoende geld op. De industrie wil wel betalen, maar niet te veel. Voor een aio moet je ook begeleiding meerekenen en dan kost hij vier ton in plaats van twee. Daar komt volgens Heersma bij dat een EU-project maar drie jaar duurt en promovendi vier jaar nodig hebben voor hun onderzoek. Je probeert dat vierde jaar uit dat EUproject te halen. Andere projecten zijn niet dekkend. Dat betekent dat je met geld uit eerste geldstroom moet bijschieten. Op den duur is dat een sluipende moordenaar voor je begroting. Heersma meent dat als de TU dekkend wil werken het te duur wordt voor buiten. Terwijl we helemaal niet zo duur zijn, want onze professoren rekenen minder dan een advocaat. Ik zou tegen de minister willen zeggen: we hebben eigenlijk wat etra geld nodig om die projecten goed te kunnen financieren. De universiteitenvereniging VSNU moet er volgens Heersma op staan dat er meer geld komt voor onderwijs. Ons land besteedt heel weinig aan de kenniseconomie. Wij hebben een collegevoorzitter die uit het Haagse komt, ik zou graag zien dat hij de lead neemt. We moeten onafhankelijk blijven om ons onderzoek te blijven doen. Als je een project hebt met een grote leverancier die zegt: de eerste vijf jaar mag je niet publiceren, dan lossen wij alleen een probleem op van de industrie. Heersma wijst ook op octrooien. Vaak is er op het kleinste schroefje een octrooi, waarmee vervolgens niet zo veel wordt gedaan. Ondertussen heeft het octrooi veel geld gekost. Hebben mensen zich wel afgevraagd of er wat uitkomt? We zijn te weinig gefocust op: is er ooit winst te behalen uit dit octrooi? De TU moet niet alleen naar buiten We zijn helemaal niet zo duur, onze professoren rekenen minder dan een advocaat kijken, maar ook naar binnen. Als het niet goed gaat, groeit er een brede etra laag in het management. Moeten we ons daar niet eens op bezinnen? Oppassen dat ook niet onze organisatie een waterhoofd krijgt? Uit haar jasje groeit met management? De wetenschappers zorgen voor financiering. Het afleveren van goede ingenieurs is ons grootste product. Veel bedrijven lijden volgens Heersma aan leiderschap. Mensen komen een paar jaar binnen en zetten beleid neer dat vaak niet strookt met de eerdere koers. Het moet niet zo zijn dat elke bestuurder zijn hoekje even afpiest en wij vervolgens afwachten wat de volgende doet. We zouden wat constanter in ons beleid moeten zijn, waarmee ik overigens niet bedoel te behoudend. Heersma doelt bijvoorbeeld op vastgoed. Je moet investeren, bouwen en vooruitkijken, maar we zijn bezig met vastgoedplannen voor Een vijf- tot tienjarenplan is eigenlijk al veel te lang met de snel veranderende wereld van nu. De TU zou er goed aan doen pas op de plaats te maken met nieuwe gebouwen. De afdelingssecretaris vindt dat de TU nog wel wat ruimte over heeft. Haar eigen faculteit 3mE verhuurt bijvoorbeeld een deel van het pand aan eternen. Multimedia zit daar. Er is nog leegstand. Ik begrijp dat verhuren minder fancy is dan nieuwbouw, maar de tering naar de nering zetten is er ook een. Verder zet Heersma vraagtekens bij de bouw van een learning centre met studieplekken en projectruimtes voorzien van de modernste ict. Veel mensen zijn van mening dat een faculteit zulke faciliteiten moet Met de dreigende bezuinigingen in het achterhoofd gaat Delta te rade bij een aantal TU-medewerkers. In deel 4 afdelingssecretaris Dineke Heersma, werkzaam bij biomechanical engineering van de faculteit Werktuigbouwkunde, Maritieme Techniek en Technische Materiaalwetenschappen (3mE) en voorzitter van de ondernemingsraad. Je moet je twintig keer afvragen of eterne inhuur wel nodig is. bieden. Waarom een apart learning centre? Er gebeurt zo veel digitaal. Ik heb liever dat studenten in faculteiten contact hebben met docenten. Je zou juist met minder ruimte moeten kunnen uitkomen. Huur ook niet te veel etern in, waarschuwt Heersma. Je moet je wel twintig keer afvragen of eterne inhuur nodig is. Of we die epertise niet al in huis hebben. In 2008 is er voor 61 miljoen euro ingehuurd. Dat is daarna teruggeschroefd tot 44 miljoen euro. Hoeveel vaste personeelsleden kun je daar van aanstellen? Als voorbeeld noemt Heersma marketing. Marketing is belangrijk maar als ik zie hoeveel studentassistenten op de staf worden ingehuurd voor simpele zaken die mensen ook zelf kunnen doen, dan erger ik me daar bijzonder aan. Ik probeer te bezuinigen op bijvoorbeeld student-assistenten. Alle kleine posten maken één grote. Als je tegen medewerkers zegt: kijk naar uitgaven of het je eigen portemonnee betreft, denk ik dat het heel veel scheelt. Dat geldt voor alle lagen in onze universiteit. Van hoog tot laag. Om de financiële problemen van de TU Delft het hoofd te bieden, moeten alle faculteiten van het college van bestuur aangeven hoe ze tien procent kunnen bezuinigen op het geld dat zij vanuit de overheid krijgen. De faculteiten moeten deze maand met voorstellen komen over herinrichting van wetenschappelijke afdelingen en bundeling van onderwijs en onderzoek binnen de faculteit en met andere faculteiten. Ook moeten ze aangeven welke onderdelen onvoldoende bijdragen aan de doelen van de faculteit. Het vrijkomende geld wil het college vooralsnog gebruiken voor vernieuwing in onderwijs, onderzoek en infrastructuur. Het college spreekt daarom niet van bezuiniging maar van fleibilisering.

5 Nieuws 05 Tom Tom IO-studenten adviseerden afgelopen woensdag de Tomtom-directie over de ontwikkeling van nieuwe producten en diensten. Ze deden verslag van drie maanden onderzoek en ontwerp in het kader van hun master strategic product design. De studenten hebben gezocht naar nieuwe concepten voor de navigatiegigant en presenteerden die in de vorm van scenario s, storyboards, filmpjes en 3d-prototypes. Een reactie van Tomtom was nog niet beschikbaar. Kamers Buitenlandse studenten kunnen vanaf mei zelf een woning selecteren uit het aanbod van gemeubileerde kamers van Duwo. Wie als eerste betaalt, krijgt de eerste keus. De woningcorporatie werkt aan deze mogelijkheid op haar website. Tot nu toe wees Duwo zelf woningen toe aan internationale studenten, maar dat leidde wel eens tot klachten als studenten hun huur voor verschillende kamers met elkaar vergeleken. Straks weten zij vooraf waar zij terechtkomen voor welke prijs. Topmannen Delftse ingenieurs en Rotterdamse economen besturen Nederland. Dat meldt Intermediair deze week. Het blad deed onderzoek naar de studieachtergrond van alle leden van de raden van bestuur en commissarissen van de 25 belangrijkste Nederlandse beursgenoteerde (AEX) bedrijven. Onder beide groepen is economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam veruit de populairste opleiding. Bijna tien procent van de rvb-leden heeft civiele techniek in Delft gestudeerd. Bij BAM betreft het: Joop van Oosten, Nico de Vries en Rob van Wingerden. Bij Fugro zijn het: Klaas Wester en Arnold Steenbakker. Hun collega Paul van Riel deed technische natuurwetenschappen. Michael Wisbrun studeerde werktuigbouwkunde en belandde bij Air France-KLM. Ook negen verschillende AEX-commissarissen hebben hun eerste studie in Delft voltooid. Bekendste is Jeroen van der Veer (met vier de meeste AEXcommissariaten van Nederland) die werktuigbouwkunde deed. Academische Jaarprijs Teams met aansprekend onderzoek kunnen zich melden voor de vijfde editie van de academische jaarprijs, een jaarlijkse competitie voor het beste plan om wetenschappelijk onderzoek naar een breed publiek te vertalen, met een hoofdprijs van honderdduizend euro te besteden aan uitvoering van het communicatieplan. Teams kunnen zich tot 25 februari melden. Maimaal acht genomineerden doen mee aan de finale in oktober. Studeren in het buitenland trekt Het aantal Delftse studenten dat via een uitwisselingsprogramma in het buitenland studeert, neemt toe. In het collegejaar betrof het nog 111 studenten, in het huidige collegejaar is dat 166. Dat meldt Elco van Noort, hoofd international office. Connie van Uffelen Tegelijkertijd is er door strengere taaleisen dit jaar voor het eerst een Flying toilets Eerst ontkent iedereen, zegt IOstudente Sacha van Ginhoven. Pas als je een tijdje in zo n sloppenwijk zit, en vertelt hoe gênant wij het vinden als iemand direct nadat je hebt zitten poepen op hetzelfde toilet gaat, dan komen zij ook met verhalen over de ongemakken van de ontlasting. En die zijn fors in de sloppenwijk Kibera, in de Keniase hoofstad Nairobi. Zo fors dat mensen zich gedwongen zien om in de beslotenheid van het eigen huis op een plastic zak te poepen en die in een onbewaakt ogenblik over de muur te gooien, zodat de steegjes vol liggen met poep in plastic. Maak je geen illusies, vertelde een Amerikaan die er al langer zat. Everyone uses the flying toilet. Voor het Zweedse bedrijf Peepoople was die hygiënische nachtmerrie aanleiding voor het ontwikkelen van een speciaal poepzakje, de Peepoo bag. Het zakje ontsmet de ontlasting, waardoor de inhoud én het biologisch afbreekbare zakje na verloop van één tot twee jaar als meststof op het land gebruikt kunnen worden. Maar hoe breng je zoiets aan de man? Dat was de masteropdracht aan een team van vijf IO-studenten die samen een integrated design project deden. Vorig jaar brachten ze twee maanden door in Kibera. Ze spraken daar met bewoners om erachter te komen wat hun werkelijke behoeften en problemen zijn. De studenten sliepen met de bewoners in de ommuurde plots waar mensen zich s avonds terugtrekken. Niemand gaat er in het donker over straat. afname te zien in het aantal buitenlandse studenten dat via uitwisseling bij de TU studeert. Dit aantal daalde van zo n 250 naar 200. Volgens Van Noort lopen vooral studenten uit Zuid- en Oost-Europa tegen de strengere eisen van de (Engelse) taaltoets aan. Vraag is of dat slecht is voor je naam. Je wilt ook ecellentie uitstralen. De TU ontvangt al jaren meer uitwisselingsstudenten dan zij uitzwaait. Nu komt dat meer in balans. Mogelijk heeft dit te maken met de informatiekrant Study Abroad die naar alle tweede- en derdejaars bachelorstudenten is gestuurd. Verder vinden studenten het meer dan vroeger belangrijk om tijdens hun studie internationale ervaring op te doen. Werken op academisch niveau betekent steeds vaker werken in een internationale omgeving, zegt Van Noort. Daarom telt die interculturele ervaring tijdens de studie steeds zwaarder mee. Wellicht ook een rol speelt dat buitenlandse studenten sinds dit jaar verplicht zijn een heel semester te komen. Dat moet leegstand in huisvesting voorkomen. Vroeger Een interculturele ervaring tijdens de studie telt steeds zwaarder mee waren studenten vrij om te komen wanneer zij wilden. Ze kwamen bijvoorbeeld in september en bleven drie maanden, waarna een woning van november tot augustus leeg kon staan. V.l.n.r. Julie Louwman, Sacha van Ginhoven, Marieke Korthals en Willem Lysen. (Foto: Hans Stakelbeek/FMAX) We wilden een systeem ontwerpen dat voorziet in distributie van de zakjes tot en met de inzameling, vertelt IO-student Willem Lysen. De studenten bedachten dat de inzameling het beste gedaan kon worden door iemand die ervoor betaald wordt. De wijkbewoners willen graag op een andere manier van hun poepzakjes af en zouden daar ook voor willen betalen. De studenten schatten dat een Peepoo Collector een euro per uur kan verdienen. Volgens hun inschattingen is dat genoeg om iemand te bewegen het vuile werk te doen. Bovendien letten ze er bij het ontwerp van een starterskit op dat een inzamelaar niet met de poep in aanraking komt, en dat hij trots kan zijn op zijn appelgroene stofjas en kruiwagen. Alle attributen in de starterskit, inclusief de verzamelbus en de zak eronder, zijn zo ontworpen dat ze lokaal gemaakt worden. Het is een goed ontwerp geworden, vindt projectleider Camilla Wirseen van Peepoople. Maar het model is slechts een van de mogelijkheden. Misschien brengen de kinderen de zakjes wel. Misschien is werving via een soort Tupperwareparties De TU hanteert daarom strakkere termijnen. Willen uitwisselingsstudenten zinvol bezig zijn dan vinden wij een verblijf van zes maanden niet gek, zegt Van Noort. Wat ook zorgde voor leegstand is het feit dat internationale studenten (niet specifiek uitwisselingsstudenten) niet kwamen opdagen. Om dat tegen te gaan, vraagt de universiteit vanaf september 178 euro aan bemiddelingskosten en 450 euro borg die zij verrekent met de laatste maand huur. voor vrouwen effectief. De input van de studenten is waardevol, vindt ze, maar haar bedrijf moet verder kijken. De introductie staat gepland voor september. Jos Wassink delta online Secretaresses De secretaresses aan de TU zitten in de lift. Alles wijst daarop, zoals de dinsdag gelanceerde intranetsite ZieSO en de daaraan gekoppelde ideeënbus OplosUD. Studentenprotesten In het hele land kwamen maandag studenten in actie tegen bezuinigingen op het onderwijs. Het ging vooral om ludieke bezettingsacties en barricades. De VSSD hing een spandoek aan de Aula van de TU. Vici-beurs Slechts één op de zeven indieners heeft dit jaar de prestigieuze vici-subsidie van NWO in de wacht gesleept. Steeds meer onderzoekers doen een gooi, waardoor de kans op succes kleiner wordt. Publicaties Onderzoekers met een beurs van NWO kunnen vijfduizend euro aanvragen om hun wetenschappelijke artikelen te publiceren in tijdschriften die iedereen gratis kan lezen. Wij gaan het onderzoekers zo gemakkelijk mogelijk maken, zegt voorzitter Jos Engelen van NWO. Echte universiteit De Bredase Via Vinci University, de Johan Cruijff University in Amsterdam en de Arabische De La Haye Global University. Echte universiteiten zijn het niet, maar toch mogen ze zich zo noemen. Straks misschien niet meer. Studentenenquête Ruim zeshonderdduizend studenten in het hoger onderwijs zijn opgeroepen deel te nemen aan de Nationale Studentenenquête (NSE). De enquête is deze week van start gegaan met een uitnodiging per aan de studenten. Medezeggenschap De positie van de medezeggenschap is verbeterd met de Wet op het Hoger onderwijs en Wetenschappelijk onderzoek (WHW). Dat stelt het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO). De WHW is dinsdag 4 februari aan

6 science 06 opinion please Bacteria becoming plastic bags Given the right conditions, some bacteria will basically turn into fat bags, as process technologist Katja Johnson discovered. The polymer that the microbes produce forms a resource for bioplastics. Jos Wassink The world urgently needs better plastics. The bags and packaging we use today are made from a finite source (fossil crude), and what s worse: they have eternal life. In many developing countries shreds of plastic bags are strewn all over the place, and when the wind blows the plastic ends up stuck onto barbed wire. Eventually most plastic ends up at sea, where it joins the Great Pacific Garbage Patch a giant gyre of floating plastic that threatens wildlife: seabirds, turtles and mammals alike. Biodegradable plastics, preferably made from renewable materials, are starting to hit the market. Some are starch-based; cellulose based (cellophane for eample), made from polylactic acid; or made from bacterial fat, called polyhydroyalkanoate (PHA for short). Bacteria naturally produce PHA polymers from fatty acids as their energy stock, just as humans produce subcutaneous fat. There are basically two different ways of making bacteria produce PHA. The first and industrially applied method involves a monoculture of specialised bacteria producing PHA s in a sterilised reactor from a very specific feed. That s how Mirel, a company based in Massachusetts (US), produces its bioplastic from sugar. The other way is being pioneered in the Delft laboratories in the life science & technology building (Applied Sciences), where researcher Katja Johnson uses a mied culture of bacteria, originating from a wastewater treatment plant in Rotterdam, in non-sterilised surroundings to produce plastics. So far, Johnson s alternative process has only been operated in a small bioreactor for over a year. In the lab, she feeds the culture with a miture of nutrients and a carbonsource; however, in practice, the Katja Johnson: It s a major step forward. (Photo: Hans Stakelbeek/FMAX) culture should be fed with waste streams from the food industry or paper industry, or with agricultural waste. The amazing thing, says her cosupervisor, dr. Robbert Kleerbezem, is the yield that Johnson reached with her alternative approach: a mere 90 percent of the biomass produced consists of PHA. The other 10 percent probably only consists of a stretched cell membrane and some squeezed proteins. Kleerebezem: In the past, pure culture fermented better than mied cultures. Pure cultures would reach up to percent, and mied cultures would typically produce percent. Which seemed fair, because the process costs would be lower as well. But it no longer holds true. Johnson: It s a major step forward. We can get the same yield without sterilisation of the bioreactor, without genetic engineering and with waste water as a substrate (feed, ed.). So how did she do it? By applying some good old Darwinian pressure, you could say. An essential step is the feast-famine cycle. After having fed the culture copiously, Johnson suddenly stopped the feed. Only those microbes that had produced ample quantities of PHA could survive on it. Thus, it is evolution on the lab bench. I made the cycle length long for a strong selection on PHA production, Johnson eplains. I made them grow fast, so that they grow big as well. And I raised the temperature to speed the process up. Kleerebeezem looks amused: And there was a luck factor as well. Johnson nods in agreement. At congresses on the production of bioplastics, Johnson is the odd one out. I m the eotic with the mied cultures, she says. Colleagues from industry are interested, but after the congress they tend to forget and go back to what they know. A new STW programme should change that. The research programme called Waste to Resource aims to elaborate the principle of using microbial communities to make products from industrial residues. There is interest from some major industries, and TU Eindhoven will also join to develop suitable applications for the bioplastics produced. Until now, we ve been relatively successful, says Kleerebezem. Now we re working to really get it going. Katja Johnson will defend her thesis PHA production in aerobic mied microbial cultures on Monday, 8 February PhD supervisor: professor Mark van Loosdrecht. Apple s latest iget Discussions about the pros and cons of Apple s latest gadget, the ipad, are raging on the internet. Is this tablet computing device revolutionary, or just a hype? It certainly isn t revolutionary, says ict epert Willem van Valkenburg, of the university ict department. With the iphone, Apple astonished the world. The whole user interface was new. For the first time, for instance, you could control everything using only your fingers; you could zoom in or out just by moving your fingers. With that device Apple also set the trend of buying apps - special programs for iphones. Android phones and Blackberries followed that trend. With the ipad, Apple just continues on the same path. The ipad may not be revolutionary, but that won t hold Van Valkenburg back from buying one. I still think it s quite cool. The mail program is very efficient - a lot better than eisting programs. With the ipad you can really have a paperless office; you can always carry all your documents with you. The device is as thick as a bloc note and a lot lighter than a laptop. Critics say that you can t multitask with the ipad. That s true, but you can stop a program and launch another one very fast. Mobile service communication specialist, dr. Mark de Reuver (Technology, Policy and Management), even thinks Apple has deliberately chosen for a limited functionality to keep the ipad clean, simple and user-friendly. Another thing he notices is the closed character of the content. Apple has developed its own platform for electronic publishing. Is the ipad likely to cause a stir in the publishing industry, similar to what the ipod did with the music business? Inald Lagendijk, a professor at the multimedia and signal processing section (Electrical Engineering, Mathematics and Computer Science), thinks that that is what Apple is after: Technically speaking, the ipad isn t revolutionary there are many comparable devices but it has the Apple design and image. It s surrounded by an aura of success. Publishers have been talking for twenty years about digitalizing their content. Maybe Apple will bring in enough aura and money to change things. There s no industry as conservative as the publishing industry. So it would be quit a feat of Apple. Is Lagendijk going to buy an ipad? I m not that much of an Apple adherer myself, he says. Many people identify themselves with Apple s gadgets. It s almost something religious. I have a pda with some smart features, which works fine for me. Maybe this has something do with my generation, but when I have to work, I prefer to sit behind a desk and have a proper keyboard. (TvD/JW)

7 science 07 halfway Lectures on your ipod For those who want to tune into something more serious than music, itunes has something new: podcasts of TU Delft lectures. Since last Tuesday, the TU is officially on itunes U. Tomas van Dijk Professor Hans van Dijk hasn t got much time for an interview. He s about to give a lecture about water management. A very special lecture: one that is not confined between the walls of an auditorium, but rather is accessible to anyone, anywhere in the world. From now on all his lectures will be accessible on itunes U, a section of Apple s digital media store reserved for educational material from universities. A lecture for a world public? Yes it is indeed, the head of the Sanitary Engineering section (Faculty of Civil Engineering and Geosciences) says, laughing. But in our eperience only incidentally do people from abroad look at them. They re mostly watched by students who are at home while we give the lecture. And students watch them again just before an eam. So eplains the professor, who has been working with open access software for a while now. Although Van Dijk doesn t think the number of his listeners will eplode, he only sees advantages in joining itunes U. Our discipline, water management, is very internationally oriented, he says. Making our lectures more accessible is good (Illustration: Floris Wiegerinck) PR. It may attract students and it can attract attention from water companies who want to collaborate with us. And what s more, it doesn t cost us any more energy. We just do it and then wait and see what will happen. I think it s fun. TU Delft and the Open University are the first universities in the Netherlands to make their lectures freely available via itunes U. The move puts the two universities in league with other internationally renowned institutions, like Stanford, Harvard, Oford, UC Berkeley and MIT, which also publish there. About eighty lectures on water management are now accessible on itunes U. They had been streamed on internet before on Collegerama [the TU platform for online lectures You can now download lectures as podcasts and watch them whenever you want on your ipod or laptop and symposia, ed.], Rob Speekenbrink, of TU Delft s marketing and communication department, eplains. An important difference between Collegerama and itunes U is that the former streams the lectures, so in order to see them you need to be online all the time, whereas with itunes U, you can now download lectures as podcasts and watch them whenever you want on your ipod or laptop. You can also subscribe to a stream, so that itunes will automatically download the lectures. Speekenbrink hopes that teachers throughout the university will embrace itunes U. Many teachers are not convinced that by making their lectures freely accessible their lectures will improve in quality, he says. I think they will become better, because eperts around the world can comment on them. I guess many teachers aren t very familiar with this new phenomenon. And maybe they find it scary. Something that might be a bit scary as well is that once podcasted, a lecture is out in the open. If it is streamed, however, teachers can easily remove it from the internet. And then there is the problem of copyright. Speekenbrink: Teachers often use images in PowerPoint presentations that can t be distributed freely because of copyrights. That can be problematic for podcasts. And last but not least: isn t it a shame that if you want to access a podcast on something other than a computer, the easiest way to do this is by using a device from Apple an iphone or an ipod (or in the near future an ipad)? We don t want to depend on one brand, Speekenbrink replies. We hope that other multimedia portals will be developed so that you can also watch the lectures on the Google Android and other smart phones that are not iphones. Simone Placidi: "I use data from Meteosat for my research." (Photo: Hans Stakelbeek/FMAX) Counting droplets Name: Simone Placidi (28) Nationality: Italian Supervisor: Professor Herman Russchenberg (Faculty of Electrical Engineering, Mathematics and Computer Science) Subject: The influence of cloud droplet number concentration on climate Thesis defence: In about two and a half years There is no straightforward method to measure the amount of droplets in the clouds, apart from taking an airplane and flying through them. Because of the costs, I try to study the density of droplets in the clouds using remote sensing techniques from the ground and satellites. Do you know the images of clouds moving above Europe you see during the weather forecast on television? They are obtained by a European geostationary satellite, Meteosat, which flies 36,000 kilometres above the equator. I use the data from this satellite for my research; it measures the amount of Sun radiation that is reflected back to space by clouds. Until now this kind of research was focused on calculating how big the water droplets are, how much light is blocked by the clouds (cloud optical thickness) and the total quantity of liquid water. Instead, I m using and improving an eisting algorithm to determine also how thick the cloud is and how many liquid water droplets the clouds contain. It s important to understand this correctly, because the amount of droplets determines the cloud life span and how much Sun radiation is blocked and thus does not reach the Earth s surface. The cloud droplet density is also influenced by pollution. Anthropogenic aerosols function as cloud condensation nuclei, leading to higher numbers of small droplets. So, by studying the cloud droplet density and how thick they are, you can also say something about the influence of air pollution on clouds and their feedbacks on climate. I m focusing my work on low level clouds, or liquid water clouds, that float below an altitude of 2-kilometres and contain only liquid water droplets and no ice crystals. A nice cloud eample is the stratocumulus, which is a horizontally homogeneous single layer cloud that does not precipitate. I m confident that the algorithm is quite correct. I applied it to synthetic data generated from a simulator and got nice results. However, I still must validate it by flying through a cloud and measuring the cloud droplet number density with an optical sensor that counts the droplets in the cloud. This validation part will bring my PhD to a close. But it will require good organization: there are only a few aircrafts or helicopters equipped with such sensors. The measuring will take place at Cabauw, where the Cesar observatory for atmospheric remote sensing is located. The satellite scans that area every 15 minutes. The logistics for flying is complicated by the fact that we need to get clearance from the Schiphol air traffic control. Since it s crowed in the air, we need to plan ahead and ask for permission in advance. This will also require good knowledge of the weather conditions in the period when we want to perform the aircrafts measurements. (TvD)

8 interview 08 Wie is Fred Wegman? Door zijn toepasselijke naam leek Fred Wegman van jongs af aan al in de wieg gelegd om zich met verkeer bezig te houden. Toch was hij niet direct bovenmatig geïnteresseerd in verkeersveiligheid. Totdat hij na zijn afstuderen (verkeerskunde, TU Delft) bij de gemeente Amsterdam aan de slag ging. Hij werkte aan een project om de schoolomgeving veiliger te maken voor kinderen en haalde onder meer de parkeerplaatsen voor de school weg. Het gevolg: veel minder ongevallen. Sinds 1999 is hij directeur van Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid. Een van de belangrijkste redenen om hoogleraar te worden, was het contact met studenten, zegt Wegman die al tien jaar als gastdocent in Delft werkt en vorige week zijn intreerede hield. Zij zeggen vaak ja, maar, en daardoor denk ik beter na en formuleer ik scherper. (Foto s: Hans Stakelbeek/FMAX)

9 interview 09 Minder verkeersdoden is realistisch Over tien jaar 250 minder verkeersdoden per jaar. Dat is de wens van prof.ir. Fred Wegman, de nieuwe hoogleraar verkeersveiligheid. Om dat te bereiken is een nieuwe aanpak nodig om een vergevingsgezinde omgeving te creëren. Zoals vangrails met een gootje op de provinciale weg en veiligere auto s. Robert Visscher De oude technieken om het verkeer veiliger te maken, zijn nagenoeg uitgewerkt, stelt u in uw intreerede. Het is tijd voor een nieuwe fase. We hebben onze maatregelen steeds op specifieke problemen gericht. Neem rijden onder invloed. Dat willen we niet en daar hebben we met politietoezicht veel tegen gedaan. Op dit moment is bij minder dan één procent van de totaal afgelegde afstand in het verkeer sprake van rijden onder invloed. Moet je dan nog tegen een agent zeggen: zoek die ene procent? We hebben de limiet bereikt en als we het laatste stukje veiligheid nog willen verbeteren moeten we een andere richting op. Waar bestaat die andere aanpak uit? Denk bijvoorbeeld aan de installatie van een alcoholslot in het geval van rijden onder invloed. Meer algemeen moeten we naar de opvatting dat een ongeluk altijd overal kan gebeuren. Dat is een wezenskenmerk van onveiligheid. We moeten meer nadruk leggen op het zo veilig mogelijk inrichten van de omgeving van de bestuurder. Een ongeluk zit in een klein hoekje, is dat niet de nachtmerrie van een veiligheidsspecialist? Het houdt in dat we verder moeten kijken. Onlangs was er een ongeluk op de A28, veroorzaakt door een automobilist die door de middenberm reed en als een spookrijder tegenliggend verkeer ramde. Die brede middenberm zorgt er normaal gesproken voor dat auto s niet frontaal op elkaar botsen. Toch gebeurde dat in dit geval. Als we dit soort ongelukken ook willen voorkomen, moeten we er van uitgaan dat mensen fouten maken. Ik pleit ervoor dat de omgeving dan vergevingsgezind is. Dat kan door auto s steviger te maken. Auto s worden momenteel ontworpen om een frontale botsing van 70 kilometer per uur te weerstaan, terwijl op de provinciale weg een snelheidslimiet geldt van 80 kilometer per uur. Er kan voor gekozen worden dat een botsing van 80 kilometer per uur veilig afloopt. Zorg voor een stijvere constructie van de kooi en een effectieve kreukelzone, zodat het menselijk lichaam beter beschermd is. Daarbij kunnen we leren van de Formule 1. Coureurs rijden soms driehonderd kilometer per uur. Als ze botsen stappen ze vaak ongedeerd uit. Van die techniek kan men leren voor de productie van gewone wagens. Het is interessant dat Volvo heeft gezegd dat ze aan auto s werken waar je niet meer dodelijk verongelukt mits je een gordel draagt en je aan de snelheidslimiet houdt. Ziet u heil in coöperatief rijden? Absoluut. Dat zorgt ervoor dat we dynamischer met verkeer omgaan. Stel dat er dichte mist is. Automobilisten reageren verschillend als ze de mist in duiken. De een staat op de rem, een ander rijdt met tachtig door. Zo ontstaan ernstige ongevallen. Als auto s snelheidsinformatie aan elkaar doorgeven, wordt de bestuurder beter geïnformeerd en kan hij veilige keuzes maken. Een dergelijk systeem kan de bestuurder ook informeren als er een auto van rechts aankomt op een kruising. Dat had misschien het ongeluk op Tweede Kerstdag in Rotterdam op de Vierhavenstraat kunnen voorkomen. Bij dat auto-ongeluk vielen vier doden. In uw intreerede pleit u ervoor om bomen op provinciale wegen pro-actief af te schermen om te voorkomen dat automobilisten er tegenaan rijden. Hoe wilt u dit doen? Ik kreeg naar aanleiding van die passage al een verontruste met de vraag of ik alle bomen langs de provinciale wegen wil kappen. Dat wil ik zeker niet. In Frankrijk willen ze op de route nationale traditionele vangrails plaatsen. Dat levert volgens mij een gevaarlijke situatie op, want als een auto de vangrail raakt, wordt deze weer de rijstrook opgeslingerd. Dan is de kans groot dat de auto op de andere weghelft terechtkomt. Wij ontwikkelen daarom een vangrail die de auto vasthoudt. De auto rijdt een gootje in en daar kleeft de auto zich vast aan de rail. De mens maakt een fout en wij zorgen ervoor dat de omgeving vergevingsgezind is. Momenteel vallen er in Nederland 750 dodelijke slachtoffers in het verkeer. Dat is al 75 procent minder verkeersdoden dan in de jaren zeventig. Wat zijn uw verwachtingen voor de toekomst? Bij de SWOV (Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid-red.) hebben we een rapport uitgebracht waarin we een doelstelling van vijfhonderd verkeersdoden in 2020 realistisch noemen. Maar daar hangt ook een prijskaartje aan. Want hoe minder slachtoffers er vallen, des te duurder het wordt om nog meer slachtoffers tegen te gaan. Daarmee wordt het een politiek vraagstuk. De kosten van verkeersongelukken worden geschat op 12,3 miljard euro per jaar, dat is 2,6 procent van ons bruto nationaal product. Files kosten jaarlijks tussen 2,6 en 3,6 miljard en de milieukosten schat men op drie tot acht miljard euro. De kosten van verkeersveiligheid zijn in vergelijking dus hoog. Investeren in preventie kost veel minder. Maar uiteindelijk is ook de vraag wie de kosten betaalt. Die vraag is lastig te beantwoorden. Want wie investeert in preventie, strijkt niet de verdiensten op. Als autofabrikanten een veiligere auto maken, berekenen ze de etra kosten door in de prijs. Als het verkeer vandaag zou worden uitgevonden en zou worden getoetst aan de arbowet, zou het prompt verboden worden, schreef verkeerspsycholoog Cees Wildervanck. Waarom citeert u hem instemmend in uw intreerede? We erven een gevaarlijk systeem van onze ouders. Een systeem waar destijds veel minder gebruik van werd gemaakt. We hebben de afgelopen jaren veel verbeterd. Zoals dertig- en zestigkilometerzones. Op een aantal lokale wegen is de middenstreep weggehaald en zijn aan de zijkanten rode vlakken gekomen voor fietsers. Daardoor is duidelijk dat fietsers op de vlakken moeten blijven. De automobilist moet beter opletten. Want voor een tegemoetkomende auto moet hij snelheid minderen en uitwijken. Dat is bewust zo gedaan om mensen beter bij de les te houden. Ze vinden het lastig en krijgen meer verantwoordelijkheid. Maar zo letten ze beter op. Ik ben ook zeer te spreken over controles van de politie. Politiecontroles zijn veel automobilisten juist een doorn in het oog en worden vaak louter gezien als een methode om etra belasting te innen. Dat is onjuist. Het aantal automobilisten dat door rood rijdt, met een slok op achter het stuur zit, geen gordel draagt en te hard rijdt, is afgenomen door controles. Het gedrag verbetert en er vallen minder slachtoffers. Ik krijg ook wel eens een bekeuring omdat ik een paar kilometer te hard reed. Dan baal ik, maar ik haal daarna mijn schouders op omdat ik weet dat het ergens goed voor is. De politiek roept mensen op de auto te verruilen voor de fiets. Is dat verstandig? Die oproep wordt gedaan om files en de milieubelasting te verminderen, maar verkeersveiligheid moet ook meegewogen worden. Aan die oproep zitten risico s. Want op een fiets ben je kwetsbaarder dan in de auto. Om fietsen aantrekkelijker te maken, wordt een aantal opmerkelijke maatregelen genomen. Vaak krijgen fietsers binnen de bebouwde kom voorrang op een rotonde. Daardoor schiet een fietser sneller op. Maar dat maakt het ook gevaarlijker om te fietsen. Vooral omdat fietsers buiten de bebouwde kom geen voorrang hebben op een rotonde. Dat werkt ook nog eens verwarrend. Er zijn geen uniforme regels en daar moet een einde aan komen. Ik denk dat het ook verstandig is om fietspaden af te schermen, en speciale plateaus voor auto s te maken bij kruisingen voor fietsers om de snelheid te verlagen. En bij kruisingen waar dat niet kan een snelheidslimiet van dertig kilometer per uur in te stellen voor auto s. In 2004 daalde het aantal verkeersdoden met maar liefst twintig procent. Wat was daar de oorzaak van? Het klinkt idioot maar dat weten we niet precies. Slechts eenderde hebben we verklaard uit veiliger rijgedrag. Mensen droegen vaker de gordel, hielden zich beter aan de snelheid en gingen minder met drank op achter het stuur zitten. We weten ook dat er minder bromfietsen op de weg waren. Maar voor de rest tasten we in het duister. We kunnen bijvoorbeeld niet nagaan of de infrastructuur veiliger is geworden, omdat we dat niet meten. Ik zie het daarom als mijn taak als hoogleraar om na te gaan in hoeverre infrastructurele maatregelen zoals dertig- en zestigkilometerzones, rotondes en de hoeveelheid fietspaden de veiligheid verbeteren.

10 lifestyle 10 Wetenschapper ziet licht Ufo s en aliens bestaan. Dat beweerde dr.ir. Coen Vermeeren tijdens zijn Studium Generalelezing op 1 februari. De openhartige universitair docent luchtvaarten ruimtevaarttechniek riep overheden op om hun informatie over buitenaardse wezens openbaar te maken. Robert Visscher Sport De zaalhockeysters van DSHC (zwartrood tenue) deden zondag in sporthal Tanthof-West weinig onder voor koploper Noordwijk (1-2) en runner-up Spirit (foto, 2-2), maar haalden toch slechts een punt binnen. (Foto: Hans Stakelbeek /FMAX) Normaal gesproken laten rugbyers zich niet zo snel afschrikken door kou of slechte terreinomstandigheden. Zondag werd echter het enige rugbyveld op het sportcentrum afgekeurd. Dat was jammer, want zowel voor de heren van DSR-C als die van Thor stond er een alles-of-niets-wedstrijd op het programma. In het duel van eerstgenoemden tegen REL uit Etten-Leur zou worden gestreden om de onderste twee posities in de ereklasse en daarmee om de kansen op handhaving op het hoogste landelijke niveau. De wedstrijd van Thor kon wel worden afgewerkt, maar op het veld van tegenstander Sparta. Het thuisduel in Capelle aan de IJssel had als inzet de verdeling van de bovenste twee plekken in de vierde klasse. Het was een lekker pittige wedstrijd, vertelt captain Francis Ndonga wiens ploeg met ten onder ging. Beide teams gingen tot het uiterste, maar ik denk dat de beste heeft gewonnen. Zij maakten gebruik van een paar fouten bij ons waardoor ze konden scoren. De titelkansen zijn met een wedstrijd minder voor de boeg dan Sparta plus twee punten achterstand flink geslonken, weet de aanvoerder. De kloof met nummer drie is echter zo groot dat de tweede plaats verzekerd lijkt en die geeft straks recht op een play-off voor promotie naar de derde klasse. De volleyballers hadden weinig last van het onaangename weer. Vrijdagavond traden de heren van Punch in een warme hal aan tegen het derde van Taurus, overigens niet te verwarren met de Delftse studentenvoetbalclub met diezelfde naam. De gepromoveerde TU-ploeg zit dringend verlegen om wedstrijdpunten, wil zij ook komend seizoen in de derde regiodivisie uitkomen. De eerste helft van de competitie ging het redelijk goed, vertelt Koen Keijsers. Na de kerstvakantie gaat het wat minder, onder meer omdat we drie geblesseerde spelers missen. Twee keer leed zijn team in het nieuwe jaar een kansloze nederlaag, maar tegen Taurus had er volgens de heren-1- speler meer in gezeten. Het ging best goed. We waren wat beter aan elkaar gewend met de nieuwe groep, maar we hebben toch maar één setje gepakt. Keijsers vestigt zijn hoop op de komende wedstrijden tegen Florie/NCV 2. Tegen de hekkensluiter kunnen flink wat punten gepakt worden. De dames van Punch konden op dezelfde avond tegen Netwerk de punten goed gebruiken om lekker veilig in de middenmoot mee te kunnen blijven draaien. Het duel op het sportcentrum kende een spectaculair verloop. Na twee sets (20-25, 23-25) stond de ontmoedigende tussenstand 0-2 op het scorebord. De Delftse studentes hadden blijkbaar wat tijd nodig om hun draai te vinden, maar toen ging het ook goed. Met ruime marges trokken zij de laatste drie sets naar zich toe (25-21, 25-11, 15-8), waardoor toch nog de zege werd binnengehaald. (JT) Een gigantisch hel, spiraal licht verscheen op 9 december 2009 aan de hemel boven Noorwegen. Direct begonnen verhitte discussies over natuurfenomenen én ufo s. Wetenschappers en militairen wisten niet wat ze met het verschijnsel aan moesten. Twee dagen later kwam het verlossende antwoord: het was een mislukte raketproef van Rusland. Onzin, vindt Vermeeren. Maar wat het dan wel was, wist hij ook niet. Er worden al eeuwenlang veel unidentified flying objects (ufo s) waargenomen. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat vijf procent niet verklaard kan worden. Vermeeren: Die vijf procent is voor wetenschappers interessant. Het hoofd van Studium Generale buigt zich sinds kort over ufo s. Dat is blijkbaar een populair onderwerp. Een lezing over ufo s voor luchtvaart- en ruimtevaartstudenten van december 2009 werd bijna tienduizend keer bekeken en Vermeeren ontving bijna honderd s. Sindsdien spitte Vermeeren meer informatie door en kwam tot een voor een wetenschapper opmerkelijke conclusie: ufo s en aliens bestaan. Die visie zorgde voor een van de meest opmerkelijke Studium Generale-lezingen ooit in Delft. Want wie naar een lezing van een wetenschapper over ufo s gaat, verwacht een sceptische wetenschapper die het bestaan ervan ontkracht. In plaats daarvan riep Vermeeren wetenschappers, militairen, media en vooral politici op om hun geheimen over buitenaards leven prijs te stephan Het spectaculaire, heldere licht boven Noorwegen is voer voor een vurig debat. Is het een teken uit de ruimte, een natuurfenomeen of een mislukte raketproef? (Foto: ANP) Wie naar een lezing van een wetenschapper over ufo s gaat, verwacht een scepticus die het bestaan ervan ontkracht geven. Daardoor was er tijdens de lezing geen strijd tussen een wetenschapper en de believers in de zaal, maar ging de lezing er meer over hoe een wetenschapper een believer werd. Vermeeren leek vooral overtuigd door getuigenissen van een aantal vooraanstaande astronauten over hun ervaringen met ufo s en aliens. Neem de Amerikaanse astronaut Buzz Aldrin de tweede man op de maan. In 2005 vertelde hij over de waarneming van een ufo, een verklaring die hij overigens later weer introk. De lijst met gerespecteerde wetenschappers die wat gezien hebben is lang. Ook de legendarische raketspecialist Wernher von Braun en astronaut Edgar Mitchell van Apollo 14 klapten uit de school. De meest fascinerende getuigenis is van Paul Hellyer, voormalig Canadees minister van Defensie. Hij verklaarde dat Amerika bewust niet vertelt dat er contact met aliens is. Buitengewoon schokkend, zei Vermeeren. Ook benadrukt Hellyer dat veel van onze technologie buitenaards is. Als buitenaardse technologie worden onder meer glasvezel en vrije energie genoemd. De zaal was verdeeld tijdens de lezing. Sommigen knikten hevig als Vermeeren benadrukte dat er buitenaards leven is. Een keer werd zelfs amen gezegd. Maar er waren ook hoofdschuddende sceptici. Om mensen te overtuigen is bewijs nodig en juist daar ontbreekt het aan. Vermeeren denkt dat het bewijs er is, maar dat het niet in de openbaarheid komt. Dat komt door de cover up van media, politici en industrie. Want met alien-technologie is olie overbodig en het klimaatprobleem zo opgelost. Toch vreemd dat de media berichtgeving tegenwerkt als Vermeeren veel interviews laat zien, die onder meer zijn uitgezonden door CNN. Dat samenzweerderige gedeelte van zijn lezing was verreweg het minst overtuigend. Daarnaast verkondigde Vermeeren dat aliens ons willen helpen. Maar hoe kan men dat überhaupt nagaan? Of Vermeeren de sceptische bezoekers van zijn lezing heeft overtuigd is zeer de vraag. Maar het valt te prijzen dat hij met zijn dappere lezing een ander geluid liet horen in Delft. Tips?

11 lifestyle 11 de melkkoe Mag ik even bijladen? Range aniety is de angst halverwege zonder stroom te zitten met een elektrisch voertuig. Kaalenkammen vroeg zich af of dit nu werkelijk een probleem is en nam de proef op de som met een e-sole, ontworpen door Pininfarina. Rijden tot de accu leeg is en bij het eerste huis aanbellen: Mag ik even bijladen? MICHEL HEESEN Gerbren Andringa: Ik moet het uniform niet aantrekken naar een feestje of er dronken mee door de stad lopen, dan ben ik mijn baan kwijt. (Foto: Hans Stakelbeek/FMAX) Reservist Gerbren Andringa (20, werktuigbouwkunde) zit sinds een half jaar bij de Nationale Reserve, onderdeel van de Koninklijke Landmacht. Na de Tweede Wereldoorlog is in 1948 besloten voor een etra leger, waarbij mensen naast hun baan of studie reserve staan. De gedachte erachter was dat zij in geval van dreiging het land óf een cruciale plek, zoals een energiecentrale, mede beveiligen en beschermen. Tegenwoordig kan een reservist ook voor uitzending naar Afghanistan in aanmerking komen. Je werkt dan een half jaar ter ondersteuning van de militairen op de basis. Daarnaast zijn er ceremoniële taken, denk aan Prinsjesdag, en worden we ingezet bij grote evenementen als de marathon van Rotterdam of de Nijmeegse Vierdaagse. Mijn vader is vroeger een tijdje reservist geweest, waardoor ik er al bekend mee was. Na drie jaar in de supermarkt werken, wilde ik iets doen wat ik leuk vond. Ik heb me toen aangemeld. Voordat ze je aannemen, word je eerst uitgebreid getest. Als je daar doorheen komt, krijg je een auto vol uniformen, kisten, gasmasker en tenten mee naar huis en kun je je voorbereiden op de Algemene Militaire Opleiding. Dat was even afzien, ja. Zeker die week buiten overleven. Het totale trainingsprogramma loopt over vier jaar, waarbij je van alles leert. Visiteren, dat is fouilleren, patrouilleren, een object bewaken en een uitgebreide cursus EHBO. De verplichte uren kun je verder aanvullen, bijvoorbeeld om te leren klimmen in Luemburg of om je wing te halen, een parachutebrevet voor militairen. Veel mensen vinden het grappig als ik vertel dat ik weer een middagje heb liggen schieten. Toch komt er verantwoordelijkheid bij kijken. Zodra ik mijn uniform aantrek, verander ik van burger in militair. Ik moet het uniform ook niet aantrekken naar een feestje of er dronken mee door de stad lopen. Dan ben ik echt mijn baan kwijt. Veel van de oefeningen die we doen, zijn ergens op de heide. Laatst waren we een paar dagen in Marnehuizen, in het noorden van Groningen. Defensie heeft daar een militair oefendorp gebouwd. We moesten de omgeving gaan verkennen, tenten bouwen en een verkeerssluis aanleggen, terwijl een ander peloton de vijand speelt. Vrij realistisch. Nee, er wordt dan niet met echte kogels geschoten, alleen een huls met kruit erin. Gewoon een losse flodder dus. (IK) Bijbaan: Reservist Verdiensten: Niet eact bekend, krijgt naar rang betaald Opvallend: Vader was ook reservist Weet je een aparte bijbaan? Mail naar Tachtig kilometer onder Rotterdam ligt Colijnsplaat: 1563 inwoners en een Solemuseum. Het museum stelt dertig oude eemplaren tentoon van de fiets met hulpmotor, die tot eind jaren tachtig in productie bleef. De nieuwe e-sole is een ontwerp van Pininfarina, de Italiaanse designstudio waar onze Lowie Vermeersch en Doeke de Walle werken. De kern van de e-sole is een uitneembare lithium accu. Het motortrommeltje voorop is gedegradeerd tot handschoenenvakje. De Sole rijdt op de vlakke weg 25 kilometer per uur. Bergop ook. Bergaf ook: het apparaat is elektronisch begrensd. Volgens het boekje haalt een volle accu 25 tot 40 kilometer. Vertrekkend vanuit Rotterdam haalt de accu in het gunstigste geval de Haringvlietbrug. Het weer is weinig behulpzaam: het vriest en het sneeuwt. In de kou en ploeterend door de pekelsmurrie op het fietspad rijdt de e-sole slechts twintig kilometer per uur. Pas in de warme Maastunnel heeft de accu het weer naar zijn zin. De speaker kraakt: Mevrouw, wilt u de motor uitzetten en afstappen? Ik doof de koplamp en rij door. Dat pikt de speaker niet. Mevrouw. Motor uit en afstappen! Ik fiets verder met de trappers terwijl de speaker nog wat onverstaanbaars kraakt. Via een nieuwbouwwijk van Delft Blue(s) Voor de twaalfde keer alweer staat het Bluesfestival voor de deur. Het recept is onveranderd. Sinds de eerste editie is het Delft Bluesfestival uitgegroeid tot een festival van formaat. Ruim 25 duizend bezoekers worden verwacht op het De Koninck Bluesfestival. Het is inmiddels dan ook het grootste indoor bluesfestival van Nederland. Vanwege de recessie hebben veel festivals de neiging om een stapje terug te doen in omvang. Zo niet het Delft Bluesfestival. Met 55 optredens, verdeeld over 28 locaties in Delft, is het een grotere happening dan ooit. Barrelhouse, Keith Dunn Band, Big Blind, Jeroen Sweers Boogie Woogie Band, Fried Bourbon. Dat is slechts een greep uit de top-acts die het festival dit jaar naar Delft brengt. Wellicht niet de meest bekende namen bij het grote publiek, maar de ware blues liefhebber weet ze Van boven naar beneden: Ploeteren door de pekelsmurrie; bijladen in een winkeltje langs de N489; rijden in de Maastunnel. (Foto s: Hans Stakelbeek/FMAX) Barendrecht voert de rit naar de Heinenoordtunnel. Die is zo steil dat de Sole ruim boven de limiet komt. Links en rechts racen wielrenners voorbij. Omhoog trekt de accu het niet meer. Fietsend bereik ik de bewoonde wereld: een Belgisch ogend woonhuis met bruine rolluiken. Een vrouw van voor de oorlog opent de deur. Met de accu in de hand en de adapter paraat stel ik haar de hamvraag: Mag ik even bijladen? De vrouw kijkt wantrouwend. Zodra ze in het apparaat een Sole herkent, klaart haar gezicht op. Grinnikend gaat ze me voor naar een schuurtje: het washok. De accu volladen duurt acht uur. Na twintig time out minuten wachten in de kou, heb ik er genoeg van. Drie kilometer verder is de accu weer leeg. Dankzij een vals plat haal ik een tankshop langs de N489. Zo volgt om de paar kilometer een tussenstop. Het is vijf uur als ik Numansdorp voorbij ben en de Haringvlietbrug zie liggen. De zon is bijna onder, het museum al een uur dicht. Kaalenkammen is een samenwerking tussen fotograaf Hans Stakelbeek en architect Michel Heesen. Kaalenkammen presenteert gevraagd en ongevraagd haar kijk op de stad, het landschap en veranderingen in de samenleving. zeker op waarde te schatten. Er is ook ruimte voor echte Delftse blues; Groover, de Delftse Studenten Jazzvereniging, verzorgt zaterdagavond een bluesnight (vanaf uur, De Klok). Bluesadepten kunnen hun favoriete optredens alvast online uitzoeken in het festivalprogramma. Als de bovengenoemde artiesten je niks zeggen, kun je ook gewoon op de bonnefooi gaan. Op tientallen locaties in Delft, van de Oude Jan tot Speakers, en van Kobus Kuch tot Vlaanderen is op de vrijdag- en zaterdagavond van alles te beleven. Dit weekend kun je in Delft simpelweg niet om de blues heen. (EvO) Delft Blues festival, 5 en 6 februari op diverse locaties. Gratis. Zie

12 reportage 12 Ondernemen voor Het was heel spannend welk project zou winnen, zegt William Walhout, lid van het studententeam dat duizend euro won op de einddag van de minor international entrepreneurship & development. Negen teams presenteerden vorige week hun internationale projecten op het gebied van ondernemerschap. de kans om echte projecten voor echte opdrachtgevers met echte resultaten te doen, waar ook echt iets mee gebeurt. Daarnaast gaat het om actuele onderwerpen. Na een half uurtje nemen de vijfenveertig gespannen studenten weer plaats in de zaal en wachten hoopvol op de uitslag van de jury. De jury heeft gelet op veel aspecten. Hoe is technologie gebruikt? Hoe innovatief is het plan? Zit het ondernemersplan goed in elkaar? Hoe De windmolen ontzout zeewater door een proces van omgekeerde osmose MIRANDA PIERON Na de laatste presentatie worden de studenten de zaal uit gestuurd. De jury, bestaande uit drie ondernemers en een docent, krijgt een half uur de tijd om te besluiten aan welk project ze de cheque van duizend euro wil schenken. Met een drankje evalueren de studenten alle presentaties en speculeren over welk project zal winnen. De minor international entrepreneurship & development is vorig jaar voor het eerst van start gegaan en is een initiatief van het Delft Centre for Entrepreneurship (DCE). Het interfacultaire onderwijsprogramma trekt studenten van alle faculteiten. Er is onder studenten veel animo om projecten te doen op het gebied van duurzaam ondernemen en ontwikkelingssamenwerking vanuit technologisch perspectief. Het maimum van vijfenveertig studenten was dan ook al na twee dagen bereikt. Esther Blom van het DCE snapt waarom de minor zo populair is: De studenten krijgen wordt met andere culturen rekening gehouden? Wat is het toekomstperspectief? Het was moeilijk kiezen, zegt juryvoorzitter Han Wijns van Yes!Delft, maar uiteindelijk hebben we een top drie samengesteld van de projecten die volgens ons de meeste potentie hebben. Toekomstvisie op de waterwindmolen. (Illustratie: Floris Wiegerinck) Focus onvision De derde plaats is voor een project met een sterke presentatie en een goed ondernemersplan: Focus onvision, zo maakt juryvoorzitter Wijns vervolgens bekend. Studententeam Students 4 Vision, bestaande uit Rianne Houba, Anne Graas, Dorine Poelhekke en Mark Schipper, hield zich het afgelopen half jaar bezig met dit project. De opdracht was om het distributievraagstuk op te lossen zodat de bril focusspec succesvol kon worden geïntroduceerd in Ghana. Een miljard mensen op de wereld hebben een oogcorrectie nodig, maar kunnen een simpele oplossing als een bril niet betalen of hebben geen toegang tot een specialist of opticien, vertelt Houba. De focusspec kost vijf Ghana Cedi, dat is ongeveer tweeënhalve euro. De sterkte van de brillenglazen is gemakkelijk zelf aan te passen door twee lenzen ten opzichte van elkaar te verschuiven en kan variëren tussen +0,5 en +4,5 en -1 en -5. Het team schreef een businessplan voor stichting Focus onvision om de focusspec, ontworpen aan de TU Delft door Frederik van Asbeck, te verspreiden binnen Ghana. Dit deden ze vanuit Nederland. Ze analyseerden de slechtziendheid in Ghana, legden contacten en wierven fondsen. Komende zomer vertrekken ze zelf naar Ghana om een pilot te starten en scholen te bezoeken om docenten en kinderen bekend te maken met de focusspec. Er is veel animo voor projecten op het gebied van ontwikkelingssamenwerking vanuit technologisch perspectief De cheque van duizend euro ging naar Fresh water from the sea. V.l.n.r.: Tom van de Beek (StrawberryEarth), BehnamTaebi (TBM), Liselotte den Ouden, Floor Govers, Hilke Frankmolle, William Walhout, Job Nijs (Yes!Delft) en Han Wijns (e-directeur IT KPN). (Foto: Esther Blom) Het team eindigde niet alleen als derde, maar sleepte ook een etra prijs in de wacht. Eén van de aanwezigen, Arnold Verschuyl, deed op persoonlijke titel een schenking van duizend euro. Daar zijn we natuurlijk ontzettend blij mee, zegt Houba. We willen een educatieve film maken om de Ghanese bevolking te informeren. Daar kunnen we deze

13 reportage 13 een betere wereld TU-studente Wietske Koers, in Ghana aanwezig voor een ander project, helpt Students 4 Vision met het testen van de focusspec. (Foto: LinhDinh) bijdrage heel goed voor gebruiken. Verschuyl had maar één eis: Laat me over een jaar even weten hoe het met het project gaat. Solarbear De tweede plaats is voor een project waar over tien jaar veel over wordt gesproken, maar vandaag nog niet. Het heeft misschien wel de meeste potentie van alle projecten, maar het concept moet nog bekend worden op de markt. Juryvoorzitter Wijns heeft het over de Solarbear. De Solarbear is een koelkast die werkt op zonne-energie, ontworpen voor ontwikkelingslanden waar elektriciteit schaars is en zon meestal in overvloed beschikbaar. Wereldwijd leven zo n 1,6 miljard mensen zonder toegang tot elektriciteit, laat staan betrouwbare koeling. Dit betekent een vergrote kans op gezondheidsproblemen door het eten van bedorven voedsel, meldt Bharti Girjasing, één van de studenten uit het Solarbear team. Terwijl Solarbear studenten Job Veltman en Ismail Osman in Nederland werkten aan een marketingplan voor de Solarbear, vertrok Girjasing met teamgenoot Sandeep Mahabir naar Suriname. Ze verbleven daar ruim drie maanden om een De sterkte van de brillenglazen is gemakkelijk zelf aan te passen haalbaarheidsonderzoek te doen en uit te vinden op welke manieren de Solarbear op de markt gebracht zou kunnen worden. We werden gebeld door een geïnteresseerde die meteen tien Solarbears wilde kopen. Jammer dat we nog niet zo ver zijn, meldde Girjasing half november op de Solarbear weblog. De koelkast, ontworpen door TUmasterstudenten Leonard Schurg en Jonas Martens, bestaat uit een koelelement in een isolerende bo. Als de bo in de zon staat, warmt hij heel snel op tot ongeveer honderd graden Celcius. Haal je hem uit de zon, dan begint het snelle afkoelingsproces, tot net onder het vriespunt, legt Girjasing uit. Dat het afkoelen zo snel gaat en dat de temperatuur in de bo lager wordt dan de omgevingstemperatuur komt door de koelvloeistof, waarvan het recept nu nog geheim is. De koelkast blijft minimaal twaalf uur koud. Elke dag moet de bo opnieuw in de zon worden gezet om het proces op Het recept van de koelvloeistof is nu nog geheim gang te houden. Het is de bedoeling dat ijs, dat in de koelkast is gevormd, de producten koud houdt terwijl de bo tijdelijk in de zon staat. Het prototype is intussen gemaakt en door tests zal de komende tijd duidelijk worden of het ontwerp naar tevredenheid werkt. Het Solarbear koelelement. (Illustratie: Leonard Schurg en Jonas Martens). Fresh water De eerste plaats en de cheque van duizend euro is voor een project waarvan we denken dat een hele grote impact zal hebben, licht juryvoorzitter Wijns de keus voor het winnende project toe. De waterwindmolen van Fresh water from the sea. Het afgelopen half jaar heeft het vierkoppige team, bestaande uit Hilke Frankemolle, Liselotte den Ouden, Floor Govers en William Walhout, een businessplan geschreven om de waterwindmolen op de markt te brengen in Somaliland. De windmolen, ontworpen door TU-studenten van de faculteit Civiele Techniek en Geowetenschappen, ontzout zeewater door een proces van omgekeerde osmose. Schoon drinkwater kan hiermee goedkoop worden geproduceerd, een stuk goedkoper zelfs dan het water dat nu wordt gebruikt, legt Frankemolle uit. Het studententeam heeft een plan bedacht waardoor ondernemers in ontwikkelingslanden een waterwindmolen aan kunnen schaffen en eploiteren. Zogenaamde directing units stellen sets samen, waar alles in zit wat de ondernemers nodig hebben, zoals een stuk land, educatie en de windmolen. De ondernemer kan de set in vijf jaar afbetalen met het geld dat hij verdient door het drinkwater dat hij met de molen produceert aan consumenten te verkopen, legt Govers uit. De studenten hadden wel gedacht dat ze kans zouden maken op de eerste plaats. Het was heel spannend, vertelt Walhout achteraf. Toen we niet de derde en tweede plaats hadden, hoopten we natuurlijk dat onze naam zou worden genoemd voor de eerste plaats. Komende zomer gaat het team naar Somaliland om een uitgebreid marketingonderzoek te doen en voorbereidingen te treffen voor de eerste onderneming. De duizend euro komt dus goed terecht, voegt Walhout toe. dce.youngzaphod.org

14 service Aankondigingen Algemeen Paddentrek Over circa vier tot zeven weken gaan de padden weer trekken. De Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging afdeling Delfland (KNNV) zoekt minimaal 200 mensen om op verschillende locaties deze dieren over te zetten. De locaties liggen in Delft, Pijnacker, Ypenburg, Leidschenveen en Bleiswijk. Ook ouders met kinderen of verenigingen zijn welkom. Opgeven voor 10 februari. Opgeven bij Geert van Poelgeest , per Kijk ook op Delfland. Vrijwilligerswerk Op zaterdag 6 februari organiseert SIW Internationale Vrijwilligersprojecten een informatiemarkt over het zomeraanbod De informatiemarkt vindt plaats in De Kargadoor, Oudegracht 36 te Utrecht van uur. Toegang is gratis. Congres Spoorzone Op maandag 19 april zal er een congres worden gehouden over de Spoorzone. Diverse sprekers zullen belichten hoe de Spoorzone gebruikt zal kunnen worden. Entree bedraagt 10 euro per persoon. Aanmelden kan via delft_bouwt_aan_je_toekomst. Bij het kaartje zijn lidmaatschap van het WeSD en twee consumpties inbegrepen. Eettafels Studium Generale Maandag 8 februari, uur Betinne Vriesekoop spreekt over het Dagelijk leven in China. Zij doet verslag over haar ervaringen hoe het is om in China te wonen en te werken. Het Prinsenhof, ingang Oude Delft 183, Delft - toegang gratis. Dinsdag 9 februari, uur Lezing Pseudoherinneringen: ons geheugen bedriegt ons door Marko Jelicic. Ons geheugen wordt weleens vergeleken met een dvd-recorder. Gebeurtenissen zouden worden opgeslagen in het brein en later weer als eacte kopieën van deze voorvallen voorbij trekken. Maar is dat wel zo? Het Meisjeshuis, Oude Delft 112, Delft - toegang gratis. Woensdag 10 februari, uur - Lezing Jules Verne: Visionair voorspeller of Victoriaans verteller? In deze lezing wordt het werk van Jules Verne in het juiste perspectief geplaatst, waarbij wordt ingegaan op zijn doelstellingen, zijn interesses en zijn werkwijze. DOK, Vesteplein 100, Delft - toegang gratis. Student and Career Support Informatie Bij Student and Career Support kun je terecht voor een bezoek aan een studentendecaan, een studentenpsycholoog, het Career Centre met studiekeuzeadviseurs en loopbaanadviseurs, en het Informatiecentrum. Voor de studentenpsychologen geldt dat het eerste contact loopt via het Open Spreekuur op dinsdag- of donderdagochtend van uur. De studentendecanen en de loopbaanadviseurs houden een inloopspreekuur op dinsdag van uur en de studiekeuzeadviseur op donderdag van uur. Het Informatiecentrum (begane grond) is geopend van uur. Er is documentatie beschikbaar over WO- en HBO-opleidingen, arbeidsmarkt, studie- en beroepskeuze, buitenlandse studies, enz. Bij de balie, telefonisch of via de kun je een afspraak maken met een van de medewerkers. Bezoekadres: Jaffalaan 9a (ingang Mekelweg); tel website: Workshops Zie voor het totale aanbod www. smartstudie.tudelft.nl. Sociale Vaardigheden Leer voor jezelf op te komen, meer ontspannen gesprekken te voeren en effectiever met anderen om te gaan in de training Sociale Vaardigheden. Aanmelden en meer informatie op Online huurprijs check Is jouw huurprijs redelijk? Check nl voor meer informatie en om helderheid te krijgen over huren en geschillen tussen huurder en verhuurder. Plateau Plateau is kennis- en managementontwikkelaar. Ze trainen, coachen en leiden kader en topkader in de vastgoedsector op in (maatschappelijk) ondernemerschap, stedelijke vernieuwing en leefbaarheid, (vastgoed) management, organisatieontwikkeling en communicatie. Traineeprogramma: Talent in Huis Datum: september Voor dit programma werft Plateau jonge afgestudeerde mensen die drie maal een half jaar bij een woningcorporatie willen werken en daarnaast een intensief opleidingsprogramma volgen. Meer informatie is te vinden op WorkNtravel WorkNtravel is een jong bureau dat bemiddelt tussen vrijwilligers/stagiair(e)s en bedrijven. WorkNtravel is op zoek naar Nederlandse stagiair(e)s die stage willen lopen in Suriname. Meer informatie via bluefrogtravel.net. International Office Het International Office, Jaffalaan 9a, is op werkdagen geopend van uur. Je kunt ook vragen stellen via of telefonisch ( ) een afspraak maken. Delta Inleveren kopij Bijdragen van faculteiten, diensten en overigen voor de rubriek Aankondigingen in Delta ontvangt de redactie graag per Bijdragen dienen zo beknopt mogelijk te zijn. De redactie behoudt zich het recht voor om in te korten. Aanleveren vóór vrijdag uur. H & J Uitgevers Postbus AC Capelle aan den IJsel T (010) F (010) E 14 Webspace nodig? Gratis Windows Server 2008 web hosting en.nl domeinnaam Ga naar: H&J Uitgevers_270_zw-w :02 Pag Voor advertenties bel met: Neem contact op met Hennie de Ruyter of met Mireille van Ginkel voor nadere informatie Announcements General Lunch lecture On Friday 9 February dr.ir. Paul Breedveld of the Faculty Mechanical, Maritime and Materials Engineering will give the lecture Movable tool tip: bio-inspired instruments for keyhole surgery from h at the Cultural Centrum, Mekelweg 10. Sign up before 8 February via tudelft.nl. International Student Church Students of all denominations are invited to our ecumenical service every Sunday at Raamstraat 78, hrs followed by tea/coffee. The services are led by the chaplains Reverend W. Stroh and Father Avin, and are supported by student leaders. More information on Student and Career Support Information The student psychologists and the central student and careers councilors are located at Jaffalaan 9A. Office hours: Monday-Friday from hrs. You can direct your inquiries or make an appointment at the Front Office or by phone: For an initial appointment with one of the student psychologists you should first come to one of the open office hours: Tuesdays and Thursdays from hrs. The open office hours of the Student and Career counselors are on Tuesdays from o clock. More information on International Office The International Office, Jaffalaan 9a/visitor s entrance at Mekelweg, office opening times Monday to Friday hrs. Appointments and enquiries can be made by or by phone: Alcuin Oude Delft Ma t/m do geopend van uur. Tijdens het hockeyseizoen ook op zondag geopend van uur. Dagelijks daghap maaltijd, op ma., di. en do. ook een lue maaltijd. Alle maaltijden zijn inclusief soep. Daghap 3 euro, lue 4,10 euro. Sociëteit De Bolk Buitenwatersloot 1-3 Onze open eettafel is geopend ma. t/m do. De maaltijd begint om 18.30, waarna er gezamenlijk gegeten zal worden. Vegetariërs en groepen wordt verzocht (voor uur) te bellen. De prijs voor de maaltijd is 4,00 euro, inc. soep en toetje. Koornbeurs Voldersgracht 1 Om mee te eten bij de eettafel van de Koornbeurs moet je je even inschrijven. Dit kan op tot uur op dezelfde dag. We eten elke dag om uur. Deze manier van eten is tijdelijk, maar nog steeds erg gezellig en lekker. Eettafel geopend ma. t/m vr. van uur. Basismaaltijd 3,60 euro, soep 0,30 euro, toetjes v.a. 0,30 euro, fruit v.a. 0,40 euro. Inl. eettafel. Tyche Oude Delft 123 Eettafel geopend van uur. Basis 3,50 euro, lue 4,30 euro, lue 4,80 euro. Dagelijks soep. Vegetarische variant beschikbaar. English menu available: Sint Jansbrug Oude Delft Ma. t/m vr. geopend van uur. Dagschotel (incl. salade) 3,40 euro, fruit 0,25 euro, toe 0,30 euro, lue toe 0,85 euro, bier en fris 1,10 euro. Het menu staat ook op Open from Monday to Friday from hrs. Daily dish (incl. salad) 3,40 euro, fruit 0,25 euro, dessert 0,30 euro, beer and soda 1,10 euro. Find the complete menu at Wolbodo Verwersdijk 102 Donderdag 4 februari Soep: Bruine bonensoep. Basis: Baklava met pasta en gemengde sla. Veg.: Gevulde courgette. Dinsdag 9 februari Soep: Kippen- of groentesoep. Basis: Hamburger met champignonsaus, stamppot peen/ui en gemengde groenten. Veg.: Vegaburger. Woensdag 10 februari Soep: Soep met visballetjes / groentesoep. Basis: Gevulde aubergine met bonen en vlees, asinan en witte rijst. Veg.: Gevulde aubergine. Dessert. Thursday 4 February Soup: Bean soup. Main: Baklava with pasta and a mied salad. Veg.: Stuffed zucchini. Tuesday 9 February Soup: Chicken or vegetable soup. Main: Hamburger with mushroomsauce, mash pot and mied vegetables. Veg.: Vegaburger. Wednesday 10 February Soup: Soup with fishballs/vegetable soup. Main: Stuffed aubergine with beans and meat, asinan and white rice. Veg.: Stuffed eggplant. Dessert. Soup is served at 18.30h. Everyday meat, vegetarian and vegan. Everyone is welcome. A meal costs 4,00 euro. www. wolbodo.nl Studentenactiviteiten Studieverenigingen Gezelschap Practische Studie Op woensdag 10 februari vindt het diesfeest van Practische Studie plaats in Lorre. Voor meer informatie: www. ps.tudelft.nl voor meer informatie. VSV Leonardo da Vinci Op dinsdag 16 februari zal Anousheh Ansari, de eerste vrouwelijke ruimtetoerist en zakenvrouw van het jaar 2000 in de VS, een lezing geven op de faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek. Zie voor meer informatie Op vrijdag 19 maart zal het lustrumfeest Airbase: Blacklight District van VSV Leonardo da Vinci plaatsvinden. Vanaf uur treden onder andere William Shagspeare, Steven Quarre en Lasgo op. Mijnbouwkundige Vereeniging In april 2010 zal de Halflustrumweek plaatsvinden van de Mijnbouwkundige Vereeniging. Het hoofdevenement van de week is een internationaal symposium met als thema How smart technology pushes today s limits. Zie voor meer informatie. Studentenverenigingen DSR Proteus-Eretes Op 27 en 28 februari worden de Van Oord winterwedstrijden verroeid op de Schie bij Delft. Zie voor meer informatie www. winterwedstrijden.nl. Overige SIFE Delft Looking for something new? Students in Free Enterprise Delft offers you the opportunity to combine social entrepreneurship with your academic knowledge. With the support of companies like Unilever, Heineken, HSBC, KPMG, Schiphol and Philips we create projects to help people all around the world. Do you also have a head for business and a heart for the world? We are looking for new participants now! Check www. sifedelft.nl or mail your motivation to Innovatie Challenge De Club van Maarssen nodigt studenten en young professionals uit om met innovaties te komen voor Deltametropool Nederland tijdens het Olympisch jaar Een prijs van euro wordt uitgereikt op het World Congress on Information Technology op mei. Zie innovatiechallenge voor meer informatie. Nacht van de Fooi Dit jaar vindt de Nacht van de Fooi plaats op 5 juni. De Nacht van de Fooi is een dag en nacht waarop horecagelegenheden in heel Nederland hun fooi kunnen afstaan aan door ons geselecteerde goede doelen. Deze doelen zijn uiteenlopend en verspreid over heel de wereld. Voor Delft kun je op dit moment solliciteren om stedelijk bestuur te worden. Voor aanmelding kun je mailen naar Voor meer informatie zie Landelijke Studenten Vakbond De LSVb is op zoek naar enthousiaste studenten die de rechten van studenten willen behartigen. Heb jij zin om je een jaar lang in te zetten voor studenten en veel ervaring op te doen als bestuurder? Solliciteer dan voor 1 maart voor het LSVb bestuur. Voor meer informatie zie www. lsvb.nl/nieuwbestuur.html of stuur een naar

15 Opinie/boeken 15 The Newest Science not so new? The issue of the Delta featured an article by Thomas Homer-Dion De Nieuwste Wetenschap ( The Newest Science [1]). While I found the article well written and thought-provoking, I disagree with its conclusions and would like to present an alternative view. Jan Lipfert In his article Homer-Dion eamines the master science of our times, i.e. the dominant scientific discipline of a historical epoch that has likely produced the most spectacular discoveries and technologies. He argues that while chemistry was the master science of the 18th and 19th and physics that of the 20th century, ecology will be the master science of the 21st. This prediction is based on his observation that the mechanical world view, originally based in Newtonian physics and etended to the social and economic sciences in the second half of the 20th century, is increasingly inadequate to describe an ever more comple world. Systems like fish populations or the financial economy (to use his eamples) show properties that make them difficult to describe with simple causal models of a few variables. Homer-Dion concludes that we need a new scientific paradigm, based on ideas rooted in ecology and comple adaptive systems theory. These new approaches, according to him, are more messy, ehibit causal openness, accept unknown unknowns, and might not even truly qualify as a theory, in a strictly scientific sense. What Homer-Dion fails to see, in my opinion, is that some of the very properties of comple systems that according to him make them unfit for a physics-like description were in fact first discovered and understood in the physical sciences: nonlinear behavior, feedback control, and bi-stability, are all well-known to physicists (and engineers alike) and areas of active research. The theory of comple adaptive systems - that Homer-Dion favors - was developed in no small part by the physicist/computer scientist John Holland and physics Nobel laureate Murray Gell-Mann. Gell-Mann proposed the quark model of subatomic matter and wrote an accessible account of his quest to understand both the simple (particles and symmetries in high energy physics) and the comple (evolution, language, thinking) [2]. Another theoretical physicist and Nobel laureate, Robert Laughlin, is one of the leading advocates of emergence as a key scientific principle [3]. However, my point is not that we (or physics, for that matter) already have all the answers. My point is that we should not stop trying to pursue them! The fact that simple eplanations have failed us in some areas means, in my mind, that we need better models, not that we should give up modeling. It is like in the famous Einstein quote: Make everything as simple as possible, but not simpler. On a side note, I would pose that the current financial crisis (and quite possibly the depletion of cod fisheries in North America) can teach us more about human greed and misaligned incentives than about failures in modeling. I agree with Homer-Dion that we should make our systems more resistant, build in resilience. But to this very end it is crucial to make quantitative models in order to identify which variables make a system most vulnerable. Physics achieved its dominance by developing accurate and predictive theories that, importantly, enabled powerful technologies. At the heart of it is the physical method of mathematical modeling and comparison to quantitative empirical observation and eperiment. I do believe that biology (not just ecology) has the potential to become the master science of the 21st century, but only by embracing the physical method. This method, when applied ethically, has served us well in the past and will continue to do so in the future. Jan Lipfert studied physics and economics in Heidelberg (Germany), Uppsala (Sweden), and Illinois (USA). During his PhD in physics at Stanford University he specialized in theoretical and eperimental biophysics. Currently, he is a post doc and Veni fellow in the new department of bionanoscience at the TU Delft. [1] Thomas Homer-Dion The Newest Science (2009) (www.homerdion.com/download/ the_newest_science.pdf) [2] Murray Gell-Mann The Quark and the Jaguar: Adventures in the Simple and the Comple (1995) [3] Robert B. Laughlin A Different Universe: Reinventing Physics from the Bottom Down (2005) Leren van instortingen Waarom storten bruggen en gebouwen soms in? Frans van Herwijnen geeft in zijn boek Leren van instortingen antwoord op deze vraag en bespreekt welke belangrijke lessen je hieruit kunt trekken. Jaap Wardenier De auteur begint met een discussie over de belangrijkste hulpmiddelen van de constructeur en de belangrijkste oorzaken van calamiteiten zoals ouderdom, natuurlijke oorzaken en constructieve fouten. Hij komt daarbij tot de conclusie dat te laag voorgeschreven belastingen zelden de oorzaak zijn terwijl de voorschriften in omvang en opzet steeds compleer zijn geworden. Als voorbeeld geeft hij de voorschriften voor de windbelasting. Tussen 1972 en nu zijn die gegroeid van tien naar 163 pagina s, terwijl de schaalvergroting in de bouw, instortingen of schades dit niet rechtvaardigen. De grotere compleiteit kan zelfs een tegengesteld effect hebben. Na het instorten van het parkeerdak van hotel Van der Valk in Tiel, het dak van Ikea in Amsterdam en het balkon van Patio Sevilla in Maastricht zijn allerlei commissies ingesteld om te evalueren welke lessen uit de recente instortingen getrokken Woonkamers weg. Londen, 16 mei Na een gaseplosie op de 18e verdieping stortte de complete hoek van de woontoren Ronon Point in. (Foto uit boek.) moesten worden. Hieruit kwam het voorstel voor de aanstelling van een hoofdconstructeur naar voren die verantwoordelijk is voor het gehele bouwtraject. Dit werd echter niet door alle partijen in de bouw ondersteund en kon niet publiekrechtelijk vastgelegd worden. Daardoor is dit voorstel naderhand afgezwakt. De auteur behandelt 26 (bijna) instortingen. Hij begint met de scheefstand van de toren van Pisa en eindigt met het bezwijken van de Werftrap in Utrecht. Dramatisch is natuurlijk de instorting van de Twin Towers in New York doordat er een Boeing 767 in vloog. Dit terwijl de kracht van de botsing kleiner was dan de maimale windbelasting waarop de gebouwen zijn berekend en de gebouwen bovendien berekend waren op een inslag van een Boeing 707 op kruissnelheid. Van Herwijnen staat uitgebreid stil bij de officiële lezingen van de oorzaak van de instorting maar besteedt ook aandacht aan de kritiek hierop en waarnemingen die hier niet mee overeenstemmen. Veel vragen zijn bij deze instorting nog onbeantwoord gebleven. Vandaar dat nog steeds wordt aangedrongen op het instellen van een onafhankelijke internationale commissie van deskundigen vanuit verschillende disciplines. Naast bovengenoemde zeer bekende gevallen komen diverse andere instortingen aan de orde zoals de Tacoma Narrows Bridge (1940), de woontoren Ronan Point (1968), de Millennium bridge in Londen (2000) en de terminal 2E van de luchthaven Charles de Gaulle, Parijs (2004). Bij ieder project wordt de constructie beschreven, de wijze en omstandigheden voor en tijdens de instorting, de oorzaak en de lessen die eruit geleerd kunnen worden. Vaak is het een combinatie van factoren waarbij de menselijke factor een maatgevende rol speelt. Dit boek met veel illustraties is dan ook een must voor iedere architect en constructeur maar is ook bijzonder interessant voor eenieder die geïnteresseerd is in techniek. Prof.dr.ir Jaap Wardenier is emeritushoogleraar gebouwen en civieltechnische constructies van de faculteit Civiele techniek en Geowetenschappen. F. van Herwijnen, 'Leren van instortingen waarom bruggen en gebouwen soms instorten en hoe dat is te voorkomen!' Bouwen met Staal, 37,50.

16 DELTA service Wetenschapsagenda Alle promoties, intree- en afscheidsredes vinden, tenzij anders vermeld, plaats in de Aula van de TU, Mekelweg 5, Delft. Vrijdag 5 februari * A System for the Acquisition and Analysis of Image Sequences to Model Longitudinal Driving Behavior. Promotie van F. Karimi Nejadasl, MSc. Promotoren: prof.dr. M. Menenti en prof.dr.ir. S.P. Hoogendoorn uur. * The Etended Nyboer-Zernike diffraction, theory and its applications. Promotie van ir. S. van Haver. Promotoren: prof. dr.ir. J.J.M. Braat en prof.dr. H.P Urbach uur. * Intreerede van prof.dr. C.P. van Beers, faculteit Techniek, Bestuur en Management uur. Maandag 8 februari * A Knowledge Intensive Approach to Computer Vision Systems. Promotie van drs. N.J.J.P. Ketelaars. Promotoren: prof.dr.ir. L.J. van Vliet en prof. dr.ir. J.L. Top uur. * Design strategy structural concrete in 3D, focusing on transparency in force results and sequential analysis. Promotie van ir. A. de Boer. Promotoren: prof.dr.ir. J. Blaauwendraad en prof.dr.ir. J.C. Walraven uur. * PHA Production in Aerobic Mied Microbial Cultures. Promotie van K. Johnson, DiplomIngenieurin. Promotor: prof. dr.ir. M.C.M. van Loosdrecht uur. Dinsdag 9 februari * Development of an Environmental Impact Assessment and Minimaatjes Decision Support System for Seawater Desalination Plants. Promotie van S. Lattemann, MSc. Promotoren: prof.dr. G. Amy en prof. T. Höpner uur. * Rejection of Emerging Organic Contaminants by Nanofiltration and Reverse Osmosis. Promotie van V.A. Yangali Quintanilla, MSc. Promotor: prof.dr. G. Amy uur. AC-HOP de vakbond voor Universiteitspersoneel. Voor informatie kijk dan op www. AC-HOP.nl. Stichting Delftse Natuurwacht zoekt vrijwilligers voor het begeleiden van activiteiten met kinderen van 8-14 jaar. www. natuurwacht.nl, of Spelregels minimaatjes. Minimaatjes zijn niet toegankelijk voor het bedrijfsleven. Voor commerciële aanbiedingen en advertenties: H&J Uitgevers (adres in colofon). Minimaatjes zijn maimaal 200 tekens lang. Inleveren vóór vrijdag uur via adres tudelft.nl. Gegevens voor deze rubriek kunt u doorgeven via COLLECTANTEN GEVRAAGD! 7 T m 13 februari of bel (020) AmNESTY international Eindelijk echt tijd gevonden Buddy Netwerk zet zich in voor mensen met een ernstige, chronische en/of levensbedreigende ziekte, zoals kanker, MS of Hart-en Vaatziekten. De impact van de ziekte op iemands sociale en emotionele leven is groot, soms te groot. Word nu buddy en vergroot de wereld van een ander en ook die van jezelf. Simpelweg door er eens per week een paar uur voor de ander te zijn. Word ook buddy! of bel

17 service 17 TU DELft voorlichting verschijnt onder verantwoordelijkheid van de directie Marketing & Communicatie

18 Delta in English 18 Delft icon Pay pal Blue moon TU Delft staffers Bob Ursem and Marco Waas are two of the nine people nominated for the title, Delft Icon 2010, Delft municipality has announced. Ursem, the director of TU Delft s Botanical Garden and employee of the faculty of Applied Sciences, was nominated for his 'meritorious efforts in testing fine particle magnets'. Waas, dean of the 3mE faculty and chairman of YesDelft, was especially nominated for his efforts on behalf of YesDelft. The other nominees for the title include: Ehsan Turabaz of Ikea; Rutger de Graaf of Deltasync; Joris Kleinveld of Auilium; Ciar Holstein, a aerospace engineering student at InHolland University; Gerwin Hoogendoorn of Senz Umbrellas; Francine Houben of Mecanoo architects; and Nina Voets of Stichting Ciccionina. The winner will be announced on 1 March TU Delft is processing and paying invoices twice as quickly as in 2006/07, when it took an average of 59 days to process an invoice. At present, the TU processes invoices within thirty days after reception; moreover, invoices are paid on average after 23 days, compared to 47 days previously. The number of invoices being paid within the specified time period is increasing, confirms Fred Rens, a TU Delft financial manager. As part of a cost-saving initiative aimed at reducing the United States fiscal deficit, president Barack Obama has scrapped US plans to return astronauts to the moon. The new plan put forward by president Obama this week kills off the costly constellation program of new rockets and spacecraft initiated under the previous Bush administration. Obama officials said the constellation program was behind schedule, over budget, a waste of resources and less important than other space investments. TopBob goes for gold When the two-man Dutch bobsled team races down Whistler mountain during the Vancouver Winter Olympics, they ll be doing so in a bobsled named TopBob, which features a new aerodynamics package developed and tested at TU Delft. KURIAN KATTUKAREN With only milliseconds separating winners from losers in the Winter Olympics bobsled competition, a bobsled s drag is critical. In short, the lower the bobsled s air resistance, the higher the bobsled team s podium position. Nando Timmer, an assistant professor of aerodynamics at TU Delft s faculty of Aerospace Engineering, is once again involved in helping Dutch Winter Olympians achieve glory. Timmer was a co-developer of the revolutionary Nagano strips, the performance-enhancing, aerodynamic strips of zigzag-shaped material added to Dutch speed-skating racing suits at the 1998 Winter Olympics in Nagano, Japan. This past eperience fuelled Timmer s drive to help lower the aerodynamic drag of TopBob, the Dutch two-man Olympic bobsled. TopBob s aerodynamic development involved some ten days of three one-third scale models testing in TU Delft s low-speed wind tunnel, followed by two days of full-scale testing at German-Dutch A shark that only eats gold, silver or bronze Wind Tunnels (DNW) LST-facility. One of the solutions chosen by Timmer s team was to build the bobsled front bumper as a wing with symmetrical airfoils, which Timmer says takes advantage of the lower air resistance of symmetrical airfoils. Although international bobsled competition rules considerably restrict a bobsled s eternal shape and dimensions, leaving little room for aerodynamic innovation, Timmer is nonetheless satisfied with TopBob s development, which, owing to the aerodynamic shaping, leaves TopBob looking like a hammer-head shark, but a shark that Timmer jokingly says only eats gold, silver or bronze! The TopBob competing in Vancouver is the first bobsled in InnoSportNL s long-term project aimed at producing world-class, all-dutch bobsleds for the 2014 Winter Olympics in Sochi, Russia. The project brings together DSM, the supplier of the light-weight composite materials TopBob is made of; Eurotech, an international metal industry supplier that also supplies the TopBob race mechanics; Modesi, for engineering services and CFD calculations; and the three Dutch TUs: Delft, Eindhoven and Twente. The original project plan was to have the bobsled ready for the 2014 Olympics, but thanks to the fantastic results achieved during development and testing, the project was fast-tracked and a sled built to race at the Vancouver games. TopBob is a watershed project for The hammer-headed TopBob takes off. (Photo: TopBob) the Dutch bobsled team: for the first time they have a sled capable of competing against the sport s traditional giants: Germany, Switzerland, the United States and Canada. Remarkably, the Dutch two-man bobsled team finished in third place at last month s World Cup event in St. Moritz, and that impressive finish has the Dutch bobsled team believing they can win an Olympic medal in Vancouver. Which would be quite a sporting coup for a country without mountains, and one in which TU Delft can rightly be proud. With hordes of Oranje supporters cheering them on, Dutch Olympic skaters will race for glory at the Vancouver Olympics wearing advanced speed-skating suits developed by the KNSB (the Netherlands national skating association). And once again, in keeping with TU Delft s history of developing lowdrag speed-skating suits, TU Delft researchers have contributed to the aerodynamic design of the new KNSB suits. Timmer, and dr. Leo Veldhuis, an associate professor of aerodynamics at the faculty of Aerospace Engineering, have lent their considerable aerodynamic epertise to the development of this new suit, after having helped cause a revolution at the 1998 Nagano Winter Olympics with the development of the then revolutionary, but now ubiquitous, Nagano strips. This new KNSB racing suit replaces the Nike Swift skin suits that the Dutch team had worn for the past eight years. The Dutch skaters were unhappy with the fit of the Nike racing suits, but with Nike failing to promptly respond to the skaters complaints, the KNSB was forced to develop an alternative. The development of the new suit was an all- Dutch team effort: Sportconfe, a Dutch sport clothing manufacturer, tailored the suits; dr. Jos de Koning, of the Vrije Universiteit Amsterdam, supplied the biomechanics knowledge; and Veldhuis and Timmer provided the aerodynamics epertise. The end result is indeed a completely Dutch suit, Veldhuis says, that is sure to at least match the best Nike suits currently available to other nations. Veldhuis does however add that the new Dutch racing suit will only have an incremental effect, compared to the revolutionary effects of the Nagano strips in Nevertheless, in a sport where milliseconds matter, even incremental improvements can mean a lot. pépette

19 Delta in English 19 Innovation Vici grant Bionanoscience Model UN Feedback Which technology developed at TU Delft has the most commercial potential? On Friday, February 5, from hours, si teams will present their technological inventions during the Turning technology into business event. Some of the new inventions being presented include, innovative building materials, propulsion technology and multi-bubble technology. At around hours, the jury will announce the winner at YesDelft. The event will be held in the Wim Crouwelzaal, at the faculty of Industrial Design Engineering. The Netherlands Organization for Scientific Research (NWO) has awarded a Vici grant to professor Nynke Dekker, of the bionanoscience department (Kavli Institute of Nanoscience). Dekker will receive 1.5 million euro for the development of techniques in which individual molecules can be observed inside a living cell. This could potentially lead to researchers gaining a better understanding of DNA s copying mechanism, which could have important applications in cancer research. TU Delft s Eecutive Board is interested in purchasing the so-called K-building, which is a former TNO building situated in the courtyard of the faculty of Applied Sciences (AS) on the Mekelpark/Van der Waalsweg. If purchased this building would become the home of the new AS department, Bionanoscience. The Eecutive Board believes this building is an ideal location for bionanoscience, as the building already contains laboratories and cleanrooms. The asking price for the building is 690,000 euro. Adil Malih will participate in the Model United Nations, held at Harvard University from February Harvard s Model UN is the oldest and most prestigious, says the sith-year student of offshore engineering at 3mE. The 28-member student delegation representing the Netherlands will be required to defend Russia during the fake UN proceedings. Malih began preparing for the event in September, attending lectures in politics, economics and diplomacy, as well following courses in public speaking, negotiation and lobbying. If you d like to comment on anything appearing on the English Page or on a university-related matter, or if you have a question or suggestion for us, send your s to We welcome all feedback from our readers. Letters intended for publication should include your name and be no longer than 350 words. This edition of Delta is also available online at nl, where you can also access the English Page archive. Rocket science the student way Back in September 2001, si enthusiastic aerospace students decided to apply their knowledge of rocket science in practice, by launching the amateur rocket society Dare (Delft Aerospace Rocket Engineering). Now, just eight years later, Dare has grown into a 100+ member society with around twenty launches per year, including that of the record-breaking Stratos rocket, which set the European altitude record. OLGA MOTSYK Dare began with a dream that students could build and fly rockets. As the history goes, a small, cardboard rocket built by students swiveled out of control and crashed far from its intended landing site. It was decided then that if TU Delft aerospace engineers could design aircraft and project satellites, they should definitely be able to design and build rockets that fly and land instead of swivel and crash. A few months later, the Dare committee was officially founded. Dare s first big project was the Delft experimental-1 (DX-1) rocket. Launched in 2002, DX-1 reached an altitude of one kilometer and was successfully recovered. Even though, at this point, the Dare committee had achieved its original goal, the rocketeers, encouraged by their success, decided to proceed to more advanced projects. Steven Engelen, who worked on the DX-1 s design and electronics: Since DX-1 was a complete success, with all systems working well, we wanted to go to the net level. Thus, the Advanced Propulsion group was born, with its goal to design and build a liquid propulsion system. At the same time, each new academic year saw an influ of new Dare members, to whom it was crucial to pass on the basic rocket-building knowledge. The idea was to first create a base of competent people who could then go on to more advanced projects, says Mark Uitendaal, who designed the DX-1 s motor. The perfect way to achieve this was At Dare s evening workshops, student members are hard at work building the net-generation Stratos II rocket. (Photo: Hans Stakelbeek/FMAX) with an SRP, or Small Rocket Project. The SRP requires new members to design and build a rocket around a ready-made motor, which teaches them the basic principles of rocketry. This initiative eventually evolved into the Scrambled Egg competition, in which rockets had to carry a payload a raw egg safely to apogee and back. In SRP s first year, only one rocket was launched, but by spring 2009, there were nine SRP teams participating in the competition. Big dreams In the CanSat competition, high school students build soda cansized satellites that a Dare-built rocket then deploys to an altitude of one kilometer. The idea originally came from Japan, where, in 2005, Engelen was presenting the Dare Deimos liquid propellant project at the International Astronautical Congress. During the congress, he attended a CanSat presentation being given to Japanese teams, and he immediately thought the project seemed like a perfect new endeavor for TU Delft s rocketeers. I spoke with the ESA Education Board representatives, and they agreed it would be a great idea if Europe finally joined the competition - back then only US and Japanese teams competed, Engelen recalls. So the Netherlands became the first country in Europe to do CanSat. Engelen then spoke with associate professor, Chris Verhoeven, about starting up the project with TU Delft s support. Within a In the CanSat competition, high school students build soda can-sized satellites year, the first CanSat prototype was launched. Today, the CanSat competition is hugely successful, with dozens of Dutch high school teams participating each year. The 2010 version of the CanSat launcher, the V6, is capable of deploying si CanSats simultaneously. This year 18 lucky winners (out of 40 participating teams) will get to launch their soda-pop satellites on the V6. Bigboy The Stratos rocket, which in March 2009 set a new European altitude record in amateur rocketry, began with an unrealized rocket motor. The Bigboy motor was designed in 2006 for an earlier Dare project that was subsequently scrapped, says Uitendaal, the Stratos project leader and Bigboy s creator. It was a shame to abandon such a nice motor, so I began fantasizing about what could be done with it: the Bigboy alone could take us up to 5 km, while adding an etra stage would take us to 8 km. But the ultimate goal was to go higher than 10.7 km, the European altitude record at that time. To achieve this goal, however, radical measures were required. A new, lighter and more powerful motor was designed based on the Bigboy, and combined with a monocoque fuselage structure and cluster of four powerful boosters: the Stratos was born. Following the success of the Stratos rocket, Delft s rocketeers have now set their sites on a bigger prize. The new ambitious Stratos II project, due to be launched in 2012, will literally take Dare to the net frontier: with a scientific payload, the Stratos II is set to go to 50 kilometers, but with a slightly modified design, the rocket could easily reach space at an altitude of 100+ kilometers. This project however requires revolutionary design and new Dare technology, and currently there are five rocket projects within Dare focused on developing Stratos II - one small step at a time. The students behind Stratos II are etremely motivated but they cannot do it alone: A project of this proportion needs the university s involvement, Uitendaal says, because the amount of time it consumes is mindboggling; it should be segmented and incorporated into the curriculum in various projects and minors, so that students actually have time to work on it. Otherwise the project runs the risk of losing momentum and running off-course. dare.lr.tudelft.nl projectstratos.nl

20 achterkant de fiets van as in olde times Singing for Leo The Delft butcher shop, Leo van Vliet, on the Oude Kerkstraat, is a wellknown establishment in Delft city centre, especially for students. Or in any case for the students residing at Brabantse Turfmarkt 21, the nicest huysch (house) in Delft and a Virgilian stronghold, where twelve students live. For the past year, this student house has a new tradition, eplains Roy Hopmans, a resident. One time all the housemates took the youngest guy in the house with us to Leo the butcher s shop, where we then had him announce that he was the youngest guy in our house and he must sing a song for Leo. The shop was full of customers. Leo just stood there grinning: o what fun, he said. The joke grew into a tradition. Each time all the housemates go together. And there s also a little performance made of it, which is very funny. We always go to Leo s at midday, because that s when his shop is full of people buying sandwiches. The victim who must sing can choose the song himself. One of the most popular is the two-line song, Leolicious, whose refrain is Leo Leolicious, Leo Leolicious, rhyming with delicious. They can also take props along to make a real performance of it, like, for eample, a toy ylophone, which the guy can play while he sings. One time we also did the polonaise dance. Sometimes the guy is really nervous, like our last two performers, who d even rehearsed their little dance routine. Roy and his housemates hope this tradition will last: So that when we come back in ten years time, the tradition will still be going strong. Perhaps it ll even evolve to include magic acts or other theatricalities. (JT/DM) Louise Vlot: Alles doet het, behalve het licht en de versnellingen. (Foto: Richard van t Hof) Delftse vrouw merel segers Naam: Louise Vlot (19, TN) Merk: Batavus Gekocht voor: 600 Opvallend: Ziet eruit als nieuw Op haar dertiende kreeg Louise Vlot haar huidige fiets van haar ouders. Om mee naar school te gaan, zo n twaalf kilometer ver. De fiets ziet er nog als nieuw uit. Tijdens de vele jaren dat Vlot de fiets gebruikte om van haar woonplaats Hardinveld naar school in Gorinchem te fietsen, heeft het rijwiel weinig te lijden gehad. Nu gebruikt ze de fiets in Delft. Delft blijkt echter een zwaardere omgeving om te overleven. Mijn voorwiel werd al vrij snel gestolen, legt Vlot uit. Daar heb ik wel van geleerd, ik zet hem nu dubbel op slot. Toch heeft Vlot niet te klagen over haar inmiddels zes jaar oude fiets. Alles doet het, behalve het licht en de versnellingen. En daarmee scoort haar fiets voor Delftse begrippen bovengemiddeld. (EvO) Meat and music for Leolicious. (Photo: Hans Stakelbeek/FMAX) Een Delftse vrouw is een meisje dat te lang is blootgesteld aan de Delftse man. Ik heb er nooit in geloofd. Ze zou arrogant zijn, veeleisend en onmogelijk om te versieren. Wat een onzin. Ik woon al vijf jaar in Delft en ben toevallig hartstikke lief. Althans, dat dacht ik tot vorige week zaterdag. We gaan naar een typisch Delfts feest. Redelijke muziek, jongens en drankjes. Dansend als een malle vermaak ik me prima. Dan is hij daar ineens, vastberaden jongen nummer één. Hij hangt om me heen waardoor ik al snel genoeg van hem krijg. Ik negeer hem en hij druipt af. Hetzelfde lot ondergaan nummer twee en drie die hun geluk bij mij beproeven. Het punt is, feestjes gaan voor mij om het dansen. Jongens ontmoeten prima: spreek me aan op straat, in de UB of in de trein en ik zal vriendelijk reageren. Maar op feestjes wordt geen kostbare danstijd verspild. Terug op het feest wacht jongen nummer één op mij, maar ik zwaai en verdwijn. De volgende middag krijg ik een berichtje. Hij heeft me digitaal opgespoord en vraagt me mee uit. Mijn antwoord: Nee, liever niet. Hij stuurt een bericht naar mijn vriendinnetje: Ik wilde alleen iets met haar gaan drinken om haar te leren kennen, ze leek me superleuk. De ideale schoonzoon zou je zeggen. In een perfecte wereld zou ik zwichten voor deze lieve jongen. Ik zou een geweldige date met hem hebben, razend verliefd worden en voor eeuwig en altijd gelukkig zijn met elkaar en onze acht kinderen. Maar de realiteit is dat ik hem behalve opdringerig ook woest onaantrekkelijk vind. En nog belangrijker, welke sukkel vindt mij nog steeds leuk als ik hem eerst negeer en daarna afwijs. Oh nee, het zal toch niet... Ik ben een Delftse vrouw! Kriep

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Things to do before you re 11 3/4

Things to do before you re 11 3/4 Counting Crows 1 Things to do before you re 11 3/4 Lees de tekst en beantwoord de vragen. - Maak deze zin af: De schrijver van de tekst vindt dat kinderen - Welke dingen heb jij wel eens gedaan? Kruis

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Uw bedrijf. 19 nov - 23 nov. 11 mar - 15 mar. 1 mei - 3 mei. Wat hebben wij u te bieden? Wie zijn wij?

Uw bedrijf. 19 nov - 23 nov. 11 mar - 15 mar. 1 mei - 3 mei. Wat hebben wij u te bieden? Wie zijn wij? Wie zijn wij? Studievereniging i.d is de studievereniging van Industrieel Ontwerpen aan de TU Delft. Met 2700 leden is zij een van de grootste en actiefste studieverenigingen van Delft. Studievereniging

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Workflow en screenshots Status4Sure

Workflow en screenshots Status4Sure Workflow en screenshots Status4Sure Inleiding Het Status4Sure systeem is een ICT oplossing waarmee de transportopdrachten papierloos door het gehele proces gaan. De status kan gevolgd worden door de logistieke

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn IE in de LED-wereld praktijkvoorbeelden, tips & trucs Hub Dohmen twitter: http://twitter.com/hdohmen LinkedIn: http://nl.linkedin.com/in/hubdohmen

Nadere informatie

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is.

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is. - Instructie Deze toets heeft als doel uw taalniveau te bepalen. Om een realistisch beeld te krijgen van uw niveau,vragen we u niet langer dan één uur te besteden aan de toets. De toets bestaat uit twee

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 1.1: On my way Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: train, tram, bus, car, bike, plane, boat, underground, stop,

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

De Technologische Cultuur van Geluidssystemen

De Technologische Cultuur van Geluidssystemen De Technologische Cultuur van Geluidssystemen De Technologische Cultuur van G eluidssystemen Cultuur ontwikkeling technologie Voorbeeld: luidsprekertechnologie & line arrays Technologie cultuur & gedrag

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren )

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) PAST SIMPLE TENSE ( onvoltooid verleden tijd ) Hoe? vervoeging - werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) van bijv,

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum?

Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum? 1 Shopping mall Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum? The Tower - Shopping mall 1 Bookshop Blackwell s Waterstones

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels)

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) De Cambridge English presentatie voor de leerlingen Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) CAMBRIDGE CERTIFICATE Da Vinci 2015-2016 WHO IS IT FOR? -- IT IS FOR YOU! - Do this programme if you are

Nadere informatie

Cisco Cloud. Collaboration. Ronald Zondervan David Betlem September, 2011. Presentation_ID 2010 Cisco Systems, Inc. All rights reserved.

Cisco Cloud. Collaboration. Ronald Zondervan David Betlem September, 2011. Presentation_ID 2010 Cisco Systems, Inc. All rights reserved. Cisco Cloud Collaboration Ronald Zondervan David Betlem September, 2011 1 E Open architectuur Uitgangspunten Gebaseerd op Open Standaarden telefonie, video, desktop integratie, beschikbaarheidsstatus (presence)

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

read beroepen in de toekomst. beroepen van vroeger.

read beroepen in de toekomst. beroepen van vroeger. 1 What do you want to be? Lees de tekst. Kruis daarna één van de zinnen aan. De tekst gaat over beroepen in de toekomst. beroepen van vroeger. grow up job future choose space groot worden baan toekomst

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Fans talking about Martin

Fans talking about Martin Fans about Martin Wat vind jij van Martin Garrix? 1 read Fans talking about Martin Martin Garrix is a world famous DJ from Holland. Yesterday we interviewed two of Martin s fans. This is what they said.

Nadere informatie

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

Danica Jiernes Madrid, 17 years

Danica Jiernes Madrid, 17 years Danica Jiernes Madrid, 17 years City of Malabon University (CMU) Bachelor of Secondary Education Major in Mathematics Mother s Occupation: Housewife (huisvrouw) Welder (lasser) I choose mathematics as

Nadere informatie

Future of Innovation. Ruud Smeulders, BrilliantBrains. Annual General Meeting of the NCCC 24 april 2013

Future of Innovation. Ruud Smeulders, BrilliantBrains. Annual General Meeting of the NCCC 24 april 2013 Future of Innovation Ruud Smeulders, BrilliantBrains Annual General Meeting of the NCCC 24 april 2013 1 the old future 2 But not many flying cars yet 3 only more crowded cities! 4 difficult to predict

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

Tim Akkerman - Head of Mobile

Tim Akkerman - Head of Mobile Tim Akkerman - Head of Mobile Emesa is the largest e-commerce company for searching, comparing and booking travel and leisure packages in the following categories: Holidays - Other accommodations - Hotels

Nadere informatie

Nikhef in het nieuw: (Renoveren terwijl het onderzoek doorgaat) Kick-off bijeenkomst 28 mei 2015, Stan Bentvelsen

Nikhef in het nieuw: (Renoveren terwijl het onderzoek doorgaat) Kick-off bijeenkomst 28 mei 2015, Stan Bentvelsen Nikhef in het nieuw: (Renoveren terwijl het onderzoek doorgaat) Kick-off bijeenkomst 28 mei 2015, Stan Bentvelsen 1 Renovatie N & H 2 Onze gebouwen N & H 3 Onze gebouwen N & H Nikhef Amsterdam Science

Nadere informatie

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander 2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander HOI 2.0 introduction Importance HOI currency Future print = HOI 2.0 HOI 2.0 Print: Décomplexation/more simple Digital: New set-up Core values HOI Accountability

Nadere informatie

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY Innovatie prof.dr.ir. Han Gerrits Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory Inhoud Wat is innovatie? Waarom is innovatie zo moeilijk? Innovatie in Banking Hoe kan een organisatie innovatiever worden?

Nadere informatie

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF

TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF ==> Download: TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF TAAL ACTIEF GROEP 8 SPELLING 2 PDF - Are you searching for Taal Actief Groep 8 Spelling 2 Books? Now, you will be happy

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com LCA, wat kan je er mee Anne Gaasbeek Anne Gaasbeek Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com PRé Consultants PRé is pionier i van LCA sinds 1990; ontwikkelaar van Ecoindicator and ReCiPe

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *2942209982* UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2012 15 minutes

Nadere informatie

Exploitant. CM-Bureau

Exploitant. CM-Bureau Van Exploitant Naar CM-Bureau You do not lead by hitting people over the head that s assault, not leadership MT MediaGroep BV 2014, Berend Jan Veldkamp Dwight D. Eisenhouwer Over MT MediaGroep boeit en

Nadere informatie

Usage guidelines. About Google Book Search

Usage guidelines. About Google Book Search This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world s books discoverable online. It has

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Handleiding The very hungry caterpillar. Eric Carle

Handleiding The very hungry caterpillar. Eric Carle Handleiding The very hungry caterpillar Eric Carle In the light of the moon a little egg lay on a leaf. One Sunday morning the warm sun came up and pop! - out of the egg came a tiny and very hungry caterpillar.

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig?

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig? Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar?

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? 1 Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? About Malala Malala Yousafzai comes from Pakistan. She was born on the 12th of July in 1997. When she was 14 years old she started a blog on the Internet.

Nadere informatie

Shopping. Questions. Worksheet. 1 read Bekijk goed wat er te koop is in de webwinkel van Ed Sheeran. Wat zou jij wel willen hebben?

Shopping. Questions. Worksheet. 1 read Bekijk goed wat er te koop is in de webwinkel van Ed Sheeran. Wat zou jij wel willen hebben? Shopping 1 Bekijk goed wat er te koop is in de webwinkel van Ed Sheeran. Wat zou jij wel willen hebben? I would like to have Ed Sheeran webshop Lego House hoody Jacket Cap Necklace This grey men s hooded

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R.

Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R. Tilburg University Het opschorten van de handel op de Amsterdamse Effectenbeurs Kabir, M.R. Published in: Bedrijfskunde: Tijdschrift voor Modern Management Publication date: 1991 Link to publication Citation

Nadere informatie

TE HUUR P.CZN. HOOFTLAAN 14 EINDHOVEN

TE HUUR P.CZN. HOOFTLAAN 14 EINDHOVEN TE HUUR P.CZN. HOOFTLAAN 14 EINDHOVEN Accelerating success. COLLIERS INTERNATIONAL TE HUUR P.Czn. HOOFTLAAN 14 - EINDHOVEN OPPERVLAKTE GEBOUW Het gebouw is in totaliteit circa 2.600 m² groot. SURFACE BUILDING

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Welke informatie hebben wij nodig? Let op:

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Welke informatie hebben wij nodig? Let op: Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015 LDA Topic Modeling Informa5ekunde als hulpwetenschap 9 maart 2015 LDA Voor de pauze: Wat is LDA? Wat kan je er mee? Hoe werkt het (Gibbs sampling)? Na de pauze Achterliggende concepten à Dirichlet distribu5e

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Gesprekken ICT niveau A2 ROC Ter AA Mevr. L. Filon

Gesprekken ICT niveau A2 ROC Ter AA Mevr. L. Filon Gesprekken ICT niveau A2 ROC Ter AA Mevr. L. Filon 2009 Gesprekken ICT a2 A.1. Computer bestellen in Amerika A.2. JA s Computer World. A.3. Asking for a job interview A.4. Leaving a message A.5. A complaint

Nadere informatie

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Elena Cavagnaro, lector in service studies MLI & SEN 2013 09 06 1 9/6/2013 Agenda Even voorstellen Wereldbeelden Welk beeld hebben we van de wereld

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie