De menselijke maat: Een wetenschappelijke onderbouwing

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De menselijke maat: Een wetenschappelijke onderbouwing"

Transcriptie

1 De menselijke maat: Een wetenschappelijke onderbouwing Prof. dr. Gerben Westerhof, Universiteit Twente Drs. Aad Francissen, Geluksacademie (Arcon) December 2013 De Geluksacademie is een projectbureau van Arcon. Stichting Arcon is een non-profit onderzoeks- en adviesbureau met ANBI-status, dat veel werkt in opdracht van de provincie Overijssel, gemeenten en organisaties in het sociale domein. De Universiteit Twente is een ondernemende universiteit waar technische en sociale wetenschappen samen komen. De faculteit Gedragswetenschappen en de afdeling Psychologie, Gezondheid en Techniek hebben sinds kort de eerste leerstoel positieve psychologie in Europa

2 2 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

3 Samenvatting Klacht naar kracht De Menselijke Maat is een audit waarmee de kerndoelen van de Wmo gemeten kunnen worden. De uitkomsten geven zorgaanbieders handvatten voor de cultuuromslag van klacht naar kracht. Voor zorginkopers biedt de audit ook grip: een benchmark waar zorgaanbieders gesorteerd staan op de score op de Menselijke Maat. Gemeenten kunnen dan zowel inkopen op prijs, als op de inhoudelijke kernwaarden van de Wmo. De audit meet op het niveau van cliënten, professionals en management middels vragenlijsten, interviews en observaties. De maatstaf hierbij is in hoeverre een welzijns- of zorgorganisatie zich richt op het welbevinden en de waarden autonomie, eigen kracht en verbondenheid. En de mate waarin cliënten zich wel bevinden. Wetenschap van welbevinden In dit rapport vindt u een wetenschappelijke onderbouwing van de Menselijke Maat. De audit sluit goed aan bij huidige ontwikkelingen in de sector zorg en welzijn, waarbij de eigen regie, de eigen kracht en het netwerk van cliënten voorop staan. De Menselijke Maat sluit ook aan op een geluksgerichte manier van werken, waarbij de bevordering van duurzaam welbevinden centraal staat. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat dit welbevinden zowel voor het individu als voor de maatschappij sterke gezondheidswinst met zich meebrengt. De audit is gebaseerd op de zelfdeterminatietheorie, die laat zien dat het vervullen van de psychologische behoefte aan autonomie, competentie en verbondenheid een voorwaarde zijn voor het bevorderen van welbevinden. Zowel in beleid, interventies als alledaags contact draagt een gerichtheid op de basale waarden van autonomie, competentie en verbondenheid bij aan welbevinden. Minder zorg door meer geluk De eerste audits hebben laten zien dat het gebruikte instrumentarium valide is en op een consistente wijze inzicht geeft in de mate waarin een organisatie zich richt op het werken aan de Menselijke Maat en de bevordering van het welbevinden van cliënten. Het meet, zogezegd, datgene wat voor mensen werkelijk belangrijk is en wat met het medische model in de zorg een beetje zoek is geraakt. We streven na wat we meten: minder zorg door meer geluk

4 4 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

5 Inhoud Samenvatting... 3 Van klacht naar kracht... 7 Het belang van geluk... 7 Zelfdeterminatie: Verbondenheid, autonomie en competentie... 9 De maakbaarheid van geluk De audit menselijke maat Meten met de Menselijke Maat Sturen met de Menselijke Maat Verder lezen Over de auteurs Infographic - de Menselijke Maat

6 6 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

7 Van klacht naar kracht De maatschappij is in beweging. De verzorgingsstaat, die sinds de tweede wereldoorlog zorgvuldig is opgebouwd, wordt langzaam omgebouwd naar een participatiesamenleving. De verantwoordelijkheid voor zorg en welzijn wordt minder bij de staat gelegd, maar meer bij de burgers zelf. Dit heeft belangrijke consequenties voor de manier waarop het veld van zorg en welzijn wordt ingericht. Verschillende bewegingen die hierop aansluiten zijn al ingezet: de kanteling, van zorg en ziekte naar gezondheid en gedrag, van ziektekosten naar Wmo. Daarbij wordt steeds meer de nadruk gelegd op wat mensen wél kunnen: van klacht naar kracht. Niet langer gaat het om het aandragen van oplossingen voor een patiënt of cliënt, maar om het aanspreken van de cliënt op de eigen regie, de eigen kracht en het eigen netwerk. Hoewel er ook kritiek is op deze omslag - het zou gaan om een ordinaire bezuiniging - biedt deze ook nieuwe kansen. De verzorgingsstaat heeft zich gericht op verzorging van de behoeftige burger en daarmee vooral oog gehad voor de problemen van burgers. Ook de financiering is hierop helemaal afgestemd. Het risico bestaat dat mensen daarmee in een bureaucratische machine tot hun probleem gereduceerd worden. Het is belangrijk om de menselijke maat weer terug te vinden. De huidige ontwikkelingen kunnen daaraan bijdragen, maar hoe zorg je voor de juiste veranderingen in een systeem dat van wettelijke basis, uitvoering tot verantwoording nog probleemgericht is? Een beroemde uitspraak van de econoom Stiglitz geeft richting: we streven na wat we meten. Dit rapport biedt een wetenschappelijke onderbouwing voor het meetinstrument de Menselijke Maat. Het belang van geluk Het sturen op geluk biedt een belangrijke insteek bij het zoeken naar de menselijke maat. Maar geluk, wat is dat eigenlijk? Van Dale omschrijft gelukkig als genietend, tevreden en voorspoedig, door het lot bepaald. In alledaagse opvattingen verwijst geluk vaak naar een kortdurend moment, een staat van euforie of een topervaring. Of geluk is iets wat je overkomt, een lot uit de loterij. Dat is niet de betekenis die we hier hechten aan geluk. Het gaat hier om duurzaam welbevinden: het regelmatig ervaren van positieve gevoelens en een algemene tevredenheid met het eigen leven

8 Duurzaam geluk is goed voor een mens. De laatste jaren is er veel onderzoek verricht naar de gevolgen van geluk voor de individuele persoon. Met name de broaden-and-build theorie van Barbara Fredrickson biedt hiervoor een goede onderbouwing. Positieve gevoelens leiden enerzijds tot een verbreding van creativiteit en probleemoplossend vermogen en anderzijds tot het opbouwen van belangrijke hulpbronnen in het leven, zoals een goed sociaal netwerk of veerkracht in het omgaan met problemen. Juist ook in moeilijke situaties blijkt dat mensen die oog hebben voor wat er goed gaat en aandacht hebben voor positieve gevoelens beter met problemen kunnen omgaan. Er zijn inmiddels veel studies gedaan die laten zien dat geluk voorspelt dat mensen kwalitatief betere netwerken hebben, beter functioneren op hun werk en beter met problemen kunnen omgaan. Geluk leidt ook tot een betere fysieke en geestelijke gezondheid. Verschillende onderzoeken hebben zelfs laten zien dat gelukkige mensen langer leven. Duurzaam geluk heeft ook een maatschappelijk belang. Als meer geluk leidt tot hogere productiviteit en via een betere gezondheid tot minder zorgconsumptie, zijn er ook positieve economische gevolgen van geluk: geluk levert de maatschappij in die zin geld op. Economen, zoals Amartya Sen, Joseph Stiglitz en Manfred Max-Neef stappen echter ook steeds meer buiten het puur financiële kader. Zij zien duurzaam geluk als een doel op zich. Een welvarende samenleving is niet alleen een samenleving met een groot bruto nationaal product of een hoge standaard voor individuele consumptie, maar een samenleving waarin mensen gelukkig zijn doordat ze zich kunnen ontplooien en bijdragen aan een op duurzaamheid gerichte maatschappij. 8 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

9 Zelfdeterminatie: Verbondenheid, autonomie en competentie Er bestaan veel modellen en theorieën over duurzaam geluk. Verschillende wetenschappers hebben elk hun eigen verklaringen en rijtjes van factoren die bijdragen aan geluk. Voor de ontwikkeling van de Menselijke Maat hebben we gekozen voor de zelfdeterminatietheorie van de Amerikaanse onderzoekers Edward Deci en Richard Ryan. Deze theorie gaat ervan uit dat mensen streven naar groei en ontwikkeling, ook in moeilijke omstandigheden. Ze geeft inzicht in de functies en processen die aan de ervaring van duurzaam geluk ten grondslag liggen. Er bestaan verschillende misvattingen over wat tot duurzaam geluk leidt. In onze maatschappij gaat het vaak om het streven naar financieel succes, materiële bezittingen, sociale status, beroemdheid of lichamelijke schoonheid. Dergelijke factoren verklaren echter maar een klein deel van de verschillen in geluk. Ze geven op korte termijn misschien wel bevrediging, maar dragen op de lange termijn niet echt bij aan geluk. Dit heeft ermee te maken dat ze vooral zijn ingegeven door een wens naar erkenning. In onze maatschappij wordt deze vooral gekregen aan de hand van meer uiterlijke waarden als rijkdom, status en succes. Onderzoek op basis van de zelfdeterminatietheorie laat zien dat duurzaam geluk eerder verkregen wordt als mensen zich richten op meer intrinsieke doelen, zoals goede relaties, persoonlijke groei en maatschappelijke betrokkenheid. Dit zijn bij uitstek de doelen die mensen zin en betekenis geven in het leven, doordat ze bijdragen aan iets groters. Het zijn ook de doelen die mensen nastreven omdat ze op zich al lonend zijn. Ze zijn meer gebaseerd op motivatie van binnen uit. Eigenlijk kunnen ze nooit echt behaald worden, maar gaat het om het streven zelf. Ook op de langere termijn zijn ze gerelateerd aan de aanwezigheid van geluk en vitaliteit en aan de afwezigheid van psychische en lichamelijke klachten. Deze doelen komen daarmee tegemoet aan psychologische basisbehoeftes. In de zelfdeterminatietheorie worden drie van dergelijke behoeftes omschreven: autonomie, competentie en verbondenheid

10 1. Autonomie verwijst naar de mogelijkheid om activiteiten te kiezen, beslissingen te nemen en gedrag te reguleren in overeenstemming met de eigen waarden, wensen en doelen. 2. Bij competentie gaat het om de ervaring dat het eigen gedrag resulteert in de bedoelde uitkomsten en effecten. 3. Verbondenheid verwijst naar de basisbehoefte om intieme relaties met anderen te hebben. Wat zijn basisbehoeftes? Het gaat hierbij om behoeftes die geen verdere uitleg meer nodig hebben. Zij zijn niet te herleiden tot andere behoeftes en bestaan ook niet om andere behoeftes te vervullen. Als je bijvoorbeeld iemand vraagt waarom hij zo hard werkt, zal hij misschien in eerste instantie antwoorden: Om veel geld te verdienen. Als je vervolgens vraagt Waarom wil je veel geld verdienen?, komt wellicht het antwoord: Omdat ik dan bewonderd word. En als je dan vraagt Waarom wil je bewonderd worden?, zal het antwoord zijn: Omdat ik geliefd wil worden. Een hernieuwde vraag naar het waarom van dit laatste zal al snel op onbegrip stuiten. Er komen alleen nog algemeenheden zoals omdat liefde goed is of dat wil iedereen toch? Liefde is dan ook een intrinsieke behoefte. Dat wil niet zeggen dat liefde niet ook een middel tot een ander doel kan zijn, maar dat het doorgaans niet zo n instrumentele waarde heeft. Wanneer deze basisbehoeftes vervuld worden leidt dit tot duurzaam geluk. De drie behoeftes zijn volgens onderzoek belangrijk in veel verschillende contexten, variërend van scholen, families, werksetting en gezondheidszorg. Ook in verschillende culturen en in verschillende fasen van de levensloop blijken basisbehoeftes essentieel voor duurzaam geluk. Ze zijn daarmee essentieel voor het functioneren van mensen, net als meer biologische behoeftes als honger, dorst of veiligheid. Waar de bekende pyramide van Abraham Maslow een duidelijke hiërarchie aanbrengt in basisbehoeftes, worden in de zelfdeterminatietheorie de verschillende behoeftes juist naast elkaar gezet. Ook in moeilijke situaties, waarin bijvoorbeeld de gezondheid is aangetast, spelen de behoeftes aan verbondenheid, autonomie en competentie een belangrijke rol. 10 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

11 Casus: Zelfdeterminatie in Verpleeghuizen Promotie-onderzoek van Annette Custers (2013) laat zien dat de mate van behoeftevervulling gerelateerd is aan welbevinden bij bewoners van somatische afdelingen van verpleeghuizen. De vervulling van de basisbehoeftes staat binnen deze context sterk onder druk. Er is vaak weinig autonomie, omdat cliënten door vele beperkingen afhankelijk zijn geworden van zorg, maar ook van het systeem van de organisatie. De behoefte aan verbondenheid staat ook onder druk, omdat mensen in de nieuwe omgeving van het verpleeghuis vaak weinig vertrouwde contacten hebben. De kwetsbaarheid en de fysieke beperkingen die voorwaarde zijn voor het toelaten tot een verpleeghuis stellen de behoefte aan competentie op de proef. De mate waarin onder deze omstandigheden wordt tegemoetgekomen aan de basisbehoeftes is van belang voor het ervaren van welbevinden. De contacten van bewoners met verzorgenden spelen daarbij een belangrijke rol. Observaties in de ochtendzorg met behulp van video-opnames lieten zien dat interacties die ondersteunend zijn voor de drie basisbehoeftes samengaan met de positieve en negatieve emoties van de bewoners. Bij autonomie gaat het bijvoorbeeld om het betrekken van de bewoners in keuzes in de alledaagse zorg. Bij competentie gaat het erom dat bewoners dingen die ze zelf willen en kunnen doen ook zelf kunnen uitvoeren. Bij verbondenheid gaat het om het tonen van persoonlijke interesse, bijvoorbeeld door een praatje te maken dat juist niet met de zorg te maken heeft. De maakbaarheid van geluk Geluk wordt vaak gezien als iets dat je ten deel valt. Wetenschappelijke theorieën zijn er daarentegen juist lange tijd van uitgegaan dat je geluk is voorbestemd door genetische aanleg en temperament. De waarheid ligt zoals zo vaak in het midden. Er komt steeds meer bewijs dat duurzaam geluk ook te beïnvloeden is. Dit wordt ook duidelijk vanuit de zelfdeterminatietheorie: aan de vervulling van de basisbehoeftes kan gesleuteld worden en dat draagt dan weer bij aan duurzaam welbevinden. Dit kan op verschillende niveaus gebeuren. Ten eerste is er het niveau van het beleid, van het politieke beleid tot de strategische visie van welzijns- en zorgorganisaties. Op politiek niveau sluit de omslag die in het kader van de Wmo gemaakt wordt naar aandacht voor zelfredzaamheid en inzet van het eigen netwerk goed aan op de drie basisbehoeftes. Bij zelfredzaamheid is het van belang om te onderscheiden tussen autonomie en competentie. Bij autonomie gaat het vooral om de eigen regie. Het gaat hier onder andere om de omslag van aanbod- naar vraaggericht werken, ofwel de vraag hoe kwetsbare mensen hun leven willen leiden. Het is daarbij wel belangrijk dat eigen regie niet betekent dat mensen het zelf maar uit moeten zoeken, dat mensen alles zélf moeten doen: autonomie betekent juist ook dat mensen kunnen kiezen voor het inroepen van hulp en het zich begeven in afhankelijkheidsrelaties. Autonomie gaat

12 dan over de mate waarin de hulp kan aansluiten op het leven dat mensen willen leiden en de waarden die mensen belangrijk vinden. De behoefte aan competentie vraagt om aandacht voor eigen kracht. Hier is vooral de omslag van belang van het denken in termen van problemen naar het denken over wat mensen zelf kunnen en waar zij goed (competent) in zijn. Ook als er problemen zijn en er zorg nodig is hebben mensen de behoefte om dingen te doen waar ze goed in zijn. De behoefte aan verbondenheid sluit aan bij denken in termen van het eigen netwerk. Daarbij staat echter meer de wederzijdse verbondenheid in de aandacht dan het netwerk puur als hulpbron. Het gaat dus ook om de vraag hoe een cliënt van betekenis kan zijn voor andere mensen. Interventies in de positieve psychologie Martin Seligman is de grondlegger van de positieve psychologie. Met collega s ontwikkelde hij verschillende kortdurende en eenvoudige interventies die onder begeleiding van een psycholoog, maar ook als zelfhulp werden ingezet: Je sterke kanten inzetten: al dan niet met behulp van vragenlijsten worden talenten en kwaliteiten in kaart gebracht. De opdracht is om manieren te verzinnen om deze talenten en kwaliteiten meer in het dagelijks leven te gebruiken en te benutten. Drie positieve dingen: de opdracht om elke avond stil te staan bij drie positieve gebeurtenissen van die dag. De deelnemer beantwoordt ook de vraag waarom hij denkt dat deze gebeurtenissen plaatsvonden. Dankbaarheid uiten: bij deze interventie denken deelnemers aan een persoon die ze erg dankbaar zijn maar nooit op een goede manier hun dankbaarheid hebben getoond. De opdracht is om een brief te schrijven aan deze persoon en deze brief hardop voor te lezen. Actief reageren: de deelnemers krijgen de opdracht om iedere dag minstens een keer enthousiast en actief te reageren op een positief bericht van een ander. Genieten: de deelnemers krijgen de oefening om iedere dag te genieten van een activiteit die ze normaal gesproken gehaast uitvoeren. Het kan gaan om een maaltijd, een wandeling naar werk of school, een douche. Na afloop beschrijven ze wat er anders was en hoe ze zich daarbij voelden. Ten tweede is er het niveau van interventies. Vanuit het vakgebied van de positieve psychologie wordt steeds duidelijker dat mensen, juist ook in tijden van problemen, zelf bij kunnen dragen aan welbevinden. Individuele interventies zijn doorgaans gebaseerd op het versterken van competenties die bijdragen aan welbevinden en optimaal functioneren. Er kan worden gedacht aan het bewust worden en versterken van positieve emoties, het onderzoeken van waarden, intrinsieke behoeften en talenten, het op een positieve, 12 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

13 optimistische wijze omgaan met doelen, het onderhouden en realiseren van positieve relaties, en het omgaan met en accepteren van tegenslag en lijden. Ten derde is er de alledaagse bejegening van cliënten. Zelfdeterminatie is niet iets wat je alleen doet, maar vormgeeft samen met anderen. Relaties op het werk, op school, in de opvoeding of in de zorg die tegemoet komen aan de basisbehoeftes bevorderen de mogelijkheid tot groei en duurzaam geluk. Zoals het onderzoek van Annette Custers in verpleeghuizen laat zien speelt de vervulling van behoeftes en het werken aan welbevinden juist plaats in de kleine alledaagse interacties die er plaatsvinden. Een voorbeeld van alledaagse bejegening Een verzorgende of verpleegkundige die in een witte jas bij een cliënt binnenkomt en de vraag stelt hoe gaat het met u?, zal al snel in een gesprek over (alledaagse) klachten belanden. Als die klachten niet veel ernstiger geworden zijn, is de reden voor praten over klachten eigenlijk verdwenen. In termen van eigen kracht zou het gesprek juist en ook mogen gaan over waar iemand een beetje goed in is of trots op is. In termen van sociale relaties zou het mogen gaan over wie er belangrijk is in het leven van de cliënt. En in termen van autonomie zou de leidende vraag kunnen zijn hoe wilt u (vandaag) uw leven leiden?

14 14 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

15 De audit menselijke maat De Menselijke Maat als audit is gebaseerd op de zelfdeterminatietheorie, omdat deze theorie de psychologische basisbehoeften van mensen beschrijft als pijlers voor duurzaam geluk. De basisbehoeften gelden ook voor kwetsbare mensen die deels afhankelijk zijn van diensten van zorg- en welzijnsorganisaties. Als cliënten op basis van eigen keuze en in verbondenheid met anderen waaronder de zorgverleners de dingen kunnen doen waar ze goed in zijn dan zal dit bijdragen aan hun welbevinden en ontwikkeling. Daaraan wordt gewerkt in het contact met de cliënt, maar ook in verslaglegging in dossiers, in verantwoording en evaluatiemomenten, in het beleid en in de organisatiestructuren. De Menselijke Maat als audit bestaat uit verschillende instrumenten om strategie, beleving en gedrag te meten. Metingen vinden binnen een zorg- of welzijnsorganisatie plaats op het niveau van de cliënt, het uitvoerend personeel en op beleid- en bestuursniveau. Daartoe worden vragenlijsten afgenomen bij cliënten en personeel, observaties gehouden van daadwerkelijke contactmomenten tussen hulpverleners en cliënten, interviews gehouden met uitvoerend personeel en management en beleidsdocumenten gescand. Tezamen geven deze instrumenten een inzicht in de mate waarin een organisatie zich richt op het werken aan de Menselijke Maat en in de mate waarin de cliënten zich wel bevinden. Op elk niveau wordt dit vastgesteld in termen van welbevinden, autonomie, eigen kracht en verbondenheid. Meten met de Menselijke Maat De Menselijke Maat meet ten eerste welbevinden, autonomie, eigen kracht en verbondenheid bij cliënten van zorg- en welzijnsaanbieders. Cliënten vullen daartoe een vragenlijst in waarin zij hun leven in het algemeen en de contacten met hulpverleners evalueren. Het gaat dan bijvoorbeeld om hoe vaak iemand het gevoel heeft het leven te leiden zoveel mogelijk zoals jij dat wilt. Of bijvoorbeeld om de mate waarin een cliënt kan doen waar hij of zij (een beetje) goed in is. De Menselijke Maat meet ook de mate waarin cliënten merken dat hulpverleners aandacht hebben voor bovengenoemde basisbehoeftes. Heeft de cliënt bijvoorbeeld het gevoel dat hij of zij zichzelf mag zijn als de hulpverlener er is?

16 Op het niveau van de uitvoering van zorg en ondersteuning, meet de audit in vragenlijsten, interviews en observaties de mate waarin hulpverleners in hun dagelijkse praktijk aandacht hebben voor de genoemde waarden bij cliënten. Het gaat dan bijvoorbeeld om het respecteren van de eigenheid en autonomie van cliënten. Bijvoorbeeld of de mate waarin er aandacht is voor zaken waar een cliënt (een beetje) goed in is, waar zijn of haar ogen van gaan twinkelen. In welke mate een hulpverlener dat belangrijk vindt, er mee bekend is en het ook regelmatig aan de orde laat komen tijdens bezoeken aan cliënten. Tenslotte meet de Menselijke Maat met interviews en een beleidsscan de mate waarin welbevinden, autonomie, eigen kracht en verbondenheid door de organisatie (bestuur, beleid en structuur) worden gedragen, actief gestimuleerd en vastgelegd voor vervolgacties. Bijvoorbeeld met vragen als: wat zijn de kernwaarden van de organisatie, wat is uw eigen visie op uw werk? Wat merkt de cliënt daarvan en wat kunnen we daarvan terugzien in dossiers? Waar evalueert u op met cliënten? En tenslotte ook: welke ruimte (vrijheid) en waardering krijgen medewerkers in hun werk? Sturen met de Menselijke Maat Uit alle onderdelen worden scores opgebouwd, die het vertrekpunt vormen van de rapportage. Aan de hand van de scores wordt beschreven welke rode draad ontdekt is, wat er goed gaat en waar de hiaten zitten. Dat wordt kwalitatief aangevuld met opvallende zaken die uit de interviews en observaties naar voren komen. De Menselijke Maat is in de maand oktober 2013 bij twee organisaties getoetst. Meer dan 180 cliënten uit de sectoren Thuiszorg, Ambulante Begeleiding VG en het Algemeen Maatschappelijk Werk hebben de cliëntenvragenlijst geretourneerd. Uit een eerste analyse van de Universiteit Twente blijkt dat de cliëntenvragenlijst voldoende betrouwbare en valide resultaten oplevert. Dat wil zeggen dat de vragenlijst op een consistente manier datgene meet wat deze beoogt te meten. Ook is er voldoende variatie terug te vinden in de wijze waarop cliënten de verschillende items op de lijst invullen. Daarnaast blijkt dat de resultaten van de verschillende instrumenten van de Menselijke Maat een solide en overeenkomstig beeld opleveren. Als bijvoorbeeld blijkt dat cliënten lager scoren op verbondenheid, dan zien we ook in resultaten van de auditgesprekken en de observaties eenzelfde dip op verbondenheid. Op basis van deze eerste analyses is het 16 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

17 team van auditoren en ontwikkelaars van de Geluksacademie en de onderzoekers van de Universiteit Twente voorlopig enthousiast over het instrument. De Menselijke Maat lijkt een goed beeld weer te geven van wat we willen weten. Namelijk in welke mate cliënten zich autonoom, eigen krachtig, verbonden en wel bevinden en in welke mate de organisatie handelt en is ingericht rond deze waarden

18 18 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

19 Verder lezen Bohlmeijer, E., Bolier, L., Westerhof, G., & Walburg, J. (2013). Handboek positieve psychologie: Theorie, onderzoek, toepassingen. Amsterdam: Boom. Bolier, L., Haverman, M., & Walburg, J. (2010). Mental Fitness. Amsterdam: Boom. Deci, E., & Ryan, R. (2002). Handbook of self-determination research. Rochester: University of Rochester Press. Francissen A., Wezenberg E. & Westerhof, G. (2010). De gevolgen van geluk. Borne, Arcon. Westerhof, G., & Bohlmeijer, E. (2010). Psychologie van de levenskunst. Amsterdam: Boom. Over de auteurs Prof. dr. Gerben Westerhof is als adjunct professor Psychologie verbonden aan de afdeling Psychologie, Technologie en Gezondheid van de Universiteit Twente. Als gerontoloog doet hij al jarenlang onderzoek naar een positieve benadering van ouder worden in termen van identiteit, welbevinden, zingeving en levenskunst. De laatste jaren maakt hij deze benadering ook bruikbaar voor de geestelijke gezondheidszorg, die zich nog steeds teveel alleen met geestelijke ziekte en te weinig met geestelijke gezondheid bezighoudt. Drs. Aad Francissen is onderzoeker en adviseur bij stichting Arcon. Zijn doel is een verschil te maken in de benadering van kwetsbare mensen. Minder focus op problemen en meer op automonie, eigen kracht en verbondenheid. Dit zal leiden tot hoger welbevinden en besparingen in zorg en ondersteuning. Hij houdt zich bezig met wetenschappelijk onderzoek naar de geluksgerichte benadering, met de ontwikkeling en implementatie van de Menselijke Maat en hij adviseert gemeenten en zorgaanbieders. Deze activiteiten zijn bij Arcon gebundeld onder de noemer Geluksacademie

20 Infographic - de Menselijke Maat 20 DE MENSELIJKE MAAT: EEN WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING

Deel 1: Positieve psychologie

Deel 1: Positieve psychologie Deel 1: Positieve psychologie Welkom bij: Positieve gezondheid. Jan Auke Walburg 2 Carla Leurs 3 4 Bloei Bloei is de ontwikkeling van het fysieke en mentaal vermogen. Welbevinden en gezondheid Verschillende

Nadere informatie

Positieve verpleegkunde: op weg naar een bloeiende samenleving!

Positieve verpleegkunde: op weg naar een bloeiende samenleving! Van Kleef Lezing 10-12-2015 Spreker: Jan Walburg, Hoogleraar Positieve Psychologie, Universiteit van Twente Positieve verpleegkunde: op weg naar een bloeiende samenleving! Aan positieve psychologie kleeft

Nadere informatie

Inclusie van mensen met een verstandelijke beperking: Reële mogelijkheden zelfbepaling en participatie. Petri Embregts

Inclusie van mensen met een verstandelijke beperking: Reële mogelijkheden zelfbepaling en participatie. Petri Embregts Inclusie van mensen met een verstandelijke beperking: Reële mogelijkheden zelfbepaling en participatie Petri Embregts Participatie Geplande ratificatie VN verdrag voor rechten van mensen met beperking

Nadere informatie

1 Aanbevolen artikel

1 Aanbevolen artikel Aanbevolen artikel: 25 november 2013 1 Aanbevolen artikel Ik kan het, ik kan het zélf, ik hoor erbij Over de basisingrediënten voor het (psychologisch) welzijn Een klassieke motivatietheorie toegelicht

Nadere informatie

Menselijke. Maat. 74 januari nr. 1 2016 TPP

Menselijke. Maat. 74 januari nr. 1 2016 TPP Menselijke Maat 74 januari nr. 1 2016 TPP Van klacht naar kracht Het instrument Menselijke Maat is bedoeld om organisaties te ondersteunen die werken aan de kanteling van klacht naar kracht. Het is gebaseerd

Nadere informatie

Bewegingsgerichte zorg Solis 25 juni 2015

Bewegingsgerichte zorg Solis 25 juni 2015 Bewegingsgerichte zorg Solis 25 juni 2015 Aangenaam: Angèle Jonker Verpleegkundige Sociaal Gerontoloog (dr) Stichting JonkersZorg Hoogwoud Auteur (les-)boeken www.jonkerszorg.nl Diverse projecten Visiegedreven

Nadere informatie

Zelfsturend leren met een puberbrein

Zelfsturend leren met een puberbrein Zelfsturend leren met een puberbrein Jacqueline Saalmink In het hedendaagse voortgezet onderwijs wordt een groot beroep gedaan op zelfsturend leren. Leerlingen moeten hiervoor beschikken over vaardigheden

Nadere informatie

Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid

Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid De kracht van Ben ik tevreden? ligt in het hier en nu. Wensen van cliënten zetten direct aan tot actie. Meten is dus niet alleen weten, maar de start

Nadere informatie

Hoe vitaal is Nederland? Ontwikkeling van de Nederlandse Vitaliteitsmeter: de Vita-16

Hoe vitaal is Nederland? Ontwikkeling van de Nederlandse Vitaliteitsmeter: de Vita-16 Hoe vitaal is Nederland? Ontwikkeling van de Nederlandse Vitaliteitsmeter: de Vita-16 Dr. Jorien Strijk Dr. Wanda Wendel-Vos, Drs. Hedwig Hofstetter Dr. Vincent Hildebrandt Verzorgingsstaat onder druk

Nadere informatie

Rooster Mastercourse Zelfregie door Positieve Psychologie

Rooster Mastercourse Zelfregie door Positieve Psychologie Rooster Mastercourse Zelfregie door Positieve Psychologie Startdata en locatie De mastercourse start op 19 november 2015 op Saxion in Deventer. De lesdag is tweewekelijks op donderdag van 15.15 tot 21.00

Nadere informatie

Dit is jouw leven, een nieuwe integrale interventie gericht op floreren. Ernst Bohlmeijer

Dit is jouw leven, een nieuwe integrale interventie gericht op floreren. Ernst Bohlmeijer Dit is jouw leven, een nieuwe integrale interventie gericht op floreren. Ernst Bohlmeijer Inhoud Oefeningen Uitleg achtergrond en inhoud Vragen I Sta eens stil bij een moment in je jeugd dat je helemaal

Nadere informatie

Veerkracht en betrokkenheid aan het werk

Veerkracht en betrokkenheid aan het werk Veerkracht en betrokkenheid aan het werk 1st Nederlandse conferentie positieve psychologie Jan Auke Walburg Linda Bolier www.trimbos.nl VERMOGEN VAN NEDERLAND 2013 Mentale stoornissen Geen gezondheidsprobleem

Nadere informatie

Studiedag Oss 27 november 2015 Dr. Rinka van Zundert Leer- & Veerkracht Radboud Universiteit Nijmegen

Studiedag Oss 27 november 2015 Dr. Rinka van Zundert Leer- & Veerkracht Radboud Universiteit Nijmegen Positieve Psychologie Studiedag Oss 27 november 2015 Dr. Rinka van Zundert Leer- & Veerkracht Radboud Universiteit Nijmegen Wat is positieve psychologie? De wetenschappelijke studie van optimaal menselijk

Nadere informatie

Geluksgevoel hangt meer af van je mentale vermogen dan van wat je overkomt

Geluksgevoel hangt meer af van je mentale vermogen dan van wat je overkomt "Geluk is vooral een kwestie van de juiste levenshouding" Geluksgevoel hangt meer af van je mentale vermogen dan van wat je overkomt Ons geluk wordt voor een groot stuk, maar zeker niet alleen, bepaald

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst KKC

Netwerkbijeenkomst KKC Netwerkbijeenkomst KKC Samen voorbereid op de toekomst Breda, 26 maart 2015 Dr. Sandra W. Geerlings Psycholoog, projectleider zorginnovatie Saffier De Residentiegroep s.geerlings@saffierderesidentie.nl

Nadere informatie

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU?

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? Thuis en op school heb je allerlei waarden meegekregen. Sommigen passen bij je, anderen misschien helemaal niet. Iedereen heeft waarden. Ken

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Kennismaken met Planetree info@planetree.nl www.planetree.nl

Kennismaken met Planetree info@planetree.nl www.planetree.nl Kennismaken met Planetree info@planetree.nl www.planetree.nl ONDERWIJS & PLANETREE Interesse in het mee doorvertalen van Planetree naar onderwijs en onderwijs organisaties? Neem neem contact op met jim@planetree.nl

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

SKS Alles Kids. Ieder kind is uniek. Onze visie. De 5 speerpunten

SKS Alles Kids. Ieder kind is uniek. Onze visie. De 5 speerpunten GEEF ZE DE VIJF! SKS Alles Kids De wereld om ons heen verandert. Ook in de kinderopvang zijn nieuwe ontwikkelingen aan de orde van de dag. SKS Alles Kids biedt al jaren kinderopvang en loopt voorop als

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking Petri Embregts Inhoud Waarom een kans in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking? Inzetbaarheid en effectiviteit

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Uitkomststuring in de Wmo

Uitkomststuring in de Wmo Uitkomststuring in de Wmo workshop symposium de Menselijke Maat - Arcon 25 November 2013 Lucienne Berenschot Leo van der Geest Inleiding NYFER doet onderzoek naar de mogelijkheden om uitkomststuring te

Nadere informatie

Rapport Vitaliteitscan

Rapport Vitaliteitscan Rapport Vitaliteitscan Voor: F.K.J Kras 24 maart 2011 Rapportage Individuele Scan Geachte heer/mevrouw F.K.J Kras Hieronder treft u de rapportage aan van de door u ingevulde vitaliteitscan voor werkenden.

Nadere informatie

Kansen voor gezondheid

Kansen voor gezondheid 10-6-2015 1 g Kansen voor gezondheid L a n g e r Jan Auke Walburg Vraagstelling Hoe kan je de gezondheid en het welbevinden van een populatie bevorderen zodanig dat: mentale en somatische ziektes afnemen

Nadere informatie

nhoud Inleiding 9 Het belang van menselijke relaties Sociale invloed

nhoud Inleiding 9 Het belang van menselijke relaties Sociale invloed I nhoud Inleiding 9 1 Het belang van menselijke relaties 13 1.1 De need to belong 13 1.1.1 Sociale steun als overlevingsmechanisme 17 1.1.2 Samenwerking als overlevingsmechanisme 26 1.1.3 Voortplanting

Nadere informatie

Vertrouwelijk GROEPSRAPPORTAGE EINDMETING Voorbeeldteam Aantal deelnemers: 8 15-11-2015

Vertrouwelijk GROEPSRAPPORTAGE EINDMETING Voorbeeldteam Aantal deelnemers: 8 15-11-2015 Vertrouwelijk GROEPSRAPPORTAGE EINDMETING Voorbeeldteam Aantal deelnemers: 8 15-11-2015 1 Dit rapport geeft een overzicht op groepsniveau van hun bevlogenheid, energie- en stressbronnen en de gemiddelde

Nadere informatie

Het verbeteren van de integratie van zieke werknemers door aandacht voor hun dubbele rol (Universiteit Utrecht) Projectleider: Prof. dr.

Het verbeteren van de integratie van zieke werknemers door aandacht voor hun dubbele rol (Universiteit Utrecht) Projectleider: Prof. dr. Het verbeteren van de integratie van zieke werknemers door aandacht voor hun dubbele rol (Universiteit Utrecht) Projectleider: Prof. dr. Trudie Knijn Onderzoekers: dr. Mira Peeters, drs. Marta Dijkgraaf,

Nadere informatie

STABLE LOVE, STABLE LIFE?

STABLE LOVE, STABLE LIFE? STABLE LOVE, STABLE LIFE? De rol van sociale steun en acceptatie in de relatie van paren die leven met de ziekte van Ménière Oktober 2011 Auteur: Drs. Marise Kaper Master Sociale Psychologie, Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010 Evaluatierapport Workshop Bewust en positief omgaan met ADHD Universiteit van Tilburg Forensische psychologie 23 april 2010 Drs. Arno de Poorter (workshopleider) Drs. Anne van Hees (schrijver evaluatierapport)

Nadere informatie

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Programma Workshop Eerste deel: Presentatie Visie op Gezond Ondernemen Een paar voorbeelden van

Nadere informatie

Kwantitatief en kwalitatief onderzoek voor toegepaste psychologie

Kwantitatief en kwalitatief onderzoek voor toegepaste psychologie Kwantitatief en kwalitatief onderzoek voor toegepaste psychologie Kwantitatief en kwalitatief onderzoek voor toegepaste psychologie Laurens Ekkel Tweede druk Boom Lemma uitgevers Amsterdam 2015 Voorwoord

Nadere informatie

PRESENTATIE POSITIEVE EDUCATIE

PRESENTATIE POSITIEVE EDUCATIE PRESENTATIE POSITIEVE EDUCATIE Prof. Ernst Bohlmeijer Twents Meesterschap 27 Januari 2016 Positieve educatie Positieve psychologie is de wetenschap van het optimaal functioneren van individuen, organisaties

Nadere informatie

Helpt het hulpmiddel?

Helpt het hulpmiddel? Helpt het hulpmiddel? Het belang van meten Zuyd, Lectoraat Autonomie en Participatie Faculteit Gezondheidszorg Dr. Ruth Dalemans, Prof. Sandra Beurskens 08-10-13 Doelstellingen van deze presentatie Inzicht

Nadere informatie

Motiveren en werven van vrijwilligers voor de kring. Dr. Klara Ampe, voorzitter Vlaamse kamer Federale Raad voor Huisartsenkringen

Motiveren en werven van vrijwilligers voor de kring. Dr. Klara Ampe, voorzitter Vlaamse kamer Federale Raad voor Huisartsenkringen Motiveren en werven van vrijwilligers voor de kring Dr. Klara Ampe, voorzitter Vlaamse kamer Federale Raad voor Huisartsenkringen vandaag Zicht op de bouwstenen van een duurzame motivatie Nieuwe (chinese)

Nadere informatie

Uitwisseling tussen teamleden in sociale teams cruciaal voor prestatie

Uitwisseling tussen teamleden in sociale teams cruciaal voor prestatie Uitwisseling tussen teamleden in sociale teams cruciaal voor prestatie Voorlopige resultaten van het onderzoek naar de perceptie van medewerkers in sociale (wijk)teams bij gemeenten - Yvonne Zuidgeest

Nadere informatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie

Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life voor duurzame gezondheid en vitaliteit van mens en organisatie Lumina Life is een uniek instrument dat medewerkers in de zakelijke markt helpt om duurzaam gezond en vitaal te kunnen blijven

Nadere informatie

Bevlogenheid het resultaat van leiderschap

Bevlogenheid het resultaat van leiderschap Bevlogenheid het resultaat van leiderschap Hans Aerts Werken is leuk, het is zinvol. Het leidt tot enthousiasme en geluk. Ook hoor je vaak dat werken structuur en houvast biedt in je leven. Werken is niet

Nadere informatie

LoopbaanIndicator. Voor een duurzame loopbaanplanning

LoopbaanIndicator. Voor een duurzame loopbaanplanning LoopbaanIndicator Voor een duurzame loopbaanplanning 1. Inleiding LoopbaanIndicator wordt ingezet om alle relevante waarden rondom menselijke inzetbaarheid gestructureerd en genormeerd in kaart te brengen,

Nadere informatie

Voorbij de geraniums. Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching. Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp

Voorbij de geraniums. Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching. Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp Voorbij de geraniums Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp 14 maart 2014 Voorbij de geraniums Visiestuk vitaliteitsdenken en vitaliteitscoaching

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Contextuele Therapie. Een inleiding

Contextuele Therapie. Een inleiding Contextuele Therapie Een inleiding Ivan Boszormenyi-Nagy Ivan Boszormenyi-Nagy 1920-2007 2007 Ivan Boszormenyi-Nagy werd geboren op 19 mei 1920 in Boedapest. Hij werd psychiater en hoogleraar psychiatrie

Nadere informatie

Schakelring. Zorgorganisatie in Midden Brabant. In mei 2015 uitgevoerd CliëntTevredenheid Onderzoek (CTO) gaf de volgende score

Schakelring. Zorgorganisatie in Midden Brabant. In mei 2015 uitgevoerd CliëntTevredenheid Onderzoek (CTO) gaf de volgende score Schakelring Zorgorganisatie in Midden Brabant In mei 2015 uitgevoerd CliëntTevredenheid Onderzoek (CTO) gaf de volgende score NPS 56% Rapportcijfers 8,7 Trots en toch. Reacties bij CTO Sinds januari moeten

Nadere informatie

Format good practice pijler 3

Format good practice pijler 3 Format good practice pijler 3 Naam good Implementatie van Gentle Teaching Organisatie Stichting Leekerweide, (naam organisatie Simone Schipper, gedragswetenschapper en gegevens contactpersoon) Reden van

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT

MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT INTRODUCTIE De Motives, Values, Preferences Inventory () is een persoonlijkheidstest die de kernwaarden, doelen en interesses van een persoon in kaart brengt.

Nadere informatie

Koers naar De Bedoeling met Haarlemmermeer. Tekst: Martine van Dijk, A+O fonds Gemeenten/ Fotografie: Kees Winkelman

Koers naar De Bedoeling met Haarlemmermeer. Tekst: Martine van Dijk, A+O fonds Gemeenten/ Fotografie: Kees Winkelman Koers naar De Bedoeling met Haarlemmermeer Tekst: Martine van Dijk, A+O fonds Gemeenten/ Fotografie: Kees Winkelman De gemeente Haarlemmermeer is gestart met een nieuwe koers. Een koers waarbij klantgerichtheid

Nadere informatie

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index

Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index Ervaringen thuiszorgcliënten V&V Huize het Oosten Gemeten met de CQI index April 2014 Samenstelling: drs. Jeroen J. Haamers, Versie: april 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 CQI-onderzoek; achtergrond en

Nadere informatie

Dr. Greta Noordenbos, Klinische Psychologie, Universiteit Leiden

Dr. Greta Noordenbos, Klinische Psychologie, Universiteit Leiden Na een vlotgeschreven en informatief eerste hoofdstuk van Els Verheyen waarin de belangrijkste kenmerken, gevolgen en behandelingen van eetstoornissen worden behandeld, gaat Karolien Selhorst uitvoerig

Nadere informatie

Levenskunst als wetenschap - Filosofie - TROUW

Levenskunst als wetenschap - Filosofie - TROUW Filosofie Eveline Brandt 24/12/11, 20:01 Ernst Bohlmeijer: "Rustmomenten geven meer kwaliteit aan je leven dan altijd kiezen voor de haast." Mark Kohn Hoe leef ik een geslaagd leven? En dan niet 'geslaagd'

Nadere informatie

Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen. Planetree. Van goed naar beter met Planetree. Algemene informatie >>

Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen. Planetree. Van goed naar beter met Planetree. Algemene informatie >> Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen Planetree Van goed naar beter met Planetree Algemene informatie >> Planetree Planetree biedt zorgorganisaties handvatten om voortdurend de mensgerichte

Nadere informatie

2a. Individueel jaargesprek Format medewerker

2a. Individueel jaargesprek Format medewerker 2a. Individueel jaargesprek Format medewerker 1 Introductie Vraagt u zich ook wel eens af doe ik in mijn werk de dingen waar ik goed in ben en waar ik plezier in heb, heb ik een goede werk/privé balans

Nadere informatie

Wat je zaait is wat je oogst

Wat je zaait is wat je oogst opvoeden & persoonlijke ontwikkeling Wat je zaait is wat je oogst In de vorige Spiegelbeeld stond een artikel over een nieuwe, integrale visie op kinderen, opvoeden en persoonlijke ontwikkeling. U hebt

Nadere informatie

Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen. Planetree. Van goed naar beter met Planetree. Algemene informatie >>

Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen. Planetree. Van goed naar beter met Planetree. Algemene informatie >> Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen Planetree Van goed naar beter met Planetree Algemene informatie >> Planetree biedt zorgorganisaties handvatten om voortdurend de mensgerichte zorg centraal

Nadere informatie

Eigen Regie Maakt Zorg Beter

Eigen Regie Maakt Zorg Beter Eigen Regie Maakt Zorg Beter 31 maart 2011 Siska de Rijke Beleidsmedewerker Zorg CG-Raad Termen Zelfmanagement Eigen regie Eigen verantwoordelijkheid Deelnemer in plaats van afnemer Verbindende schakel

Nadere informatie

1 Het sociale ontwikkelingstraject

1 Het sociale ontwikkelingstraject 1 Het sociale ontwikkelingstraject Tijdens de schoolleeftijd valt de nadruk sterk op de cognitieve ontwikkeling. De sociale ontwikkeling is in die periode echter minstens zo belangrijk. Goed leren lezen,

Nadere informatie

Zelfmanagement bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden door verstandelijke beperkingen

Zelfmanagement bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden door verstandelijke beperkingen Zelfmanagement bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden door verstandelijke beperkingen Een speciale uitdaging voor het huisartsenteam en het steunnetwerk Dr. Jany Rademakers, NIVEL Drs. Jeanny

Nadere informatie

Wat vinden uw bewoners van de zorg?

Wat vinden uw bewoners van de zorg? Wat vinden uw bewoners van de zorg? Prismantonderzoek naar ervaringen met de zorg in uw instelling (verzorgingshuis) L.G. Bosman dr. D.H.M. Frijters drs. J.J.M. Geraets K.D. Hekkert, MSc. D.J. Homberg,

Nadere informatie

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Bij het begeleiden van leeractiviteiten kun je twee aspecten aan het gedrag van leerkrachten onderscheiden, namelijk het pedagogisch handelen en het didactisch handelen.

Nadere informatie

Resultaten boeken Meer dan interven2es MEER DAN INTERVENTIES. Het belang van aspecifieke factoren voor bevordering van herstel Jaap van der Stel

Resultaten boeken Meer dan interven2es MEER DAN INTERVENTIES. Het belang van aspecifieke factoren voor bevordering van herstel Jaap van der Stel MEER DAN INTERVENTIES Resultaten boeken Meer dan interven2es Het belang van aspecifieke factoren voor bevordering van herstel Jaap van der Stel Lector Geestelijke Gezondheidszorg Hogeschool Leiden Senior-

Nadere informatie

Is de (bij)scholing in uw organisatie. effectief? meet het effect!

Is de (bij)scholing in uw organisatie. effectief? meet het effect! Is de (bij)scholing in uw organisatie effectief? meet het effect! Zorgorganisaties staan voor grote uitdagingen. Met minder mensen goede zorg leveren aan een doelgroep met steeds complexere zorgvragen.

Nadere informatie

werken aan Zelfmanagement en passende zorg

werken aan Zelfmanagement en passende zorg werken aan Zelfmanagement en passende zorg Inleiding De ggz is steeds meer gericht op herstel, het vergroten van de zelfredzaamheid en zo veel mogelijk deelnemen aan de maatschappij van cliënten. Wilt

Nadere informatie

2 Algemene doelstelling en visie

2 Algemene doelstelling en visie 2 Algemene doelstelling en visie 2.1 Algemene doelstelling De groene kikker heeft als doel huiselijke en persoonlijke kinderopvang te bieden, die optimaal tegemoet komt aan de behoeften van de kinderen.

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

Ecologie van het leren

Ecologie van het leren Ecologie van het leren Beneluxconferentie dr Manon C.P. Ruijters MLD Apeldoorn 17 oktober 2013 Ecologisch? Ecologie is verbindingen en samenhang diversiteit interacties tussen organismen en hun omgeving

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan. Kid@home

Pedagogisch beleidsplan. Kid@home Pedagogisch beleidsplan Kid@home Pedagogisch beleidsplan Inhoud: 1. Inleiding 2. Pedagogische visie 3. Verzorging 4. Emotionele veiligheid 5. Persoonlijke competenties 6. Sociale competenties 7. Normen

Nadere informatie

WORKSHOP Je kind kan winnen, los van het wedstrijdresultaat

WORKSHOP Je kind kan winnen, los van het wedstrijdresultaat Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen Partner in de Hogeschool-Universiteit Brussel - Huart Hamoirlaan 136-1030 Brussel WORKSHOP Je kind kan winnen, los van het wedstrijdresultaat Joris Lambrechts Hans

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Flexkidz

Pedagogisch beleid Flexkidz Pedagogisch beleid Flexkidz Voor u ligt het verkorte pedagogisch beleidsplan van Flexkidz. Hier beschrijven we in het kort de pedagogische visie en uitgangspunten. In dit pedagogisch beleidsplan beschrijven

Nadere informatie

Rapport Intake Loopbaantraject

Rapport Intake Loopbaantraject Rapport Intake Loopbaantraject Naam Adviseur Jan Voorbeeld Adviseur van Organisatie Datum 20/02/2015 Inleiding In het kader van een loopbaantraject hebt u een tweetal vragenlijsten ingevuld die u inzicht

Nadere informatie

Wees zoals je wil zijn (Socrates)

Wees zoals je wil zijn (Socrates) Wees zoals je wil zijn (Socrates) Over jezelf vinden en worden, ook op school elkegovaerts@ppw.kuleuven.be Programma - Verkenning identiteitsontwikkeling - Opbouw kader identiteitsontwikkeling - Resultaten

Nadere informatie

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Zorgleefplan, ondersteuningsplan en begeleidingsplan Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Om goede zorg en/of ondersteuning te kunnen geven aan een cliënt is het werken

Nadere informatie

Individuele verschillen in. persoonlijkheidskenmerken. Een genetisch perspectief

Individuele verschillen in. persoonlijkheidskenmerken. Een genetisch perspectief N Individuele verschillen in borderline persoonlijkheidskenmerken Een genetisch perspectief 185 ps marijn distel.indd 185 05/08/09 11:14:26 186 In de gedragsgenetica is relatief weinig onderzoek gedaan

Nadere informatie

over? referatenagz @referatenagz

over? referatenagz @referatenagz Durf jij de drempel over? referatenagz @referatenagz referatenagz @referatenagz Agenda Referaten AGZ referatenagz @referatenagz WIFI WIFI 1. Inlognaam: g110621 Wachtwoord: XPZ3VKO 2. Inlognaam: g110641

Nadere informatie

Lezing cliëntenparticipatie en ervaringsdeskundigheid

Lezing cliëntenparticipatie en ervaringsdeskundigheid Lezing cliëntenparticipatie en ervaringsdeskundigheid Wanneer we praten over cliëntenparticipatie is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen enerzijds de individuele en de collectieve cliëntenparticipatie.

Nadere informatie

Mijn naam is Popko Hooiveld. Ik werk als leidinggevende bij de Stichting Welzijn en Dienstverlening.

Mijn naam is Popko Hooiveld. Ik werk als leidinggevende bij de Stichting Welzijn en Dienstverlening. Ouderenzorg - zorgen voor later? Beste mensen, Mijn naam is Popko Hooiveld. Ik werk als leidinggevende bij de Stichting Welzijn en Dienstverlening. Heel kort iets over de stichting. De Stichting Welzijn

Nadere informatie

Aad Koster 17 september 2013. Actualiteit en toekomstperspectief!

Aad Koster 17 september 2013. Actualiteit en toekomstperspectief! Aad Koster 17 september 2013 Actualiteit en toekomstperspectief! Actualiteit Wat heeft de Koning vanmiddag over ons gezegd? Van klassieke verzorgingsstaat naar participatiesamenleving Actualiteit Wat heeft

Nadere informatie

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS Dat vind ik een van de mooiste dingen aan de seksuologie: dat de geestelijke en de somatische gezondheidszorg erin samen komen. evaluatie deelnemer mensenkennis Opleiding consulent seksuele gezondheid

Nadere informatie

Leadership & Change in de zorgsector: de menselijke dimensie

Leadership & Change in de zorgsector: de menselijke dimensie Leadership & Change in de zorgsector: de menselijke dimensie Antwerpen, 6 mei 2015 Maarten Andriessen Partner BDO Management Advisory The whole story 1 2 3 4 Page 2 Setting the scene Page 3 Context Verdere

Nadere informatie

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen?

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Beter Oud Worden in Amsterdam - 31 maart 2015 Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Dr. Machteld Huber, arts, senior-onderzoeker Louis Bolk Instituut, Driebergen www.louisbolk.nl

Nadere informatie

Kwaliteitsmanagementsysteem Signaleringslijst grensoverschrijdend gedrag en signaleringsplan

Kwaliteitsmanagementsysteem Signaleringslijst grensoverschrijdend gedrag en signaleringsplan KD-40 14-05-2012 Pagina 1 van 9 Datum vaststelling : 14-05-2012 Eigenaar : Orthopedagoog Vastgesteld door : Directeur bestuurder Datum aanpassingen aan : 20-01-2015 Definitie grensoverschrijdend gedrag

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

BEWEGEN TEGEN VROEGTIJDIG SCHOOLVERLATEN

BEWEGEN TEGEN VROEGTIJDIG SCHOOLVERLATEN BEWEGEN TEGEN VROEGTIJDIG SCHOOLVERLATEN Remco Regeling, 4 e jaar SLB er: Wouter de Groot INHOUD Definitie + relevantie Interventie Onderzoeksvraag Motivatie (definitie) Motivatie Self Determination Theory

Nadere informatie

Onderzoek bij een ambulancedienst

Onderzoek bij een ambulancedienst THEMA Sibrenne Wagenaar & Joitske Hulsebosch Hoe kan communicatietechnologie organisaties ondersteunen? Onderzoek bij een ambulancedienst In ons privéleven is technologie overal binnengedrongen. We gaan

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

Toelichting op het kernformulier - methodische onderbouwing

Toelichting op het kernformulier - methodische onderbouwing Kernformulier PerspeKtief Toelichting op het kernformulier - methodische onderbouwing Het kernformulier Een instrument voor het goede gesprek en zichtbaar maken van de voortgang Het kernformulier is een

Nadere informatie

Eigen regie in de palliatieve fase

Eigen regie in de palliatieve fase Verwante begrippen Eigen regie in de palliatieve fase zelfmanagement Hanke Timmermans Opdracht film ZM Er volgt zo meteen een korte film van ca. 6 minuten, waarin zes mensen met een chronische ziekte aan

Nadere informatie

De leerkracht doet ertoe! Ludo Heylen. 7/11/2014 Het verschil maken! Ludo Heylen, CEGO

De leerkracht doet ertoe! Ludo Heylen. 7/11/2014 Het verschil maken! Ludo Heylen, CEGO De leerkracht doet ertoe! Ludo Heylen 7/11/2014 Het verschil maken! Ludo Heylen, CEGO 1 Pietje en Puk doen fiese dinge in de tuin van de kleuterschool ut sein farkes dandere kleutes staan eromheen en ook

Nadere informatie

Rapport Duurzame Inzetbaarheid

Rapport Duurzame Inzetbaarheid Rapport Duurzame Inzetbaarheid Naam Adviseur Piet Pieterse Reinier van der Hel Datum 31-08-2015 Inleiding Duurzame inzetbaarheid is talenten optimaal benutten, gezond en met plezier werken, nu en in de

Nadere informatie

Bevlogen mensen in een vitale organisatie

Bevlogen mensen in een vitale organisatie Bevlogen mensen in een vitale organisatie Bezuinigingen, krimp en reorganisaties leiden ertoe dat er meer van mensen wordt gevraagd, maar tegelijkertijd leiden demografische, maatschappelijke en economische

Nadere informatie

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Toelichting Hierbij een compilatie van diverse artikelen over motivatie, draagvlak en verandertrajecten voor de interne coördinator cultuureducatie ICC. 1 Hoe werkt

Nadere informatie

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur:

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage <Naam onderwijsinstelling> Datum: Opdrachtgever: Auteur: HPC-O 1 HPC-O Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur: 24 april 2008 drs M.G. Wildschut HPC-O

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland

Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland Beste pleegouder, U heeft aangegeven graag op de hoogte gehouden te

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

CQi Kortdurende ambulante geestelijke gezondheidszorg of verslavingszorg (Verkort)

CQi Kortdurende ambulante geestelijke gezondheidszorg of verslavingszorg (Verkort) CQi Kortdurende ambulante geestelijke gezondheidszorg of verslavingszorg (Verkort) Uitkomsten voor Centrum Ambulante Geestelijke Gezondheidszorg Buitenpost Resultaten CQi Kortdurende ambulante geestelijke

Nadere informatie

Senior-idays. Dagbesteding middels de ipad: vitaliseert & socialiseert ouderen

Senior-idays. Dagbesteding middels de ipad: vitaliseert & socialiseert ouderen Senior-idays Dagbesteding middels de ipad: vitaliseert & socialiseert ouderen Een initiatief van drs. Wendela Sanders (bedrijfseconome: marktonderzoeker in de zorg) en drs. Margriet Hijweege (ondernemer

Nadere informatie

WORKSHOP: Competentiegericht opleiden

WORKSHOP: Competentiegericht opleiden Praktijkopleidersmiddag 15 november 2012 RINO Groep WORKSHOP: Competentiegericht opleiden Prof. dr. Theo K. Bouman & Drs. Valerie A. Hoogendoorn Hoofdopleider GZ & Praktijkcoördinator Opleidingsinstituut

Nadere informatie

Opleiding Chief Happiness Officer

Opleiding Chief Happiness Officer WWW.HEART4HAPPINESS.NL ti Opleiding Chief Happiness Officer Geluk als bijzondere positie op werk! Dirk Jan Verheijen & Sheila Neijman 2015-2016 Geluk is een 'levenskunst' I N F O @ H E A R T 4 H A P P

Nadere informatie