De menselijke maat: Een wetenschappelijke onderbouwing

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De menselijke maat: Een wetenschappelijke onderbouwing"

Transcriptie

1 De menselijke maat: Een wetenschappelijke onderbouwing Prof. dr. Gerben Westerhof, Universiteit Twente Drs. Aad Francissen, Geluksacademie (Arcon) December 2013 De Geluksacademie is een projectbureau van Arcon. Stichting Arcon is een non-profit onderzoeks- en adviesbureau met ANBI-status, dat veel werkt in opdracht van de provincie Overijssel, gemeenten en organisaties in het sociale domein. De Universiteit Twente is een ondernemende universiteit waar technische en sociale wetenschappen samen komen. De faculteit Gedragswetenschappen en de afdeling Psychologie, Gezondheid en Techniek hebben sinds kort de eerste leerstoel positieve psychologie in Europa

2 2 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

3 Samenvatting Klacht naar kracht De Menselijke Maat is een audit waarmee de kerndoelen van de Wmo gemeten kunnen worden. De uitkomsten geven zorgaanbieders handvatten voor de cultuuromslag van klacht naar kracht. Voor zorginkopers biedt de audit ook grip: een benchmark waar zorgaanbieders gesorteerd staan op de score op de Menselijke Maat. Gemeenten kunnen dan zowel inkopen op prijs, als op de inhoudelijke kernwaarden van de Wmo. De audit meet op het niveau van cliënten, professionals en management middels vragenlijsten, interviews en observaties. De maatstaf hierbij is in hoeverre een welzijns- of zorgorganisatie zich richt op het welbevinden en de waarden autonomie, eigen kracht en verbondenheid. En de mate waarin cliënten zich wel bevinden. Wetenschap van welbevinden In dit rapport vindt u een wetenschappelijke onderbouwing van de Menselijke Maat. De audit sluit goed aan bij huidige ontwikkelingen in de sector zorg en welzijn, waarbij de eigen regie, de eigen kracht en het netwerk van cliënten voorop staan. De Menselijke Maat sluit ook aan op een geluksgerichte manier van werken, waarbij de bevordering van duurzaam welbevinden centraal staat. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat dit welbevinden zowel voor het individu als voor de maatschappij sterke gezondheidswinst met zich meebrengt. De audit is gebaseerd op de zelfdeterminatietheorie, die laat zien dat het vervullen van de psychologische behoefte aan autonomie, competentie en verbondenheid een voorwaarde zijn voor het bevorderen van welbevinden. Zowel in beleid, interventies als alledaags contact draagt een gerichtheid op de basale waarden van autonomie, competentie en verbondenheid bij aan welbevinden. Minder zorg door meer geluk De eerste audits hebben laten zien dat het gebruikte instrumentarium valide is en op een consistente wijze inzicht geeft in de mate waarin een organisatie zich richt op het werken aan de Menselijke Maat en de bevordering van het welbevinden van cliënten. Het meet, zogezegd, datgene wat voor mensen werkelijk belangrijk is en wat met het medische model in de zorg een beetje zoek is geraakt. We streven na wat we meten: minder zorg door meer geluk

4 4 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

5 Inhoud Samenvatting... 3 Van klacht naar kracht... 7 Het belang van geluk... 7 Zelfdeterminatie: Verbondenheid, autonomie en competentie... 9 De maakbaarheid van geluk De audit menselijke maat Meten met de Menselijke Maat Sturen met de Menselijke Maat Verder lezen Over de auteurs Infographic - de Menselijke Maat

6 6 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

7 Van klacht naar kracht De maatschappij is in beweging. De verzorgingsstaat, die sinds de tweede wereldoorlog zorgvuldig is opgebouwd, wordt langzaam omgebouwd naar een participatiesamenleving. De verantwoordelijkheid voor zorg en welzijn wordt minder bij de staat gelegd, maar meer bij de burgers zelf. Dit heeft belangrijke consequenties voor de manier waarop het veld van zorg en welzijn wordt ingericht. Verschillende bewegingen die hierop aansluiten zijn al ingezet: de kanteling, van zorg en ziekte naar gezondheid en gedrag, van ziektekosten naar Wmo. Daarbij wordt steeds meer de nadruk gelegd op wat mensen wél kunnen: van klacht naar kracht. Niet langer gaat het om het aandragen van oplossingen voor een patiënt of cliënt, maar om het aanspreken van de cliënt op de eigen regie, de eigen kracht en het eigen netwerk. Hoewel er ook kritiek is op deze omslag - het zou gaan om een ordinaire bezuiniging - biedt deze ook nieuwe kansen. De verzorgingsstaat heeft zich gericht op verzorging van de behoeftige burger en daarmee vooral oog gehad voor de problemen van burgers. Ook de financiering is hierop helemaal afgestemd. Het risico bestaat dat mensen daarmee in een bureaucratische machine tot hun probleem gereduceerd worden. Het is belangrijk om de menselijke maat weer terug te vinden. De huidige ontwikkelingen kunnen daaraan bijdragen, maar hoe zorg je voor de juiste veranderingen in een systeem dat van wettelijke basis, uitvoering tot verantwoording nog probleemgericht is? Een beroemde uitspraak van de econoom Stiglitz geeft richting: we streven na wat we meten. Dit rapport biedt een wetenschappelijke onderbouwing voor het meetinstrument de Menselijke Maat. Het belang van geluk Het sturen op geluk biedt een belangrijke insteek bij het zoeken naar de menselijke maat. Maar geluk, wat is dat eigenlijk? Van Dale omschrijft gelukkig als genietend, tevreden en voorspoedig, door het lot bepaald. In alledaagse opvattingen verwijst geluk vaak naar een kortdurend moment, een staat van euforie of een topervaring. Of geluk is iets wat je overkomt, een lot uit de loterij. Dat is niet de betekenis die we hier hechten aan geluk. Het gaat hier om duurzaam welbevinden: het regelmatig ervaren van positieve gevoelens en een algemene tevredenheid met het eigen leven

8 Duurzaam geluk is goed voor een mens. De laatste jaren is er veel onderzoek verricht naar de gevolgen van geluk voor de individuele persoon. Met name de broaden-and-build theorie van Barbara Fredrickson biedt hiervoor een goede onderbouwing. Positieve gevoelens leiden enerzijds tot een verbreding van creativiteit en probleemoplossend vermogen en anderzijds tot het opbouwen van belangrijke hulpbronnen in het leven, zoals een goed sociaal netwerk of veerkracht in het omgaan met problemen. Juist ook in moeilijke situaties blijkt dat mensen die oog hebben voor wat er goed gaat en aandacht hebben voor positieve gevoelens beter met problemen kunnen omgaan. Er zijn inmiddels veel studies gedaan die laten zien dat geluk voorspelt dat mensen kwalitatief betere netwerken hebben, beter functioneren op hun werk en beter met problemen kunnen omgaan. Geluk leidt ook tot een betere fysieke en geestelijke gezondheid. Verschillende onderzoeken hebben zelfs laten zien dat gelukkige mensen langer leven. Duurzaam geluk heeft ook een maatschappelijk belang. Als meer geluk leidt tot hogere productiviteit en via een betere gezondheid tot minder zorgconsumptie, zijn er ook positieve economische gevolgen van geluk: geluk levert de maatschappij in die zin geld op. Economen, zoals Amartya Sen, Joseph Stiglitz en Manfred Max-Neef stappen echter ook steeds meer buiten het puur financiële kader. Zij zien duurzaam geluk als een doel op zich. Een welvarende samenleving is niet alleen een samenleving met een groot bruto nationaal product of een hoge standaard voor individuele consumptie, maar een samenleving waarin mensen gelukkig zijn doordat ze zich kunnen ontplooien en bijdragen aan een op duurzaamheid gerichte maatschappij. 8 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

9 Zelfdeterminatie: Verbondenheid, autonomie en competentie Er bestaan veel modellen en theorieën over duurzaam geluk. Verschillende wetenschappers hebben elk hun eigen verklaringen en rijtjes van factoren die bijdragen aan geluk. Voor de ontwikkeling van de Menselijke Maat hebben we gekozen voor de zelfdeterminatietheorie van de Amerikaanse onderzoekers Edward Deci en Richard Ryan. Deze theorie gaat ervan uit dat mensen streven naar groei en ontwikkeling, ook in moeilijke omstandigheden. Ze geeft inzicht in de functies en processen die aan de ervaring van duurzaam geluk ten grondslag liggen. Er bestaan verschillende misvattingen over wat tot duurzaam geluk leidt. In onze maatschappij gaat het vaak om het streven naar financieel succes, materiële bezittingen, sociale status, beroemdheid of lichamelijke schoonheid. Dergelijke factoren verklaren echter maar een klein deel van de verschillen in geluk. Ze geven op korte termijn misschien wel bevrediging, maar dragen op de lange termijn niet echt bij aan geluk. Dit heeft ermee te maken dat ze vooral zijn ingegeven door een wens naar erkenning. In onze maatschappij wordt deze vooral gekregen aan de hand van meer uiterlijke waarden als rijkdom, status en succes. Onderzoek op basis van de zelfdeterminatietheorie laat zien dat duurzaam geluk eerder verkregen wordt als mensen zich richten op meer intrinsieke doelen, zoals goede relaties, persoonlijke groei en maatschappelijke betrokkenheid. Dit zijn bij uitstek de doelen die mensen zin en betekenis geven in het leven, doordat ze bijdragen aan iets groters. Het zijn ook de doelen die mensen nastreven omdat ze op zich al lonend zijn. Ze zijn meer gebaseerd op motivatie van binnen uit. Eigenlijk kunnen ze nooit echt behaald worden, maar gaat het om het streven zelf. Ook op de langere termijn zijn ze gerelateerd aan de aanwezigheid van geluk en vitaliteit en aan de afwezigheid van psychische en lichamelijke klachten. Deze doelen komen daarmee tegemoet aan psychologische basisbehoeftes. In de zelfdeterminatietheorie worden drie van dergelijke behoeftes omschreven: autonomie, competentie en verbondenheid

10 1. Autonomie verwijst naar de mogelijkheid om activiteiten te kiezen, beslissingen te nemen en gedrag te reguleren in overeenstemming met de eigen waarden, wensen en doelen. 2. Bij competentie gaat het om de ervaring dat het eigen gedrag resulteert in de bedoelde uitkomsten en effecten. 3. Verbondenheid verwijst naar de basisbehoefte om intieme relaties met anderen te hebben. Wat zijn basisbehoeftes? Het gaat hierbij om behoeftes die geen verdere uitleg meer nodig hebben. Zij zijn niet te herleiden tot andere behoeftes en bestaan ook niet om andere behoeftes te vervullen. Als je bijvoorbeeld iemand vraagt waarom hij zo hard werkt, zal hij misschien in eerste instantie antwoorden: Om veel geld te verdienen. Als je vervolgens vraagt Waarom wil je veel geld verdienen?, komt wellicht het antwoord: Omdat ik dan bewonderd word. En als je dan vraagt Waarom wil je bewonderd worden?, zal het antwoord zijn: Omdat ik geliefd wil worden. Een hernieuwde vraag naar het waarom van dit laatste zal al snel op onbegrip stuiten. Er komen alleen nog algemeenheden zoals omdat liefde goed is of dat wil iedereen toch? Liefde is dan ook een intrinsieke behoefte. Dat wil niet zeggen dat liefde niet ook een middel tot een ander doel kan zijn, maar dat het doorgaans niet zo n instrumentele waarde heeft. Wanneer deze basisbehoeftes vervuld worden leidt dit tot duurzaam geluk. De drie behoeftes zijn volgens onderzoek belangrijk in veel verschillende contexten, variërend van scholen, families, werksetting en gezondheidszorg. Ook in verschillende culturen en in verschillende fasen van de levensloop blijken basisbehoeftes essentieel voor duurzaam geluk. Ze zijn daarmee essentieel voor het functioneren van mensen, net als meer biologische behoeftes als honger, dorst of veiligheid. Waar de bekende pyramide van Abraham Maslow een duidelijke hiërarchie aanbrengt in basisbehoeftes, worden in de zelfdeterminatietheorie de verschillende behoeftes juist naast elkaar gezet. Ook in moeilijke situaties, waarin bijvoorbeeld de gezondheid is aangetast, spelen de behoeftes aan verbondenheid, autonomie en competentie een belangrijke rol. 10 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

11 Casus: Zelfdeterminatie in Verpleeghuizen Promotie-onderzoek van Annette Custers (2013) laat zien dat de mate van behoeftevervulling gerelateerd is aan welbevinden bij bewoners van somatische afdelingen van verpleeghuizen. De vervulling van de basisbehoeftes staat binnen deze context sterk onder druk. Er is vaak weinig autonomie, omdat cliënten door vele beperkingen afhankelijk zijn geworden van zorg, maar ook van het systeem van de organisatie. De behoefte aan verbondenheid staat ook onder druk, omdat mensen in de nieuwe omgeving van het verpleeghuis vaak weinig vertrouwde contacten hebben. De kwetsbaarheid en de fysieke beperkingen die voorwaarde zijn voor het toelaten tot een verpleeghuis stellen de behoefte aan competentie op de proef. De mate waarin onder deze omstandigheden wordt tegemoetgekomen aan de basisbehoeftes is van belang voor het ervaren van welbevinden. De contacten van bewoners met verzorgenden spelen daarbij een belangrijke rol. Observaties in de ochtendzorg met behulp van video-opnames lieten zien dat interacties die ondersteunend zijn voor de drie basisbehoeftes samengaan met de positieve en negatieve emoties van de bewoners. Bij autonomie gaat het bijvoorbeeld om het betrekken van de bewoners in keuzes in de alledaagse zorg. Bij competentie gaat het erom dat bewoners dingen die ze zelf willen en kunnen doen ook zelf kunnen uitvoeren. Bij verbondenheid gaat het om het tonen van persoonlijke interesse, bijvoorbeeld door een praatje te maken dat juist niet met de zorg te maken heeft. De maakbaarheid van geluk Geluk wordt vaak gezien als iets dat je ten deel valt. Wetenschappelijke theorieën zijn er daarentegen juist lange tijd van uitgegaan dat je geluk is voorbestemd door genetische aanleg en temperament. De waarheid ligt zoals zo vaak in het midden. Er komt steeds meer bewijs dat duurzaam geluk ook te beïnvloeden is. Dit wordt ook duidelijk vanuit de zelfdeterminatietheorie: aan de vervulling van de basisbehoeftes kan gesleuteld worden en dat draagt dan weer bij aan duurzaam welbevinden. Dit kan op verschillende niveaus gebeuren. Ten eerste is er het niveau van het beleid, van het politieke beleid tot de strategische visie van welzijns- en zorgorganisaties. Op politiek niveau sluit de omslag die in het kader van de Wmo gemaakt wordt naar aandacht voor zelfredzaamheid en inzet van het eigen netwerk goed aan op de drie basisbehoeftes. Bij zelfredzaamheid is het van belang om te onderscheiden tussen autonomie en competentie. Bij autonomie gaat het vooral om de eigen regie. Het gaat hier onder andere om de omslag van aanbod- naar vraaggericht werken, ofwel de vraag hoe kwetsbare mensen hun leven willen leiden. Het is daarbij wel belangrijk dat eigen regie niet betekent dat mensen het zelf maar uit moeten zoeken, dat mensen alles zélf moeten doen: autonomie betekent juist ook dat mensen kunnen kiezen voor het inroepen van hulp en het zich begeven in afhankelijkheidsrelaties. Autonomie gaat

12 dan over de mate waarin de hulp kan aansluiten op het leven dat mensen willen leiden en de waarden die mensen belangrijk vinden. De behoefte aan competentie vraagt om aandacht voor eigen kracht. Hier is vooral de omslag van belang van het denken in termen van problemen naar het denken over wat mensen zelf kunnen en waar zij goed (competent) in zijn. Ook als er problemen zijn en er zorg nodig is hebben mensen de behoefte om dingen te doen waar ze goed in zijn. De behoefte aan verbondenheid sluit aan bij denken in termen van het eigen netwerk. Daarbij staat echter meer de wederzijdse verbondenheid in de aandacht dan het netwerk puur als hulpbron. Het gaat dus ook om de vraag hoe een cliënt van betekenis kan zijn voor andere mensen. Interventies in de positieve psychologie Martin Seligman is de grondlegger van de positieve psychologie. Met collega s ontwikkelde hij verschillende kortdurende en eenvoudige interventies die onder begeleiding van een psycholoog, maar ook als zelfhulp werden ingezet: Je sterke kanten inzetten: al dan niet met behulp van vragenlijsten worden talenten en kwaliteiten in kaart gebracht. De opdracht is om manieren te verzinnen om deze talenten en kwaliteiten meer in het dagelijks leven te gebruiken en te benutten. Drie positieve dingen: de opdracht om elke avond stil te staan bij drie positieve gebeurtenissen van die dag. De deelnemer beantwoordt ook de vraag waarom hij denkt dat deze gebeurtenissen plaatsvonden. Dankbaarheid uiten: bij deze interventie denken deelnemers aan een persoon die ze erg dankbaar zijn maar nooit op een goede manier hun dankbaarheid hebben getoond. De opdracht is om een brief te schrijven aan deze persoon en deze brief hardop voor te lezen. Actief reageren: de deelnemers krijgen de opdracht om iedere dag minstens een keer enthousiast en actief te reageren op een positief bericht van een ander. Genieten: de deelnemers krijgen de oefening om iedere dag te genieten van een activiteit die ze normaal gesproken gehaast uitvoeren. Het kan gaan om een maaltijd, een wandeling naar werk of school, een douche. Na afloop beschrijven ze wat er anders was en hoe ze zich daarbij voelden. Ten tweede is er het niveau van interventies. Vanuit het vakgebied van de positieve psychologie wordt steeds duidelijker dat mensen, juist ook in tijden van problemen, zelf bij kunnen dragen aan welbevinden. Individuele interventies zijn doorgaans gebaseerd op het versterken van competenties die bijdragen aan welbevinden en optimaal functioneren. Er kan worden gedacht aan het bewust worden en versterken van positieve emoties, het onderzoeken van waarden, intrinsieke behoeften en talenten, het op een positieve, 12 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

13 optimistische wijze omgaan met doelen, het onderhouden en realiseren van positieve relaties, en het omgaan met en accepteren van tegenslag en lijden. Ten derde is er de alledaagse bejegening van cliënten. Zelfdeterminatie is niet iets wat je alleen doet, maar vormgeeft samen met anderen. Relaties op het werk, op school, in de opvoeding of in de zorg die tegemoet komen aan de basisbehoeftes bevorderen de mogelijkheid tot groei en duurzaam geluk. Zoals het onderzoek van Annette Custers in verpleeghuizen laat zien speelt de vervulling van behoeftes en het werken aan welbevinden juist plaats in de kleine alledaagse interacties die er plaatsvinden. Een voorbeeld van alledaagse bejegening Een verzorgende of verpleegkundige die in een witte jas bij een cliënt binnenkomt en de vraag stelt hoe gaat het met u?, zal al snel in een gesprek over (alledaagse) klachten belanden. Als die klachten niet veel ernstiger geworden zijn, is de reden voor praten over klachten eigenlijk verdwenen. In termen van eigen kracht zou het gesprek juist en ook mogen gaan over waar iemand een beetje goed in is of trots op is. In termen van sociale relaties zou het mogen gaan over wie er belangrijk is in het leven van de cliënt. En in termen van autonomie zou de leidende vraag kunnen zijn hoe wilt u (vandaag) uw leven leiden?

14 14 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

15 De audit menselijke maat De Menselijke Maat als audit is gebaseerd op de zelfdeterminatietheorie, omdat deze theorie de psychologische basisbehoeften van mensen beschrijft als pijlers voor duurzaam geluk. De basisbehoeften gelden ook voor kwetsbare mensen die deels afhankelijk zijn van diensten van zorg- en welzijnsorganisaties. Als cliënten op basis van eigen keuze en in verbondenheid met anderen waaronder de zorgverleners de dingen kunnen doen waar ze goed in zijn dan zal dit bijdragen aan hun welbevinden en ontwikkeling. Daaraan wordt gewerkt in het contact met de cliënt, maar ook in verslaglegging in dossiers, in verantwoording en evaluatiemomenten, in het beleid en in de organisatiestructuren. De Menselijke Maat als audit bestaat uit verschillende instrumenten om strategie, beleving en gedrag te meten. Metingen vinden binnen een zorg- of welzijnsorganisatie plaats op het niveau van de cliënt, het uitvoerend personeel en op beleid- en bestuursniveau. Daartoe worden vragenlijsten afgenomen bij cliënten en personeel, observaties gehouden van daadwerkelijke contactmomenten tussen hulpverleners en cliënten, interviews gehouden met uitvoerend personeel en management en beleidsdocumenten gescand. Tezamen geven deze instrumenten een inzicht in de mate waarin een organisatie zich richt op het werken aan de Menselijke Maat en in de mate waarin de cliënten zich wel bevinden. Op elk niveau wordt dit vastgesteld in termen van welbevinden, autonomie, eigen kracht en verbondenheid. Meten met de Menselijke Maat De Menselijke Maat meet ten eerste welbevinden, autonomie, eigen kracht en verbondenheid bij cliënten van zorg- en welzijnsaanbieders. Cliënten vullen daartoe een vragenlijst in waarin zij hun leven in het algemeen en de contacten met hulpverleners evalueren. Het gaat dan bijvoorbeeld om hoe vaak iemand het gevoel heeft het leven te leiden zoveel mogelijk zoals jij dat wilt. Of bijvoorbeeld om de mate waarin een cliënt kan doen waar hij of zij (een beetje) goed in is. De Menselijke Maat meet ook de mate waarin cliënten merken dat hulpverleners aandacht hebben voor bovengenoemde basisbehoeftes. Heeft de cliënt bijvoorbeeld het gevoel dat hij of zij zichzelf mag zijn als de hulpverlener er is?

16 Op het niveau van de uitvoering van zorg en ondersteuning, meet de audit in vragenlijsten, interviews en observaties de mate waarin hulpverleners in hun dagelijkse praktijk aandacht hebben voor de genoemde waarden bij cliënten. Het gaat dan bijvoorbeeld om het respecteren van de eigenheid en autonomie van cliënten. Bijvoorbeeld of de mate waarin er aandacht is voor zaken waar een cliënt (een beetje) goed in is, waar zijn of haar ogen van gaan twinkelen. In welke mate een hulpverlener dat belangrijk vindt, er mee bekend is en het ook regelmatig aan de orde laat komen tijdens bezoeken aan cliënten. Tenslotte meet de Menselijke Maat met interviews en een beleidsscan de mate waarin welbevinden, autonomie, eigen kracht en verbondenheid door de organisatie (bestuur, beleid en structuur) worden gedragen, actief gestimuleerd en vastgelegd voor vervolgacties. Bijvoorbeeld met vragen als: wat zijn de kernwaarden van de organisatie, wat is uw eigen visie op uw werk? Wat merkt de cliënt daarvan en wat kunnen we daarvan terugzien in dossiers? Waar evalueert u op met cliënten? En tenslotte ook: welke ruimte (vrijheid) en waardering krijgen medewerkers in hun werk? Sturen met de Menselijke Maat Uit alle onderdelen worden scores opgebouwd, die het vertrekpunt vormen van de rapportage. Aan de hand van de scores wordt beschreven welke rode draad ontdekt is, wat er goed gaat en waar de hiaten zitten. Dat wordt kwalitatief aangevuld met opvallende zaken die uit de interviews en observaties naar voren komen. De Menselijke Maat is in de maand oktober 2013 bij twee organisaties getoetst. Meer dan 180 cliënten uit de sectoren Thuiszorg, Ambulante Begeleiding VG en het Algemeen Maatschappelijk Werk hebben de cliëntenvragenlijst geretourneerd. Uit een eerste analyse van de Universiteit Twente blijkt dat de cliëntenvragenlijst voldoende betrouwbare en valide resultaten oplevert. Dat wil zeggen dat de vragenlijst op een consistente manier datgene meet wat deze beoogt te meten. Ook is er voldoende variatie terug te vinden in de wijze waarop cliënten de verschillende items op de lijst invullen. Daarnaast blijkt dat de resultaten van de verschillende instrumenten van de Menselijke Maat een solide en overeenkomstig beeld opleveren. Als bijvoorbeeld blijkt dat cliënten lager scoren op verbondenheid, dan zien we ook in resultaten van de auditgesprekken en de observaties eenzelfde dip op verbondenheid. Op basis van deze eerste analyses is het 16 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

17 team van auditoren en ontwikkelaars van de Geluksacademie en de onderzoekers van de Universiteit Twente voorlopig enthousiast over het instrument. De Menselijke Maat lijkt een goed beeld weer te geven van wat we willen weten. Namelijk in welke mate cliënten zich autonoom, eigen krachtig, verbonden en wel bevinden en in welke mate de organisatie handelt en is ingericht rond deze waarden

18 18 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

19 Verder lezen Bohlmeijer, E., Bolier, L., Westerhof, G., & Walburg, J. (2013). Handboek positieve psychologie: Theorie, onderzoek, toepassingen. Amsterdam: Boom. Bolier, L., Haverman, M., & Walburg, J. (2010). Mental Fitness. Amsterdam: Boom. Deci, E., & Ryan, R. (2002). Handbook of self-determination research. Rochester: University of Rochester Press. Francissen A., Wezenberg E. & Westerhof, G. (2010). De gevolgen van geluk. Borne, Arcon. Westerhof, G., & Bohlmeijer, E. (2010). Psychologie van de levenskunst. Amsterdam: Boom. Over de auteurs Prof. dr. Gerben Westerhof is als adjunct professor Psychologie verbonden aan de afdeling Psychologie, Technologie en Gezondheid van de Universiteit Twente. Als gerontoloog doet hij al jarenlang onderzoek naar een positieve benadering van ouder worden in termen van identiteit, welbevinden, zingeving en levenskunst. De laatste jaren maakt hij deze benadering ook bruikbaar voor de geestelijke gezondheidszorg, die zich nog steeds teveel alleen met geestelijke ziekte en te weinig met geestelijke gezondheid bezighoudt. Drs. Aad Francissen is onderzoeker en adviseur bij stichting Arcon. Zijn doel is een verschil te maken in de benadering van kwetsbare mensen. Minder focus op problemen en meer op automonie, eigen kracht en verbondenheid. Dit zal leiden tot hoger welbevinden en besparingen in zorg en ondersteuning. Hij houdt zich bezig met wetenschappelijk onderzoek naar de geluksgerichte benadering, met de ontwikkeling en implementatie van de Menselijke Maat en hij adviseert gemeenten en zorgaanbieders. Deze activiteiten zijn bij Arcon gebundeld onder de noemer Geluksacademie

20 Infographic - de Menselijke Maat 20 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

De menselijke maat: Een wetenschappelijke onderbouwing Gerben Westerhof & Ernst Bohlmeijer

De menselijke maat: Een wetenschappelijke onderbouwing Gerben Westerhof & Ernst Bohlmeijer De menselijke maat: Een wetenschappelijke onderbouwing Gerben Westerhof & Ernst Bohlmeijer 1 Een praktijkvoorbeeld De verzorgende helpt de bewoner zich aan te kleden en pakt de deodorant. Bewoner: Ga weg

Nadere informatie

Van klacht naar kracht

Van klacht naar kracht Caleidoscoop De verzorgingsstaat, die sinds de tweede wereldoorlog zorgvuldig is opgebouwd, wordt langzaam omgebouwd naar een participatiesamenleving. De verantwoordelijkheid voor zorg en welzijn komt

Nadere informatie

Positieve verpleegkunde: op weg naar een bloeiende samenleving!

Positieve verpleegkunde: op weg naar een bloeiende samenleving! Van Kleef Lezing 10-12-2015 Spreker: Jan Walburg, Hoogleraar Positieve Psychologie, Universiteit van Twente Positieve verpleegkunde: op weg naar een bloeiende samenleving! Aan positieve psychologie kleeft

Nadere informatie

Deel 1: Positieve psychologie

Deel 1: Positieve psychologie Deel 1: Positieve psychologie Welkom bij: Positieve gezondheid. Jan Auke Walburg 2 Carla Leurs 3 4 Bloei Bloei is de ontwikkeling van het fysieke en mentaal vermogen. Welbevinden en gezondheid Verschillende

Nadere informatie

Inclusie van mensen met een verstandelijke beperking: Reële mogelijkheden zelfbepaling en participatie. Petri Embregts

Inclusie van mensen met een verstandelijke beperking: Reële mogelijkheden zelfbepaling en participatie. Petri Embregts Inclusie van mensen met een verstandelijke beperking: Reële mogelijkheden zelfbepaling en participatie Petri Embregts Participatie Geplande ratificatie VN verdrag voor rechten van mensen met beperking

Nadere informatie

Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid

Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid De kracht van Ben ik tevreden? ligt in het hier en nu. Wensen van cliënten zetten direct aan tot actie. Meten is dus niet alleen weten, maar de start

Nadere informatie

1 Aanbevolen artikel

1 Aanbevolen artikel Aanbevolen artikel: 25 november 2013 1 Aanbevolen artikel Ik kan het, ik kan het zélf, ik hoor erbij Over de basisingrediënten voor het (psychologisch) welzijn Een klassieke motivatietheorie toegelicht

Nadere informatie

12 Psychologie van de levenskunst

12 Psychologie van de levenskunst Inleiding Levenskunst is traditioneel altijd het onderwerp van de filosofie geweest. De vraag naar het goede leven werd al in de oudheid gesteld. Het doel was niet alleen een bespiegeling over hoe het

Nadere informatie

Zelfsturend leren met een puberbrein

Zelfsturend leren met een puberbrein Zelfsturend leren met een puberbrein Jacqueline Saalmink In het hedendaagse voortgezet onderwijs wordt een groot beroep gedaan op zelfsturend leren. Leerlingen moeten hiervoor beschikken over vaardigheden

Nadere informatie

Geluksgevoel hangt meer af van je mentale vermogen dan van wat je overkomt

Geluksgevoel hangt meer af van je mentale vermogen dan van wat je overkomt "Geluk is vooral een kwestie van de juiste levenshouding" Geluksgevoel hangt meer af van je mentale vermogen dan van wat je overkomt Ons geluk wordt voor een groot stuk, maar zeker niet alleen, bepaald

Nadere informatie

Geluksprogramma. Inhoudsopgave. Inleiding... 1 Wat is geluk?... 2. Geluk en Gezondheid... 5 De betekenis van positieve emoties... 6.

Geluksprogramma. Inhoudsopgave. Inleiding... 1 Wat is geluk?... 2. Geluk en Gezondheid... 5 De betekenis van positieve emoties... 6. Geluksprogramma Inhoudsopgave Inleiding... 1 Wat is geluk?... 2 3 factoren die geluk bepalen... 3 Het als dan principe... 5 Geluk en Gezondheid... 5 De betekenis van positieve emoties... 6 Lijst met de

Nadere informatie

Studiedag Oss 27 november 2015 Dr. Rinka van Zundert Leer- & Veerkracht Radboud Universiteit Nijmegen

Studiedag Oss 27 november 2015 Dr. Rinka van Zundert Leer- & Veerkracht Radboud Universiteit Nijmegen Positieve Psychologie Studiedag Oss 27 november 2015 Dr. Rinka van Zundert Leer- & Veerkracht Radboud Universiteit Nijmegen Wat is positieve psychologie? De wetenschappelijke studie van optimaal menselijk

Nadere informatie

Ik ben pedagogisch medewerker op een VVE locatie van TintelTuin

Ik ben pedagogisch medewerker op een VVE locatie van TintelTuin Ik ben pedagogisch medewerker op een VVE locatie van TintelTuin De pedagogisch medewerkers aan het woord over de pedagogische kwaliteit van TintelTuin 1 VEILIGHEID + UITDAGING = GROEI Waarom kiezen ouders

Nadere informatie

Menselijke. Maat. 74 januari nr. 1 2016 TPP

Menselijke. Maat. 74 januari nr. 1 2016 TPP Menselijke Maat 74 januari nr. 1 2016 TPP Van klacht naar kracht Het instrument Menselijke Maat is bedoeld om organisaties te ondersteunen die werken aan de kanteling van klacht naar kracht. Het is gebaseerd

Nadere informatie

Positieve Psychologie Interventies

Positieve Psychologie Interventies Positieve Psychologie Interventies PPI bij patiënten met bipolaire stoornis in de euthyme fase Melissa Chrispijn AIOS psychiatrie KenBiS Klinisch Wetenschappelijke Vergadering 16 december 2016 Inhoud Achtergrond

Nadere informatie

Ik ben pedagogisch medewerker bij TintelTuin

Ik ben pedagogisch medewerker bij TintelTuin Ik ben pedagogisch medewerker bij TintelTuin De pedagogisch medewerkers aan het woord over de pedagogische kwaliteit van TintelTuin 1 VEILIGHEID + UITDAGING = GROEI Waarom kiezen ouders kinderopvang van

Nadere informatie

Bewegingsgerichte zorg Solis 25 juni 2015

Bewegingsgerichte zorg Solis 25 juni 2015 Bewegingsgerichte zorg Solis 25 juni 2015 Aangenaam: Angèle Jonker Verpleegkundige Sociaal Gerontoloog (dr) Stichting JonkersZorg Hoogwoud Auteur (les-)boeken www.jonkerszorg.nl Diverse projecten Visiegedreven

Nadere informatie

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU?

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? Thuis en op school heb je allerlei waarden meegekregen. Sommigen passen bij je, anderen misschien helemaal niet. Iedereen heeft waarden. Ken

Nadere informatie

Veerkracht en betrokkenheid aan het werk

Veerkracht en betrokkenheid aan het werk Veerkracht en betrokkenheid aan het werk 1st Nederlandse conferentie positieve psychologie Jan Auke Walburg Linda Bolier www.trimbos.nl VERMOGEN VAN NEDERLAND 2013 Mentale stoornissen Geen gezondheidsprobleem

Nadere informatie

Zo licht als een. Anke Thoen (huisarts) en Charlotte Haarsma (psycholoog) Inwooncursus 2015

Zo licht als een. Anke Thoen (huisarts) en Charlotte Haarsma (psycholoog) Inwooncursus 2015 Zo licht als een Anke Thoen (huisarts) en Charlotte Haarsma (psycholoog) Inwooncursus 2015 1 Energiegevers en energievreters Op elke plaats ligt een opdracht ivm het inventariseren van energiegevers en

Nadere informatie

Het gerecht. Ingrediënten

Het gerecht. Ingrediënten Recept 2: Wat wil de cliënt? Een recept voor maatwerk en passende zorg voor de cliënt Het gerecht Het resultaat: maatwerk, oftewel passende zorg voor de cliënt. Ieder mens is uniek en heeft andere wensen

Nadere informatie

WERKPLEZIER DOOR LEEFPLEZIER

WERKPLEZIER DOOR LEEFPLEZIER 1 2 3 Thema 3 WERKPLEZIER DOOR LEEFPLEZIER Module Werkplezier Wat is werkplezier. Factoren die werkplezier beïnvloeden. Werkplezier behouden en vergroten. Inleiding 1 Als medewerkers kunnen inspelen op

Nadere informatie

Hoe vitaal is Nederland? Ontwikkeling van de Nederlandse Vitaliteitsmeter: de Vita-16

Hoe vitaal is Nederland? Ontwikkeling van de Nederlandse Vitaliteitsmeter: de Vita-16 Hoe vitaal is Nederland? Ontwikkeling van de Nederlandse Vitaliteitsmeter: de Vita-16 Dr. Jorien Strijk Dr. Wanda Wendel-Vos, Drs. Hedwig Hofstetter Dr. Vincent Hildebrandt Verzorgingsstaat onder druk

Nadere informatie

In verbinding zelf keuzes maken. Petri Embregts

In verbinding zelf keuzes maken. Petri Embregts In verbinding zelf keuzes maken Petri Embregts Cliënten eigen keuzes laten maken, ze regie geven over hun eigen leven, dat is wat we nastreven Dhr Hans Bouter Leidsch Dagblad Eigen regie, zelf keuzes maken

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Rooster Mastercourse Zelfregie door Positieve Psychologie

Rooster Mastercourse Zelfregie door Positieve Psychologie Rooster Mastercourse Zelfregie door Positieve Psychologie Startdata en locatie De mastercourse start op 19 november 2015 op Saxion in Deventer. De lesdag is tweewekelijks op donderdag van 15.15 tot 21.00

Nadere informatie

Aanvullende informatie onder

Aanvullende informatie onder Wat beweegt ons? Reiss Profile Europe B.V. is officieel partner en licentiehouder van de methode van Professor Dr. Steven Reiss Aanvullende informatie onder www.reissprofile.eu Zicht op de menselijke motivatie

Nadere informatie

Gelukkig met geluksbeleid?

Gelukkig met geluksbeleid? Gelukkig met geluksbeleid? George Gelauff SCP werkconferentie Sturen op geluk 24 november 2011 Wat is geluk? Van Dale Gunstige loop van de omstandigheden (bv loterij) Aangename toestand waarin men zijn

Nadere informatie

Kansen voor gezondheid

Kansen voor gezondheid 10-6-2015 1 g Kansen voor gezondheid L a n g e r Jan Auke Walburg Vraagstelling Hoe kan je de gezondheid en het welbevinden van een populatie bevorderen zodanig dat: mentale en somatische ziektes afnemen

Nadere informatie

For Love or Money? Vrijwilligers motiveren op lange termijn

For Love or Money? Vrijwilligers motiveren op lange termijn For Love or Money? Vrijwilligers motiveren op lange termijn Dr. Jemima Bidee Ontbijtsessies CJP/BILL, 2014 12-12-2014 pag. 1 Intro 12-12-2014 pag. 2 Intro Koecomfort: technologie, benadering Individuele

Nadere informatie

Dit is jouw leven, een nieuwe integrale interventie gericht op floreren. Ernst Bohlmeijer

Dit is jouw leven, een nieuwe integrale interventie gericht op floreren. Ernst Bohlmeijer Dit is jouw leven, een nieuwe integrale interventie gericht op floreren. Ernst Bohlmeijer Inhoud Oefeningen Uitleg achtergrond en inhoud Vragen I Sta eens stil bij een moment in je jeugd dat je helemaal

Nadere informatie

Het verbeteren van de integratie van zieke werknemers door aandacht voor hun dubbele rol (Universiteit Utrecht) Projectleider: Prof. dr.

Het verbeteren van de integratie van zieke werknemers door aandacht voor hun dubbele rol (Universiteit Utrecht) Projectleider: Prof. dr. Het verbeteren van de integratie van zieke werknemers door aandacht voor hun dubbele rol (Universiteit Utrecht) Projectleider: Prof. dr. Trudie Knijn Onderzoekers: dr. Mira Peeters, drs. Marta Dijkgraaf,

Nadere informatie

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index April 2014 Samenstelling: drs. Jeroen J. Haamers, Versie: april 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 CQI-onderzoek; achtergrond en

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst KKC

Netwerkbijeenkomst KKC Netwerkbijeenkomst KKC Samen voorbereid op de toekomst Breda, 26 maart 2015 Dr. Sandra W. Geerlings Psycholoog, projectleider zorginnovatie Saffier De Residentiegroep s.geerlings@saffierderesidentie.nl

Nadere informatie

In de Visie is beschreven waar SGL in de toekomst voor wil staan, rekening houdend met ontwikkelingen die op dit moment aan de orde zijn.

In de Visie is beschreven waar SGL in de toekomst voor wil staan, rekening houdend met ontwikkelingen die op dit moment aan de orde zijn. Bijlage 1 meerjarenbeleidsplan Missie, visie en kernwaarden SGL In dit document vindt u de hernieuwde Missie, Visie en kernwaarden. In de Missie is beschreven wat SGL uit wil dragen naar buiten. Daarbij

Nadere informatie

POSITIEVE PSYCHOTHERAPIE. Een geprotocolleerde behandeling van veertien sessies voor cliënten met een depressieve stoornis

POSITIEVE PSYCHOTHERAPIE. Een geprotocolleerde behandeling van veertien sessies voor cliënten met een depressieve stoornis POSITIEVE PSYCHOTHERAPIE Een geprotocolleerde behandeling van veertien sessies voor cliënten met een depressieve stoornis GRONDLEGGERS Positieve Psychotherapie werd in 2006 ontwikkeld door: Prof. Martin

Nadere informatie

Kennismaken met Planetree info@planetree.nl www.planetree.nl

Kennismaken met Planetree info@planetree.nl www.planetree.nl Kennismaken met Planetree info@planetree.nl www.planetree.nl ONDERWIJS & PLANETREE Interesse in het mee doorvertalen van Planetree naar onderwijs en onderwijs organisaties? Neem neem contact op met jim@planetree.nl

Nadere informatie

Hoop doet leven, al is het maar voor even. Corine Nierop- van Baalen 15 april 2013 Amersfoort

Hoop doet leven, al is het maar voor even. Corine Nierop- van Baalen 15 april 2013 Amersfoort Hoop doet leven, al is het maar voor even Corine Nierop- van Baalen canierop@diaconessenhuis.nl 15 april 2013 Amersfoort Inhoud Betekenis hoop palliatieve patiënten met kanker Moeilijkheden die hulpverleners

Nadere informatie

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Programma Workshop Eerste deel: Presentatie Visie op Gezond Ondernemen Een paar voorbeelden van

Nadere informatie

Vertrouwelijk GROEPSRAPPORTAGE EINDMETING Voorbeeldteam Aantal deelnemers: 8 15-11-2015

Vertrouwelijk GROEPSRAPPORTAGE EINDMETING Voorbeeldteam Aantal deelnemers: 8 15-11-2015 Vertrouwelijk GROEPSRAPPORTAGE EINDMETING Voorbeeldteam Aantal deelnemers: 8 15-11-2015 1 Dit rapport geeft een overzicht op groepsniveau van hun bevlogenheid, energie- en stressbronnen en de gemiddelde

Nadere informatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life is een uniek instrument dat medewerkers in de zakelijke markt helpt om duurzaam gezond en vitaal te kunnen blijven

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

LEIDERSCHAP EN DUURZAME INZETBAARHEID. Tinka van Vuuren NEVI 4 februari 2016

LEIDERSCHAP EN DUURZAME INZETBAARHEID. Tinka van Vuuren NEVI 4 februari 2016 LEIDERSCHAP EN DUURZAME INZETBAARHEID Tinka van Vuuren NEVI 4 februari 2016 EVEN VOORSTELLEN Loyalis in de zorg: een deskundige partner voor werkgevers; Ontstaan uit de wereld van pensioen en sociale zekerheid;

Nadere informatie

Samen maken wij het verschil!

Samen maken wij het verschil! Samen maken wij het verschil! Biest 43 6001 AP Weert T 0495 456 491 F 0495 456 499 www.landvanhorne.nl WAAR STAAN WE VOOR EN WAAR GAAN WE VOOR? inhoud onze identiteit 4 onze zorgvisie 6 onze kernwaarden

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Groepsverslag Stress Reductie Effect Meting na HeartMath coachtraject maart 2016

Groepsverslag Stress Reductie Effect Meting na HeartMath coachtraject maart 2016 Onderzoeksbureau Groepsverslag Stress Reductie Effect Meting na HeartMath coachtraject maart 2016 In opdracht van HeartMath Benelux Periode november 2012 tot en met maart 2016 De stress-rem (Stress Reductie

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Onderzoekscentrum maatschappelijke zorg

Onderzoekscentrum maatschappelijke zorg Waarom dit onderzoek? Als we praten over zingeving merk je al gauw dat verschillende mensen er verschillende dingen onder verstaan. Het gaat bijvoorbeeld over praktische zaken zoals lid zijn van een voetbalvereniging.

Nadere informatie

OPDRACHTVERKLARING WZC Leiehome (Actualisering 12.06.2015)

OPDRACHTVERKLARING WZC Leiehome (Actualisering 12.06.2015) OPDRACHTVERKLARING WZC Leiehome (Actualisering 12.06.2015) Woonzorgcentrum Leiehome is een woonplaats met ruime verzorgingsmogelijkheden voor ouderen. Wij verlenen een deskundige en actuele zorg op maat.

Nadere informatie

Eigen Regie Maakt Zorg Beter

Eigen Regie Maakt Zorg Beter Eigen Regie Maakt Zorg Beter 31 maart 2011 Siska de Rijke Beleidsmedewerker Zorg CG-Raad Termen Zelfmanagement Eigen regie Eigen verantwoordelijkheid Deelnemer in plaats van afnemer Verbindende schakel

Nadere informatie

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010 Evaluatierapport Workshop Bewust en positief omgaan met ADHD Universiteit van Tilburg Forensische psychologie 23 april 2010 Drs. Arno de Poorter (workshopleider) Drs. Anne van Hees (schrijver evaluatierapport)

Nadere informatie

Positieve psychologie in de praktijk

Positieve psychologie in de praktijk Welbevindentherapie Positieve psychologie in de praktijk Prof. dr. E.T. Bohlmeijer Dr. L. Christenhusz Dr. P. Meulenbeek VCGT 2015 Programma 1. Achtergrond & relevantie welbevindentherapie en positieve

Nadere informatie

Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie

Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie Zou het niet heerlijk zijn als: veranderingen soepeler verlopen, medewerkers er minder weerstand tegen hebben, projecten eerder klaar zijn en

Nadere informatie

LoopbaanIndicator. Voor een duurzame loopbaanplanning

LoopbaanIndicator. Voor een duurzame loopbaanplanning LoopbaanIndicator Voor een duurzame loopbaanplanning 1. Inleiding LoopbaanIndicator wordt ingezet om alle relevante waarden rondom menselijke inzetbaarheid gestructureerd en genormeerd in kaart te brengen,

Nadere informatie

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen?

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Beter Oud Worden in Amsterdam - 31 maart 2015 Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Dr. Machteld Huber, arts, senior-onderzoeker Louis Bolk Instituut, Driebergen www.louisbolk.nl

Nadere informatie

Uitkomststuring in de Wmo

Uitkomststuring in de Wmo Uitkomststuring in de Wmo workshop symposium de Menselijke Maat - Arcon 25 November 2013 Lucienne Berenschot Leo van der Geest Inleiding NYFER doet onderzoek naar de mogelijkheden om uitkomststuring te

Nadere informatie

Je waarden zijn o.a. bepalend voor de dingen die je doet. Ze vormen als het ware de onderlaag van waaruit je de keuzes maakt in het leven.

Je waarden zijn o.a. bepalend voor de dingen die je doet. Ze vormen als het ware de onderlaag van waaruit je de keuzes maakt in het leven. Waarden oefening Je waarden zijn o.a. bepalend voor de dingen die je doet. Ze vormen als het ware de onderlaag van waaruit je de keuzes maakt in het leven. Bekijk de waarden die hieronder vermeld staan.

Nadere informatie

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Raffy Breda

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Raffy Breda Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Raffy Breda Gemeten met de CQI index Februari 2015 Samenstelling: drs. Jeroen J. Haamers, Versie: februari 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 CQI-onderzoek; achtergrond

Nadere informatie

Contextuele Therapie. Een inleiding

Contextuele Therapie. Een inleiding Contextuele Therapie Een inleiding Ivan Boszormenyi-Nagy Ivan Boszormenyi-Nagy 1920-2007 2007 Ivan Boszormenyi-Nagy werd geboren op 19 mei 1920 in Boedapest. Hij werd psychiater en hoogleraar psychiatrie

Nadere informatie

MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT

MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT INTRODUCTIE De Motives, Values, Preferences Inventory () is een persoonlijkheidstest die de kernwaarden, doelen en interesses van een persoon in kaart brengt.

Nadere informatie

Kwantitatief en kwalitatief onderzoek voor toegepaste psychologie

Kwantitatief en kwalitatief onderzoek voor toegepaste psychologie Kwantitatief en kwalitatief onderzoek voor toegepaste psychologie Kwantitatief en kwalitatief onderzoek voor toegepaste psychologie Laurens Ekkel Tweede druk Boom Lemma uitgevers Amsterdam 2015 Voorwoord

Nadere informatie

Helpt het hulpmiddel?

Helpt het hulpmiddel? Helpt het hulpmiddel? Het belang van meten Zuyd, Lectoraat Autonomie en Participatie Faculteit Gezondheidszorg Dr. Ruth Dalemans, Prof. Sandra Beurskens 08-10-13 Doelstellingen van deze presentatie Inzicht

Nadere informatie

WBSQ Results 1 3/16/2016

WBSQ Results 1 3/16/2016 WBSQ Results 1 3/16/2016 VRAGENLIJST BURNOUT EN WERKBELEVING - Sociaal-contactuele beroepen PERSOONLIJKE RAPPORTAGE Naam Persoon XYZ Afnamedatum 16 Maart 2016 15:57:00 WBSQ Results 2 3/16/2016 Voor de

Nadere informatie

DESSA. Vragenlijst over sociaal-emotionele competenties. HTS Report. Otto Peterszoon ID Datum Leerkrachtversie

DESSA. Vragenlijst over sociaal-emotionele competenties. HTS Report. Otto Peterszoon ID Datum Leerkrachtversie DESSA Vragenlijst over sociaal-emotionele competenties HTS Report ID 256-4 Datum 07.10.2014 Leerkrachtversie Informant: Neeltje Smit Leerkracht DESSA Interpretatie 3 / 20 INTERPRETATIE De DESSA biedt informatie

Nadere informatie

Wat er ook aan de hand is, de gevolgen zijn hetzelfde. Je bent een aantal lichamelijke functies, die je voorheen als vanzelfsprekend aannam, kwijt.

Wat er ook aan de hand is, de gevolgen zijn hetzelfde. Je bent een aantal lichamelijke functies, die je voorheen als vanzelfsprekend aannam, kwijt. Hoofdstuk 7 Emoties Nu is het tijd om door te gaan. Je hebt je dwarslaesie, je bent hopelijk klaar met al de medische dingen, nu is het tijd om ook je gevoelens aandacht te geven. Dus: ga lekker zitten,

Nadere informatie

Uitwisseling tussen teamleden in sociale teams cruciaal voor prestatie

Uitwisseling tussen teamleden in sociale teams cruciaal voor prestatie Uitwisseling tussen teamleden in sociale teams cruciaal voor prestatie Voorlopige resultaten van het onderzoek naar de perceptie van medewerkers in sociale (wijk)teams bij gemeenten - Yvonne Zuidgeest

Nadere informatie

Plannen van zorg Niveau 4

Plannen van zorg Niveau 4 Antwoorden stellingen Plannen van zorg Niveau 4 NU ZORG Editie 2014 Pagina 1 Hoofdstuk 1. Wanneer wordt verpleegkundige zorg gegeven? 1. In de jaren zestig was professionele zorg erg duur, daarom werd

Nadere informatie

Rapport Vitaliteitscan

Rapport Vitaliteitscan Rapport Vitaliteitscan Voor: F.K.J Kras 24 maart 2011 Rapportage Individuele Scan Geachte heer/mevrouw F.K.J Kras Hieronder treft u de rapportage aan van de door u ingevulde vitaliteitscan voor werkenden.

Nadere informatie

Bevlogenheid het resultaat van leiderschap

Bevlogenheid het resultaat van leiderschap Bevlogenheid het resultaat van leiderschap Hans Aerts Werken is leuk, het is zinvol. Het leidt tot enthousiasme en geluk. Ook hoor je vaak dat werken structuur en houvast biedt in je leven. Werken is niet

Nadere informatie

Hoop doet leven, al is het maar voor even. Corine Nierop- van Baalen 3 december 2014 Ede

Hoop doet leven, al is het maar voor even. Corine Nierop- van Baalen 3 december 2014 Ede Hoop doet leven, al is het maar voor even Corine Nierop- van Baalen canierop@diaconessenhuis.nl 3 december 2014 Ede Inhoud Betekenis hoop palliatieve patiënten met kanker Moeilijkheden die hulpverleners

Nadere informatie

Werken in Gezonde Wijk Overvecht

Werken in Gezonde Wijk Overvecht Werken in Gezonde Wijk Overvecht Versie februari 2012 Wat is Gezonde Wijk Overvecht? Gezonde Wijk Overvecht is een netwerk van partijen die samenwerken in zorg, welzijn en preventie in de wijk. Partners

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

Succesvol Job Craften Hoe maak je je werk leuk(er)? Interventie bij een Politiekorps

Succesvol Job Craften Hoe maak je je werk leuk(er)? Interventie bij een Politiekorps Succesvol Job Craften Hoe maak je je werk leuk(er)? Interventie bij een Politiekorps Dhr. Karel de Groot, Politie Brabant-Noord Drs. Maggie (Machteld) van den Heuvel, UU Prof. dr. Eva Demerouti, Dr. Maria

Nadere informatie

Waardeschaal subjectief welbevinden bij ouderen met dementie Koen Geenen,

Waardeschaal subjectief welbevinden bij ouderen met dementie Koen Geenen, WSW- dementie Waardeschaal subjectief welbevinden bij ouderen met dementie Koen Geenen, bachelor Ergotherapie Inhoud Deze waardeschaal is een gestandaardiseerde observatieschaal om het subjectief welbevinden

Nadere informatie

Voorbij de geraniums. Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching. Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp

Voorbij de geraniums. Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching. Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp Voorbij de geraniums Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp 14 maart 2014 Voorbij de geraniums Visiestuk vitaliteitsdenken en vitaliteitscoaching

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking Petri Embregts Inhoud Waarom een kans in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking? Inzetbaarheid en effectiviteit

Nadere informatie

THEMAONTMOETINGEN. Er zijn ontmoetingen rondom vier thema s: Waardevol opvoeden Zelfbewust zijn Investeren in je relatie Leven met verlies

THEMAONTMOETINGEN. Er zijn ontmoetingen rondom vier thema s: Waardevol opvoeden Zelfbewust zijn Investeren in je relatie Leven met verlies THEMAONTMOETINGEN Ieder mens heeft weleens vragen die hij niet zomaar kan beantwoorden. Bijvoorbeeld over wie je bent of wilt zijn, hoe je je relatie kunt versterken, hoe je omgaat met verlies of over

Nadere informatie

Dag vakantie, hallo werk

Dag vakantie, hallo werk TAAK 2 45 minuten Dag vakantie, hallo werk Je volgt de opleiding personeelsmanagement aan de Hogeschool Personeel en Arbeid in Vlaanderen. Binnen deze opleiding volg je een werkcollege voor het vak toegepaste

Nadere informatie

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest.

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest. Samenvatting 152 Samenvatting Ieder jaar krijgen in Nederland 16.000 mensen een hartstilstand. Hoofdstuk 1 beschrijft de achtergrond van dit proefschrift. De kans om een hartstilstand te overleven is met

Nadere informatie

Rapportage coachtraject

Rapportage coachtraject Monitor Rapportage coachtraject Rapportage coachtraject de heer P.R. de Jong Periode februari 0 september 0 00 00 Vertrouwelijk 00 00 Monitor Inleiding Beste Piet, Gedurende de periode februari 0 september

Nadere informatie

Samen doen. Zorgvisie. Zorg- en dienstverlening van A tot Z

Samen doen. Zorgvisie. Zorg- en dienstverlening van A tot Z Samen doen Zorgvisie Zorg- en dienstverlening van A tot Z Wat en hoe? 3 W Samen met de cliënt bepalen we wát we gaan doen en hóe we het gaan doen. Mensen met een verstandelijke beperking kunnen op diverse

Nadere informatie

Het ICF schema ziet er als volgt uit. (Schema uit hoofdtekst hier opnemen)

Het ICF schema ziet er als volgt uit. (Schema uit hoofdtekst hier opnemen) 1 International Classification of Functioning, Disability and Health Het ICF-Schema ICF staat voor; International Classification of Functioning, Disability and Health. Het ICF-schema biedt een internationaal

Nadere informatie

SKS Alles Kids. Ieder kind is uniek. Onze visie. De 5 speerpunten

SKS Alles Kids. Ieder kind is uniek. Onze visie. De 5 speerpunten GEEF ZE DE VIJF! SKS Alles Kids De wereld om ons heen verandert. Ook in de kinderopvang zijn nieuwe ontwikkelingen aan de orde van de dag. SKS Alles Kids biedt al jaren kinderopvang en loopt voorop als

Nadere informatie

Motieven en persoonlijkheid. Waarom doen mensen de dingen die ze doen?

Motieven en persoonlijkheid. Waarom doen mensen de dingen die ze doen? Motieven en persoonlijkheid Waarom doen mensen de dingen die ze doen? Motivatie psychologen vragen: Waarom doen mensen de dingen die ze doen? Motivatiepsychologen zoeken naar de motieven, de drijfveren

Nadere informatie

Lessen in geluk voor groep 7 en 8. www.gelukskoffer.nl

Lessen in geluk voor groep 7 en 8. www.gelukskoffer.nl Lessen in geluk voor groep 7 en 8 www.gelukskoffer.nl Ontstaan Gelukskoffer Vanuit Bedrijfsleven Gebaseerd op leidinggeven aan jezelf 1,5 jaar wetenschappelijk literatuuronderzoek Pilots op diverse scholen

Nadere informatie

Notitie. GGZ Rivierduinen. GGZ Rivierduinen Samen kiezen voor kwaliteit Zorgvisie 2015

Notitie. GGZ Rivierduinen. GGZ Rivierduinen Samen kiezen voor kwaliteit Zorgvisie 2015 Notitie GGZ Rivierduinen GGZ Rivierduinen Zorgvisie 2015 Blad 1 Inhoud 1. Inleiding... 2 2. Missie... 2 3. Visie... 2 3.1. Herstel als leidend principe... 2 3.2. Passende Zorg... 3 3.3 Hoge professionele

Nadere informatie

Leergang. Inspirerend Leiderschap

Leergang. Inspirerend Leiderschap Leergang Inspirerend Leiderschap Algemene informatie Doelgroep Leergang opzet Groepsgrootte Begeleiders en docenten hoger en midden management 8 modules van 2 dagen, incl.1 overnachting per module maximaal

Nadere informatie

Motiveren en werven van vrijwilligers voor de kring. Dr. Klara Ampe, voorzitter Vlaamse kamer Federale Raad voor Huisartsenkringen

Motiveren en werven van vrijwilligers voor de kring. Dr. Klara Ampe, voorzitter Vlaamse kamer Federale Raad voor Huisartsenkringen Motiveren en werven van vrijwilligers voor de kring Dr. Klara Ampe, voorzitter Vlaamse kamer Federale Raad voor Huisartsenkringen vandaag Zicht op de bouwstenen van een duurzame motivatie Nieuwe (chinese)

Nadere informatie

Otto Dellemann,

Otto Dellemann, Otto Dellemann,15-4-2016 twee tendensen: - t probleem zit aan de binnenkant, is biologisch - aanbod moet overzichtelijker en toetsbaar zijn risico: te sterke nadruk op biologisch/ neuro-wetenschappelijk

Nadere informatie

CQI-Concernrapport Volckaert

CQI-Concernrapport Volckaert Ervaringen van somatische cliënten, contactpersonen van cliënten met een psychogeriatrische indicatie en thuiszorg cliënten CQI-Concernrapport Volckaert Juni 2015 Samenstelling: drs. J.J. Haamers, Versie:

Nadere informatie

Het project van de UvH 1

Het project van de UvH 1 Levensverwachting Empowerment van kwetsbare ouderen gaat altijd ook over zingeving Bijeenkomst Beter Oud Anja Machielse, 4 november 2016 Eamonn Doyle Beleid Zelfredzaamheid Autonomie Eigen kracht Participatie

Nadere informatie

ConsumerQuality Index Uitkomsten cliëntenraadpleging Sociale Geriatrie 1 april 2015

ConsumerQuality Index Uitkomsten cliëntenraadpleging Sociale Geriatrie 1 april 2015 ConsumerQuality Index Uitkomsten cliëntenraadpleging Sociale Geriatrie 1 april 2015 Agenda Doel: Presenteren van de uitkomsten van het onderzoek Dialoog over sterke- en verbeterpunten Opbouw presentatie:

Nadere informatie

FEEL-E. Vragenlijst over emotieregulatie bij volwassenen. HTS Report. Simon Janzen ID 4589-2 Datum 11.11.2015. Zelfrapportage

FEEL-E. Vragenlijst over emotieregulatie bij volwassenen. HTS Report. Simon Janzen ID 4589-2 Datum 11.11.2015. Zelfrapportage FEEL-E Vragenlijst over emotieregulatie bij volwassenen HTS Report ID 4589-2 Datum 11.11.2015 Zelfrapportage FEEL-E Inleiding 2 / 14 INLEIDING De FEEL-E brengt de strategieën in kaart die volwassenen gebruiken

Nadere informatie

Bedoeling van dit werkcollege:

Bedoeling van dit werkcollege: PSYCHOLOGISCHE DIAGNOSTIEK Veld Klinische en Gezondheidspsychologie Oktober 2005 Cécile Vandeputte- v.d. Vijver Bedoeling van dit werkcollege: Bespreking van de stappen van het psychodiagnostisch proces

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

RESULTATEN. Rapportage De Kinkerbuurt, Amsterdam. Externe Benchmark

RESULTATEN. Rapportage De Kinkerbuurt, Amsterdam. Externe Benchmark RESULTATEN Rapportage De Kinkerbuurt, Amsterdam Externe Benchmark februari 2013 1 ALGEMEEN 1.1 Inleiding Algemeen Het instrument de Kwaliteitsvragenlijst is een hulpmiddel om de kwaliteit van de school

Nadere informatie

Levenskunst als wetenschap - Filosofie - TROUW

Levenskunst als wetenschap - Filosofie - TROUW Filosofie Eveline Brandt 24/12/11, 20:01 Ernst Bohlmeijer: "Rustmomenten geven meer kwaliteit aan je leven dan altijd kiezen voor de haast." Mark Kohn Hoe leef ik een geslaagd leven? En dan niet 'geslaagd'

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Introductie Introductie Het pedagogisch beleid van de tussenschoolse opvang SKN s Eetclub biedt een kader dat de overblijfkrachten en de coördinatoren tussenschoolse

Nadere informatie