reo -rapportage Tweede kwartaal 2014

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "reo -rapportage Tweede kwartaal 2014"

Transcriptie

1 reo -rapportage Tweede kwartaal 2014 F&C beleggingsfondsen

2 Inhoud Inleiding 3 Terugblik kwartaal 3 Engagement tweede kwartaal 5 Milestone tweede kwartaal 6 7 Aandelen wereldwijd 7 Aandelen Amerika 20 Aandelen Europa 21 Aandelen Opkomende Markten 26 Global Convertibles 27 Global Credits 28 High Yield 33 Multimanager Aandelen Amerika 34 Multimanager Aandelen Europa 37 Multimanager Aandelen Pacific 42 Multimanager Aandelen Opkomende Markten 43 2

3 Inleiding In dit verslag vindt u gedetailleerde informatie over de manier waarop F&C het afgelopen kwartaal (mede) namens u ondernemingen heeft aangesproken en welke resultaten er zijn bereikt. Ook rapporteren wij de uitkomsten van ons engagement (mijlpalen). F&C heeft het afgelopen kwartaal 160 ondernemingen aangesproken en 53 mijlpalen bereikt. Deze mijlpalen zijn doorgaans de uitkomst van engagement over eerdere kwartalen. Terugblik kwartaal Het afgelopen kwartaal stond in het teken van de olie- en gassector en de kledingindustrie. In het kader van ons langlopende project over CO 2-risico s praten we met olie- en gasmaatschappijen en mijnbouwbedrijven en stellen we ze de vraag hoe winstgevend de bedrijfsactiviteiten nog zijn als het overheidsbeleid inzake klimaatverandering in de toekomst strenger wordt. Ook hebben we ons gebogen over de beheersing van en rapportage over sociale en milieurisico s bij in totaal 17 olie- en gasmaatschappijen die net niet tot de top behoren. Deze middelgrote ondernemingen uit de ontwikkelde landen en grote namen uit de opkomende markten lopen vaak achter bij de beste sectorstandaarden. Veel druk wordt er echter niet op ze uitgeoefend, omdat de aandacht altijd naar de grote spelers in de markt uitgaat. Ook de wereldwijde kledingindustrie had onze aandacht. We zijn de situatie in Bangladesh gaan bekijken, waar we de kans kregen om met lokale fabriekseigenaren, activisten, non-gouvernementele organisaties, multi-stakeholders en kledingmerken te spreken over de geboekte voortgang en de nog altijd aanwezige risico s voor de veiligheid van de arbeiders. In Zuid-Korea hebben we ondernemingen direct op de corporate governance aangesproken. Onze aandacht lag daarbij vooral op de kwaliteit van de onafhankelijke bestuurders. Het tweede kwartaal stond verder zoals altijd in het teken van de jaarvergaderingen die er in talloze markten plaatsvonden. F&C ziet stemmen bij volmacht als dé kans om onze visie over belangrijke corporate-governancezaken over te brengen (zoals de effectiviteit van het bestuur, beloningen en de aandeelhoudersrechten). Ook is dit een gelegenheid om te kijken wat een bestuur heeft gedaan met onze eerdere aanbevelingen op het gebied van deugdelijk ondernemingsbestuur. Rana Plaza: een jaar later F&C is in mei 2014 in Bangladesh geweest. Dat bezoek had als doel de situatie in de kledingindustrie te onderzoeken en werd georganiseerd door de Alliance Trust en Morgan Stanley. F&C kreeg in Dhaka de kans direct te spreken met drie lokale eigenaren van kledingfabrieken, met de lokale medewerkers van drie belangrijke internationale merken, met kledingarbeiders en met organisaties die zich inzetten voor de veiligheid en gezondheid van arbeiders in Bangladesh. We hebben hen gevraagd naar het tempo van de hervormingen van de veiligheid en de arbeidsverhoudingen in de kledingindustrie een jaar na het grootste industriële ongeluk van het land. Rana Plaza, een gebouw van acht verdiepingen, stortte in april 2013 volledig in en betekende het einde van de daarin gevestigde kledingateliers en winkels. Meer dan kledingarbeiders kwamen om het leven; tallozen raakten verminkt. Deze ramp van ongekende omvang maakte pijnlijk duidelijk hoe groot en hardnekkig de risico s van de kledingproductie in Bangladesh waren en dat decennia lang sociale audits van de keten niets hadden uitgehaald voor de uiteindelijke bescherming van de arbeiders. Gezien de sterke afhankelijkheid van deze sector is het niet vreemd dat er uit alle hoeken van de economie wordt geroepen dat merken vooral het land niet moeten verlaten. Het bedrijfsleven en de overheid zullen nu de tekortkomingen moeten aanpakken die het label Made in Bangladesh hebben ondergraven. Tekortkomingen die de keerzijde hebben blootgelegd van een ongebreidelde sectorgroei die veel sneller is gegaan dan de daarvoor benodigde infrastructuur. Belangrijkste bevindingen F&C: n Veel internationale kledingmerken hanteren een aangescherpt programma om ervoor te zorgen dat het leveranciersbeleid wordt nageleefd. De onderliggende prikkels voor niet-naleving zijn daarmee alleen nog niet weggenomen. n De lonen van de arbeiders en het recht om zich te organiseren zijn het afgelopen jaar verbeterd. De situatie blijft echter precair. n Brand- en veiligheidscontroles en saneringswerkzaamheden lopen. n Arbeiders en overheid zijn bang dat merken vanwege het aangetaste imago en de toenemende concurrentie uit Myanmar en Afrika het land zullen verlaten. n De explosieve groei van de kledingsector in Bangladesh loopt ver voor op de mate waarin de overheid de sector kan en wil reguleren. De uiteenlopende meningen die we in Bangladesh hebben vergaard, waren in sommige gevallen tegenstrijdig. Toch kregen we de indruk dat de gezondheid en veiligheid van de arbeiders en arbeidsrechten nu een hogere prioriteit hebben en dat er tegenwoordig urgentie achter de genomen maatregelen zit. Een urgentie die vóór Rana Plaza ontbrak. De meeste partijen lijken het erover eens dat gedeelde verantwoordelijkheid de sleutel is voor duurzame hervormingen die iets om het lijf hebben. Niemand kan de problematiek van deze sector 3

4 in Bangladesh alleen oplossen; niet de overheid, niet de internationale merken en niet de arbeidersgroeperingen. Duidelijk is wel dat lokale merkaanwezigheid en een directe relatie met de leverancier belangrijke manieren zijn om de risico s te verminderen. We hebben in Dhaka met drie merken gesproken: Marks & Spencer, H&M en The Gap. Lokale medewerkers onderhouden de relatie met de leveranciers en zorgen ervoor dat de gedragscode in de keten wordt nageleefd. Tot slot zijn er ondanks de nieuwe nadruk op veiligheid en te ondernemen acties geen garanties dat er duurzaam vooruitgang wordt geboekt. Er zijn nog belangrijke hindernissen te nemen. F&C blijft kledingmerken en multi-stakeholderinitiatieven aanspreken op betere veiligheid en bescherming van arbeiders in Bangladesh. Het risico van gestrande activa De discussie over gestrande activa is het afgelopen jaar verder opgelaaid. Het onderwerp staat bovenaan op de agenda in onze gesprekken met veel olie- en gasmaatschappijen, mijnbouwconcerns en nutsbedrijven. Sommige actiegroepen en beleggers roepen dat iedereen gewoon uit bedrijven in fossiele brandstoffen moet stappen; F&C kiest voor een effectieve engagementstrategie over dit onderwerp. We onderzoeken in het bijzonder hoe ondernemingen beter kunnen inspelen op de risico s en kansen van klimaatverandering. F&C participeert sinds 2013 als lead investor in een project van de Amerikaanse milieugroep Ceres. Als onderdeel van dat project hebben we de 45 belangrijkste internationale olie-, gas- en mijnbouwbedrijven gevraagd zichtbaar te maken hoe ze de huidige investeringsplannen stresstesten voor het risico van een toekomstscenario waarin fossiele brandstoffen moeten wijken voor duurzame energie. Een aantal bedrijven, zoals ExxonMobil, Koninklijke Olie/Shell en BP, zijn op ons engagement ingegaan en hebben meer informatie verschaft over hun risicobeheer. Wij vinden echter dat ze nog niet ver genoeg gaan: er wordt onvoldoende rekening gehouden met de mogelijkheid dat het energiestelsel nog sneller verandert en met de gevolgen die dat kan hebben voor de economische afwegingen voor de huidige kapitaalinvesteringen. Tegelijk met dit gezamenlijke initiatief is F&C ook bezig met de benadering van een grotere groep ondernemingen. Veel daarvan zijn kleiner en gespecialiseerder en lopen daardoor een nog groter risico dat hun activa in fossiele brandstoffen stranden en aan waarde inboeten. We hebben bij brancheorganisaties in de oliesector aangedrongen op een gezamenlijke aanpak van dit probleem. Met beide initiatieven zijn we nu in de tweede fase beland. We formuleren nu een specifieker verzoek: we wensen een algemeen aanvaard kader voor de informatieverschaffing over dit onderwerp. Dat zou beleggers helpen om van de verschillende ondernemingen de strategische positionering en de beheersing van het risico van gestrande activa te vergelijken. Tegen het einde van 2014 komen we met een uitgebreide viewpoint met onze engagementactiviteiten op dit punt. Rapportages over mensenrechten: de vorm De Guiding Principles for Business and Human Rights van de Verenigde Naties zijn in drie jaar uitgegroeid tot de gezaghebbende internationale standaard voor de manier waarop het bedrijfsleven de mensenrechten zou moeten respecteren. F&C stimuleert ondernemingen om die principes in te voeren en verslag uit te brengen over de prestaties op het gebied van de mensenrechten. Dat geldt in het bijzonder voor ondernemingen met bedrijfsactiviteiten waarmee een verhoogd mensenrechtenrisico is gemoeid. Er blijven echter nog genoeg vraagtekens: hoe ziet een goede implementatie van de principes eruit? Wat komt er kijken bij een goede rapportage? Voor de oplossing is de laatste tijd een aantal initiatieven van start gegaan waarbij meerdere belanghebbenden betrokken zijn (zoals mensenrechtenorganisaties, ondernemingen, beleggers en wetenschappers). F&C volgt als lid van twee van die initiatieven de ontwikkelingen en neemt deel aan de discussies. In dat eerste initiatief wordt gezocht naar verslaglegging over mensenrechten en een assurance framework die aansluiten bij bestaande kaders voor duurzaamheidsrapportages, zoals het Global Reporting Initiative (GRI). Het tweede initiatief richt zich op de ontwikkeling van een benchmark voor de mensenrechten. Met zo n graadmeter kunnen ondernemingen zien hoe zij presteren ten opzichte van vergelijkbare ondernemingen. Aandeelhouders en andere belanghebbenden kunnen bovendien diezelfde informatie gebruiken om eventuele verbeteringen in de prestaties te beoordelen. F&C ziet deze initiatieven vooral als een kans om bij te dragen aan de vorm die de beheersing van en de rapportage over mensenrechten in de toekomst aanneemt. Dit is vooral van belang gezien de hogere eisen die worden gesteld aan mensenrechtenbeheer en de steeds luidere roep om een krachtige aanpak. Bedrijven kunnen hiermee hun benadering afstemmen op de verwachtingen van beleggers en overige belanghebbenden. 4

5 Engagement tweede kwartaal Aantal aangesproken ondernemingen 160 Aantal behaalde milestones 53 Engagement naar onderwerp Milieustandaarden Bedrijfsethiek Arbeidsomstandigheden Mensenrechten Volksgezondheid Ondernemingsbestuur Beleid op milieu en maatschappij Engagement naar regio VK 11,95% Europa (ex VK) 32,70% Noord-Amerika 16,35% Azië (ex Japan) 6,29% Japan 27,67% Overige 5,03% 5

6 Milestones Tweede kwartaal 2014 Het afgelopen kwartaal hebben we 53 zogenaamde milestones geboekt. Bij F&C spreken we van zo n milestone als het beleid, de prestatie of het gedrag van een onderneming door tussenkomst van F&C verbetert. De rating van de milestones wordt weergegeven met 1, 2 of 3 sterren; drie sterren geeft het grootst mogelijke effect op de aandeel en/of obligatiehouderswaarde weer en één ster een kleine verandering. In alle gevallen wordt gekeken naar de toegevoegde waarde op de lange termijn. Milestones naar onderwerp Milieustandaarden 13,21% Bedrijfsethiek 5,66% Mensenrechten 9,43% Ondernemingsbestuur 66,04% Beleid op milieu en maatschappij 5,66% 6

7 Aandelen Wereldwijd Engagements Land Milieustandaarden H B F G M D K Abbott Laboratories VS D AbbVie Inc VS M Aegon Nederland G Ahold Nederland G Aisin Seiki Japan D Akzo Nobel Nederland G Allianz Duitsland K Amazon.com Inc. VS H B M K America Movil SAB de CV Mexico D American Electric Power Company Inc. VS H Anadarko Petroleum Corporation VS H F K Anglo American VK H G D K Anheuser-Busch Inbev België H B G D K Anhui Conch Cement Co Ltd Hong Kong H G K AP Moeller-Maersk Denenmarken H B F G K ArcelorMittal Luxemburg G ASML Holding Nederland G Associated British Foods VK G AstraZeneca VK B M K Barclays VK D Barrick Gold Corporation Canada F D Bayer Duitsland K BG Group VK D K BHP Billiton Australië H F G D K BNP Paribas Frankrijk D K Boskalis Westminster NV Nederland G BP VK H B F G K Bunge Limited VS H Burberry Group plc VK H Canadian Natural Resources Limited Canada H F Canon Japan D Chevron Corporation VS H B F G K Cia Brasileira de Distribuicao Brazilië H G D K CLP Holdings Ltd Hong Kong H B G Continental AG Duitsland K Danone Frankrijk K Denso Japan D Dentsu Japan D Deutsche Telekom AG Duitsland B G East Japan Railway Japan D ENI Italië K Experian Plc VK D Exxon Mobil Corp VS H B F G K FANUC Corp Japan D Freeport-McMoRan Copper & Gold VS F G D Fuchs Petrolub Duitsland H G Fuji Heavy Industries Ltd Japan D FujiFilm Holdings Corporation Japan D GlaxoSmithKline VK K Glencore plc Zwitserland H B F G D K Goldman Sachs Group VS D Google Inc. VS B F Bedrijfsethiek Mensenrechten Arbeidsomstandigheden Volksgezondheid Ondernemingsbestuur Beleid op milieu en maatschappij 7

8 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Engagements Land Milieustandaarden H B F G M D K Grifols SA VS B G H&M Hennes & Mauritz AB Zweden B G Heineken NV Nederland G Hess Corporation VS H B F G K Hino Motors Japan D Hisamitsu Pharmaceutical Co Inc Japan D Honda Motor Japan G D K HSBC VK D ING Groep NV Nederland G Inmarsat Plc VK D Isuzu Motors Ltd Japan D Japan Tobacco Japan D JFE Holdings Japan D JPMorgan Chase & Co VS D K&S AG Duitsland H KDDI Corp Japan D Keyence Corp Japan D KPN Nederland G Kraft Foods Group Inc VS H M K Kyocera Corporation Japan D Lanxess AG Duitsland H G LG Corp Zuid-Korea D LG Display Co Ltd (formerly LG Philips) Zuid-Korea D Liberty Global plc VK G L'Oreal Frankrijk F G Lotte Shopping Zuid-Korea D LVMH Frankrijk F Magnit OJSC Rusland H G M D K Marathon Oil Corporation VS H B F G K Marks & Spencer VK B G Merck KGaA Duitsland F G K Microsoft Corporation VS K Mitsubishi Electric Corp Japan D Mitsubishi Estate Japan D Mitsubishi UFJ Financial Group Japan D Mitsui Fudosan Japan D Nintendo Japan D Nippon Express Japan D Nippon Steel and Sumitomo Metal Japan D Nissan Motor Japan D Norsk Hydro Noorwegen B Novartis International AG Zwitserland K Novo Nordisk Denenmarken B K NTT DOCOMO Japan D Olympus Corp Japan D Ono Pharmaceutical Co Ltd Japan D Otsuka Holdings Co Ltd Japan D Panasonic Japan D PepsiCo Inc VS H K Petroleo Brasileiro S.A. (Petrobras) Brazilië D Pfizer Inc VS B K Philips Nederland G Bedrijfsethiek Mensenrechten Arbeidsomstandigheden Volksgezondheid Ondernemingsbestuur Beleid op milieu en maatschappij 8

9 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Engagements Land Milieustandaarden H B F G M D K Potash Corporation Of Saskatchewan Canada F Randstad Holding Nederland G Repsol S.A. Spanje H B F G K Rio Tinto Australië H B F G K Roche Holding Zwitserland K Royal Bank of Scotland Group VK H B D Royal Dutch Shell VK H B F G K Sanofi Frankrijk K SAP AG Duitsland K Schlumberger Ltd. VS H B F G K Schneider Electric Frankrijk K Seven & I Holdings Japan D Shinhan Financial Zuid-Korea D Singapore Telecommunications Ltd Singapore D SK Hynix Zuid-Korea D SMC Corp Japan D Societe Generale SA Frankrijk K SoftBank Corp Japan D Standard Chartered Plc VK B G D Statoil Noorwegen K Sumitomo Electric Japan D Sumitomo Mitsui Financial Group Japan D Sumitomo Realty & Development Co. Ltd Japan D Swiss Life Zwitserland D Swiss Re AG Zwitserland K Taiheiyo Cement Japan D Takeda Pharmaceutical Japan H G D The Gap Inc. VS B G The Kroger Co VS G Toray Industries Inc Japan D Total Frankrijk H B F G D K Toyota Motor Corp Japan D Toyota Tsusho Corp Japan D UBS AG Zwitserland D Unicharm Corp Japan D Unilever NV Nederland G Wolters Kluwer Nederland G Woolworths Holdings Ltd Zuid-Afrika D Ziggo NV Nederland G Bedrijfsethiek Mensenrechten Arbeidsomstandigheden Volksgezondheid Ondernemingsbestuur Beleid op milieu en maatschappij Milestones Abbott Laboratories VS D Aisin Seiki Japan D Amazon.com Inc. VS B America Movil SAB de CV Mexico D Apache Corporation VS H Barrick Gold Corporation Canada D BMW Duitsland D Burberry Group plc VK H China Overseas Land & Investment Hong Kong B Denso Japan D Devon Energy Corporation VS D 9

10 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Milestones Land Milieustandaarden H B F G M D K Freeport-McMoRan Copper & Gold VS D Freeport-McMoRan Copper & Gold VS D FujiFilm Holdings Corporation Japan D Galp Energia SA Portugal F Galp Energia SA Portugal H Glencore plc Zwitserland K Glencore plc Zwitserland F Glencore plc Zwitserland D Grupo Financiero Banorte SAB de CV Mexico D Grupo Financiero Banorte SAB de CV Mexico H Grupo Televisa Mexico D HSBC VK D Isuzu Motors Ltd Japan D KDDI Corp Japan D Keppel Corp Singapore K Keyence Corp Japan D Mitsubishi UFJ Financial Group Japan D MTN Group Zuid-Afrika F Nintendo Japan D Nippon Steel and Sumitomo Metal Japan D Otsuka Holdings Co Ltd Japan D Petroleo Brasileiro S.A. (Petrobras) Brazilië D Procter & Gamble Company VS H Repsol S.A. Spanje D Rio Tinto Australië H Royal Bank of Scotland Group VK K Royal Dutch Shell VK D Schlumberger Ltd. VS D SMC Corp Japan D Statoil Noorwegen B Taiheiyo Cement Japan D Teliasonera AB Zweden F Toyota Tsusho Corp Japan D UBS AG Zwitserland D Verizon Communications Inc. VS D Vodafone Group Plc VK F Bedrijfsethiek Mensenrechten Arbeidsomstandigheden Volksgezondheid Ondernemingsbestuur Beleid op milieu en maatschappij Abbott Laboratories Abbott heeft het rendement op eigen vermogen (REV) als doelstelling verwijderd uit de jaarlijkse bonusregeling, omdat dit als obstakel voor de prestatieaandelen fungeerde. Door deze verdubbeling uit het pakket te halen, beloont of straft de onderneming niet twee keer voor dezelfde prestaties. F&C had Abbott bij de stemming in 2013 en in de correspondentie daarna nadrukkelijk gevraagd doublures weg te nemen. 10

11 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Aisin Seiki Aisin Seiki heeft voor het eerst in de bedrijfsgeschiedenis twee onafhankelijke bestuurders benoemd. De onderneming had zich tot nu toe steeds verzet tegen de komst van buitenstaanders in het bestuur. F&C spreekt ondernemingen al op dit punt aan sinds wij in 2008 samen met anderen het Asian Corporate Governance Association-witboek schreven (een studie die heeft geleid tot een verhoogde zorg van internationale beleggers over corporate governance in Japan). F&C verwacht dat de nieuwe onafhankelijke bestuurders het toezicht op het management verbeteren en voor frisse, nieuwe ideeën zorgen. Amazon.com Inc. Amazon heeft onder druk van een aantal beleggers onder leiding van Domini Social Investments nog meer accessoires voor semiautomatische vuurwapens uit de verkoop gehaald. Amazon heeft externe verkopers laten weten dat deze producten niet langer via de Amazon-site te koop mogen worden aangeboden. De producten staan nu op de verboden lijst. Door accessoires voor vuurwapens aan te bieden, was Amazon in overtreding van het eigen beleid inzake wapenonderdelen of accessoires. Beleggers zetten daardoor ernstige vraagtekens bij het toezicht en de interne naleving. In november 2013 heeft F&C zich aangesloten bij een groep beleggers die samen meer dan USD 500 miljard aan vermogen onder beheer vertegenwoordigen. Gevraagd is om herevaluatie op seniorniveau van het beleid van Amazon ten aanzien van de verkoop van accessoires voor vuurwapens. America Movil SAB de CV América Móvil heeft voorafgaand aan de jaarvergadering de namen en cv s van de bestuurskandidaten gepubliceerd. F&C had begin 2014 contact gezocht met een aantal uitgevende instellingen in Mexico (waaronder América Móvil) en gevraagd om tijdige informatie over verkiesbare bestuurders. Vooral beleggers die bij volmacht stemmen kunnen dan tot goed geïnformeerde stemkeuzes komen. Apache Corporation Apache heeft een streefdoel gepubliceerd voor de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. Alle operationele regio s van Apache hebben als opdracht meegekregen om emissieverlagingsprojecten te signaleren en te implementeren, die samen een groepsbrede uitstootverlaging moeten opleveren van 2% ten opzichte van Vooralsnog hebben niet veel Amerikaanse middelgrote olie- en gasmaatschappijen doelstellingen voor de uitstootvermindering bekendgemaakt. Een streefdoel helpt om de energie efficiëntie en de algehele beheersing van CO 2-gerelateerde risico s en kansen te verbeteren. F&C had de afgelopen drie jaar in diverse bijeenkomsten met en brieven aan Apache aangedrongen op de formulering van een dergelijk streefdoel. Barrick Gold Corporation Barrick heeft de samenstelling van het bestuur ingrijpend gewijzigd door de oprichter als voorzitter met pensioen te sturen en door vier nieuwe onafhankelijke bestuurders te benoemen (in de plaats van langzittende, onafhankelijke en niet-onafhankelijke bestuurders). Volgens F&C kan het bestuurstoezicht op het management hierdoor verbeteren. Dat is van groot belang gezien de financiële en operationele moeilijkheden waarmee de onderneming het afgelopen jaar te maken had. F&C heeft als lid van een kleine groep beleggers Barrick in 2013 gevraagd om het evenwicht in en de onafhankelijkheid van het bestuur te verbeteren door de samenstelling te vernieuwen. BMW BMW heeft de limiet op bonussen verlaagd van 250% naar 200% van het jaarsalaris. Het bonusniveau komt hiermee meer overeen met vergelijkbare ondernemingen. De verlaging is een reactie op de zorg van beleggers, waaronder F&C, over de verhoging van die bonuslimiet in 2012 zonder enige uitleg van BMW. Ondanks deze lichte verbetering hebben we ons dit jaar toch van stemming over het beloningsbeleid onthouden, omdat het bestuur nog altijd een speciale of variabele bonus aan het management kan toekennen als aanvulling op de bestaande beloning. Het afgelopen jaar zijn er geen speciale bonussen toegekend, maar wij zijn principieel tegen dit onderdeel van het beleid. Bij misbruik kan dit namelijk het prestatiegerelateerde aspect van het beloningssysteem ondermijnen. 11

12 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Burberry Group plc Burberry heeft toegezegd in 2015 alleen nog maar gecertificeerd bont te willen inkopen. De onderneming is van start gegaan met een pilotsysteem dat de bontproducten direct naar bontfokkerijen kan herleiden. Van de enige bontleverancier (Saga) verlangt Burberry een streefdoel; namelijk de certificering van de rest van alle bontsoorten die door Burberry worden ingekocht. Dankzij aangescherpte traceerbaarheidsmechanismen kan Burberry het merk beschermen en controverses over standaarden in de keten voorkomen. F&C heeft Burberry gevraagd zich bij de inkoop te beperken tot gecertificeerde producten. Aanleiding hiervoor waren de recente controverses over standaarden bij sommige bontfokkerijen van Saga. China Overseas Land & Investment De onderneming heeft een anticorruptiestrategie uitgerold met daarin beleid en strategieën om risico s voor te zijn, een interne klokkenluiderregeling, relevante training en een corporate-governanceraamwerk. Met deze strategie kan men het risico van omkoping en corruptie beter beheersen, waaraan de onderneming via de vastgoedontwikkelings- en investeringsactiviteiten in China blootstaat. We hebben de onderneming in 2011 en 2013 al gewezen op het verhoogde financiële risico van nieuwe anti omkopingswetten en een strengere wetshandhaving. We hebben in die brief gevraagd om maatregelen om die risico s te ondervangen. Denso Denso heeft voor het eerst in de bedrijfsgeschiedenis twee onafhankelijke bestuurders benoemd. De onderneming had zich tot nu toe steeds verzet tegen de komst van buitenstaanders in het bestuur. F&C spreekt de onderneming al op dit punt aan sinds wij in 2008 samen met anderen het Asian Corporate Governance Association witboek schreven (een studie die heeft geleid tot een verhoogde zorg van internationale beleggers over corporate governance in Japan). F&C verwacht dat de nieuwe onafhankelijke bestuurders het toezicht op het management verbeteren en voor frisse, nieuwe ideeën zorgen. Devon Energy Corporation Devon Energy heeft de langetermijnbonusregeling op zo n manier aangescherpt dat topmanagers niet voor benedengemiddelde prestaties worden beloond. Zij hebben alleen recht op uitkering als de onderneming het beter heeft gedaan dan een groep vergelijkbare ondernemingen, op basis van het totale aandeelhoudersrendement. Devon is tot deze wijzigingen overgegaan nadat bijna 40% van de aandeelhouders (waaronder F&C) de afgelopen jaren tegen de beloningsregeling had gestemd. Freeport-McMoRan Copper & Gold Freeport McMoRan heeft het afgelopen jaar ingrijpende veranderingen in het bestuur doorgevoerd. Naast de in het derde kwartaal van 2013 ingestelde positie van lead independent director (LID) heeft de onderneming vier nieuwe onafhankelijke bestuurders benoemd, waaronder twee vrouwen. Met het oog op bepaalde omstreden corporate-governancekwesties het afgelopen jaar (waaronder het niet in acht nemen van de rechten van minderheidsaandeelhouder) was vernieuwing van het bestuur met nieuwe onafhankelijke bestuurders een belangrijke voorwaarde voor de verbetering van het bestuurstoezicht, de verantwoording en de bescherming van de aandeelhoudersrechten. Een kleine groep beleggers onder leiding van F&C had in 2013 bij de onderneming aangedrongen op verbetering van de corporate governance, onder andere in de vorm van meer onafhankelijke bestuurders en meer bestuursdiversiteit. Freeport-McMoRan Copper & Gold Freeport McMoRan heeft de beloningspraktijken uitgebreid geëvalueerd, nadat beleggers bij de adviesstem over de topbeloningen tot twee maal toe hun steun aan het concern onthielden; ruim 70% van de aandeelhouders stemde in 2013 tegen het remuneratieverslag. De nieuwe beloningsregeling voorziet in een lager basissalaris voor het topmanagement en in korte- en langtermijnbonusregelingen met een duidelijker relatie tussen beloning en prestatie. We vinden de veranderingen positief. In de nieuwe regeling worden topmanagers beloond naar de operationele, financiële en duurzaamheidsprestaties van de onderneming. 12

13 Aandelen Wereldwijd (vervolg) FujiFilm Holdings Corporation FujiFilm heeft nog een onafhankelijke bestuurder benoemd en daarmee het toezicht op bestuursniveau versterkt. F&C spreekt de onderneming via de uitoefening van stemrecht en door engagement aan op hervorming van de bestuursstructuur. Dat doen wij al sinds we in 2008 samen met anderen het Asian Corporate Governance Association-witboek schreven (een studie die heeft geleid tot een verhoogde zorg van internationale beleggers over corporate governance in Japan). F&C verwacht dat de nieuwe onafhankelijke bestuurder het toezicht op het management verbetert en voor frisse, nieuwe ideeën zorgt. Galp Energia SA Galp heeft mensenrechtenbeleid geformuleerd en gepubliceerd. De onderneming zegt daarin toe de United Nations Guiding Principles on Business and Human Rights in alle bedrijfsonderdelen te zullen toepassen. Het beleid en de daarmee samenhangende implementatierichtlijnen, maken het mogelijk om mensenrechtenkwesties systematischer te signaleren en te beheersen. Dat is in het bijzonder relevant voor projecten in risicolanden in Afrika en Latijns-Amerika. F&C had de afgelopen twee jaar in diverse gesprekken met en brieven aan dit Portugese energieconcern aangedrongen op de ontwikkeling van dergelijk beleid. Galp Energia SA Galp heeft een streefdoel geformuleerd voor de geleidelijke vermindering van de CO 2-uitstootintensiteit van de olie- en gasproductie tot onder het sectorgemiddelde. Die ambitieuze doelstelling van maximaal 15% in 2020 geeft het Portugese energieconcern een concurrerende uitgangspositie. Ook moet dit bijdragen aan de energie-efficiëntie en totale beheersing van CO 2-gerelateerde risico s en kansen bij Galp. F&C had de afgelopen twee jaar in diverse gesprekken en brieven aangedrongen op de ontwikkeling van dergelijk beleid. Glencore plc De International Council on Mining & Metals (ICMM), een vereniging van mijnbouwconcerns die zich inzetten voor de duurzame ontwikkeling van de sector, heeft Glencore als lid geaccepteerd. De toetreding tot de ICMM betekent dat de onderneming zich verbindt om duurzame ontwikkelingsprincipes te formuleren en in te voeren, om verslag uit te brengen over de prestaties aan de hand van die principes en om één en ander door een onafhankelijke partij te laten doorlichten. Glencore kan dankzij deze belangrijke stap duurzaamheidskwesties met collega-ondernemingen afstemmen en ook leren van de problemen die zij bij de beheersing daarvan zijn tegengekomen. F&C onderhoudt al sinds de beursgang in 2011 over uiteenlopende duurzaamheidskwesties nauwe contacten met Glencore. Omdat een groot deel van de activiteiten in risicolanden plaatsvindt, hebben wij Glencore gevraagd bij de beheersing van duurzaamheidsrisico s de best practice in de sector aan te houden, waaronder de invoering van internationale standaarden en toetreding tot gespecialiseerde brancheorganisaties. Glencore plc Glencore heeft groepsbreed mensenrechtenbeleid ontwikkeld waarin specifiek wordt verwezen naar internationale standaarden, zoals de universele verklaring van de rechten van de mens en de Guiding Principles van de VN. Met een effectieve implementatie van dit beleid is Glencore beter voorbereid op de mensenrechtenrisico s die verbonden zijn aan bedrijfsactiviteiten in landen met veel conflicten en een zwak institutioneel kader om de mensenrechten te beschermen (zoals de Democratische Republiek Congo, Tsjaad en Colombia). We zien dit als een belangrijke eerste stap in de ontwikkeling van een krachtige mensenrechtenstrategie. F&C onderhoudt al sinds de beursgang in 2011 over uiteenlopende sociale kwesties nauwe contacten met Glencore, onder andere over mensenrechten. 13

14 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Glencore plc Glencore heeft een hooggekwalificeerde vrouwelijke mijnbouwdeskundige in het bestuur benoemd en daarmee de bestuursdiversiteit verbeterd. De nieuwe bestuurder heeft in eerdere functies bovendien te maken gehad met klimaatverandering en andere milieukwesties. Glencore is relatief sterk blootgesteld aan de risico s van klimaatverandering en waterschaarste; meer expertise in dit soort zaken is dus noodzakelijk wil het bestuur afdoende toezicht kunnen uitoefenen. F&C onderhoudt al sinds de beursgang in 2011 over uiteenlopende corporate governance-kwesties nauwe contacten met Glencore, onder andere over bestuurssamenstelling en diversiteit. Grupo Financiero Banorte SAB de CV Banorte heeft voor het eerst bestuurders apart voor benoeming voorgedragen, in plaats van een groot aantal in één keer. Per bestuurder stemmen betekent dat de aandeelhouders iedere bestuurder op zijn of haar eigen merites kunnen afrekenen, zonder het hele bestuur af te straffen. F&C had in eerdere contacten met de onderneming specifiek om deze ontvlechting van de bestuursverkiezingen gevraagd. Grupo Financiero Banorte SAB de CV Banorte heeft de transparantie over de CO 2 strategie verbeterd door te reageren op het Carbon Disclosure Project (CDP). Meten van en rapporteren over klimaatverandering helpt deze grote financiële instelling om de algehele beheersing van CO 2-gerelateerde risico s en kansen te verbeteren. F&C had Banorte al eerder aangemoedigd om binnen het CDP-raamwerk te rapporteren. Grupo Televisa Televisa heeft voorafgaand aan de jaarvergadering de namen en cv s van de bestuurskandidaten gepubliceerd. F&C had begin 2014 contact gezocht met een aantal uitgevende instellingen in Mexico (waaronder Televisa) en gevraagd om tijdige informatie over verkiesbare bestuurders. Vooral beleggers die bij volmacht stemmen, kunnen dan tot goed geïnformeerde stemkeuzes komen. HSBC HSBC heeft met een compromis over een prestatiegerelateerde aandelenbeloning voor de voorzitter haar beloningsbeleid aanzienlijk verbeterd. De bank heeft er een eenmalige toekenning van gemaakt als beloning voor de prestatie inzake toezichtsaspecten. Voor de toekenning geldt een limiet van 66% van het basissalaris tot 1 miljoen en niet de eerder aangegeven 100% van de vaste beloning van 2,25 miljoen. Dit is de uitkomst van de vele gesprekken van F&C met de bank: wij zijn namelijk tegen op aandelen gebaseerde beloningen voor een voorzitter (slechte corporate governance). Isuzu Motors Ltd Isuzu heeft voor het eerst in de bedrijfsgeschiedenis een onafhankelijke bestuurder benoemd. De onderneming had zich tot nu toe steeds verzet tegen de komst van buitenstaanders in het bestuur. F&C spreekt de onderneming al op dit punt aan sinds wij in 2008 samen met anderen het Asian Corporate Governance Association-witboek schreven (een studie die heeft geleid tot een verhoogde zorg van internationale beleggers over corporate governance in Japan). F&C verwacht dat de nieuwe onafhankelijke bestuurder het toezicht op het management verbetert en voor frisse, nieuwe ideeën zorgt. KDDI Corp KDDI heeft nog een onafhankelijke bestuurder benoemd en daarmee het toezicht op bestuursniveau versterkt. F&C spreekt de onderneming via de uitoefening van stemrecht en door engagement aan op hervorming van de bestuursstructuur. Dat doen wij al sinds we in 2008 samen met anderen het Asian Corporate Governance Association-witboek schreven (een studie die heeft geleid tot een verhoogde zorg van internationale beleggers over corporate governance in Japan). F&C verwacht dat de nieuwe onafhankelijke bestuurder het toezicht op het management verbetert en voor frisse, nieuwe ideeën zorgt. 14

15 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Keppel Corp Keppel heeft de informatieverschaffing over de aanpak van duurzaamheidseffecten sinds de publicatie van het eerste duurzaamheidsverslag van de onderneming in 2011 aanzienlijk verbeterd. In het laatste verslag besteedt Keppel vooral aandacht aan veiligheidsbeheer, milieubescherming en contacten met de gemeenschap. Allemaal belangrijke effecten voor het conglomeraat uit Singapore, dat meer dan de helft van de omzet realiseert met de productie van boorplatforms en schepen. Keppel rapporteert nu volledig over de belangrijkste prestatiemaatstaven op sociaal en milieugebied. F&C had in 2010 met de CFO gesproken over een duidelijke aanpak van de beheersing van duurzaamheidseffecten. Keyence Corp Keyence heeft voor het eerst in de bedrijfsgeschiedenis een onafhankelijke bestuurder benoemd. De onderneming had zich tot nu toe steeds verzet tegen de komst van buitenstaanders in het bestuur. F&C spreekt de onderneming al op dit punt aan sinds wij in 2008 samen met anderen het Asian Corporate Governance Association-witboek schreven (een studie die heeft geleid tot een verhoogde zorg van internationale beleggers over corporate governance in Japan). We hebben sinds 2013 diverse brieven over het belang van onafhankelijke bestuurders aan de voorzitter geschreven. Hoewel de nieuwe bestuurder niet volledig onafhankelijk is, verwacht F&C toch dat hij het toezicht op het management verbetert en voor frisse, nieuwe ideeën zorgt. Mitsubishi UFJ Financial Group Mitsubishi heeft nog twee nieuwe onafhankelijke bestuurders en één niet-onafhankelijke bestuurder benoemd en daarmee het toezicht op bestuursniveau versterkt. F&C spreekt de onderneming via de uitoefening van stemrecht en door engagement aan op hervorming van de bestuursstructuur. Dat doen wij al sinds we in 2008 samen met anderen het Asian Corporate Governance Association-witboek schreven (een studie die heeft geleid tot een verhoogde zorg van internationale beleggers over corporate governance in Japan). F&C verwacht dat de nieuwe bestuurders het toezicht op het management verbeteren en voor frisse, nieuwe ideeën zorgen. MTN Group MTN heeft groepsbreed beleid ontwikkeld voor vrijheid van meningsuiting, privacy en veiligheid. In dat beleid zijn de beginselen verwoord die de onderneming toepast voor de bescherming van de privacy en de veiligheidsrechten van klanten. MTN heeft ter aanvulling hierop een mensenrechten- en ICT-verklaring gepubliceerd. De effectieve invoering van dit beleid moet zorgen voor een betere beheersing van de mensenrechtenrisico s die samenhangen met activiteiten in landen als Syrië, Soedan en Iran, waar de overheid slecht is toegerust of niet bereid is om het recht op vrijheid van meningsuiting en privacy voor de burgers te waarborgen. F&C was al ruim twee jaar met de onderneming in gesprek over de beheersing van de mensenrechten. We hebben in het bijzonder gevraagd om de formulering en invoering van een krachtig mensenrechtenbeleid. Nintendo Nintendo heeft voor het eerst in de bedrijfsgeschiedenis een onafhankelijke bestuurder benoemd. De onderneming had zich tot nu toe steeds verzet tegen de komst van buitenstaanders in het bestuur. F&C spreekt de onderneming al op dit punt aan sinds wij in 2008 samen met anderen het Asian Corporate Governance Association witboek schreven (een studie die heeft geleid tot een verhoogde zorg van internationale beleggers over corporate governance in Japan). F&C verwacht dat de nieuwe onafhankelijke bestuurder het toezicht op het management verbetert en voor frisse, nieuwe ideeën zorgt. 15

16 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Nippon Steel and Sumitomo Metal Nippon Steel heeft voor het eerst in de bedrijfsgeschiedenis twee externe bestuurders benoemd, waarvan er één onafhankelijk is. Nippon Steel had - als een van de machtigste ondernemingen van Japan - hardnekkig geweigerd om buitenstaanders in het bestuur te benoemen en ernstig invloed uitgeoefend op andere ondernemingen om het tempo van de corporate-governancehervormingen in Japan te vertragen. F&C spreekt ondernemingen al op dit punt aan sinds wij in 2008 samen met anderen het Asian Corporate Governance Association-witboek schreven. Ook in één-op-één contacten met de onderneming sinds 2012 hebben we bij herhaling het belang van onafhankelijke bestuurders benadrukt. F&C verwacht dat de nieuwe externe bestuurders het toezicht op het management verbeteren en voor frisse, nieuwe ideeën zorgen. Otsuka Holdings Co Ltd Otsuka heeft nog een onafhankelijke bestuurder benoemd en daarmee het toezicht op bestuursniveau versterkt. F&C spreekt Japanse ondernemingen al op dit punt aan sinds wij in 2008 samen met anderen het Asian Corporate Governance Associationwitboek schreven. We hebben in 2013 in een brief aan de voorzitter over het belang van onafhankelijke bestuurders geschreven. Hoewel de nieuwe bestuurder niet volledig onafhankelijk is, verwacht F&C toch dat hij bijdraagt aan beter toezicht op het management en dat hij voor frisse, nieuwe ideeën zorgt. Petroleo Brasileiro S.A. (Petrobras) Petrobas heeft nogmaals toegezegd dat minderheidsaandeelhouders het recht hebben om een onafhankelijke bestuurder voor te dragen. F&C en andere minderheidsaandeelhouders hebben vervolgens een Braziliaanse onafhankelijke bestuurder voorgedragen die door alle stemgerechtigde beleggers als bestuurslid is benoemd. Deze nieuwe benoeming komt boven op de komst van een andere onafhankelijke bestuurder die vorig jaar door F&C en een groep beleggers was voorgedragen. De aanwezigheid van bestuurders die zich actief inzetten voor de belangen van minderheidsaandeelhouders is van belang voor een betere corporate governance bij deze in moeilijkheden verkerende staatsmaatschappij. Mede onder leiding van F&C heeft een coalitie van internationale beleggers ruim twee jaar met de onderneming over bestuursonafhankelijkheid en andere corporate-governancezaken gesproken. Procter & Gamble Company P&G heeft toegezegd ontbossing in verband met palmolie in de keten te zullen uitroeien. De onderneming streeft naar volledige traceerbaarheid van de palmolieketen in 2015 en verlangt van alle leveranciers dat deze in 2020 geen ontbossing meer veroorzaken of veengrond ontwikkelen. De tijdslijn is misschien wat trager dan bij sommige concurrenten, maar deze toezegging komt in ieder geval tegemoet aan de zorg over de reputatie van P&G. Belangrijk is ook dat hiermee de beheersing van de risico s in de palmolieketen wordt versterkt. De contacten hierover dateren van 2006 toen de onderneming aankondigde meer palmolie te zullen inkopen. Repsol S.A. Repsol heeft een interne kandidaat benoemd in de nieuwe rol van CEO. De rollen van voorzitter en CEO zijn hiermee in feite gescheiden. Dit moet meer evenwicht in de verantwoordelijkheden brengen en de corporate governance krachtiger maken. F&C had de onderneming in 2012 schriftelijk gevraagd om een scheiding van de twee functies. Wij achten dit van belang voor een goede verdeling van de macht en voor het behoud van een goede verantwoording. 16

17 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Rio Tinto Rio Tinto heeft zich teruggetrokken uit een samenwerkingsverband voor de ontwikkeling van de enorme Pebble koper- en goudafzettingen in het zuidwesten van Alaska. Het besluit is de uitkomst van een strategische evaluatie van het project, waarin rekening is gehouden met financiële, operationele en duurzaamheidsaspecten. Dat Rio Tinto zich uit het kostbare Pebbleproject heeft teruggetrokken, zorgt voor een sterkere balans en financiële resultaten, die te lijden hebben van de neergang in de mijnbouwsector. Het reputatieprobleem is daarmee ook opgelost. F&C is uitgebreid met de onderneming in gesprek geweest over haar deelname aan dit controversiële project. We hebben Rio Tinto niet expliciet gevraagd uit het project te stappen, maar wilden wel dat men de belangrijke sociale en milieurisico s zorgvuldig zou evalueren. Pebble bevindt zich boven de grootste en meest waardevolle visgronden voor wilde zalm op de planeet. De ontwikkeling van deze open mijn zou niet alleen een verhoogd reputatierisico met zich meebrengen, maar ook belangrijke invloed hebben op het milieu en de manier van leven van de lokale gemeenschap. Royal Bank of Scotland Group RBS heeft beleid ontwikkeld en gepubliceerd voor de sociale en milieurisico s van de kredietverlening aan en emissieactiviteiten voor ondernemingen in de energie- en kansspelsector. Het beleid voor de energiesector is herzien en uitgebreid, zodat nu ook oliezanden, olie uit diepe wateren en booractiviteiten in het noordpoolgebied daaronder vallen. Door een beoordeling van de risico s voor milieu en maatschappij in te bouwen in de kredietverlening aan en emissieactiviteiten voor ondernemingen in deze gevoelige sectoren, verbetert de bank de algehele risicobeheersing. F&C had de bank in persoonlijke gesprekken en brieven gestimuleerd om duurzaamheidskwesties mee te nemen in het kader voor kredietrisicobeheer. Royal Dutch Shell Koninklijke Olie/Shell heeft de beloningsregeling beter op de langetermijnbedrijfsstrategie afgestemd. Het concern gaat bij de langetermijnbonusregeling werken met maatstaven voor financieel rendement, zoals het rendement op gemiddeld geïnvesteerd vermogen (ROACE ). Deze verschuiving van productiegroei naar rendementsmaatstaven is een reactie op de groeiende zorg onder beleggers over de afnemende winstgevendheid en de noodzaak om kapitaal efficiënter in te zetten. We hebben dit punt aangekaart in de gesprekken over klimaatverandering en de risico s van CO 2-activa. Ook hebben we Shell gevraagd om de economische afwegingen bij duurdere projecten strenger te evalueren. Nadruk op kapitaalefficiëntie bij de bezoldiging zorgt ervoor dat de onderneming minder snel in activa investeert die in waarde kunnen dalen omdat het energiesysteem overgaat op energie met een lagere CO 2-uitstoot. Schlumberger Ltd. Schlumberger heeft prestatievoorwaarden geïntroduceerd voor de aandelentoekenning op de lange termijn. Hoewel sterke kwantificeerbare maatstaven voor de jaarlijkse bonus nog altijd ontbreken, is deze wijziging in de bestuurdersbeloning toch een verbetering. Beleggers kunnen hiermee de prestatie aan de hand van diverse maatstaven beoordelen en zo bepalen of een bonus gerechtvaardigd is. We hebben jarenlang tegen de beloningsregeling gestemd en gevraagd om een sterker verband tussen beloning en prestatie; in 2014 stemden we vóór, al hebben we wel verdere hervormingen geadviseerd: evaluatie van de beloning op basis van langere prestatieperiodes en ambitieuzere streefdoelen als graadmeter. SMC Corp SMC heeft voor het eerst in de bedrijfsgeschiedenis een onafhankelijke bestuurder benoemd. De onderneming had zich tot nu toe steeds verzet tegen de komst van buitenstaanders in het bestuur. F&C spreekt de onderneming al op dit punt aan sinds wij in 2008 samen met anderen het Asian Corporate Governance Association-witboek schreven (een studie die heeft geleid tot een verhoogde zorg van internationale beleggers over corporate governance in Japan). F&C verwacht dat de nieuwe onafhankelijke bestuurder het toezicht op het management verbetert en voor frisse, nieuwe ideeën zorgt. 17

18 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Statoil Statoil heeft als één van de weinige ondernemingen informatie verstrekt over afdrachten aan overheden, gespecificeerd naar de projecten die de onderneming wereldwijd ontplooit. Deze vrijwillige informatieverschaffing loopt vooruit op nieuwe Europese wetgeving die in 2015 van kracht wordt. Olie-, mijnbouw- en houtkapconcerns in de EU zijn dan verplicht om op projectbasis te melden hoeveel ze aan overheden afdragen. Met dit soort gedetailleerde informatie weet de burger van economisch arme landen (maar die rijk zijn aan grondstoffen) wat er aan inkomsten binnenkomt. De overheid kan met die informatie verantwoordelijk worden gesteld voor wat er met dat geld is gedaan. F&C is al sinds 2006 in gesprek met Statoil over transparantie inzake de inkomsten. Deze laatste ontwikkeling biedt enig tegenwicht aan de lobbyactiviteiten van de olie-industrie om de nieuwe transparantievereisten in de VS af te zwakken. Taiheiyo Cement Taiheiyo heeft voor het eerst in de bedrijfsgeschiedenis een onafhankelijke bestuurder benoemd. De onderneming had zich tot nu toe steeds verzet tegen de komst van buitenstaanders in het bestuur. F&C spreekt de onderneming al op dit punt aan sinds wij in 2008 samen met anderen het Asian Corporate Governance Association-witboek schreven( een studie die heeft geleid tot een verhoogde zorg van internationale beleggers over corporate governance in Japan). F&C verwacht dat de nieuwe onafhankelijke bestuurder het toezicht op het management verbetert en voor frisse, nieuwe ideeën zorgt. Teliasonera AB Teliasonera heeft groepsbeleid over de vrijheid van meningsuiting ontwikkeld. Dat beleid richt zich op overheidsverzoeken in verband met de bewaking van communicatie-uitingen. In dat beleid staat precies beschreven hoe bij de ontvangst van dit soort verzoeken de procedure naar boven wordt georganiseerd. De effectieve invoering van dat beleid is van groot belang voor de beheersing van de potentieel ernstige gevolgen voor de vrijheid van meningsuiting van de burger die zo n verzoek kan hebben. Dat geldt in het bijzonder voor landen die erom bekend staan de mensenrechten te schenden (zoals Kazachstan, Nepal, Azerbeidzjan en Tadzjikistan). F&C is al sinds 2008 met Teliasonera in gesprek over mensenrechtenkwesties, inclusief de vrijheid van meningsuiting en de privacy van klanten. Toyota Tsusho Corp Toyota heeft voor het eerst in de bedrijfsgeschiedenis twee onafhankelijke bestuurders benoemd. De onderneming had zich tot nu toe steeds verzet tegen de komst van buitenstaanders in het bestuur. F&C spreekt ondernemingen al op dit punt aan sinds wij in 2008 samen met anderen het Asian Corporate Governance Association-witboek schreven (een studie die heeft geleid tot een verhoogde zorg van internationale beleggers over corporate governance in Japan). F&C verwacht dat de nieuwe onafhankelijke bestuurders het toezicht op het management verbeteren en voor frisse, nieuwe ideeën zorgen. UBS AG UBS heeft de beloningsstructuur versterkt door de uitgestelde voorwaardelijke kapitaalregeling aan te scherpen. De bank keert als onderdeel van dit deel van de beloningsregeling niets uit als de Tier 1-kapitaalratio lager wordt dan 10% in de vijf jaar dat de regeling wordt uitgesteld voordat deze tot uitkering komt. Eerder was dat 7%. De maatregel moet bij het uitvoerend management prudent gedrag over een langere termijn bewerkstelligen. Deze verbetering is de neerslag van engagement door F&C in talloze gesprekken met de bank over hervormingen van cultuur en corporate governance. Verizon Communications Inc. Verizon heeft groepen aandeelhouders die ten minste drie jaar 3% van de aandelen van de onderneming in handen houden het recht gegeven om bestuurders voor te dragen. Toegang per volmacht versterkt verder het fundamentele recht van aandeelhouders om bestuurders voor te dragen. F&C heeft in 2013 een motie van deze aard gesteund. Het bestuur heeft de meerderheidssteun ter harte genomen en een statutenwijziging voorgesteld. Ook daaraan heeft F&C in 2014 haar steun gegeven. 18

19 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Vodafone Group Plc Vodafone heeft een wereldwijd transparantierapport gepubliceerd. Per land staat daarin aangegeven hoe de overheid omgaat met het netwerk van Vodafone en hoe die overheid gebruikersgegevens opvraagt. Naast het aantal dwangbevelen voor de onderschepping van gegevens per land roept Vodafone op tot andere wet- en regelgeving inzake gegevensbescherming, onder andere om directe toegang tot gebruikersinformatie af te schaffen en meer transparantie te geven over verzoeken om gebruikersgegevens. Vodafone is hiermee de eerste in de telecomsector en draagt zo bij aan meer bewustwording bij het grote publiek over de manier waarop de overheid de eigen burgers in de gaten houdt. Ook wordt zo duidelijk dat bedrijven zich maar beperkt kunnen verzetten. F&C heeft zelfstandig en als lid van het Global Network Initiative de onderneming gestimuleerd om de bestaande lacunes te dichten in transparantie en verantwoording op het gebied van vrijheid van meningsuiting en surveillance door de overheid. 19

20 Aandelen Amerika Engagements Land Milieustandaarden H B F G M D K Amazon.com Inc. VS H B M K American Electric Power Company Inc. VS H Anadarko Petroleum Corporation VS H F K Bunge Limited VS H Canadian Natural Resources Limited Canada H F Exxon Mobil Corp VS H B F G K Goldman Sachs Group VS D Google Inc. VS B F JPMorgan Chase & Co VS D Microsoft Corporation VS K Pfizer Inc VS B K Potash Corporation Of Saskatchewan Canada F The Gap Inc. VS B G The Kroger Co VS G Bedrijfsethiek Mensenrechten Arbeidsomstandigheden Volksgezondheid Ondernemingsbestuur Beleid op milieu en maatschappij Milestones Amazon.com Inc. VS B Verizon Communications Inc. VS D Amazon.com Inc. Amazon heeft onder druk van een aantal beleggers onder leiding van Domini Social Investments nog meer accessoires voor semi-automatische vuurwapens uit de verkoop gehaald. Amazon heeft externe verkopers laten weten dat deze producten niet langer via de Amazon-site te koop mogen worden aangeboden. De producten staan nu op de verboden lijst. Door accessoires voor vuurwapens aan te bieden, was Amazon in overtreding van het eigen beleid inzake wapenonderdelen of accessoires. Beleggers zetten daardoor ernstige vraagtekens bij het toezicht en de interne naleving. In november 2013 heeft F&C zich aangesloten bij een groep beleggers die samen meer dan USD 500 miljard aan vermogen onder beheer vertegenwoordigen. Gevraagd is om herevaluatie op seniorniveau van het beleid van Amazon ten aanzien van de verkoop van accessoires voor vuurwapens. Verizon Communications Inc. Verizon heeft groepen aandeelhouders die ten minste drie jaar 3% van de aandelen van de onderneming in handen houden het recht gegeven om bestuurders voor te dragen. Toegang per volmacht versterkt verder het fundamentele recht van aandeelhouders om bestuurders voor te dragen. F&C heeft in 2013 een motie van deze aard gesteund. Het bestuur heeft de meerderheidssteun ter harte genomen en een statutenwijziging voorgesteld. Ook daaraan heeft F&C in 2014 haar steun gegeven. 20

reo -rapportage Derde kwartaal 2014

reo -rapportage Derde kwartaal 2014 reo -rapportage Derde kwartaal 2014 F&C beleggingsfondsen Inhoud Inleiding 3 Terugblik kwartaal 3 Engagement derde kwartaal 5 Milestones derde kwartaal 6 7 Aandelen wereldwijd 7 Aandelen Amerika 15 Aandelen

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Verantwoord Beleggen: Reaal

Verantwoord Beleggen: Reaal Verantwoord Beleggen: Reaal Rapportage tweede kwartaal 2017 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Stemmen 4 2.1 Inzicht in stemmen 4 2.2 Op hoeveel vergaderingen stemde ACTIAM voor Reaal? 4 2.3 Voorbeelden en

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Ontwikkelingen rondom het maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid van Pensioenfonds Vervoer

Ontwikkelingen rondom het maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid van Pensioenfonds Vervoer INLEIDING Pensioenfonds Vervoer vindt het belangrijk beleggen op een maatschappelijk verantwoorde manier in te richten. Het fundament van het beleid op gebied van maatschappelijk verantwoord beleggen bestaat

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Lijst van ondernemingen waarmee engagement is gevoerd

Lijst van ondernemingen waarmee engagement is gevoerd Lijst van ondernemingen waarmee engagement is gevoerd Categorieën* Milieu Sociaal Corporate Governance Andere onderwerpen å n ç o Onderneming Sector Land Resultaat Abbott Laboratories Health Care Equipment

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder

DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder DoubleDividend Management B.V. en haar rol als verantwoord aandeelhouder Beloningsbeleid Amsterdam, 31 maart 2015 BELONINGSBELEID MAART 2015 DOUBLEDIVIDEND MANAGEMENT B.V. Pagina 1 Beloning van bestuurders

Nadere informatie

Stembeleid AEGON Nederland N.V.

Stembeleid AEGON Nederland N.V. Jaarverslag 2008 Stembeleid AEGON Nederland N.V. Inleiding AEGON is een wereldwijde organisatie. Dit stemverslag heeft uitsluitend betrekking op de beleggingen van AEGON Nederland N.V. en haar dochtermaatschappijen

Nadere informatie

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT 14 SEPTEMBER 2017 Inhoudsopgave Wat verandert er?... 3 Duurzaam beleggen... 4 Engagement... 4 Uitsluiting... 4 Duurzame indexen... 4 Hoeveel

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2016

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2016 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2016 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2016 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

reo -rapportage Vierde kwartaal 2014

reo -rapportage Vierde kwartaal 2014 reo -rapportage Vierde kwartaal 2014 F&C beleggingsfondsen Inhoud Inleiding 3 Terugblik kwartaal 3 Engagement vierde kwartaal 5 Milestone vierde kwartaal 6 7 Aandelen wereldwijd 7 Aandelen Amerika 17 Aandelen

Nadere informatie

reo V I E W P O I N T MEI 2014

reo V I E W P O I N T MEI 2014 reo V I E W P O I N T MEI 2014 DUURZAAMHEIDSRISICO S IN DE OLIE- EN GASSECTOR: NIET BEKEND, NIET GEZIEN? De beheersing van en rapportage over sociale en milieurisico s in de opkomende markten en bij middelgrote

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2015

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2015 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2015 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2015 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2016

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2016 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2016 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2016 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 6-Nov-15 9:02 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 6-Nov-15 9:02 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 10-Nov-15 10-Nov-15 10-Feb-16 10-May-16

Nadere informatie

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid (Goedgekeurd door de raad van bestuur vergadering nr.1/2009 op 29 september 2009) Bericht van de voorzitter Indorama Ventures Public

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 15-Jan-16 8:40 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 15-Jan-16 8:40 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 19-Jan-16 19-Jan-16 19-Apr-16 19-Jul-16

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 6-Jan-16 8:58 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 6-Jan-16 8:58 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 8-Jan-16 8-Jan-16 8-Apr-16 8-Jul-16 10-Oct-16

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 20-Jan-16 8:52 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 20-Jan-16 8:52 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 22-Jan-16 22-Jan-16 22-Apr-16 22-Jul-16

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 9-Feb-16 9:45 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 9-Feb-16 9:45 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 11-Feb-16 11-Feb-16 11-May-16 11-Aug-16

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 18-Feb-16 8:11 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 18-Feb-16 8:11 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 22-Feb-16 22-Feb-16 23-May-16 22-Aug-16

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 4-Jan-16 8:39 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 4-Jan-16 8:39 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 6-Jan-16 6-Jan-16 6-Apr-16 6-Jul-16 6-Oct-16

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2016

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2016 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2016 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2016 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance 12 januari 2012 -persbericht- Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance De top 50 bedrijven uit de Eurozone

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 2-Mar-16 8:49 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 2-Mar-16 8:49 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 4-Mar-16 4-Mar-16 6-Jun-16 5-Sep-16 5-Dec-16

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Maatschappelijk Verantwoord Beleggen 1 Verantwoord beleggingsbeleid Wij vinden het belangrijk dat uw geld maatschappelijk verantwoord wordt belegd. Dit doen we op verschillende manieren: we sluiten bepaalde

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2013 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Reputatiemanagement strategie crises. Reputatie management waarom? Voortbestaan van het bedrijf in het geding. Henk Willem Gelderblom

Reputatiemanagement strategie crises. Reputatie management waarom? Voortbestaan van het bedrijf in het geding. Henk Willem Gelderblom Reputatiemanagement strategie crises Reputatie management waarom? Voortbestaan van het bedrijf in het geding Henk Willem Gelderblom 1 definitie Beheren en beheersen van de goede naam van een bedrijf ter

Nadere informatie

Wereldwijd beleggen in aandelen met Morningstar

Wereldwijd beleggen in aandelen met Morningstar Wereldwijd beleggen in aandelen met Morningstar Dag van de Belegger 25 November 2011 Maarten van der Pas Redacteur Morningstar Benelux 1 Agenda Morningstar en aandelenonderzoek Belangrijke begrippen Moat

Nadere informatie

Jaarverslag verantwoord beleggen 2015

Jaarverslag verantwoord beleggen 2015 Jaarverslag verantwoord beleggen 2015 Ook in 2015 heeft Pensioenfonds Vervoer in het beleggingsbeleid en de uitvoering ervan weer een impuls kunnen geven aan maatschappelijke verantwoord beleggen. Nadat

Nadere informatie

VERKLARING OMTRENT MENSENRECHTENBELEID VAN UNILEVER

VERKLARING OMTRENT MENSENRECHTENBELEID VAN UNILEVER VERKLARING OMTRENT MENSENRECHTENBELEID VAN UNILEVER Wij zijn ervan overtuigd dat bedrijven alleen succesvol kunnen zijn in maatschappijen waarin mensenrechten beschermd en gerespecteerd worden. Wij erkennen

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 Achmea Pensioen- en Levensverzekering inzake gesepareerd beleggingsdepot Stichting Pensioenfonds Achmea Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2012

Nadere informatie

Meer transparantie in de wereldwijde kledingindustrie!

Meer transparantie in de wereldwijde kledingindustrie! POSITION PAPER 1 Meer transparantie in de wereldwijde kledingindustrie! Zou Rana Plaza vandaag zijn ingestort, zouden we weer tussen het puin op zoek moeten naar labels No. 1 Juni 2017 2 Inleiding. De

Nadere informatie

PostNL Business Principles

PostNL Business Principles 3 december 2014 PostNL N.V. PostNL Business Principles Raad van Bestuur Auteur Director Audit & Security Titel PostNL Business Principles Versie 1.1 Dit document is een vertaling van de Engelstalige versie.

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

Corporate governance. Ten aanzien van een drietal specifieke Best Practice bepalingen uit de Code doet Neways als volgt verslag:

Corporate governance. Ten aanzien van een drietal specifieke Best Practice bepalingen uit de Code doet Neways als volgt verslag: Corporate governance De Raad van Commissarissen en de Raad van Bestuur onderschrijven de belangrijkste principes van corporate governance. Goed ondernemingsbestuur is voor Neways een belangrijk uitgangspunt.

Nadere informatie

Turbo Daily Commerzbank 10 April 2015 Nummer 1147 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 459.1 Weerstand : 516.8

Turbo Daily Commerzbank 10 April 2015 Nummer 1147 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 459.1 Weerstand : 516.8 Turbo Daily Turbo Daily Commerzbank 10 April 2015 Nummer 1147 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 501,97 0,97% DOW JONES 17958,73 0,31% NASDAQ CMP 4974,565 0,48% NASDAQ -100 4403,953 0,64% NIKKEI 225 19907,63-0,15%

Nadere informatie

II. VOORSTELLEN VOOR HERZIENING

II. VOORSTELLEN VOOR HERZIENING II. VOORSTELLEN VOOR HERZIENING 2. VERSTEVIGING VAN RISICOMANAGEMENT Van belang is een goed samenspel tussen het bestuur, de raad van commissarissen en de auditcommissie, evenals goede communicatie met

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

NFI- update 3 e kwartaal 2016

NFI- update 3 e kwartaal 2016 ING Investment Office Publicatiedatum: 23 september 2016, 11.15 uur NFI- update 3 e kwartaal 2016 Voor strategie Duurzaam In deze kwartaalupdate vindt u een beschrijving van de wijzigingen in duurzaamheid

Nadere informatie

JAARVERSLAG. Stichting Depositofonds C.V. De Volharding

JAARVERSLAG. Stichting Depositofonds C.V. De Volharding JAARVERSLAG Stichting Depositofonds C.V. De Volharding Inhoud Inleiding 3 Jaarverslag Stichting Depositofonds 4 C.V. De Volharding UA Toelichting jaarverslag Stichting Depositofonds 5 C.V. De Volharding

Nadere informatie

REGLEMENT RISICOCOMMISSIE VAN LANSCHOT N.V. EN F. VAN LANSCHOT BANKIERS N.V.

REGLEMENT RISICOCOMMISSIE VAN LANSCHOT N.V. EN F. VAN LANSCHOT BANKIERS N.V. REGLEMENT RISICOCOMMISSIE VAN LANSCHOT N.V. EN F. VAN LANSCHOT BANKIERS N.V. Vastgesteld door de RvC op 23 juni 2016 0. INLEIDING 0.1 Dit reglement is opgesteld door de RvC ingevolge artikel 5 van het

Nadere informatie

Corporate Governance verantwoording

Corporate Governance verantwoording Corporate Governance verantwoording Algemeen De Raad van Commissarissen en de Raad van Bestuur van Verenigde Nederlandse Compagnie (VNC) respecteren de principes en best practice bepalingen van de Corporate

Nadere informatie

Rabo Performance Plus Note

Rabo Performance Plus Note Rabo Performance Plus Note Rabo Performance Plus Note Wie een voorsprong krijgt, maakt meer kans op een overwinning. Wilt u die voorsprong? Stap dan nu in de Rabo Performance Plus Note en beleg in een

Nadere informatie

De toekomst voorbereiden

De toekomst voorbereiden Het milieu beschermen. Afdrukken dit document alleen indien nodig De toekomst voorbereiden Partner in duurzaam vertrouwen SPIE is Europees leider wat betreft diensten in de domeinen van elektriciteit,

Nadere informatie

WORKSHOP WERELDWIJD BELEGGEN

WORKSHOP WERELDWIJD BELEGGEN WORKSHOP WERELDWIJD BELEGGEN Sander Zondag, CIO OBAM Investment Centre Grip op je Vermogen, 19 April 2013 2 Agenda Quiz - op zoek naar de wereldwijde belegger Wereldwijd vs NL belegger OBAM film AGENDA

Nadere informatie

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen in KBC Duurzaam en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (Corporate Social Responsibility of CSR)

Nadere informatie

Beleggingsupdate Allianz Pensioen

Beleggingsupdate Allianz Pensioen Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Beleggingsupdate Allianz Pensioen Beleggingsupdate 2 Rendementen lifecycles Allianz Pensioen Beleggen In deze Beleggingsupdate vindt u tabellen met het 1-, 3- en

Nadere informatie

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT 28 SEPTEMBER 2017 Inhoudsopgave Wat verandert er?... 3 Duurzaam beleggen... 4 Duurzame indexen... 4 Hoeveel bedrijven worden uitgesloten?...

Nadere informatie

Archieven van de vorige deelnemingen ontvangen vanaf 1 september 2008

Archieven van de vorige deelnemingen ontvangen vanaf 1 september 2008 Archieven van de vorige deelnemingen ontvangen vanaf 1 september 2008 Datum van kennisgeving (1) 20 oktober 2008 AXA S.A. AXA Rosenberg AllianceBernstein AXA Investment Managers 23 oktober 2008 Rebelco

Nadere informatie

2012 Q2 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-08 12

2012 Q2 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-08 12 2012 Q2 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-08 12 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 4 4. Overzicht aandeelhoudersvergaderingen

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen in beeld

Achmea life cycle beleggingen in beeld Achmea life cycle beleggingen in beeld Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Achmea life cycle beleggingen in beeld Voor het beleggen van pensioen bent

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

Bescherm je kapitaal gedurende 10 jaar en geniet van een mooi rendement. Delta Lloyd Safe Target 250 bundelt prestatie, transparantie en veiligheid!

Bescherm je kapitaal gedurende 10 jaar en geniet van een mooi rendement. Delta Lloyd Safe Target 250 bundelt prestatie, transparantie en veiligheid! Delta Lloyd Safe Target bundelt prestatie, transparantie en veiligheid! DELTA LLOYD SAFE TARGET Delta Lloyd Safe Target is een belegging die gebaseerd is op een aandelenportefeuille met 5 internationale

Nadere informatie

Eerlijke Verzekeringswijzer: samenvatting praktijkonderzoek Transparantie & Verantwoording

Eerlijke Verzekeringswijzer: samenvatting praktijkonderzoek Transparantie & Verantwoording Eerlijke Verzekeringswijzer: samenvatting praktijkonderzoek Transparantie & Verantwoording Het doel van de Eerlijke Verzekeringswijzer is om Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) aan te moedigen

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 Principles of Fund Governance Pag. 1/5 1. INLEIDING Commodity Discovery Management B.V. (de Beheerder ) is de beheerder

Nadere informatie

Turbo Daily Commerzbank 04 September 2015 Nummer 1252 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 419.7 Weerstand : 509.2

Turbo Daily Commerzbank 04 September 2015 Nummer 1252 Pagina 2 MIDDELLANGE TERMIJN TREND. Steun : 419.7 Weerstand : 509.2 Turbo Daily Turbo Daily Commerzbank 04 September 2015 Nummer 1252 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 444,55 2,53% DOW JONES 16374,76 0,14% NASDAQ CMP 4733,497-0,35% NASDAQ -100 4234,654-0,51% NIKKEI 225 17792,16-2,15%

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 31 083 Corporate governance Nr. 51 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Corporate governance code Caparis NV

Corporate governance code Caparis NV Corporate governance code Caparis NV De brancheorganisatie sociale werkgelegenheid en arbeidsintegratie Cedris heeft in het voorjaar van 2010 een branchecode aangenomen. In de inleiding van deze branchecode

Nadere informatie

Reactie van de Nederlandse Monitoring Commissie Corporate Governance Code op:

Reactie van de Nederlandse Monitoring Commissie Corporate Governance Code op: Reactie van de Nederlandse Monitoring Commissie Corporate Governance Code op: 1. het voorstel van de Europese Commissie tot aanpassing van de Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging

Nadere informatie

Checklist Compliance Aanbevelingen Bestuurdersbeloningen Eumedion. www.haygroup.com

Checklist Compliance Aanbevelingen Bestuurdersbeloningen Eumedion. www.haygroup.com Checklist Compliance Aanbevelingen Bestuurdersbeloningen Eumedion www.haygroup.com Inleiding In aanvulling op de bestaande wet- en regelgeving en de Code Tabaksblat zijn in oktober 2006 door Eumedion,

Nadere informatie

1. Verantwoord beleggen bij Wealth Management Partners: van principes tot praktijk

1. Verantwoord beleggen bij Wealth Management Partners: van principes tot praktijk 1. Verantwoord beleggen bij Wealth Management Partners: van principes tot praktijk 1.1 Principes Bij de beleggingskeuzes die Wealth Management Partners (WMP) maakt richt zij zich primair op het realiseren

Nadere informatie

Welke beleggingen sluiten wij uit?

Welke beleggingen sluiten wij uit? Ons verantwoord beleggingsbeleid Wij hebben de taak om het beste beleggingsresultaat te behalen in het belang van onze deelnemers. Beleggen doen wij graag verantwoord. Daarom houden wij rekening met milieu,

Nadere informatie

ICP Corporate Finance

ICP Corporate Finance ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseurs Bedrijfsprofiel Januari 2013 Profiel ICP Corporate Finance Corporate Finance Adviseur van management en aandeelhouders bij complexe Corporate Finance vraagstukken

Nadere informatie

CO2-voetafdruk van beleggingen

CO2-voetafdruk van beleggingen CO2-voetafdruk van beleggingen Waarom meet ACTIAM de CO 2 -voetafdruk van haar beleggingen? Klimaatverandering is één van de grootste uitdagingen van de komende decennia. Daarom steunt ACTIAM het klimaatakkoord

Nadere informatie

2014 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-02 15

2014 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-02 15 2014 Q4 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-02 15 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 5 4. Giftige Chemicaliën 6 5. Sociale

Nadere informatie

Dutch Banks: Commitments and Progress. A research paper prepared for the Eerlijke Bankwijzer (Fair Bank Guide Netherlands)

Dutch Banks: Commitments and Progress. A research paper prepared for the Eerlijke Bankwijzer (Fair Bank Guide Netherlands) Dutch Banks: Commitments and Progress A research paper prepared for the Eerlijke Bankwijzer (Fair Bank Guide Netherlands) Dutch Banks: Commitments and Progress A case study about commitments made by Dutch

Nadere informatie

Datum 20 april 2012 Betreft Openbare consultatie 'Ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in ondernemingsbesturen in de EU'

Datum 20 april 2012 Betreft Openbare consultatie 'Ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in ondernemingsbesturen in de EU' a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

HRM oplossingen bij tegenwind. Rick Brugts

HRM oplossingen bij tegenwind. Rick Brugts HRM oplossingen bij tegenwind Rick Brugts Wat is HRM? HRM Managen van de Human Resources (de mensen) op zo n manier dat hiermee de (strategische) doelen van de organisatie worden behaald. De verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Persbericht. KPN stelt voorwaarden vast voor claimemissie van EUR 3 miljard

Persbericht. KPN stelt voorwaarden vast voor claimemissie van EUR 3 miljard Persbericht NIET BESTEMD VOOR PUBLICATIE IN DE VERENIGDE STATEN, JAPAN OF AUSTRALIË KPN stelt voorwaarden vast voor claimemissie van EUR 3 miljard Datum 2 voor 1 claimemissie van 2.838.732.182 nieuwe gewone

Nadere informatie

De remuneratie disclosure is conform artikel 25 van de RBB.

De remuneratie disclosure is conform artikel 25 van de RBB. Remuneratie disclosure 2013 De remuneratie disclosure betreft de remuneratie van de leden van de Raad van Bestuur, de leden van de Raad van Commissarissen en de groep functionarissen die in het nieuwe

Nadere informatie

CO2-voetafdruk van beleggingen

CO2-voetafdruk van beleggingen CO2-voetafdruk van beleggingen Beleggen en de uitstoot van broeikasgassen 1 WAAROM MEET ACTIAM DE CO 2 -UITSTOOT VAN HAAR BELEGGINGEN? Klimaatverandering is één van de grootste uitdagingen van de komende

Nadere informatie

Case Study: Electronics, mining and urban mining. A case study for the Dutch Fair Bank and Insurance Guide

Case Study: Electronics, mining and urban mining. A case study for the Dutch Fair Bank and Insurance Guide Case Study: Electronics, mining and urban mining A case study for the Dutch Fair Bank and Insurance Guide Praktijkonderzoek: Electronica, mijnbouw en urban mining Een praktijkonderzoek voor de Eerlijke

Nadere informatie

Inleiding in de geschiedenis, achtergrond en kernbepalingen van de nieuwe Code 13

Inleiding in de geschiedenis, achtergrond en kernbepalingen van de nieuwe Code 13 Voorwoord 11 Inleiding in de geschiedenis, achtergrond en kernbepalingen van de nieuwe Code 13 1 Lange termijn waardecreatie 27 1.1 Lange termijn waardecreatie 27 1.1.1 Strategie voor lange termijn waardecreatie

Nadere informatie

Hoe duurzaam zijn Nederlandse bedrijven ten opzichte van bedrijven in het buitenland?

Hoe duurzaam zijn Nederlandse bedrijven ten opzichte van bedrijven in het buitenland? Hoe duurzaam zijn Nederlandse bedrijven ten opzichte van bedrijven in het buitenland? In deze notitie wordt de duurzaamheid van Nederlandse bedrijven vergeleken met die van bedrijven uit het buitenland.

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code De Nederlandse Corporate Governance Code ( Code ) is van toepassing op alle Nederlandse beursgenoteerde

Nadere informatie

Commenda Demo 31 augustus 2013 Vergelijking tussen rendement van portefeuille en doel rendement

Commenda Demo 31 augustus 2013 Vergelijking tussen rendement van portefeuille en doel rendement Commenda Demo 31 augustus 2013 Vergelijking tussen van portefeuille en doel Target van 31.12.08 tot 31.08.13: 15% MSCI World 80% World bond Index 5% Rogers Commodity 30,00% 25,00% 20,00% 15,00% 10,00%

Nadere informatie

beleggen BPL pensioen belegt maatschappelijk verantwoord

beleggen BPL pensioen belegt maatschappelijk verantwoord beleggen BPL pensioen belegt maatschappelijk verantwoord hoe belegt BPL Pensioen Ons maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid BPL Pensioen wil een duurzaam en betrouwbaar pensioenfonds zijn dat de

Nadere informatie

ING Commodity Countries Note

ING Commodity Countries Note Limited Risk Equity Interest Other Deze brochure is opgesteld voor de aanbieding van deze Note en is na sluiting van de inschrijvingsperiode niet meer geactualiseerd. Voor actuele informatie met betrekking

Nadere informatie

4 bonds. F&C Investments 2e kwartaal 2012. Expect excellence

4 bonds. F&C Investments 2e kwartaal 2012. Expect excellence 4 bonds F&C Investments 2e kwartaal 2012 Expect excellence Inhoud Introductie 3 Engagement per sector 4 Basismaterialen 4 Consumentengoederen 5 Consumentendiensten 6 Financiële ondernemingen 7 Nutsbedrijven

Nadere informatie

Turbo Daily NIKKEI 225 NASDAQ-100 DOW JONES. Turbo Daily Commerzbank 29 April 2015 Nummer 1161 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 501,66-1,49%

Turbo Daily NIKKEI 225 NASDAQ-100 DOW JONES. Turbo Daily Commerzbank 29 April 2015 Nummer 1161 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 501,66-1,49% Turbo Daily Turbo Daily Commerzbank 29 April 2015 Nummer 1161 INDICES SLOTKOERS VERSCHIL AEX 501,66-1,49% DOW JONES 18110,14 0,4% NASDAQ CMP 5055,422-0,1% NASDAQ -100 4515,265-0,22% NIKKEI 225 20058,95

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 12 november 2015 Sectorcommentaar Metaal en mijnbouw Door Marina Hagoort, beleggingsanalist van het ING Investment Office In dit rapport vindt u onze vooruitzichten

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Prof.dr. Sylvester Eijffinger. Hoogleraar Financiële Economie Universiteit Tilburg Oud-lid adviescommissie Maas

Prof.dr. Sylvester Eijffinger. Hoogleraar Financiële Economie Universiteit Tilburg Oud-lid adviescommissie Maas Prof.dr. Sylvester Eijffinger Hoogleraar Financiële Economie Universiteit Tilburg Oud-lid adviescommissie Maas Inleiding Adviescommissie Toekomst Banken Aanbevelingen ter verbetering van functioneren van

Nadere informatie

Actiepunten 2016 van de overheid m.b.t. de uitvoering van het Convenant ten aanzien van de verbeteringen in de steenkoolketen

Actiepunten 2016 van de overheid m.b.t. de uitvoering van het Convenant ten aanzien van de verbeteringen in de steenkoolketen Actiepunten 2016 van de overheid m.b.t. de uitvoering van het Convenant ten aanzien van de verbeteringen in de steenkoolketen 1.Inleiding In het Steenkoolconvenant, dat in 2014 is gesloten, zijn het Ministerie

Nadere informatie

Bâloise Vie Luxembourg (LPS) Infographic Overview. uitgave 2016

Bâloise Vie Luxembourg (LPS) Infographic Overview. uitgave 2016 Bâloise Vie Luxembourg (LPS) Infographic Overview uitgave 2016 Kerncijfers per 31/12/2015 > De Baloise-groep De Baloise-groep werd opgeicht in het Zwitserse Bazel en is een Europese aanbieder van verzekerings-

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie