CENTRUM RYCKEVELDE Ryckevelde Damme T 050/ F 050/

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "CENTRUM RYCKEVELDE Ryckevelde 6 8340 Damme T 050/35.27.20 F 050/37.11.01 info@ryckevelde.be www.ryckevelde.be http://europainbalans.ryckevelde."

Transcriptie

1 CENTRUM RYCKEVELDE Ryckevelde Damme T 050/ F 050/ EUROPA IN BALANS? Didactisch pakket over het sociaal en economisch beleid van de Europese Unie voor hogescholen in West-Vlaanderen Een realisatie van Ryckevelde in samenwerking met Europe Direct van het Provinciebestuur West-Vlaanderen en met steun van de Vlaamse overheid. 1

2 Inleiding Dat Europa een economisch project buiten categorie is, hoeft geen betoog. Dat die uitzonderlijke integratie ons dagelijks leven beïnvloedt, ervaart iedereen. De West- Vlaamse hogeschoolstudenten van nu zullen meedraaien in het economisch bestel van morgen. De kans is klein dat ze Europa daar niet zullen zien opduiken. Daarom ontwikkelde de provincie West-Vlaanderen in samenwerking met het Centrum Ryckevelde vzw en Ruben Lombaert en met steun van de Vlaamse overheid dit didactische pakket Europa in balans?. Het is uitgewerkt voor studenten uit economische, pedagogische en sociale richtingen en hun docenten. Het pakket behandelt die aspecten van de Europese integratie waar de studenten in hun opleiding en hun toekomstige werkveld gegarandeerd te maken mee zullen krijgen. Het pakket bestaat uit vier delen: In het eerste deel wordt het ontstaan en de werking van de Europese Unie uiteengezet. Een integratieproces met ups en downs, dat intussen ongeziene veranderingen teweegbracht. De studenten maken kennis met de belangrijkste Europese instellingen en het besluitvormingsproces dat hun beslissingen voorafgaat. Dit deel laat de docenten toe een zeker begrip van de Europese context in parate kennis voor de studenten om te zetten. Die context is immers nodig om de concretere materie in de volgende delen te kunnen plaatsen. Een beperkt aantal oefeningen laat toe de opgedane kennis te verwerken. Het tweede deel is het meest uitgebreid. Op een heldere en gevatte manier wordt de Europese samenwerking op het vlak van economie en sociaal beleid uitgewerkt. De technische kant van de zaak wordt vakkundig overstegen door met talloze voorbeelden de concrete realisaties te illustreren. De auteurs kozen voor een modulaire aanpak. De docenten kunnen vrij kiezen welke onderdelen voor hun doelgroep in aanmerking komen. De oefeningen in dit gedeelte hebben twee bedoelingen: sommige vertalen de theoretische kennis naar praktische inzichten. Andere oefeningen vormen een toepasselijke uitbreiding op de basiskennis die werd uiteengezet. Om het pakket actueel te houden wordt dit deel aangevuld met actuele opdrachten die te vinden zijn via Het derde deel van het pakket heeft vooral een informerende bedoeling. Het schetst de mogelijkheden die de EU voor studenten schept om in een andere lidstaat te studeren of later te werken. Het vierde deel van deze publicatie is gewijd aan belangrijke informatiebronnen. Informatieschaarste is iets van het verleden. Tegenwoordig ervaren studenten eerder een informatie-overload. Dit pakket maakt de studenten wegwijs in de Europese informatiebronnen. Ze leren hoe ze nu en in hun toekomstige werksituatie snel en efficiënt hun weg vinden in het Europese doolhof. 2

3 Een pakket op maat van het West-Vlaamse hoger onderwijs komt niet zomaar tot stand. De inbreng van de docenten zelf bleek van cruciaal belang, en wij wensen hen daarvoor uitdrukkelijk te danken. We zijn ervan overtuigd dat op deze manier een boeiend werkstuk tot stand is gekomen. We wensen er iedereen, student of docent, leerrijke momenten mee. Gunter Pertry Gedeputeerde voor onderwijs Marleen Titeca-Decraene Gedeputeerde voor externe relaties 3

4 Inhoudstafel 1 HISTORIEK & INSTELLINGEN 1. Historisch overzicht De Europese instellingen De Europese Raad De Europese Commissie De Ministerraad of Raad van Ministers Het Europees Parlement Het Europees Hof van Justitie De Rekenkamer of het Rekenhof Babel in de Europese Unie Supranationaal Intergouvernementeel De verschillende besluiten De vier wetgevingsprocedures Besluitvorming in de Ministerraad Begrippenlijst Het besluitvormingsproces in de EU Opdrachten Quiz Opdrachten SAMENWERKING OP VLAK VAN ECONOMIE EN SOCIAAL BELEID DEEL 1: Economische samenwerking De EU in de wereld De EU: het grootste handelsblok ter wereld De EU: internationale speler binnen de WTO, WB en IMF De WTO De WB Het IMF Toenemende economische integratie De douane-unie Interne markt Algemeen Vrij verkeer van goederen

5 Algemeen Fiscaliteit Vrij verkeer van personen Vrij verkeer van diensten Algemeen Financiële diensten Vrij verkeer van kapitaal Europees betalingsverkeer De economische en monetaire unie Algemeen De euro: een gemeenschappelijke munt De Europese Centrale Bank: een gemeenschappelijk monetair beleid Coördinatie van het economisch beleid Economisch beleid Handelsbeleid Import: maatregelen om de Europese markt te beschermen Export: maatregelen om de uitvoer van Eur. goederen te beschermen Consumentenbeleid Algemeen Informatie aan de consument Veiligheid van de consument Bescherming van de consument Concurrentiebeleid Algemeen Regels voor ondernemingen Concurrentie Structuur van de markt Regels voor lidstaten De toekomst van de Europese economie: de Lissabonstrategie Opdrachten De EU in de wereld Toenemende economische integratie De douane-unie De interne markt De economische en monetaire unie Economisch beleid Handelsbeleid Consumentenbeleid Concurrentiebeleid De toekomst van de Europese economie: de Lissabonstrategie DEEL 2: Sociaal beleid Inleiding

6 2. Creëren van meer werkgelegenheid Het Europees Sociaal Fonds PROGRESS Het Europees Globaliseringsfonds EURES Creëren van betere levensomstandigheden De strijd tegen kanker Tabak HIV/Aids Drugsbestrijding Voeding en lichaamsbeweging Andere Creëren van betere arbeidsvoorwaarden en kwaliteit van werkgelegenheid Gelijke kansen voor mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt Gezondheid en veiligheid op het werk Rechten van werknemers bij aanpassingen in de onderneming Arbeidstijd Sociale dialoog en participatie van werknemers Sociale zekerheid Minder uitsluiting Anti-discriminatierichtlijn Personen met een handicap Ouderen en vergrijzing Opdrachten STUDEREN EN WERKEN IN EUROPA 1. Studeren in Europa Het onderwijsbeleid van de EU BaMa: harmonisering van het hoger onderwijs BaMa-structuur in Vlaanderen Erkenning van beroepskwalificaties Kwaliteit van het hoger onderwijs Onderwijsprogramma s Een leven lang leren elearning en etwinning Samenwerking met derde landen Werken in Europa Algemeen Eures Europees vrijwilligerswerk

7 4 INFORMATIEBRONNEN 1. Europese informatiebronnen Hoe vind ik informatie? Toegang tot documenten Startpunten en snelkoppelingen De Europa-server: thuishaven van alle officiële informatie Algemene informatie Europees recht en jurisprudentie Waar vind ik informatie over wat de EU en de Commissie doen? Waar vind ik meer informatie over hoe de Commissie zelf werkt en wat haar plannen zijn? Waar vind ik persberichten en -informatie? Waar vind ik audiovisuele informatie? Waar vind ik de databanken van de EU? Wat is Eurospeak? Eurojargon! Waar vind ik statistieken? Hoe vind ik iemand die voor de instellingen werkt? Waar vind ik informatie over en links naar de agentschappen van de Unie? Een probleem met de werking van de interne markt? Solvit! Wat zijn en waar vind ik Europese openbare aanbestedingen? Wat is een Eurobarometer? Wat zijn Euromyths? De Europese instellingen en hun informatiebronnen De Europa-server De webserver van het Europees Parlement De webserver van de Raad Website adressen van de andere Europese instellingen Belangrijke internationale instellingen De agentschappen van de EU De institutionele codes van EU-documenten Historische bronnen over de Europese integratie Andere documentaire bronnen Online cursussen over de EU Andere informatiebronnen Informatienetwerken Lobbies, belangengroepen, vertegenwoordigingen, ambassades, Soorten informatie Europese persorganen Berichtgeving over Europa Enkele gespecialiseerde persorganen Televisie Opdrachten

8 5 OPLOSSINGEN VOOR DE DOCENT 1. Historiek en instellingen Quiz Opdrachten Samenwerking op vlak van economie en sociaal beleid Economische samenwerking Sociaal beleid Informatiebronnen BRONNEN 7 COLOFON 8

9 1 HISTORIEK & INSTELLINGEN 9

10 1. Historisch overzicht We kunnen het ons niet meer voorstellen, maar tot voor kort was vrede geen evidentie in Europa. De eerste helft van de twintigste eeuw was het Europese continent het strijdtoneel van twee wereldoorlogen. Nadien bleven de Europese landen compleet vernield achter en klonk de slogan nooit meer oorlog luider dan ooit. Samenwerking op Europees vlak leek een goed instrument om dat te bereiken. Maar de realisatie en de uitwerking van de samenwerking liep niet over rozen. Ze kwam tot stand in een periode waarin de democratie rake klappen had gekregen en waarin de spanning tussen Oost en West uiteindelijk resulteerde in een Koude Oorlog. Bovendien verliep het integratieproces niet in één vlotte beweging. Toch mag de Europese samenwerking een geslaagd project genoemd worden: al meer dan zestig jaar is er vrede en welvaart in Europa. Nooit tevoren gezien. Toch is er geen tijd om op de lauweren te rusten, want de uitdagingen waarvoor de Unie staat zijn niet min. Nooit meer oorlog Eeuwenlang was Europa het strijdtoneel van bloedige conflicten. Na de Tweede Wereldoorlog stonden heel wat Europeanen op die een einde wilden stellen aan al dat bloedvergieten. Ze zochten naar manieren om in de toekomst conflicten te vermijden. De slogan nooit meer oorlog was hun drijfveer. De Fransman Jean Monnet kwam met een revolutionair en pragmatisch idee op de proppen. Hij stelde voor om een gemeenschappelijke Europese markt op te richten voor kolen en staal, dé vitale sectoren van de oorlogsindustrie. De solidariteit van de productie welke aldus tot stand zal komen, zal tot gevolg hebben, dat een oorlog tussen Frankrijk en Duitsland niet alleen ondenkbaar doch ook materieel onmogelijk wordt, dacht hij. De kracht van zijn idee lag bij twee factoren: Jean Monnet en Robert Schuman 1. De supranationale aanpak: de lidstaten stonden hun bevoegdheden over kolen en staal af aan Europa, wat ervoor zorgde dat een snelle besluitvorming mogelijk werd en de lidstaten de beslissingsbevoegdheid over hun wapenproductie verloren. 2. Het spill-over effect: samenwerking rond één beleidsdomein leidt op termijn automatisch tot samenwerking op vlak van meerdere beleidsdomeinen. Bijvoorbeeld: de EGKS startte met kolen en staal. Maar kolen en staal moeten vervoerd worden, dus beslist men later om ook transport samen te organiseren. Het transport over de grenzen heen leidde tot een douanebeleid en het openen van de grenzen. Kortom, het spill-over effect zorgt ervoor dat de samenwerking stap voor stap uitbreidt. 10

11 Op 9 mei 1950 stelde Robert Schuman, de Franse minister van Buitenlandse Zaken, het plan van Monnet voor aan zijn Europese collega s. De positieve reacties van Frankrijk, West-Duitsland, Italië, België, Nederland en Luxemburg waren het startschot voor de Europese integratie. Die samenwerking kreeg uiteindelijk vorm in het eerste Europese verdrag, 9 mei 1950 Op 9 mei 1950 legde Schuman zijn verklaring af. Die dag wordt beschouwd als de geboorteakte van de Europese Unie. Sindsdien vieren we op 9 mei de Europese feestdag. nl. het EGKS-verdrag (1951): de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal. De EU zoals we ze nu kennen, is toen uit haar startblokken geschoten. Nog meer economische samenwerking In de jaren 50 bleek verregaande politieke samenwerking nog een brug te ver. Na een mislukt voorstel om een Europese Defensiegemeenschap uit te bouwen, besloten de Europese leiders de integratie langs economische weg verder te zetten. Dat resulteerde in 1957 in de ondertekening van twee nieuwe verdragen. Vaak worden deze Verdragen van Rome beschouwd als de eigenlijke start van de huidige Europese Unie. Met het EGA-Verdrag (de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie of Euratom) wilden de lidstaten het onderzoek naar het gebruik van atoomenergie - die toen een nieuwe energiebron was - coördineren. Het EEG-Verdrag (de Europese Economische Gemeenschap) gaf een nieuwe impuls aan de economische samenwerking. De lidstaten namen zich immers voor een interne markt uit te bouwen met vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal. Verder werd de samenwerking verdiept met nieuwe beleidsdomeinen, zoals het landbouw-, transport- en havenbeleid. De samenwerking groeit In 1967 smolten EGKS, EGA en EEG samen tot EG of de Europese gemeenschap, die in de jaren 60 uitgroeide tot een economische reus. Het handelsverkeer vertegenwoordigde evenveel als dat van de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten samen. Het succes sprak aan. In 1973 traden het Verenigd Koninkrijk, Denemarken en Ierland toe. Met de uitbreiding naar het zuiden beoogde de EG een uitbreiding van de politieke stabiliteit op het continent. Samenwerken om oorlog te vermijden was immers de basisgedachte van het Europees initiatief. Griekenland, Spanje en Portugal wilden hun dictatoriaal verleden definitief begraven en hun prille democratie beschermen door zich te verankeren in de EG. Griekenland beet de spits af in Spanje en Portugal volgden in Groeipijnen Na de vliegende start vertraagde het Europese integratieproces in de jaren 70 en 80. Het was de periode van eurosclerose. De economische, monetaire en financiële crisissen zorgden bij de lidstaten voor een protectionistische reflex. Elk land dacht aan zijn eigen belangen, waardoor de verdere integratie stokte. 11

12 Naar een interne markt Na die periode van eurosclerose gaf de Europese Eenheidsakte midden jaren 80 een forse nieuwe injectie aan het integratieproces. Met dit verdrag besloten de twaalf toenmalige lidstaten hun samenwerking verder te verdiepen met o.m. milieu-, jeugd- en onderzoeken ontwikkelingsbeleid. Maar belangrijker was dat de lidstaten alles in het werk wilden stellen om een interne markt op de rails te zetten. Hoewel daartoe reeds besloten was in het EEG-verdrag, was deze immers nog steeds geen realiteit. Met het Project 1992: Europa Zonder Grenzen wilden ze alle hindernissen voor de handel en het vrij verkeer slopen om zo die gemeenschappelijke markt mogelijk te maken. Op 1 januari 1993 was het zo ver: de interne markt met vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal was een feit. Politieke dimensie De politieke omwentelingen die in Europa plaatsvonden eind van de jaren 80, luidden het begin in van een veranderde Europese samenwerking. Het communistisch systeem in Oost-Europa stortte in elkaar, het IJzeren Gordijn verdween en de Berlijnse Muur werd afgebroken. De Koude Oorlog die Europa jarenlang in een houdgreep hield en verdeelde, was voorbij. Deze gebeurtenissen wijzigden de politieke structuur van het continent grondig. Als pasmunt voor de hereniging verwees Duitsland zijn Duitse Mark naar de geschiedenisboeken. De lidstaten spraken ook af om, onder druk van de publieke opinie, een deel van hun macht af te staan op vlak van buitenlands- en veiligheidsbeleid en justitie en binnenlandse zaken. Een nieuw verdrag drong zich dus op: het Verdrag van Maastricht (1992). Het verdrag legde vast dat de lidstaten, niet alleen economisch, maar ook op politiek vlak gingen samenwerken. De Europese Gemeenschap kreeg daarom een nieuwe naam: de Europese Unie (EU). De samenwerking werd uitgebreid met o.m. buitenlands- en veiligheidsbeleid en politieen justitiesamenwerking. De Golfoorlog en de oorlog in Joegoslavië toonden begin jaren 90 immers aan dat de Europese Gemeenschap erg zwak overkwam, zonder een gemeenschappelijk buitenlands beleid. Bij het losbarsten van de onrust in Joegoslavië bleek de EG niet machtig genoeg om een oorlog in haar achtertuin te vermijden. Hierdoor leed ze gezichtsverlies. Ook met het verdwijnen van de grenscontroles in 1993 moest meer aandacht geschonken worden aan interne veiligheid. Het Verdrag van Maastricht gaf opnieuw extra bevoegdheden aan Europa. Zo behoorden o.m. onderwijs en consumentenbeleid voortaan tot haar takenpakket en werd aandacht besteed aan het Europees burgerschap. Het verdrag moest ook de kroon zetten op de economische integratie. Met de creatie van een Economische en Monetaire Unie zou men pas ten volle kunnen profiteren van de interne markt. De nationale munten verdwenen en maakten plaats voor een nieuwe Europese munt: de euro. Om van de euro een sterke munt te maken, moesten de lidstaten bewijzen dat hun economie gezond was. Enkel de landen die aan de beruchte Maastrichtnormen (zoals een beperkte staatsschuld en een stabiele munt hebben) voldeden, mochten de munt invoeren. In 2002 voldeden 12 EU-lidstaten hieraan en konden de eerste eurobiljetten er uit de bankautomaten rollen. Slovenië volgde in 2007, Malta en Cyprus in 2008 en Slowakije in Nieuwe lidstaten die de euro willen in- 12

13 voeren, moeten eerst aan de strenge economische voorwaarden voldoen. Groot- Brittannië, Denemarken en Zweden besloten aan de kant te blijven omwille van nationale gevoeligheden. Sinds het Verdrag van Maastricht werden de bevoegdheden van de EU in drie pijlers verdeeld. Het verschil tussen de pijlers zit in de manier waarop in dit domein beslist wordt. Wanneer er intergouvernementeel beslist moet worden, heeft elk land een vetorecht. Bij een supranationale beslissing wordt er bij meerderheid beslist. De intergouvernementele methode legt dus meer macht bij de landen zelf, aangezien elk land een beslissing kan blokkeren. EUROPESE UNIE EG-pijler (Europese Gemeenschap) GBVB-pijler (Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid) JUBI-pijler (Justitie en Binnenlandse Zaken) Bestaande verdragen hernemen (EGKS, EEG, Euratom en Eenheidsakte) Gemeenschappelijk buitenlands beleid: de Unie wil bij internationale crisissen, zoals de crisis in Irak, met één stem spreken Samenwerking op vlak van justitie en politie voor de aanpak van de grensoverschrijdende criminaliteit en asielen immigratiebeleid Nieuwe bevoegdheden (onderwijs, cultuur,...) Europees burgerschap EMU (Economische en Monetaire Unie) PIJLER 1 SUPRANATIONAAL* Gemeenschappelijk defensiebeleid PIJLER 2 INTERGOUVERNE- MENTEEL** PIJLER 3 INTERGOUVERNE- MENTEEL** * Supranationale of communautaire pijler: beslissingen worden met (gekwalificeerde) meerderheid van stemmen genomen. ** Intergouvernementele pijlers: beslissingen worden met unanimiteit genomen, elk land heeft dus vetorecht. 13

14 Small is beautiful? In de loop van de jaren breidden de bevoegdheden van de Europese Unie sterk uit. Maar ook het aantal lidstaten nam fors toe. In 1995 sloten Zweden, Oostenrijk en Finland zich aan. De politieke omwentelingen na het verdwijnen van het communistisch systeem in Oost-Europa bracht niet alleen een verdieping van de samenwerking teweeg. Heel wat exoostbloklanden stonden meteen te popelen om toe te treden. De Europese Unie vond dat ze deze historische kans om het continent te herenigen niet kon laten schieten en werkte een uitbreidingsbeleid uit. De 27 België, Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Groot-Brittannië, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Zweden. Totaal aantal inwoners: 480 miljoen Er werden enerzijds voorwaarden vastgelegd waaraan de nieuwe lidstaten moesten voldoen: enkel Europese landen met een functionerende markteconomie, die een stabiel, democratisch beleid voeren en de mensenrechten respecteren kunnen toetreden. Daarnaast moeten ze het acquis communautaire, het geheel van Europese regels, overnemen. Tien Europese landen voldeden aan deze criteria: Estland, Letland, Litouwen, Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Slovenië, Malta en Cyprus. Die konden in 2004 toetreden. Roemenië en Bulgarije volgden in Anderzijds wou ook de EU zich voorbereiden op de enorme uitbreiding. De instellingen moesten hervormd worden om nog op een efficiënte manier te kunnen werken. Het Verdrag van Amsterdam slaagde niet echt in deze missie. Met het Verdrag van Nice deden de staats- en regeringsleiders de oefening nog eens over. Ze bereikten een eerder beperkt compromis over een aantal aanpassingen aan de instellingen. Zo werden de stemverhoudingen tussen de lidstaten aangepast, veranderde de samenstelling van de Commissie en werd het aantal Europarlementsleden geplafonneerd. Dit is het laatste verdrag en dus het document waarmee nu gewerkt wordt in de EU. Maar meer fundamentele hervormingen drongen zich op. Daarom besloot men een Europese denktank, de Conventie, op te richten. Die kreeg de taak om een nieuw ontwerpverdrag uit te werken dat de Unie vlotter laat werken in de toekomst. Het resultaat was de Europese Grondwet. De staats- en regeringsleiders slaagden erin om de besluitvorming te vereenvoudigen en transparanter te maken. Bovendien wilden ze meer macht aan de EU geven om o.m. de Europese politie- en justitiesamenwerking verder uit te bouwen. Maar in een referendum wezen de Fransen en de Nederlanders het verdrag af. Daarbij speelden zeker en vast interne motieven een rol. De zittende regering werd in beide landen op de vingers getikt. Maar het waren vooral Europese thema s die de debatten domineerden: de EU-uitbreiding naar Oost-Europa toe met alle gevolgen van dien, eventuele toetreding van Turkije en de angst voor een te liberaal Europa. Door het oorverdovende non en neen kwam de Unie in een diepe crisis terecht. In juni 2007 bereikten de Europese leiders een compromis dat de grondwet moest vervangen. Het doorbrak de impasse. Het nieuwe verdrag nam de inhoud van de Europese Grondwet grotendeels over en stak het in een nieuw kleedje. Dit verdrag werd het Verdrag van Lissabon gedoopt. Maar opnieuw liep het ratificatieproces niet van een 14

15 leien dakje. De Ieren stemden in een eerste referendum (dat bij grondwet verplicht is in Ierland) tegen het verdrag. Toch gingen alle andere EU-landen door met de ratificatie en vroegen Ierland zelf een oplossing te zoeken. Tijdens een tweede referendum stemden de Ieren vóór het verdrag. Het Ierse ja opent de weg naar de inwerkingtreding van het verdrag. Whatever will be, will be Het nieuwe verdrag beantwoordt de vraag: Welk Europa willen we in de toekomst?. En dat antwoord is duidelijk: méér Europa. De actualiteit smeekt erom: terrorisme, de opwarming van de aarde en de opkomst van groei-economieën, zoals China en India. Het antwoord ligt telkens in meer samenwerking tussen de Europese lidstaten. Ondertussen woedt de discussie tussen de voorstanders van méér Europa en de landen die weigerachtig staan tegenover verdere integratie hevig verder. De Europese Grondwet en het Verdrag van Lissabon meer in detail via (Europese actualiteit) 15

16 FIGUUR 1: De genese van de Europese Unie '40'45 WO II EGKS:: Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal Verdragen van Rome: EEG:: Europese Economische Gemeenschap Euratom:: Europese Gemeenschap voor Atoomenergie EG:: Europese Gemeenschap = een fusie van EGKS, EEG en Euratom Europese Europese Eenheidsakte Val van de muur Verdrag Verdrag van Maastricht: EU:: Oprichting Europese Unie EMU: Economische en Monetaire Unie Verdrag Verdrag van Amsterdam 1997 Invoering Invoering van de euro in de eurozone 1999 Verdrag van Nice 2000 Europese Europese Grondwet (afgekeurd) 2004 Verdrag Verdrag van Lissabon (nog niet van kracht)

17 FIGUUR 2: De Europese verdragen Basisverdragen Goedkeuring Uitvoering Ondertekenaars Belangrijke afspraken Verdrag van Parijs: EGKS Verdrag van Rome: EEG Verdrag van Rome: Euratom Eenheidsakte (Luxemburg) Verdrag van Maastricht groep A productie van kolen en staal onder Europese autoriteit groep A akkoord over de oprichting van een interne markt en de uitbreiding van de samenwerking naar o.a. landbouw- en transportbeleid groep A samenwerking op vlak van atoomenergie groep B voltooiing van de interne markt groep B creatie van de Europese Unie: naast economische samenwerking nu ook politieke samenwerking Verdrag van Amsterdam Verdrag van Nice groep C werkgelegenheid werd een topprioriteit, de laatste belemmeringen voor vrij verkeer van personen werden opgeheven en de interne veiligheid versterkt groep C hervormingen van de instellingen Europese Grondwet 2004 mislukt / fundamentele hervorming van de EU Verdrag van Lissabon 2007 nog niet in werking groep D alternatief voor de Europese Grondwet groep A: België, Nederland, Luxemburg, Frankrijk, (West-)Duitsland, Italië groep B: groep A + Groot-Brittannië, Ierland, Denemarken, Griekenland, Spanje, Portugal groep C: groep B + Oostenrijk, Zweden, Finland groep D: groep C + Bulgarije, Estland, Letland, Litouwen, Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Slovenië, Roemenië, Malta en Cyprus 17

18 FIGUUR IGUUR 3: De uitbreiding van de Europese Unie 1957 Frankrijk, West-Duitsland, West Italië, België, Nederland, Luxemburg 1973 Groot-Brittannië, Denemarken, Ierland 1981 Griekenland 1986 Spanje en Portugal 1990 Herenigd Duitsland 1995 Finland, Zweden en Oostenrijk 2004 Estland, Letland, Litouwen, Polen, Tsjechië, Slowakije, Hongarije, Slovenië, Malta en Cyprus 2007 Bulgarije en Roemenië Kandidaat-lidstaten:: Turkije, Macedonië, Kroatië Landen die een aanvraag tot lidmaatschap indienden: indienden: Albanië, Albanië Montenegro en IJsland 18

19 FIGUUR 4: De uitbreiding van de Europese Unie in kaart 19

20 2. De Europese instellingen Een land of een bedrijf moet bestuurd worden. Hetzelfde geldt voor de Europese Unie. De EU kent vijf instellingen die betrokken zijn bij de besluitvorming: de Europese Commissie, de Ministerraad en het Europees Parlement bepalen het Europees besluitvormingsproces. Het Europees Hof van Justitie is de juridische en de Rekenkamer de financiële waakhond van dienst. De Europese Raad werkt momenteel nog als het hoogste intergouvernementele politieke orgaan, buiten de instellingen om. Naast deze vijf instellingen zijn er nog twee adviesorganen (ECOSOC en het Comité van de Regio s), de Europese Centrale Bank en talrijke gespecialiseerde uitvoeringsagentschappen die ervoor zorgen dat de EU goed functioneert. Elke instelling heeft zijn bestaansreden. Zo verdedigt de Europese Commissie het algemeen Europees belang. Het Parlement komt dan weer op voor de Europese burger. De Ministerraad vertegenwoordigt de lidstaten. De Europese Raad kan je als stuwend overkoepelend politiek orgaan beschouwen, terwijl het Hof van Justitie een oogje in het zeil houdt of het geheel van Europese wetgeving wordt gerespecteerd. Toch zal je meteen merken dat de instellingen onderling verbonden zijn. Voorbeeld van een Europese beslissing: het Europees overschrijvingsformulier Vanaf 2009 verlopen de betalingen in euro volgens uniforme Europese regels. De nationale overschrijvingen verdwijnen geleidelijk om definitief te worden vervangen door Europese overschrijvingen. Dit betekent:een enkel overschrijvingsformulier voor zowel nationale als internationale overschrijvingen en de IBAN- en de BIC-codes worden standaardelementen bij een overschrijving. 20

21 2.1. De Europese Raad Al is de Europese Raad op papier niet de belangrijkste speler (ze is nog steeds geen officiële EU-instelling), in werkelijkheid is ze het wel. We behandelen ze daarom eerst. Wie? De Europese Raad is samengesteld uit de staats- of regeringsleiders van de lidstaten, hun ministers van Buitenlandse Zaken en de commissievoorzitter (zie 2.2). In de praktijk sturen de meeste landen, ook België, hun regeringsleider naar de bijeenkomst van de Raad. Enkele uitzonderingen, zoals Frankrijk, sturen de president. Wanneer de Europese Raad samenkomt, spreekt men van een Europese Topbijeenkomst of Europese Top. Het beeld van zo n Top wordt telkens vereeuwigd in de traditionele familiefoto en krijgt gewoonlijk veel media-aandacht. Deze top wordt geleid door een voorzitter, die ieder half jaar wijzigt. Wat? De Europese Raad is een heel invloedrijke speler: hier worden de grote beleidslijnen uitgetekend. De Raad vormt een soort richtingsaanwijzer voor de toekomst. Hij bepaalt o.m. welke landen lid kunnen worden van de EU, op welke domeinen men de samenwerking versterkt en hoe men de economische en financiële crisis zal aanpakken. Waar? De Europese Raad komt meestal vier keer per jaar samen. Tijdens een voorzitterschap, dat zes maanden duurt, komt de Raad twee keer bijeen: één keer halfweg het voorzitterschap en één keer op het einde ervan. De meeste Het roterend voorzitterschap jaar januari-juni juli-december 2007 Duitsland Portugal 2008 Slovenië Frankrijk 2009 Tsjechië Zweden 2010 Spanje België 2011 Hongarije Polen 2012 Denemarken Cyprus 2013 Ierland Litouwen 2014 Griekenland Italië 2015 Letland Luxemburg 2016 Nederland Slowakije 2017 Malta Gr-Brittannië 2018 Estland Bulgarije 2019 Oostenrijk Roemenië 2020 Finland - 21

22 topbijeenkomsten vinden plaats in Brussel, in het Justus Lipsiusgebouw. Waarom? De Raad stippelt de grote beleidslijnen voor de toekomst van de EU uit. Verdrag van Lissabon? Met het Verdrag van Lissabon wordt de Europese Raad als officiële instelling erkend. De Raad krijgt dan ook een permanente voorzitter, een 'president'. Deze voorzitter wordt verkozen voor 2,5 jaar (1 keer verlengbaar). Dit systeem vervangt het roterende voorzitterschap. Meer info? PAS OP!! Europese Raad Raad van Europa Wie? De Raad van Europa telt 47 leden en is dus veel groter dan de Europese Unie. Ondermeer Rusland en Turkije maken er deel van uit. Wat? De organisatie werd opgericht in Het doel ervan is de eenheid in Europa te bevorderen. Zo wil de Raad de kloof tussen Oost en West overbruggen door steun te bieden aan hervormingen in Oost-Europa. Verder verdedigt de organisatie de parlementaire democratie en de rechtsstaat en beschermt ze de rechten van de mens. Waar? De Raad van Europa heeft zijn zetel in Straatsburg. Meer info? De grondrechten van de EU de Europese Verklaring voor de Rechten van de Mens De grondrechten van de EU - een realisatie van de Europese Unie - opgenomen in de Europese Grondwet en nu ook in het Verdrag van Lissabon - bevat burgerlijke, politieke, economische en sociale rechten (bijvoorbeeld: recht op behoorlijk bestuur, sociale rechten voor werknemers, enz.) - juridisch pas afdwingbaar, van zodra het opgenomen wordt in het Verdrag van Lissabon. De Europese Verklaring voor de Rechten van de Mens - een realisatie van de Raad van Europa - ondertekend in bevat politieke en burgerlijke rechten (bijvoorbeeld: recht op vrije meningsuiting, recht op een eerlijk proces, enz.) - juridisch afdwingbaar 22

23 2.2. De Europese Commissie Wie? De Europese Commissie telt 27 commissarissen, één per lidstaat. Elke commissaris beheert een specifiek beleidsdomein of een portefeuille. Ze zijn geen nationale vertegenwoordigers. Integendeel, ze behartigen het Europese belang en werken dus onafhankelijk van hun lidstaat. De commissarissen zetelen voor een termijn van vijf jaar. De huidige voorzitter: José Manuel Barroso De Belgische commissaris: Karel De Gucht Wat? - De Commissie is het kloppend hart van de Europese besluitvorming. Ze heeft: initiatiefrecht: de Commissie doet wetsvoorstellen bv. De in- en uitvoer van zeehondenproducten van en naar de EU moet verboden worden. uitvoerende macht: de Commissie voert de beslissingen van de Ministerraad en het Europees Parlement uit controlerecht: de Commissie controleert de naleving van de Europese wetgeving door de lidstaten en particulieren (=bedrijven) bv. De Commissie tikte Microsoft op de vingers wegens concurrentievervalsing. - Ze is verantwoordelijk voor het dagelijks beheer van de Unie. Zo staat ze bijvoorbeeld in voor het Erasmus-programma. - Ze vertegenwoordigt de Europese Unie in het buitenland en in internationale organisaties. Waar? De Commissie werkt vanuit het Berlaymontgebouw in Brussel. Waarom? De Europese Commissie verdedigt de Europese belangen. 23

24 Verdrag van Lissabon? Met het Verdrag van Lissabon blijft het systeem zoals het is: elk land stuurt één persoon naar de Europese Commissie. Meer info? Weetjes! De Europese Commissie telt ambtenaren. Even vergelijken de Provincie West- Vlaanderen heeft er zo n 900! De Europese Commissie is in 10 jaar tijd gegroeid van 20 naar 27 commissarissen! Door de verdere uitbreiding van de EU moesten daarom bevoegdheden opgesplitst worden. De commissaris van Roemenië is bijvoorbeeld verantwoordelijk voor meertaligheid. 24

25 2.3. De Ministerraad of Raad van Ministers Wie? De Ministerraad of kortweg Raad telt 27 leden, telkens één per lidstaat. In feite zijn er negen Ministerraden (zie schema). De ministers komen er samen volgens hun beleidsdomein(en). Welke minister de vergadering bijwoont, hangt dus af van het onderwerp. Bijvoorbeeld: Als het gaat om de roamingtarieven komen de ministers van telecommunicatie samen in de Raad Vervoer, telecommunicatie en energie. Gaat het over de klimaatopwarming, dan vergadert de Raad Milieu. Wat? De Ministerraad heeft twee belangrijke taken. - Wetgevende macht: De Raad is het centrum van de beslissingsmacht, het belangrijkste wetgevende orgaan. Samen met het Europees Parlement stemmen de ministers er over de wetsvoorstellen die de Commissie opstelt. De onderwerpen die op de agenda staan, bepalen hoe gestemd wordt. Gevoelige items, zoals fiscaliteit, sociaal beleid en buitenlands beleid worden met unanimiteit goedgekeurd. In de andere gevallen beslist men met (gekwalificeerde) meerderheid. - Begroting: Verder is de Raad van Ministers, samen met het Europees Parlement verantwoordelijk voor het opstellen van de begroting. Waar? De vergaderingen gaan meestal door in het Justus Lipsiusgebouw (of Consilium) in Brussel. Waarom? De lidstaten verdedigen binnen de Ministerraad hun eigen nationale belangen. Meer info? De 9 Ministerraden - Algemene zaken en buitenlandse betrekkingen - Economische en financiële zaken - Justitie en binnenlandse zaken - Werkgelegenheid, sociaal beleid, volksgezondheid en consumentenzaken - Concurrentievermogen (interne markt, industrie en onderzoek) - Vervoer, telecommunicatie en energie - Landbouw en visserij - Milieu - Onderwijs, jeugdzaken en cultuur België in de Ministerraad Elk land kan slechts één vertegenwoordiger afvaardigen naar de Ministerraad. Voor België is dat niet altijd evident. Sommige beleidsdomeinen zijn immers de bevoegdheid van de deelstaten, zoals onderwijs. Daarom spraken de ministers een beurtrolsysteem af. Voor een ministerraad is er telkens overleg tussen de betrokken ministers en wordt één Belgisch standpunt afgesproken. Meer info hierover: 25

26 2.4. Het Europees Parlement Wie? Het Europees Parlement telt nu 736 afgevaardigden, waaronder 22 Belgen (13 Vlamingen, 8 Franstaligen en 1 Duitstalige). De Europarlementsleden zetelen niet per land, wel per politieke familie of fractie. Ze worden sinds 1979 om de vijf jaar rechtstreeks verkozen. De Vlaamse Europarlementsleden 26

27 Wat? De taken van het Parlement zijn: medewetgever, medeopsteller van de begroting en controleur. - Medewetgever: Het Parlement is in de meeste gevallen medewetgever. Het beslist dan samen met de Ministerraad over wetsvoorstellen van de Europese Commissie. Dit wordt de medebeslissingsprocedure genoemd. Voor gevoelige thema s, zoals buitenlands beleid en politiesamenwerking geeft het Parlement (niet-bindend) advies aan de Ministerraad over de wetsvoorstellen die op tafel liggen. - Begroting: Het Parlement vormt samen met de Ministerraad de begrotingsautoriteit van de EU. - Controlerecht: Het controleert verder of de Commissie haar taak behoorlijk uitvoert. Waar? Een week per maand vergaderen de Europarlementsleden in Straatsburg: de zgn. plenaire zitting. Parlementaire commissies of tussentijdse plenaire zittingen vinden in Brussel plaats. Het secretariaat is in Luxemburg gevestigd. Waarom? Als volksvertegenwoordigers komen de parlementsleden op voor de belangen van de inwoners van de EU. Europees Parlement in Straatsburg Verdrag van Lissabon? Het verdrag geeft meer inspraak aan het Europese Parlement op vlak van landbouw, structuurfondsen, handelsbeleid en deels voor justitie, migratie en politiezaken. Het parlement wordt binnen deze domeinen medewetgever. Ook het aantal Europarlementsleden wijzigt: van zodra het verdrag in werking treedt, zullen er 750 (+1 voorzitter) volksvertegenwoordigers zetelen. Het aantal zetels voor België blijft hetzelfde. Meer info? Weetje: Eenheid in verscheidenheid In het Europees Parlement kan elk parlementslid zijn/haar eigen taal spreken. Een leger vertalers en tolken staat klaar om alles naar de andere EU-talen te vertalen. Sinds 2007 telt de Unie 23 officiële talen. Dat kost elke Europeaan ongeveer 1,5 euro per jaar. Weetje: De maandelijkse verhuis Toen de EGKS in 1951 op zoek was naar een zetel voor de Europese instellingen, was er bijna een akkoord over Brussel. Luik was echter ook kandidaat waardoor de zaak in België een communautaire kwestie werd. Men koos daarom voor Luxemburg als voorlopige zetel. Maar daar was geen enkele zaal groot genoeg om alle leden van het Europees Parlement in onder te brengen. Uiteindelijk verhuisde het parlement naar Straatsburg waar de plenaire vergaderingen in de vergaderzaal van de Raad van Europa mochten doorgaan. Steeds meer activiteiten begonnen zich later in Brussel af te spelen, dus verhuisde een deel van de activiteiten naar daar. Zo komt het dat het parlement drie vestigingsplaatsen heeft. Het verhuizen kost de EU jaarlijks 200 miljoen euro. Om deze situatie te veranderen moeten alle landen akkoord gaan. Frankrijk wil het parlement niet weg uit Straatsburg en ligt dwars. 27

28 2.5. Het Europees Hof van Justitie Wie? Het Hof telt 27 rechters: één per lidstaat. Ze worden bijgestaan door acht advocaten-generaal die de uitspraken van de rechters voorbereiden. De rechters worden benoemd voor een periode van 6 jaar. Wat? Het Hof ziet toe op de naleving van de Europese wetgeving. - Als onafhankelijke scheidsrechter doet het Hof uitspraken over geschillen tussen lidstaten en instellingen, instellingen onderling of lidstaten onder elkaar. - Het Hof is de hoogste beroepsinstantie voor particulieren. - Het vonnist ook over de geldigheid of de interpretatie van de Europese verdragen. Omdat het Hof overbelast raakte, werd in 1989 een Gerecht van Eerste Aanleg bij het Hof opgericht. Waar? Het Hof van Justitie zetelt in Luxemburg. Waarom? Het Hof is een onafhankelijke scheidsrechter die uitspraken doet over geschillen tussen lidstaten, instellingen en de burgers van de Europese Unie. Meer info? Koen Lenaerts is de Belgische rechter in het Hof Voorbeeld van een uitspraak: Arrest Brown De gelijke behandeling van mannen en vrouwen Een vrouw werd ontslagen omdat zij door zwangerschapsproblemen niet meer kon werken. In 1998 oordeelde het Hof dat dit ontslag in strijd is met het Europees recht. Het ontslag van een vrouw in de loop van haar zwangerschap omdat zij niet komt werken wegens een ziekte die met de zwangerschap zelf verband houdt, is, volgens het Hof, een verboden discriminatie op grond van het geslacht (arrest Brown). 28

29 Pas op!! Europees Hof van Justitie het Europees Hof voor de Rechten van de Mens Het Europees Hof voor de Rechten van de mens is een hof van de Raad van Europa dat in Straatsburg gevestigd is. Hier kunnen individuen, groepen, organisaties en landen een klacht indienen tegen een lidstaat van de Raad van Europa, door een beroep te doen op het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens (p. 21). Voorbeeld: In 2009 daagde het Nationaal Komitee van Weekendverblijvers en Vaste Bewoners (NKW) vzw de Vlaamse regering voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Dat gebeurde naar aanleiding van stokoude afbraakvonnissen en arresten door de stedenbouwkundige inspectie. Het NKW vond dat iedere redelijke termijn door de Vlaamse overheid overschreden was. Meer info: Europees Hof van Justitie het Internationaal Gerechtshof Het Internationaal Gerechtshof is een instelling van de Verenigde Naties die zetelt in Den Haag. Het behandelt geschillen tussen staten. Concreet gaat het over geschillen i.v.m. grenzen tussen landen, maritieme grenzen, gijzelneming, asielrecht enz. Voorbeeld: In 2009 daagde België Senegal voor het Internationaal Gerechtshof vanwege de weigering om de vroegere Tsjadische president Hissène Habré te vervolgen voor misdaden tegen de menselijkheid en marteling. Volgens ons land schendt de West-Afrikaanse staat daarmee het volkenrecht. Meer info: Europees Hof van Justitie Het Internationaal Strafhof Het Internationaal Strafhof van de Verenigde Naties is eveneens gevestigd in Den Haag. Het behandelt aanklachten tegen personen, zoals oorlogsmisdaden, volkerenmoord en misdaden tegen de menselijkheid. Voorbeeld: Het Internationaal Strafhof vaardigde een arrestatiebevel uit tegen twee vermoedelijke verantwoordelijken voor misdaden in de Soedanese regio Darfoer. De vroegere minister van Binnenlandse Zaken Ahmed Haroen en Ali Kosheid, een leider van de janjaweedmilities, zijn beschuldigd van 51 oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid, waaronder moorden en verkrachtingen. Meer info: 29

30 2.6. De Rekenkamer of het Rekenhof Wie? De Rekenkamer bestaat uit 27 leden en werkt onafhankelijk. Voor België zetelt Karel Pinxten. Wat? De Rekenkamer controleert de inkomsten en uitgaven van de Europese Unie. Waar? De instelling is in Luxemburg gevestigd. Waarom? Het is het financieel geweten van de EU. Meer info? Voorbeeld van het werk van de Rekenkamer EU leert uit fraude Kosovo Grootschalige fraude met Europees geld heeft de EU doen inzien dat ze veel te weinig controle kan uitoefenen op de manier waarop de VN omgaan met het vele geld dat ze uit Brussel toegestopt krijgen. Zo had de EU o.a. tientallen miljoenen euro s in het elektriciteitsbedrijf KEK gepompt, maar de elektriciteitsvoorziening blijft een ramp. Hoeveel Europees geld in Kosovo is weggevloeid, is nog onduidelijk. De Europese Rekenkamer zoekt het momenteel uit. De Standaard, 8 mei

31 3. Babel in de Europese Unie In dit deel worden enkele termen beter uitgelegd. Deze woorden maken vaak deel uit van de debatten over (de toekomst van) de EU Supranationaal - intergouvernementeel >> Supranationaal of communautair - Supranationaal betekent letterlijk: boven de nationale regeringen. Voor deze onderwerpen hebben de lidstaten hun beslissingsbevoegdheid afgestaan aan de EU. - De supranationale methode wordt toegepast in de eerste pijler van de Europese Unie. - Voordelen: de Europese Unie kan vlotter beslissingen nemen op terreinen waarop de lidstaten elkaar anders zouden kunnen beconcurreren. Bijvoorbeeld voor zaken die te maken hebben met de interne markt worden wetsvoorstellen uitgevaardigd door de Europese Commissie, er is een actieve rol van het Europees Parlement en de Ministerraad stemt met (gekwalificeerde) meerderheid. - Nadelen: de lidstaten verliezen hun beslissingsmacht. >> Intergouvernementeel - Intergouvernementeel betekent dat afspraken gemaakt worden tussen de regeringen. De Europese Unie schept het kader waarbinnen de lidstaten samenkomen. - Voor onderwerpen uit de tweede en derde pijler, zoals het buitenlands beleid, veiligheid en defensie blijft de beslissingsmacht in handen van de nationale regeringen. - Voordelen: de lidstaten behouden hun beslissingsmacht. De beslissingen worden immers genomen met unanimiteit van stemmen. Elke lidstaat heeft met andere woorden vetorecht. - Nadelen: het stemmen met unanimiteit maakt de besluitvorming er niet gemakkelijker op. Organisaties als de NAVO, de Raad van Europa en de OESO zijn intergouvernementeel georganiseerd, vandaar hun beperkte slagkracht De verschillende besluiten Binnen de EU kunnen vijf soorten besluiten of wetten genomen worden. Sommige zijn bindend, andere richtinggevend. - Verordeningen gelden voor alle lidstaten en zijn onmiddellijk van toepassing. Ze hoeven niet door de nationale parlementen bekrachtigd te worden en hebben voorrang op een nationale wet. Veel bepalingen i.v.m. de landbouw, handel en transport zijn door verordeningen geregeld. bv. de verordening voor de rechten van luchtvaartpassagiers bij vertraging of annulering. - Richtlijnen verbinden lidstaten ertoe bepaalde doelstellingen te bereiken binnen een bepaalde termijn. Ze bepalen zelf hoe ze dat doel realiseren. Als ze daar niet in slagen voor de vastgelegde datum, kan de Europese Commissie de lidstaat voor het Hof van Justitie brengen. bv. de richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie (bescherming van de privacy m.b.t. de verwerking van persoonsgegevens in de sector elektronische communicatie). - Beschikkingen besluiten die in elk opzicht bindend zijn voor degenen tot wie ze gericht zijn (zoals landen, natuurlijke of rechtspersonen, bv. bedrijven). bv. beschikking i.v.m. beschermende maatregelen tegen vogelgriep. 31

32 - Aanbevelingen en adviezen besluiten die richtinggevend zijn maar niet bindend. bv. de aanbeveling i.v.m. de preventie van en beperking van risico s die samenhangen met drugsverslaving De vier wetgevingsprocedures De communautaire besluitvorming (onderwerpen uit de eerste pijler van de EU) komt tot stand door een samenspel van de institutionele driehoek: de Europese Commissie, de Ministerraad en het Europees Parlement. Het wetgevingsproces start telkens met een wetsvoorstel van de Europese Commissie. Daarna bekijken de (Minister)Raad en het Parlement het voorstel. Ze kunnen het goedkeuren, afkeuren of wijzigen. Hiervoor bestaan vier procedures, waarvan de medebeslissingsprocedure ongetwijfeld meest toegepast wordt. >> Medebeslissingsprocedure De medebeslissingsprocedure betekent dat het Europees Parlement en de Ministerraad samen moeten beslissen of een wetsvoorstel er door komt of niet. Een wet wordt goedgekeurd als beide instellingen exact dezelfde tekst goedkeuren. Dat gebeurt meestal na één, twee of maximaal drie behandelingen of lezingen. Dit is de meest gebruikte wetgevingsprocedure. Ze wordt gebruikt voor beslissingen over o.a. de interne markt, volksgezondheid en consumentenbescherming. >> Raadplegingsprocedure Het Europees Parlement kan een advies geven over een wetsvoorstel van de Commissie, maar de Ministerraad heeft het laatste woord en kan het advies van het Parlement naast zich neer leggen. Deze procedure wordt gevolgd voor beslissingen over o.m. landbouwbeleid, concurrentiebeleid en fiscaliteit. >> Instemmingsprocedure De Ministerraad kan enkel een beslissing nemen als het Parlement zijn goedkeuring geeft. Het kan het voorstel niet wijzigen, enkel aanvaarden of verwerpen. Het parlement kan dit vetorecht bijvoorbeeld toepassen voor bepaalde beslissingen i.v.m. de Europese Centrale Bank. >> Samenwerkingsprocedure Deze procedure is gelijkaardig aan de raadplegingsprocedure, maar wordt nog nauwelijks gebruikt. Het Parlement kan hier echter amendementen voorstellen en oefent hierdoor meer invloed op de besluitvorming. Voor de niet-communautaire besluitvorming (onderwerpen van de tweede en derde pijler van de EU) wordt een andere werkwijze gevolgd. Hier heeft de (Minister)Raad het heft in handen. Verder deelt de Commissie haar initiatiefrecht met de lidstaten en heeft het parlement slechts beperkte inspraak. 32

33 Extra: Verdrag van Lissabon Als het Verdrag van Lissabon in werking treedt, krijgen de nationale parlementen meer inspraak. Eén derde van de nationale parlementen kan de Commissie vragen een voorstel aan te passen, als ze vinden dat het beter nationaal dan Europees kan geregeld worden. Dit wordt de gele kaartprocedure genoemd. Deze procedure wordt aangevuld met de oranje kaartprocedure: als meer dan de helft van alle nationale parlementen tegen een voorstel van de Commissie is, moet deze beslissen of ze ermee doorgaat. Als de Commissie haar plannen toch doorzet, kan de Ministerraad met 55% van de stemmen, of een meerderheid in het Europees Parlement, het hele voorstel naar de prullenmand verwijzen Besluitvorming in de Ministerraad Beslissingen worden op drie manieren genomen: >> Met gewone meerderheid van stemmen Indien meer dan de helft van de lidstaten vóór stemt, is een beslissing aangenomen. Deze procedure wordt zeer weinig gebruikt. >> Gekwalificeerde meerderheid van stemmen Elke lidstaat krijgt een bepaald gewicht, op basis van het aantal inwoners. Een voorstel wordt aanvaard als het minstens 255 stemmen haalt en meer dan de helft van de lidstaten het voorstel steunt. Het Verdrag van Lissabon vervangt vanaf 2014 de gekwalificeerde meerderheid door de dubbele meerderheid. Een besluit wordt dan goedgekeurd als minstens 55% van de lidstaten, die minstens 65% van de EU-bevolking vertegenwoordigen, akkoord gaan. >> Unanimiteit Voor bepaalde gevoelige materies, zoals sociaal beleid, fiscaliteit en buitenlands beleid, heeft elke lidstaat vetorecht. Huidige stemmenweging in de Raad Duitsland 29 Oostenrijk 10 Frankrijk 29 Zweden 10 Italië 29 Denemarken 7 Groot- 29 Finland 7 Brittannië Spanje 27 Ierland 7 Polen 27 Litouwen 7 Roemenië 14 Slowakije 7 Nederland 13 Cyprus 4 België 12 Estland 4 Griekenland 12 Letland 4 Hongarije 12 Luxemburg 4 Portugal 12 Slovenië 4 Tsjechië 12 Malta 3 Bulgarije 10 TOTAAL Begrippenlijst Acquis communautaire Begroting Alle verdragen, beleidsmaatregelen, wetten, verplichtingen en rechtspraak die de Europese Unie tot nog toe realiseerde. Landen die willen toetreden tot de EU moeten het hele acquis communautaire aanvaarden en overnemen in hun eigen wetgeving. Een planning van de inkomsten en uitgaven. De EU- Commissie stelt jaarlijks een ontwerpbegroting op, maar de leden van het Europees Parlement en de Ministerraad hebben het laatste woord. De EU- 33

34 begroting bedraagt jaarlijks ongeveer 130 miljard euro. De meeste middelen gaan naar duurzame economische groei, landbouw en politie- en justitiesamenwerking. Comité van de Regio s Deze Europese instelling bestaat uit 344 vertegenwoordigers van lokale en regionale overheden. Het Comité kan geraadpleegd worden over materies die de regio s aanbelangen, zoals onderwijs, cultuur en regionaal beleid. Controlerecht ECOSOC EDG Euratom of EGA Euro Een recht dat toekomt aan het Europees Parlement. Ze mogen de activiteiten van de Commissie nagaan, net zoals het Vlaams Parlement de werkzaamheden van de Vlaamse Regering controleert. Het Economisch en Sociaal Comité is een Europese instelling die bestaat uit vertegenwoordigers van de sociale en economische wereld. Ze geeft de Raad en de Commissie advies als het gaat om het landbouwbeleid, het vrij verkeer van werknemers, het vervoersbeleid, het sociaal beleid, bepaalde aspecten van het kernenergiebeleid en de harmonisatie van nationale wetgeving. De Europese Defensiegemeenschap. Met de stijgende spanning tussen Oost en West kort na WO II wilde de VS dat Duitsland zich ging herbewapenen. Herbewapening van Duitsland lag echter nog erg gevoelig in de rest van Europa. Pléven, de toenmalige Franse minister van Defensie, stelde daarom in 1950 voor een EDG op te richten. Binnen de EDG zou een leger functioneren onder Europees gezag. De EDG sneuvelde, nadat het Franse Parlement weigerde het verdrag goed te keuren. Ondertussen werken sommige landen reeds samen op vlak van defensie en komt het voorstel van een EDG van tijd tot tijd opnieuw ter sprake. De Europese Gemeenschap voor Atoomenergie werd opgericht in Euratom moest het wetenschappelijk onderzoek op het gebied van atoomenergie (voor burgertoepassingen) stimuleren en de resultaten ervan verspreiden over de landsgrenzen heen. De euro is de officiële munt van de EU die gebruikt wordt in 16 landen van de EU. De euro werd ingevoerd in In 2002 werden de munten en biljetten in omloop gebracht. De landen van de eurozone zijn België, Cyprus, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Malta, Oostenrijk, Nederland, Portugal, Slovenië, Slowakije en Spanje. Europese Centrale Bank (ECB) De ECB bepaalt samen met de nationale banken van de 16 eurolanden het monetaire beleid van de 34

35 eurozone. De bank werd opgericht in juni 1998 en is in Frankfurt gevestigd. De ECB moet er op toezien dat de taken die aan het Europees Stelsel van Centrale banken (ESCB) toevertrouwd zijn, uitgevoerd worden. De Nederlander Wim Duisenberg werd de eerste voorzitter van de ECB. Europese Gemeenschap (EG) De Europese Gemeenschappen bestaan uit drie delen: de EGKS, de EEG en de EGA. Met het fusieverdrag van 1965, dat van kracht werd op 1 juli 1967, werden de Raden en Commissies van de EGKS, de EEG en het EGA gefuseerd tot één Raad en één Commissie voor de drie gemeenschappen. Vanaf het Verdrag van Maastricht werden de EG opgenomen in de Europese Unie. Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal werd opgericht met de ondertekening van het Verdrag van Parijs in Daarmee besloten België, Nederland, Luxemburg, Frankrijk, West-Duitsland en Italië de productie van kolen en staal onder Europees gezag te plaatsen. Europees commissaris Europese Commissie Europees Hof van Justitie Europees Parlement Is een lid van de Europese Commissie die één van de portefeuilles (= beleidsdomeinen) beheert. Hij zetelt voor vijf jaar en werkt in het belang van de Europese burger en niet van zijn eigen land. De Commissie neemt het dagelijks bestuur van de EU waar. Ze is de enige EU-instelling die voorstellen tot Europese wetgeving kan lanceren. Ze ziet ook toe op de uitvoering van die besluiten. De Europese Commissie telt nu (nog) 27 leden. Ieder land vaardigt 1 commissaris af. Ze werken onafhankelijk van hun regering en behartigen het Europese belang. Het Europees Hof van Justitie, dat in Luxemburg gevestigd is, vertegenwoordigt de rechterlijke macht binnen de EU-instellingen. Het zoekt een oplossing voor geschillen tussen lidstaten onderling, tussen de EU en een lidstaat en tussen de EU-instellingen onderling. Het Hof is tevens de hoogste beroepsinstantie voor particulieren. Wanneer er onduidelijkheid bestaat omtrent de verdragen, moet het Hof de verdragen interpreteren en toezien op de correcte naleving ervan. Het Europees Parlement kwam voor het eerst samen in Toen werden de parlementsleden nog aangeduid door de nationale parlementen van de lidstaten. Sinds 1979 worden de parlementariërs rechtstreeks verkozen voor een termijn van vijf jaar. Momenteel telt het parlement 736 leden, waarvan 22 Belgen (13 Vlamingen, 8 Franstaligen en 1 Duitstalige). De meeste voltallige zittingen worden in 35

36 Straatsburg gehouden, de commissievergaderingen in Brussel. Het secretariaat is in Luxemburg gevestigd. Europese Grondwet Europese Unie (EU) Europese Raad of Top Eurosclerose Initiatiefrecht Interne markt De Europese Grondwet moest de oude Europese verdragen vervangen en een nieuwe impuls geven aan de EU. In 2004 werd een akkoord bereikt tussen de lidstaten. Bij het ratificeren door de lidstaten zelf liep het mis. Na een referendum in Frankrijk en Nederland, waarbij het nee-kamp het telkens haalde, werd het ratificatieproces stilgelegd en werd de Grondwet vervangen door het Verdrag van Lissabon. Met het Verdrag van Maastricht werd de EU opgericht. In het verdrag krijgt de Europese Unie de vorm van een Griekse tempel met drie pijlers of zuilen. De eerste pijler omvat de bestaande Europese Gemeenschappen, het Europees Burgerschap, de EMU en een aantal nieuwe bevoegdheden, zoals jeugd, onderwijs, enz. Dit is de communautaire pijler. De tweede pijler omvat het buitenlands- en veiligheidsbeleid. Justitie en binnenlandse zaken vallen onder de derde pijler. De tweede en derde pijler zijn grotendeels intergouvernementeel. In 1974 werd door de toenmalige negen lidstaten van de EG afgesproken dat de staats- en regeringsleiders enkele keren per jaar zouden samenkomen. Deze bijeenkomst wordt de Europese Raad genoemd. Binnen de Raad worden de grote beleidslijnen voor de toekomst uitgestippeld. De Europese Raad is een bijzondere vorm van de Raad van Ministers. Een periode waarin het Europees integratieproces stagneert. Het exclusieve recht om wetsvoorstellen te lanceren. In het geval van de EU ligt dit recht bij de Commissie. Een ruimte zonder binnengrenzen met vrij verkeer van goederen, diensten, personen en kapitaal. Intergouvernementele methode Deze methode is kenmerkend voor de tweede en derde pijler van de EU (Verdrag van Maastricht) en is gebaseerd op intergouvernementele samenwerking. Daarbij verdedigt elk land het eigen nationale belang en behouden de lidstaten hun volledige beslissingsmacht. Beslissingen worden dan ook met unanimiteit van stemmen genomen. Maastrichtnormen De Maastrichtnormen of de Convergentiecriteria staan neergeschreven in het Verdrag van Maastricht. Ze bevatten de economische voorwaarden waaraan de lidstaten moeten voldoen om te mogen toetreden tot de EMU (Europese Monetaire Unie). Het waren er vijf: prijsstabiliteit, lage langetermijnrente, stabiele 36

37 nationale munt, laag begrotingstekort en beperkte overheidsschuld. Ministerraad Monnet, Jean ( ) Plenaire zitting Protectionisme Rekenkamer Schuman, Robert ( ) Spill-over effect In de Raad van ministers ('de Raad') nemen de ministers uit de lidstaten van de Europese Unie besluiten over o.a. Europese regelgeving. De samenstelling en benaming van de Raad verschilt afhankelijk van het beleidsterrein, maar formeel is steeds sprake van dezelfde Raad. De zeggenschap in de Raad is groter naarmate een lidstaat meer inwoners heeft. Er zijn ook onderwerpen waarover alleen met unanimiteit gestemd kan worden. Deze Fransman wordt beschouwd als één van de founding fathers van het Europese integratieproces. Na WO II werd hij in Frankrijk voorzitter van de Hoge Autoriteit, een hoge ambtelijke functie. Hij kreeg de taak de Franse economie, die sterk aangetast was door de oorlog, weer op gang te trekken en te moderniseren. Vanuit deze functie kreeg hij het idee om op Europees vlak samen te werken. Zijn voorstel om de productie van kolen en staal onder Europees gezag te plaatsen, dat door Robert Schuman werd gepromoot, gaf aanleiding tot de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal. Een vergadering waarbij alle betrokken personen aanwezig zijn. De eigen markt wordt afgesloten ter bescherming van buitenlandse concurrentie bijvoorbeeld d.m.v. invoertaksen. Het Europees Rekenhof is als het ware de vertegenwoordiger van de belastingbetaler. Deze onafhankelijke EU-instelling controleert de inkomsten en uitgaven van alle EU-organen. Wordt beschouwd als één van de founding fathers van de Europese integratie. Als Frans minister van Buitenlandse Zaken riep Schuman (geïnspireerd door Jean Monnet) op 9 mei 1950 Frankrijk, Duitsland en de andere Europese landen op om hun kolen- en staalproductie onder gemeenschappelijk bestuur te plaatsen. Dit voorstel resulteerde uiteindelijk in de EGKS. Een tweede effect als gevolg van een eerste effect. Dit tweede effect kan ver afstaan van de gebeurtenis die het eerste effect heeft veroorzaakt. In EU-termen betekent dit het afstaan van een tweede bevoegdheid ten gunste van de eerste, een derde ten gunste van de tweede, etc. Bijvoorbeeld: de EGKS was bevoegd voor kolen en staal. Maar kolen en staal worden vervoerd, dus besliste men om ook op vlak van transport samen te werken. 37

38 Supranationalisme Verdrag Verdrag van Amsterdam Verdrag van Lissabon Verdrag van Maastricht Verdrag van Nice Verdragen van Rome Gemeenschappelijk gezag dat boven de lidstaten staat. Daarbij staan de lidstaten een deel van hun soevereiniteit of beslissingsmacht af aan een hoger orgaan, zoals de EU. Schriftelijk vastgelegde overeenkomst tussen twee of meer staten. In juni 1997 ondertekenden de staats- en regeringsleiders van de toenmalige EU-lidstaten in Amsterdam een nieuw verdrag. Het Verdrag van Amsterdam moest het Verdrag van Maastricht evalueren en de Europese instellingen aanpassen met het oog op de toekomstige uitbreiding. Het verdrag maakte van werkgelegenheid en de rechten van de EU-burger een topprioriteit. Er werd beslist om de laatste belemmeringen voor het vrije verkeer weg te werken en de veiligheid te versterken. Met de aanstelling van de Hoge Vertegenwoordiger voor het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid moest de EU een gezicht krijgen in de wereld. Over de hervorming van de instellingen kwam men in een patstelling terecht. Het verdrag dat de Europese Grondwet moet vervangen na de nee-stemmen in Frankrijk en Nederland. Het verdrag wordt ook wel eens het hervormingsverdrag genoemd en werd ondertekend in 2007 in Lissabon. Dit verdrag moet de instellingen hervormen en de Europese Unie democratiseren. Het verdrag moest in werking treden vanaf 2009, maar is tot nu toe nog niet door alle landen geratificeerd. Dit is nodig alvorens het van kracht wordt. Met het Verdrag van Maastricht werd de EU opgericht. Dit verdrag werd ondertekend in 1992 en ging van kracht in Met de vele uitbreidingen in het vooruitzicht was de EU toe aan een hervorming. Na de toetreding van de nieuwe lidstaten moest de EU ook efficiënt blijven werken. In 2000 legden de staats- en regeringsleiders enkele noodzakelijke veranderingen vast. Dit zijn de verdragen waarmee de EEG en Euratom werden opgericht. Uitvoerende macht De Europese Commissie ziet toe op de uitvoering van de Europese wetten. Ze is dus de uitvoerende macht van de EU. Wetgevende macht De macht die de inhoud van de wetten en het recht bepaalt. De Ministerraad wordt binnen de EU de wetgevende macht beschouwd. 38

39 Nog meer eurojargon? Gids eurojargon Van acquis communautaire tot Schengenruimte : eurojargon in begrijpelijke taal via Er is ook een glossarium met meer technische en juridische termen: Een vraag over Europa? Wie is Wie? 39

40 4. Het besluitvormingsproces in de EU FIGUUR 5: Het besluitvormingsproces in de Europese Unie Europese Raad verzoek tot voorstel staats-en regeringsleiders Lidstaten Bedrijven Europese Commissie voorstel Ministerraad 27 leden controle 27 commissarissen beslissing verzoek tot voorstel Europees Parlement 736 parlementsleden medebeslissingsrecht advies Andere instellingen die betrokken zijn bij het besluitvormingsproces: In geval van conflicten of onduidelijkheden komen het Europees Hof van Justitie (27 rechters + 8 advocaten-generaal) en het Gerecht van Eerste Aanleg tussen. De controle van de inkomsten en de uitgaven gebeurt door de Europese Rekenkamer (27 leden). Het Economisch en Sociaal Comité (344 leden) en het Comité van de Regio s (344 leden) geven advies aan het Parlement en de Ministerraad. 40

41 5. Opdrachten 5.1. Quiz 1. Hét machtscentrum van de EU is A. Het Europees Parlement B. De Europese Commissie C. De Raad van Ministers 2. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een realisatie van A. De Europese Raad B. De Raad van Europa C. Het Europees Hof van Justitie 3. Unanimiteit van stemmen is vereist voor A. Fiscaliteit, buitenlands-, veiligheidsbeleid B. Sociale zekerheid, veiligheidsbeleid, economie C. Veiligheidsbeleid, justitie, landbouwbeleid 4. Wanneer werd de douane-unie uitgebreid met vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal waardoor de interne markt realiteit werd? A B C De euromunten en bankbiljetten kwamen in omloop in A B C Opdrachten Opdracht 1: Europese besluitvorming Hieronder vind je de verschillende stappen die worden afgelegd bij het tot stand komen van een Europese wet. Kan jij ze in de juiste volgorde plaatsen? 1. Nu het voorstel door iedereen is goedgekeurd, mag de Commissie het voorstel in de praktijk brengen. Televisiezenders in Europa mogen voortaan geen reclame uitzenden voor, tijdens of vlak na kinderprogramma s. 2. Als een zender zich niet houdt aan dit verbod, wordt hij door de Commissie voor het Europees Hof van Justitie in Luxemburg gebracht. 3. De Europese richtlijn wordt omgezet in Vlaamse wetgeving. 4. De Raad van Ministers (in dit geval de ministers van Media van alle 27 lidstaten) gaat ook akkoord met het voorstel. 5. De Commissie vindt dat televisiereclame uitzenden rond kinderprogramma s niet verantwoord is. Ze doet een voorstel om reclame te verbieden voor, tijdens en net na kinderprogramma s. 6. Het Europees Parlement bespreekt het voorstel om reclame rond programma s voor kinderen te verbieden en gaat akkoord. Juiste volgorde 41

42 Opdracht 2: De Europese besluitvorming - Vul onderstaand schema verder aan. - Duid aan waar de werkelijke beslissingsmacht ligt. - Illustreer met het voorbeeld van de waarschuwing op sigarettenverpakking. Ga daarvoor eerst na via welke wetgevingsprocedure deze wet tot stand kwam. Europese Raad Europese Commissie Ministerraad Europees Parlement Lidstaten/bedrijven Opdracht 3: De Europese besluitvorming achter de schermen - Zoek uit wat COREPER is en wat zijn taken zijn. - Wat wordt bedoeld met A- en B-punten? Opdracht 4: Soorten Europese besluiten of wetten Zoek twee duidelijke voorbeelden van een verordening en een richtlijn. Opdracht 5: De levensloop van een Europese wet Op 1 januari 2009 wordt een Europese wet van kracht die een verbod oplegt voor de handel, invoer, productie en distributie van katten- en hondenbont en van producten die dergelijk bont bevatten. Al te vaak blijkt immers dat dit soort bont gebruikt wordt om kleding of speelgoed op te smukken. - Om welk soort besluit gaat het hier (richtlijn, verordening, beschikking, aanbeveling of advies)? Welke implicaties heeft dit? - Welke wetgevingsprocedure werd gehanteerd? Wat betekent dit concreet? - Had het Vlaamse/federale Parlement inspraak in deze beslissing? Waarom wel/niet? - Strookt dit met de Vlaamse/Belgische wetgeving? - Van wie kwam het initiatief om deze wet door te voeren? - Kan je achterhalen welke lobbygroepen betrokken waren in deze discussie? Opdracht 6: Europese wetgeving Zijn volgende uitspraken Europese regels of niet? Waarom wel/niet? - Kwik mag niet meer gebruikt worden in nieuwe barometers. - Chocolade is pas chocolade als er minstens 25% cacaobestanddelen in verwerkt zijn. - Luchtvaartmaatschappijen mogen sinds 2008 geen reclame meer maken voor goedkope tickets, die achteraf nog verhoogd worden met allerlei taksen, toeslagen en reservatiekosten. - Een vader heeft het recht 20 dagen afwezig te zijn op het werk naar aanleiding van de geboorte van zijn kind. - De Europese Unie besloot in 2005 het speelgoed voor kinderen veiliger te maken. Sindsdien mag speelgoed geen dioxines meer bevatten. 42

43 Opdracht 7: Eurofabels In sommige lidstaten staan de kranten boordevol onjuistheden over Europese beslissingen. Surf naar en ga na of onderstaande uitspraken in de Europese pers kwamen of niet. - De ziekenwagens in alle EU-lidstaten moeten wit geschilderd worden. - De stopcontacten in de hele EU moeten dezelfde zijn. - Rechters mogen niet langer levenslange celstraffen uitspreken. - Tegen 2008 moeten alle boeren in de EU een stuk speelgoed in de varkensstal plaatsen. - De EU verbiedt de verkoop van spinazie. - De EU verbiedt de verkoop van yoghurt. - Slagers mogen honden geen been meer geven om op te kauwen. - Euro-ambtenaren krijgen tot zes gratis viagrapillen per maand. - Water mag enkel nog in flessen van 1 liter verkocht worden. - Onkruid mag enkel nog bestreden worden met kokend water. Opdracht 8: België en omzetting Europese regelgeving Europese wetgeving moet in nationale wetgeving omgezet worden. Landen die dat niet tijdig doen, of die Europese regels op de foute manier uitvoeren, riskeren een boete van het Europees Hof van Justitie. - Is België bij de betere/slechtere leerlingen van de Europese klas als het gaat over de omzetting van richtlijnen in nationale wetgeving? Zoek uit waarom. - Staaf je antwoord met enkele (actuele) voorbeelden. - Europa publiceert meerdere keren per jaar een scorebord waarbij de lidstaten die het goed doen geprezen en de andere te kijk gezet worden. Wat vind je van dit systeem? Zullen landen beter hun best doen om Europese regels op tijd in te voeren als hun naam op dit scorebord verschijnt? Opdracht 9: het Europees Parlement Lees onderstaande tekst van prof. Hendrik Vos en verklaar de titel. Europa, echte parlementairen weten waarom In de partijcampagnes noch in de televisiedebatten was er de afgelopen weken veel aandacht voor Europa. Een gemiste kans, vindt Hendrik Vos: Het Europees Parlement is tenminste nog een écht parlement. En de kiezer moet dat beseffen. De Europese verkiezingen verdwijnen in de schaduw van de Vlaamse verkiezingen. Het was voorspeld en het komt ook uit. Als een Europees thema wordt aangesneden, is dat meestal in een sfeer van het spijt ons, beste kijker, maar het schijnt echt belangrijk te zijn. We beloven evenwel dat we het kort houden en daarna komt er weer fun. In vele gevallen volgt dan een wat warrig debat en een geoefend kijker van verkiezingsprogramma's weet dat dit het moment is voor de plaspauze. Het juiste format om Europese thema's aan te brengen, is nog niet ontdekt. Dat is jammer, want Europa is echt wel met concrete zaken bezig. Met voedselveiligheid en milieu, openbaar vervoer en racisme, energie en migratie, gsm's en broodroosters. Bovendien vormt Europa al jaren het keurslijf waarbinnen de nationale en Vlaamse politiek bedreven wordt. Europa trekt krijtlijnen en de marges worden nauwer. In meerdere dossiers is de Vlaamse overheid gedegradeerd tot de filiaalhouder die links of rechts een rek mag verplaatsen, terwijl de belangrijkste beslissingen vallen in het hoofdkantoor, zijnde Europa. De meeste Vlaamse parlementsleden doen hard hun best om dit niet te horen. Niemand relativeert graag zijn baan, maar het leidt wel tot een hoop miserie, van Deurganckdok over mestactieplan tot zorgverzekering. Wie de Europese wetten niet kent, kan ze ook niet naleven. En daar komt altijd gedonder van. De tweederangspositie van Europa in de campagne wordt nog merkwaardiger als we kijken waarover het vandaag eigenlijk gaat: parlementsverkiezingen. Bij het werk van een parlementslid hoort een duidelijke 43

44 functie-inhoud: wetten maken en de regering controleren. Zo staat het in de handboeken over democratie en waarschijnlijk ook in de eindtermen van het onderwijs. Als de kandidaten voor de zetels in het Vlaams Parlement op die omschrijving zijn afgekomen, is het twijfelachtig dat ze straks in de job van hun leven stappen. Vlaamse of nationale parlementsleden doen namelijk al lang niet meer wat ze in theorie horen te doen. Het parlement buigt voor de regering en maakt in de praktijk nauwelijks wetten. Amendementen worden pas gestemd na een duidelijk fiat van de ministers. Parlementsleden zijn slaaf van fractiediscipline, partijtucht en vooral van hun eigen rol als lid van meerderheid of oppositie. Wie in de oppositie sukkelt, kan weinig bakens verzetten; wie in de meerderheid zit, zwijgt en stemt. De zeldzame keer dat er zich een parlementaire meerderheid vormt die verschilt van de regeringsmeerderheid is dat groot nieuws en voelt iedereen zich onwennig (migrantenstemrecht). Want eigenlijk is dat de bedoeling niet. In het Europees Parlement ligt het anders. Het voorbije decennium is het Europees Parlement in de meeste domeinen medebeslisser geworden, naast de ministerraad. Dit betekent dat dit Parlement vandaag wetsvoorstellen kan amenderen of tegenhouden en uiteindelijk op zoek gaat naar het ultieme compromis met de ministers. Het allerlaatste woord is aan het Parlement. Dat is onder meer zo voor milieukwesties, mobiliteit, voedsel, de interne markt en grote delen van het sociaal beleid. Ook in controversiële dossiers, zoals de vele liberaliseringen, is het Europees Parlement de finale beslisser, naast en niet onder de ministerraad. Als de fameuze richtlijn-bolkestein ooit (en ongetwijfeld flink geamendeerd) realiteit wordt, dan zal het zijn omdat het Parlement het zo wil. In de domeinen waar een Europees beleid niet van de grond komt (zoals buitenlandse politiek, sociale zekerheid of belastingen), heeft dit Parlement weinig te zeggen. Maar in de domeinen waar Europa een krachtig beleid voert met een heel tastbare impact op ons leven, is de macht van het Europees Parlement aanzienlijk. Het Europees Parlement houdt geen regering in het zadel en dat maakt de bewegingsvrijheid er veel groter dan in een nationaal of regionaal parlement. Politiek is misschien makkelijker om te volgen als alles gebetonneerd is in een vaste meerderheid en een onveranderlijke minderheid. Dan staan twee afgelijnde groepen tegenover elkaar en er is de hele regeerperiode tijd om uit te maken wie de goeien zijn en wie de slechten. Maar het is ook saaier en à la limite worden parlementaire debatten overbodig. Soms mooie televisie, maar met voorspelbare afloop. In het Europees parlement ligt het anders. Bij elke stemming, over elke wet, elk amendement, elke komma vormt zich telkens een nieuwe meerderheid. De fractiediscipline is minder dwingend, de uitkomst vaak weinig voorspelbaar en elke volksvertegenwoordiger oordeelt veel meer naar eigen inzicht en geweten. Wie zich vastbijt in een dossier en met ernstige amendementen op de proppen komt, kan het verschil maken. Ook als hij uit een kleine partij of uit een klein land komt. En daarom is het belangrijk wie we naar Europa sturen. De politieke partijen hebben het Europees Parlement wel eens onderschat. Het werd beschouwd als een vergeetput voor lastposten (Johan Van Hecke of Ward Beysen), als een rusthuis (Willy Declercq) of als een instelling voor palliatieve zorg (Karel Dillen). Vandaag staat er schoon volk op de meeste lijsten. Maar voor de kandidaten blijft het moeilijk opboksen tegen huizenhoge clichés. Stemtesten en ander politainment hielpen de muur rond de nationale politiek te slopen en toonden aan dat politiek wel degelijk gaat over concrete dingen. Maar Europa werd vergeten en dus blijven de vooroordelen overeind. Dat Europa abstract is, maar wat aanmoddert en zich bezighoudt met wat ons niet interesseert. Of dat het Europees Parlement een machteloze praatbarak is, die als het goed uitkomt al eens een advies mag geven. Dat klopt allemaal niet meer. Europa is concreet en belangrijk en het Europees Parlement is een écht parlement. En dat laatste is een zeldzaamheid geworden. De Standaard, Hendrik Vos, 10 juni

45 Opdracht 10: Het parlement controleert de Europese Commissie Het parlement moet de werkzaamheden van de Europese Commissie controleren. - Eén keer hebben ze dat controlerecht gebruikt: in de zaak Cresson. Ga na waarover dit ging. Het parlement moet ook instemmen met de samenstelling van de Europese Commissie. Het kan ofwel de hele Commissie huiswaarts sturen, ofwel niemand. - Ga na wat de zaak Buttiglione precies inhield. Opdracht 11: Vlamingen in Europees Parlement - Zoek voor elke fractie welke Vlaamse Europarlementsleden ertoe behoren en vermeld ook hun Vlaamse politieke partij. - Welke Vlaamse partij ontbreekt? Hoe komt dit? Wat gebeurde er met hun fractie? Fracties Fractie van de Europese Volkspartij (Christen-Democraten) en Europese Democraten Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten in het Europees Parlement Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa Fractie Vlaamse Europarlementsleden Vlaamse partij Fractie De Groenen / Vrije Europese Alliantie Fractie Europees Unitair Links / Noords Groen Links Europa van vrijheid en democratie Europese Conservatieven en Hervormers Opdracht 12: De EU in Brussel Brussel is de hoofdstad van de EU. De meeste van haar instellingen zijn in Brussel gevestigd. De kantoorruimte die door de Europese instellingen en hun satellietorganisaties wordt ingenomen, bedraagt ongeveer 3,5 miljoen vierkante meter op een totaal van 12 miljoen. De meeste kantoorruimte bevindt zich overigens in de Europese wijk. - Duid de instellingen op de kaart aan met een nummer: 1. De Europese Raad 2. De Europese Commissie 3. Het Europees Parlement 4. Het Economisch en Sociaal Comité (ECOSOC) het Comité van de Regio s 45

46 - Bekijk ook het plan van de Europese wijk in Straatsbug via n (Engelstalige site). Vind je het parlementsgebouw terug op de interactieve kaart? Welke belangrijke internationale instellingen vind je er nog in de omgeving? Opdracht 13: Lobbygroepen in de EU Het aantal lobbyisten die in Brussel actief zijn, wordt geschat op ongeveer Ga een kijkje nemen op Je vindt er de lijst van alle geaccrediteerde belangengroepen in de EU. Welke categorieën kan je onderscheiden: bedrijven, NGO s,? Welke categorie is het sterkst vertegenwoordigd? Zoek een voorbeeld in welke dossiers die groep zijn invloed heeft laten gelden. - Voor bepaalde dossiers raadpleegt de Europese Commissie een aantal belangengroepen, vooraleer ze een wetsvoorstel uitschrijft. Zo ook bij REACH. Ga na wat REACH inhoudt. Welke belangengroepen werden vooraf geraadpleegd? Een vraag over Europa? Wie is wie? 46

47 2 SAMENWERKING OP VLAK VAN ECONOMIE EN SOCIAAL BELEID 47

48 DEEL 1: ECONOMISCHE SAMENWERKING De Europese economie is geen losstaand gegeven. Dat maken de nieuwsberichten dagelijks duidelijk. In een geglobaliseerde wereld worden we voortdurend geconfronteerd met nieuwe uitdagingen. Daarom moet de Europese Unie zichzelf zodanig organiseren en de nodige instrumenten creëren om daarmee op een gepaste manier om te gaan. Ze werkt in de eerste plaats een beleid uit om haar positie als groot handelsblok te behouden. Daarnaast probeerde ze zich doorheen de jaren intern sterk te organiseren. Ze evolueerde zo van een douane-unie naar een economische en monetaire unie. Ten derde voert ze een duidelijk handels-, consumenten- en concurrentiebeleid met de bedoeling de Europese handel in goede banen te leiden en de consument te beschermen. Maar de globalisering staat niet stil. Daarom werkte ze met de Lissabonstrategie een economisch plan voor de toekomst uit. 1. De EU in de wereld De globalisering plaatst de Europese Unie voor steeds grotere uitdagingen. Zo moet ze steeds meer rekening houden met de opkomende groei-economieën. De Unie moet daarom een duidelijk beleid uitwerken om daarop adequate antwoorden te formuleren. Enkel op die manier kan de EU haar economische positie in de wereld behouden De EU: het grootste handelsblok ter wereld In 50 jaar is de EU uitgegroeid tot het grootste handelsblok ter wereld. Van een douaneunie evolueerde de samenwerking naar een interne markt om uit te monden in een Economische en Monetaire Unie. Door samen te werken tellen de Europese lidstaten mee op mondiaal vlak. De EU, Japan en de Verenigde Staten zijn de drie machtigste economische blokken in de wereld. Bijna een vierde van de Europese handel verloopt met deze twee economieën. Een goede reden dus voor de EU om sterke economische banden met hen te smeden. De opkomst van groei-economieën zoals China, India en Brazilië, heeft een enorme impact op de Europese economie. Europese bedrijven openen er vestigingen en de bedrijven uit de groeilanden zoeken in de EU een nieuwe afzetmarkt. Goede handelsrelaties met deze landen zijn dus van cruciaal belang voor onze toekomst. De EU heeft hierin een duidelijke rol te spelen. De EU sluit niet enkel met de sterke economieën in de wereld handelsakkoorden af. Ook met ontwikkelingslanden heeft de Europese Unie handelsrelaties en akkoorden. Het Europese voorbeeld van economische samenwerking heeft navolging gekregen in de wereld. Regionale handelsblokken rijzen als paddenstoelen uit de grond. Denk maar aan de AU (Afrikaanse Unie) of de UNASUR (Unie van Zuid-Amerikaanse landen). Dergelijke blokvorming zorgt ervoor dat onderhandelingen op internationaal vlak efficiënter verlopen en versterkt dus de positie van de landen die er deel van uitmaken. 48

49 1.2. De EU: internationale speler binnen de WTO, WB en IMF De economische globalisering is een feit. Drie internationale instellingen zien erop toe dat de wereldhandel in goede banen geleid wordt: de Wereldhandelsorganisatie, de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds. Als handelsblok is het van essentieel belang om zich goed te organiseren, zodat men het beleid van deze organisaties kan beïnvloeden. De Europese Commissie vertegenwoordigt er daarom de 27 lidstaten van de Unie. Deze zijn wel betrokken bij de voorbereiding van de standpunten die de Commissie verdedigt. Maar de Commissie krijgt het mandaat om te onderhandelen WTO: World Trade Organization - Wereldhandelsorganisatie Wie? De WTO telt 153 leden. Rusland is een belangrijk niet-lid. Voorzitter? Pascal Lamy (FR), voormalig Europees commissaris. Wat? De Wereldhandelsorganisatie is een intergouvernementele organisatie die afspraken maakt over de handel tussen landen. Doel is het bevorderen van de wereldhandel en het opheffen van handelsbarrières. Ze bepaalt met andere woorden de spelregels van de wereldeconomie. Ze werkt o.a. rond landbouw, mededinging en technische handelsbelemmeringen. Als landen zich niet aan de afspraken houden, ontstaan er handelsconflicten. De geschillencommissie van de WTO zoekt dan naar een oplossing. Voorganger? De WTO is in 1995 gegroeid uit de in 1948 opgerichte General Agreement on Tariffs and Trade (GATT). Steeds met dezelfde prioriteit: de verdere liberalisering van de wereldhandel. De WTO ziet het echter breder en richt zich ook op de dienstensector en intellectuele rechten. Relatie met EU? In de WTO spreekt de Europese commissaris voor buitenlandse handel namens alle 27 lidstaten. Waar? De WTO heeft haar zetel in Genève (Zwitserland). Meer info? 49

50 WB: Worldbank - Wereldbank Wie? De Wereldbank telt 186 leden. Voorzitter? Robert Zoellick (USA) Wat? De Wereldbank werd opgericht in Bretton-Woods in Ze heeft als doel de economieën van de leden nieuw leven in te blazen door investeringen te stimuleren en leningen te verstrekken. Leningen die gebruikt kunnen worden voor bv. infrastructuurwerken (dammen, wegen, bruggen) en structurele hervormingen binnen de gezondheidszorg en het onderwijs. De focus ligt dus op ontwikkeling en armoedebestrijding in de wereld. Waar? De Wereldbank heeft haar zetel in Washington, USA. Meer info? IMF: International Monetary Fund Internationaal Monetair Fonds Wie? Het IMF telt 186 leden. Voorzitter? Dominique Strauss-Kahn (Fr) Wat? Het werd net als de Wereldbank opgericht in Bretton-Woods. De taken van het IMF behelzen o.m. het promoten van monetaire samenwerking en stabiliteit en het zorgen voor economische groei en werkgelegenheid. Het IMF begeleidt ook lidstaten in geval van moeilijkheden met de betalingsbalans. Waar? Het IMF heeft zijn zetel in Washington, USA. Meer info? 50

51 2. Toenemende economische integratie De Europese samenwerking is vooral een economisch verhaal. Door de economieën van de lidstaten met elkaar te verankeren, moest oorlog onmogelijk worden en de verstandhouding verbeteren. Door samen te werken heeft op den duur niemand nog baat bij oorlog. In vijftig jaar is die economische samenwerking geëvolueerd van een douane-unie, over een interne markt, naar een economische en monetaire unie De douane-unie Met het EEG-verdrag besloten de lidstaten op termijn een douane-unie te creëren. Met een douane-unie verdwijnen de handelsbelemmeringen tussen de lidstaten en wordt een gemeenschappelijk buitentarief geheven op producten die van buitenaf komen. Voorbeeld Een Amerikaans bedrijf wil wagens verkopen op de Europese markt. Bij de invoer in de EU moet het bedrijf een douanetarief betalen. Als een Duits bedrijf wagens wil verkopen in België moeten er geen douaneheffingen betaald worden, omdat beide landen deel uitmaken van de douane-unie De interne markt Algemeen Economische samenwerking stond centraal bij de start. Met het EEG-verdrag van 1957 beslisten de lidstaten al om werk te maken van een Europese interne markt. Het duurde nog tot 1 januari 1993 vooraleer dit een feit was. Toen pas kon je spreken van vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal. Een interne markt is een ruimte zonder binnengrenzen met vrij verkeer van goederen, diensten, personen en kapitaal. Het is een ruimte waarbinnen de toltarieven zijn afgeschaft en er een gemeenschappelijk buitentarief wordt geheven op producten afkomstig uit niet-eu-lidstaten. Door de interne markt verloopt de handel erg vlot. Het handelsverkeer tussen EUlidstaten onderling bedraagt dan ook twee derde van de EU-handel en is dus cruciaal voor de Europese economie. Welvaartsstijging nieuwe lidstaten Sinds hun toetreding tot de EU (in 2004) is het BBP (de welvaart) van de nieuwe Oost- Europese lidstaten sterk toegenomen. Met die kanttekening dat de bevolking binnen de Unie met ongeveer 20% aangroeide, het BBP van de Unie met 5%. 51

52 Vrij verkeer van goederen Algemeen Om vrij verkeer van goederen mogelijk te maken, moesten verschillende grenzen gesloopt worden. Eerst verdwenen de fiscale grenzen (de douaneheffingen). Daarbij aansluitend werden ook de douaneformaliteiten en andere administratieve rompslomp (fysieke belemmeringen) naar de geschiedenisboeken verwezen. Goederen konden zo gemakkelijker de grens over. Ten slotte verdwenen ook de beperkingen op de in- en uitvoer naar andere lidstaten en werden de wettelijke en technische barrières die de handel tussen de lidstaten belemmerden, weggewerkt. Voorbeeld De infrastructuur van een land is cruciaal voor de ontwikkeling van het goederentransport. De EU financierde daarom 4 op 10 kilometer autosnelweg van de in totaal aangelegde snelwegen in Spanje. Ierland heeft zich met Europese steun kunnen opwerken tot één van de meer welvarende regio s. De vrachtwagen van Cecchini Eurocommissaris Cecchini berekende, vóór de realisatie van de interne markt, dat een vrachtwagen op 36 uur km kon afleggen, indien die binnen een lidstaat bleef. Indien de vrachtwagen dezelfde afstand wilde afleggen, maar twee grenzen over moest, deed hij er 58 uur over. Dit voorbeeld maakte duidelijk hoeveel geld en tijd de interne markt zou besparen Fiscaliteit Belastingsbeleid is een zeer controversiële zaak in de Europese Unie. Ook bij het opstellen van de Europese Grondwet en het Verdrag van Lissabon bleek opnieuw hoe gevoelig dit onderwerp ligt. Zo blijft het vetorecht voor beslissingen i.v.m. fiscaliteit behouden. Toch werden al kleine stappen gezet in de richting van een Europees fiscaal beleid. Zo werden afspraken gemaakt rond directe belastingen en indirecte belastingen. >> Directe belastingen De nationale regeringen zijn bevoegd voor het bepalen en innen van de directe belastingen (op inkomsten van particulieren en de winsten van ondernemingen). De rol van de EU is beperkt tot het coördineren van de nationale systemen en tot het nemen van maatregelen om belastingfraude en dubbele belastingheffing te voorkomen. Inkomensbelasting De invloed van de EU op de inkomensbelasting is gering. De lidstaten bepalen immers zelf de hoogte van de belastingen op loon en de inkomsten uit kapitaal en zijn verantwoordelijk voor de inning ervan. De EU waarborgt hierbij enkel dat personen die werken of investeren in een ander land, niet gediscrimineerd of bevoordeeld worden. EU-burgers kunnen hun spaargeld in een andere lidstaat beleggen. Maar op de winsten worden ze belast door het land waar zij wonen. Het probleem was dat heel wat mensen de inkomsten uit hun spaargelden in andere EU-landen niet 52

53 doorgaven aan de fiscus en dus belastingen ontdoken. Om daaraan paal en perk te stellen, werkte de Unie de Europese spaarrichtlijn uit (2005). Vennootschapsbelasting Hoewel de Europese bedrijven kunnen genieten van een interne markt en een gemeenschappelijke munt, moeten ze rekening houden met verschillende belastingssystemen in de andere EU-lidstaten. De Unie wil daarom schadelijke belastingconcurrentie tussen de lidstaten voorkomen. Ze mogen geen belastingverminderingen doorvoeren en de bestaande moeten geleidelijk afgeschaft worden. Bovendien wil de EU het vrij verkeer van kapitaal ondersteunen: vennootschappen in de hele EU worden, op heel wat gebieden, op dezelfde manier belast, bv. voor het uitkeren van interest en royalty s tussen verbonden ondernemingen van verschillende lidstaten. Maar de Europese actualiteit staat niet stil rond dit thema. In 2004 werd het statuut van de Europese vennootschap (of Societas Europaea SE) een feit. Zo kunnen multinationale ondernemingen eenzelfde vennootschapsstatuut aannemen in de hele EU i.p.v. de verschillende nationale statuten. Hierdoor wordt het beheer van een internationale onderneming soepeler en minder bureaucratisch. >> Indirecte belastingen (belasting op productie en consumptie) De EU zorgt ervoor dat de concurrentie tussen de lidstaten van de interne markt niet wordt verstoord door uiteenlopende tarieven en belastingsystemen. Btw (belasting op toegevoegde waarde) De EU streeft naar harmonisatie van de btw-tarieven. Ze bepaalde dat het btwtarief minimaal 15% moet bedragen en de verlaagde btw-tarieven minimaal 5%. De lidstaten mogen hiervan afwijken: hogere tarieven dan 15% zijn toegestaan. Voor bepaalde goederen of diensten zijn verlaagde tarieven mogelijk. Het gaat hierbij vooral om voeding en geneesmiddelen en goederen en diensten uit de huisvestingssector. Ook een vrijstelling is mogelijk voor diensten van algemeen belang, zoals ziekenhuizen, onderwijs, enz. Als algemene regel geldt dat het btw-tarief van het land waar het product aangekocht wordt, van toepassing is. Accijnzen Alle EU-lidstaten heffen accijnzen op tabak, alcoholische dranken en brandstoffen. Aangezien de tarieven verschillen van land tot land, wil de EU werk maken van meer harmonisering. Zo legt ze o.m. minimumtarieven vast. Voor sigaretten moet de accijns bijvoorbeeld minstens 57% van de inkoopprijs bedragen. Tegen 2014 moet dat percentage stijgen naar 63% van de gemiddelde prijs Vrij verkeer van personen Sinds 1993 is er vrij verkeer van personen. Dat betekent eigenlijk vrij verkeer van personen voor beroepsdoeleinden of vrij verkeer van werknemers en van zelfstandigen. EU-burgers die in een andere lidstaat willen gaan wonen en werken, kunnen dat zonder al te veel administratieve rompslomp. Er zijn specifieke regelingen voor studenten en gepensioneerden die naar andere lidstaten gaan wonen en werken. Omdat er binnen de EU vrij verkeer van personen is, vreesden de oude lidstaten dat hun arbeidsmarkt overspoeld zou worden door goedkope arbeidskrachten. Europa kwam deze bezorgdheid tegemoet met een overgangsmaatregel. Elke lidstaat mocht zelf beslissen om op zijn grondgebied de toepassing van het vrij verkeer voor werknemers uit de nieuwe lidstaten (2004 en 2007) uit te stellen tot uiterlijk 1 mei Dan loopt dit overgangsregime onherroepelijk af en is het vrij verkeer van werknemers in alle lidstaten een feit. 53

54 Sociale bescherming Indien je minstens een jaar gewerkt hebt in een lidstaat, heb je recht op een pensioensuitkering van die lidstaat in verhouding tot de tijd die je daar gewerkt hebt Vrij verkeer van diensten Algemeen Met het vrij verkeer van diensten verloren de vroegere staatsbedrijven hun monopoliepositie en kregen ze concurrentie. Maar hoewel dit principe al opgenomen werd in het EEG-verdrag (1957) is het nog niet volledig praktijk. De dienstensector beslaat bijna 70% van de economische activiteit, maar genereert slechts 20% van de handel. De dienstenmarkt heeft dus nog heel wat potentieel. De Dienstenrichtlijn wil daarom alle hinderpalen voor het vrije verkeer van diensten wegwerken. Dienstverleners moeten hun diensten vrij kunnen aanbieden in de hele EU. Maar er zijn tal van uitzonderingen voorzien waar de lidstaten nog toegangsvoorwaarden kunnen opleggen of waar de wetgeving van het land van bestemming moet gelden. Dat is onder meer het geval voor de sociale wetgeving en de loonvoorwaarden of veiligheidsvoorschriften. Sommige sectoren, zoals de gezondheidszorg, diensten van algemeen belang en publieke veiligheid vallen niet onder de richtlijn Financiële diensten Banken De regelgeving van de EU op vlak van financiële dienstverlening zorgt ervoor dat banken slechts één vergunning nodig hebben voor het openen van een filiaal in een andere lidstaat of het verrichten van grensoverschrijdende bankdiensten. Verzekeringen De Unie legt ook regels vast voor de verzekeringssector. Zo kunnen verzekeraars in de hele Unie filialen openen en verzekeringen aanbieden in andere lidstaten. Dit kan op basis van een vergunning verkregen in een ander EU-land. Ze worden gecontroleerd door het land waar zij hun hoofdvestiging hebben. De controle wordt immers door de Europese verzekeringsrichtlijnen geregeld en is dus overal gelijk. Verder is de bescherming van de verzekerden, vooral de natuurlijke personen, een prioriteit en spitst zich toe op levens- en schadeverzekeringen, zoals autoverzekeringen Vrij verkeer van kapitaal Dienstenrichtlijn Meer details over de moeizame totstandkoming van de Dienstenrichtlijn via (Europese actualiteit). Met het vrij verkeer van kapitaal verbiedt de EU beperkingen op het kapitaal- en betalingsverkeer binnen de EU, maar ook tussen de lidstaten en landen buiten de Unie. Daarop zijn er echter heel wat uitzonderingen. Vrij verkeer van kapitaal betekent o.m. ook dat je zonder veel problemen een bankrekening kan openen in een andere EU-lidstaat. In 2008 zette de Unie een nieuwe stap in het uitbreiden van het vrij verkeer van kapitaal met de creatie van de Europese betaalruimte (SEPA). 54

55 Europees betalingsverkeer In 2008 werd de Europese betaalruimte of Single Euro Payments Area (SEPA) gelanceerd, met de bedoeling de interne markt en de EMU te versterken. Met SEPA zouden betalingen in euro via bankkaart, overschrijving of domiciliëring van en naar andere Europese landen op termijn even snel, veilig en tegen dezelfde prijs moeten verlopen als betalingen in eigen land. De meest opvallende verandering is de invoering van een Europees overschrijvingsformulier. Bovendien wordt het Belgische bankrekeningnummer vervangen door een IBAN (International Bank Account Number) en wordt de Europese domiciliëring ingevoerd. Voorlopig maken enkel de 16 eurolanden deel uit van SEPA, aangezien het om betalingen in euro gaat. Maar ook de overige lidstaten en Noorwegen, Zwitserland, IJsland en Liechtenstein kunnen in SEPA instappen De economische en monetaire unie Algemeen De Economische en Monetaire Unie is de bekroning van de economische integratie binnen de EU. Daarvan is de euro het meest tastbare bewijs. Die biedt enorme voordelen voor de bedrijfswereld en de consument. De EMU spoort ook de lidstaten aan om hun economisch beleid meer op elkaar af te stemmen. Al is het werk op dat vlak nog lang niet af De euro: een gemeenschappelijke munt Op 1 januari 2002 werd de monetaire unie tastbaar voor de EU-burgers. Maar aan de invoering van de euromunten en biljetten ging een lange voorbereidingsperiode vooraf. Het idee om een gemeenschappelijke Europese munt te creëren bestond al langer. Maar met de Eenheidsakte (1986) bliezen de staats- en regeringsleiders het voorstel nieuw leven in. De Eenheidsakte moest de weg effenen om tegen 1992 een interne markt te creëren. Maar om daarvan ten volle te kunnen profiteren was ook een EMU onontbeerlijk. Ze gaven de toenmalige voorzitter van de Europese Commissie, Jacques Delors, de opdracht om te onderzoeken hoe ze dit konden verwezenlijken. Delors stelde in zijn rapport voor om over te gaan tot een Economische en Monetaire Unie in drie fasen. Economische en Monetaire Unie De EMU, opgenomen in het Verdrag van Maastricht, werd in drie fasen gerealiseerd. - De lidstaten moesten hun economisch beleid op elkaar afstemmen en deelnemen aan het Europees Monetair Stelsel (EMS). Het doel van het monetair stelsel of de muntslang was om grote schommelingen in de wisselkoersen van de nationale munten van de lidstaten te voorkomen. - Het economisch en monetair beleid van de lidstaten werd verder op elkaar afgestemd. Ze legden regels voor het begrotingsbeleid vast en richtten de Europese Centrale Bank op. - Wisselkoersen werden onherroepelijk vastgelegd. De euro kwam in omloop. Jacques Delors 55

56 Het voorstel van Delors werd integraal overgenomen in het Verdrag van Maastricht. Het verdrag maakte ook afspraken over economische voorwaarden om toe te treden tot de eurozone. Deze Maastrichtnormen moesten nagaan of de lidstaten een gezonde economie hadden. Door enkel landen toe te laten tot de eurozone met een sterke en gezonde economie, kon de euro een sterke munt worden. De lidstaten moesten aan vijf voorwaarden voldoen: prijsstabiliteit: de inflatie mag maximum 1,5% hoger liggen dan die van de 3 lidstaten die het voorafgaande jaar de beste resultaten konden voorleggen laag begrotingstekort: maximaal 3% van het BBP beperkte overheidsschuld: maximaal 60% van het BBP lage langetermijnrente stabiele nationale munt. De eurolanden zijn verplicht deze normen te blijven respecteren, ook na de invoering van de euro. De staats- en regeringsleiders legden deze afspraak vast in het Groei- en Stabiliteitspact (1997), dat meteen de kern van de economische unie vormt. Op 1 januari 1999 ging de derde fase in. Elf landen voldeden aan de Maastrichtnormen en voerden de euro in als wettig betaalmiddel. De munt werd dan enkel maar gebruikt voor girale betalingen. Griekenland volgde in Maar dé datum waarop de euromunten en biljetten in omloop kwamen was 1 januari Twaalf landen maakten toen deel uit van de eurozone. Ondertussen is Slovenië toegetreden in 2007, Malta en Cyprus in 2008 en Slowakije in Alle lidstaten zijn verplicht de euro in te voeren, van zodra ze de Maastrichtnormen halen. Groot-Brittannië en Denemarken verkregen een opt-out en zijn vrijgesteld van deze verplichting. De Zweedse bevolking maakte in een referendum duidelijk dat ze de euro niet lusten. Zweden voldoet daarom doelbewust niet aan de vooropgestelde criteria. De nieuwe lidstaten maken werk van een gezonde economie, maar voldoen voorlopig niet aan de voorwaarden. Zij blijven voorlopig in de wachtkamer. De euro Zestien lidstaten maken momenteel deel uit van de eurozone: België, Nederland, Luxemburg, Frankrijk, Duitsland, Italië, Ierland, Griekenland, Spanje, Portugal, Oostenrijk, Finland en Slovenië. Slovenië voerde als eerste van de nieuwe lidstaten de euro in. Cyprus en Malta volgden op 1 januari 2008.In 2009 werd de euro in Slowakije geïntroduceerd. In Groot-Brittannië, Denemarken, Zweden, Roemenië, Bulgarije, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen en Tsjechië circuleert de euro (nog) niet. Munteenheden van niet-eurolanden Groot-Brittannië Britse pond Estland Estse kroon Denemarken Deense kroon Hongarije Forint Zweden Zweedse kroon Letland Lats Roemenië Lei Litouwen Litas Bulgarije Lev Polen Zloty Tsjechië Tsjechische Kroon 56

57 De Europese Centrale Bank: een gemeenschappelijk monetair beleid De instelling die verantwoordelijk is voor het economische en monetaire beleid en het beheren van de euro, is de Europese Centrale Bank (ECB). De bank werkt onafhankelijk en is gevestigd in Frankfurt, Duitsland. De eerste voorzitter van de ECB was de Nederlander Wim Duisenberg. Hij werd in 2003 opgevolgd door de Fransman Jean-Claude Trichet. Jean-Claude Trichet Een van de belangrijkste taken en stokpaardjes van de ECB is het handhaven van de prijsstabiliteit in de eurozone, zodat de koopkracht van de euro niet door inflatie wordt aangetast. De inflatie mag maximum 2% bedragen. Dat doet ze door de geldhoeveelheid te beheersen. Dit houdt o.m. in dat ze de rentevoeten voor de hele eurozone vastlegt. Anderzijds controleert ze de prijsontwikkelingen in de eurozone. Een andere belangrijke taak van de ECB is het uitgeven van de eurobiljetten. Voor het uitvoeren van deze taken werkt de ECB samen met de zestien eurolanden. Samen vormen zij het Eurosysteem. De EU-lidstaten die de euro nog niet invoerden, behouden hun eigen munt en voeren een eigen monetair beleid. Hun nationale banken maken geen deel uit van het Eurosysteem, maar wel van het Europees Stelsel van Centrale Banken. Daarin zijn de ECB en alle nationale banken van de 27 lidstaten vertegenwoordigd Coördinatie van het economisch beleid De lidstaten van de EU stemmen hun economisch en fiscaal beleid op elkaar af met de bedoeling economische groei en welvaart te stimuleren. Ze werken met richtsnoeren die ervoor moeten zorgen dat nationale beleidsmaatregelen elkaar aanvullen in plaats van tegenwerken. Daarnaast is voor de eurolanden ook het Stabiliteits- en Groeipact een instrument voor de coördinatie van het economisch beleid van de lidstaten. Een echt Europees economisch beleid is echter nog geen realiteit. Dit werd pijnlijk duidelijk tijdens de financiële en economische crisis ( ). De lidstaten namen één voor één maatregelen ter bescherming van de eigen markt. Van een krachtdadig Europees relanceplan was er echter geen sprake. 57

58 De kredietcrisis Oorzaak van de crisis De aanslagen van 11 september en het uiteenspatten van de internetzeepbel in datzelfde jaar werden als eerste oorzaak van de kredietcrisis beschouwd. Om een recessie te voorkomen verlaagde de centrale bank van de VS (FED) de rente (tot 1% in 2004). Daardoor konden bedrijven en particulieren makkelijk en goedkoop geld lenen en werd er sterk geïnvesteerd in de Amerikaanse huizenmarkt. De banken namen erg grote risico s en toen de eigenaars hun lening niet meer konden betalen, kwamen ze in grote moeilijkheden. Het slinkende vertrouwen in de banken resulteerde in het kelderen van de aandelenkoersen op de beurs, daardoor leenden de banken minder makkelijk geld aan bedrijven, daalde het consumentenvertrouwen, Als gevolg van de globalisering resulteerde dit alles in een wereldwijde crisis. Aanpak van de crisis - In de VS: reddingsplan voor de financiële sector van 700 miljard dollar - In de EU: Het Europees Economisch Herstelpan maakt 200 miljard euro vrij om de crisis te bestrijden en verbiedt protectionistische maatregelen. Daarnaast nam de Eurogroep (ministers van Financiën van de eurolanden) enkele anti-crisismaatregelen. Zo stelden ze zich garant voor spaartegoeden van minstens om te voorkomen dat mensen massaal hun geld van hun bankrekening zouden halen. Daarnaast stelden ze zich garant voor leningen tussen banken met de bedoeling het vertrouwen binnen de financiële sector te bevorderen. 58

59 FIGUUR 1:: De historiek van de euro Oprichting van het Europees Monetair Stelsel. De wisselkoersen van de 1979 verschillende munten werden binnen een bepaalde marge vastgelegd Jacques Delors stelde een plan op om in drie fasen te komen tot een EMU. Eerste fase van de EMU: volledige liberalisering van het kapitaalverkeer. Het Verdrag van Maastricht werd ondertekend. De lidstaten stemden ermee in om de EMU in drie fasen te realiseren. Tweede fase van de EMU: de EU-lidstaten EU lidstaten richten het Europees Monetair Instituut op, de voorloper van de Europese Centrale Bank De lidstaten beslisten dat de eenheidsmunt de naam 'euro' zou krijgen. Het Stabiliteits- en Groeipact werd ondertekend. Het moest ervoor zorgen dat de lidstaten ook na de invoering van de euro hun economie gezond zouden houden. De Europese Centrale Bank werd opgericht. Elf landen kregen groen licht voor de 1998 invoering van de euro. Griekenland en Zweden voldeden niet aan de criteria. Derde fase van de EMU: de waarde van de euro werd definitief vastgelegd t.o.v de nationale munten. Girale betalingen gebeurden in euro Griekenland kreeg groen licht voor de invoering van de euro. De euromunten en -biljetten kwamen in omloop in 12 EU-landen. landen. Slovenië treedt toe tot de eurozone. Malta en Cyprus voeren de euro in. In Slowakije wordt de euro de officiële munteenheid. 59

60 3. Economisch beleid 3.1. Het handelsbeleid van de EU Met 20% van de totale (wereldwijde) in- en uitvoer is de Europese Unie een belangrijke economische speler. De EU is de grootste importeur ter wereld en de tweede grootste exporteur. De VS is de belangrijkste handelspartner, gevolgd door China. Het is dan ook belangrijk dat de EU een degelijk handelsbeleid voert. De focus ligt daarbij op het goed organiseren van de Europese markt en het beschermen ervan. Internationaal goederenverkeer 2005 EU VS Japan China Export (miljard euro) Import (miljard euro) Import: Maatregelen om de Europese markt te beschermen Maatregelen tegen dumping Als een onderneming of een land producten aanbiedt op de Europese markt tegen een prijs die lager ligt dan de normale prijs, spreekt men over dumping. Om dit tegen te gaan, kunnen ondernemingen die zich benadeeld voelen klacht indienen bij de Europese Commissie. Is de klacht gegrond, dan legt ze anti-dumpingheffingen op. Voorbeelden In 2004 diende de European Bicycle Manufacturers Association een klacht in bij de Europese Commissie wegens dumping van Chinese en Viëtnamese fietsen op de Europese markt. Op 14 juli 2005 kondigde de EU anti-dumping heffingen aan op deze fietsen. Vanaf dan bedroegen de heffingen 48,5% voor Chinese fietsen en 34,5% voor Viëtnamese fietsen en dit voor een periode van 5 jaar. Anti-subsidiemaatregelen Het invoeren van producten in de EU die zwaar gesubsidieerd werden, wordt beschouwd als oneerlijke handelspraktijken. Ook hiervoor kunnen ondernemingen een klacht indienen bij de Europese Commissie. Indien nodig legt ze invoerheffingen op. Voorbeeld Vanaf maart 2009 geldt er in de EU tijdelijk een extra heffing op de import van Amerikaanse biodiesel. Amerikaanse bedrijven die biodiesel naar de EU exporteren moeten dan een heffing tussen de 26 en 41 per 100 kilo diesel betalen. In de VS wordt biodiesel door de overheid gesubsidieerd waardoor de Europese leveranciers niet concurrentieel zijn op de eigen markt. 60

61 Vrijwaringsmaatregelen Anti-dumping- en anti-subsidiemaatregelen zijn instrumenten om oneerlijke handel tegen te gaan. Vrijwaringsmaatregelen hebben echter de bedoeling de Europese economie te beschermen Export: Maatregelen om de uitvoer van Europese goederen te beschermen Europese bedrijven kunnen hun producten vrij uitvoeren naar de rest van de wereld. Er zijn slechts enkele uitzonderingen, zoals wapens. Wie wil uitvoeren naar landen buiten de EU moet daar invoerrechten betalen (tarifaire belemmering). Vaak moet men ook rekening houden met non-tarifaire belemmeringen. Die maatregelen hebben niets met tarieven te maken, maar vormen toch een handelsbarrière. Meestal gaat het om fysieke, fiscale of technische belemmeringen, zoals milieueisen, strenge kwaliteitseisen of nationale veiligheidsnormen. Deze non-tarifaire belemmeringen worden vaak gebruikt om de eigen markt (van het invoerland) te beschermen. Indien Europese bedrijven of lidstaten met dergelijke handelsbelemmeringen geconfronteerd worden, kunnen ze klacht indienen bij de Commissie. De Commissie werkte daartoe de Trade Barrier Regulation uit om handelsbelemmeringen aan te vechten die door internationale akkoorden verboden worden Consumentenbeleid Algemeen Consumentenbeleid is, naast het vrij verkeer, een belangrijk principe van de interne markt. Het Europese beleid richt zich vooral op consumentenbescherming: informatie aan, veiligheid en bescherming van de consument Informatie aan de consument >> Etikettering van voedingsmiddelen De Unie vindt dat consumenten duidelijk geïnformeerd moeten worden over de inhoud van voedingsmiddelen. Voedingsmiddelen die verpakt zijn, moeten volgende gegevens bevatten: - De verkoopsbenaming, bv. boter, chocolade, - De lijst van ingrediënten (niet voor verse groenten, fruit, enz.) - De hoeveelheid van de ingrediënten (in %) - Ingrediënten of bestanddelen die allergieën kunnen veroorzaken - De netto hoeveelheid - De minimale houdbaarheid van het product (niet voor verse groenten, fruit, wijn, enz.) - De bewaarvoorschriften - De naam en het adres van een aansprakelijke (fabrikant of verpakker of verkoper) De lidstaten blijven verantwoordelijk voor bepalingen i.v.m. voedsel dat niet voorverpakt verkocht wordt. Er zijn ten slotte ook specifieke bepalingen voor o.m. light-producten en voedsel dat genetisch gemanipuleerd werd. >> Etikettering van niet-voedingsmiddelen Voor de etikettering van niet-voedingsmiddelen verschillen de regels naargelang het product. Zo bestaan er specifieke regels voor huishoudapparaten, textiel, schoenen, cosmetica, brandstofgebruik en CO2-uitstoot voor nieuwe auto s. 61

62 >> Europese kwaliteitslabels De EU wil niet alleen de burger informeren over de inhoud en productie van producten, maar ook over de kwaliteit ervan. Daarom creëerde ze een aantal labels, die de consument meer informatie geven over milieuvoordelen, geografische oorsprong, technische harmonisatie en productiewijze. >> Taalgebruik en prijsaanduiding Het etiket, de gebruiksaanwijzing of waarschuwing moet gemakkelijk te begrijpen zijn door de consument. De prijs van producten moet ondubbelzinnig, makkelijk herkenbaar en goed leesbaar zijn Veiligheid van de consument >> Productveiligheid Een product mag maar verkocht worden op de Europese markt als het veilig is bij normaal gebruik en in normale omstandigheden. Voor o.m. speelgoed en cosmetica gelden specifieke maatregelen. >> Productaansprakelijkheid Een consument kan schadevergoeding eisen aan de fabrikant van het product dat gebreken vertoont en waardoor schade ontstaan is. Hij/zij moet enkel de schade, het gebrek en het verband tussen het gebrek en de schade bewijzen. >> Voedselveiligheid De opeenvolgende voedselcrisissen zorgden ervoor dat de Europese Unie de voedselketen strenger controleert. Ze volgt het voedsel nu bij manier van spreken van boer tot bord. Daarvoor richtte ze een speciaal agentschap op: Rapid Alert System for Food and Feed (RASFF) of de Europese Autoriteit voor de Voedselveiligheid. >> GGO s Wie genetisch gewijzigde organismen (GGO s) op de markt wil brengen, heeft daarvoor een speciale vergunning nodig en moet de etiketteringregels volgen. Volgende producten kregen tot nu toe een vergunning: maïs- en sojasoorten, katoen, koolzaadolie en koolraapolie. >> Het voorzorgsbeginsel Wanneer een product op de markt gebracht wordt waarvan men vermoedt dat het de gezondheid van mens of dier schaadt, kan men het voorzorgsbeginsel inroepen. Een bepaald voedingsmiddel of dierenvoeder wordt dan tijdelijk uit de handel genomen Bescherming van de consument >> Oneerlijke handelspraktijken Oneerlijke handelspraktijken en misleidende reclame zijn verboden in de EU, zoals agressief zijn (dwang, ongepaste beïnvloeding) of het geven van onjuiste informatie of bedrieglijke presentaties. Een praktijk die Europa verbood zijn ongevraagde leveringen. >> Verkoop op afstand Ook op de verkoop op afstand houdt de Unie een oogje in het zeil. Ze bepaalt dat de consument vooraf informatie moet krijgen over de verkoper, het product, enz. Voor producten die je telefonisch, per fax of via het internet bestelt, kan je de bestelling binnen de 7 werkdagen intrekken. Voor financiële diensten krijg je 14 dagen bedenktijd en 30 dagen voor levensverzekeringen. >> Garanties voor consumptiegoederen Een EU-consument krijgt op alle goederen twee jaar garantie. 62

63 >> Privacybeleid Het Europees beleid zoekt een evenwicht tussen bescherming van de privacy en het vrij verkeer van persoonsgegevens in de EU Concurrentiebeleid (mededinging) Algemeen De Europese economische integratie berust op het principe van vrije concurrentie. Bedrijven moeten op gelijke voet met elkaar kunnen concurreren. Concurrentievervalsing is dus uit den boze. Met het concurrentiebeleid van de EU ziet ze erop toe dat concurrentievervalsende praktijken uit de weg worden geruimd, zoals monopolies en ongeoorloofde staatssteun. De mededingingsregels die ze toepast, bestaan uit regels voor ondernemingen en regels voor lidstaten Regels voor ondernemingen Concurrentie >> Kartel-vorming De Europese Unie verbiedt afspraken die de handel tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden en de concurrentie in de interne markt beperken, verhinderen of vervalsen. Overeenkomsten tussen ondernemingen kunnen bijvoorbeeld leiden tot prijsafspraken, een verdeling van de markt tussen bedrijven of manipuleren van aanbestedingen. De Europese Commissie kan bedrijven die zich bezondigen aan kartelvorming een zware boete of dwangsom opleggen. >> Misbruik van machtspositie Bedrijven met een groot marktaandeel van een bepaald product of dienst hebben een machtspositie. Dit is op zich geen probleem. Wel, als ze die misbruiken. Misbruik kan bv. zijn dat ze veel te hoge of te lage prijzen aanrekenen, klanten discrimineren, enz Structuur van de markt >> Concentraties Als fusies of overnames van bedrijven de handel tussen lidstaten ongunstig beïnvloeden en de concurrentie in de interne markt beperken, verhinderen of vervalsen, dan moeten ze vooraf gemeld worden aan de Europese Commissie. Die onderzoekt dan of deze niet zullen leiden tot een machtspositie, die op haar beurt kan leiden tot misbruiken Regels voor lidstaten >> Staatssteun Staatssteun, onder welke vorm dan ook, zoals subsidies of belastingsvoordelen, zijn verboden als ze het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden en de concurrentie vervalsen of dreigen te vervalsen. 63

64 4. De toekomst van de Europese economie: de Lissabonstrategie Op de Europese Top in Lissabon (2000) spraken de EU-lidstaten af om tegen 2010 de meest dynamische en concurrerende economie ter wereld te worden. Om dit te realiseren stelden ze een aantal doelstellingen voorop. Zo wou de EU de uitgaven voor onderzoek tegen 2010 verhogen tot 3% van het Bruto Binnenlands Product (BBP). Aan deze economische pijler werd ook een sociale (behouden en verbeteren van ons Europees sociaal model) en een ecologische pijler (aandacht voor duurzame ontwikkeling) gebreid. Voor de realisatie van deze Lissabondoelstellingen maakte de EU voor het eerst gebruik van een nieuwe methode, namelijk de Open coördinatiemethode. De prestaties van de lidstaten worden op een soort scorebord geplaatst. Een slechte prestatie wordt niet gesanctioneerd, maar kan een land wel gezichtsverlies doen lijden. Men gaat a.h.w. uit van de kracht van peer pressure. Het scorebord moet op deze manier de lidstaten motiveren goed te presteren. Bij gebrek aan resultaten paste de Europese Raad (2005) in Brussel de Lissabonstrategie fors aan. Op deze Top doopte men de Lissabonstrategie om tot het Programma voor economische groei en jobs. De sociale en ecologische pijlers verdwenen naar de achtergrond. Groei en werkgelegenheid werden dus dé prioriteiten voor de komende jaren. Elke lidstaat moet een activiteitsgraad kennen van 70% en er moeten 20 miljoen extra banen gecreëerd worden. De lidstaten moeten daarom om de 3 jaar een hervormingsprogramma opstellen op basis van 'Geïntegreerde Richtsnoeren' (richtsnoeren voor het economisch beleid en werkgelegenheid). Uit een eerste evaluatie (in 2007) blijkt deze strategie vruchten af te werpen. Onderzoek en innovatie helpen om werkgelegenheid, welvaart en levenskwaliteit te scheppen. De EU is voor tal van technologieën wereldwijd koploper, maar krijgt steeds meer concurrentie. Ze lanceerde daarom in 2005 een onderzoeks- en innovatieplan met de bedoeling onderzoek en innovatie een centrale rol te laten spelen in het EU-beleid. De belangrijkste maatregelen zijn een herverdeling van de overheidssteun, een betere bescherming van de intellectuele eigendom en de verhoging van het budget voor onderzoek. Bovendien wil men innovatieclusters vormen en de banden tussen de universiteiten en het bedrijfsleven aanhalen. Hiervoor trekt de Unie een aanzienlijk budget uit. Met al deze maatregelen wil de EU een Europese Onderzoeksruimte (EOR) tot stand brengen. De EOR moet het Europese onderzoek efficiënter maken. Er werden daarvoor negen gebieden vooropgesteld waarbinnen men op vlak van onderzoek moet samenwerken, zoals gezondheid, voeding en milieu. Er werd ook vastgelegd welke wetenschappelijke domeinen er onderling de handen in elkaar moeten slaan. De EU betaalt meestal 50% van de kosten van het onderzoek, maar deze kunnen oplopen tot 75% of 100% financiering. Daarnaast bestaan er nog een aantal andere EU-initiatieven, zoals het Europees Instituut voor de Technologie, EIT, dat momenteel opgericht wordt. Lissabonstrategie Vergelijkende statistieken kan je terugvinden op Meer details over de Lissabonstrategie via (Europese actualiteit). 64

65 5. Opdrachten 5.1. De EU in de wereld Opdracht 1: Een vergelijking Uit welke gegevens kan je afleiden dat de Europese Unie het grootste handelsblok ter wereld is? Economische vergelijking tussen de EU, de VS en Japan in 2006 EU Verenigde Staten Japan Bevolking in miljoenen Werkloosheid 8,2% 5,5% 4,7% BNP (in miljard euro) 11,600 10,896 3,483 Groei BNP ( ) 3,1% 2,8% 2,4% BNP per hoofd Import (in miljard euro) Export (in miljard euro) Bron: Eurostat Opdracht 2: Handelspartners EU EU handel met voornaamste handelspartners (2005) Belangrijkste partners voor import Belangrijkste partners voor export Partner Miljard % Partner Miljard % 1. USA ,9 1. USA ,7 2. China ,5 2. Zwitserland 82 7,7 3. Rusland 106 9,1 3. Rusland 56 5,3 4. Japan 73 6,2 4. China 52 4,9 5. Noorwegen 67 5,7 5. Japan 44 4,1 6. Zwitserland 66 5,6 6. Turkije 42 3,9 7. Turkije 33 2,8 7. Noorwegen 34 3,2 8. Korea 33 2,8 8. Ver. Arabische 25 2,4 Emiraten 9. Taiwan 24 2,0 9. Canada 24 2,2 10. Brazilië 23 2,0 10. Roemenië 22 2,1 Wereld Wereld Welke drie landen zijn de belangrijkste handelspartners van de EU? - Verklaar aan de hand van bovenstaande cijfers waarom de EU er alle belang bij heeft om goeie handelsrelaties uit te bouwen met China. - Kan je uit het cijfermateriaal afleiden of China een bedreiging vormt voor de Unie? Opdracht 3: De EU en groei-economieën - Lees de tekstfragmenten op de volgende pagina en vul onderstaand schema aan. Haal uit de tekst de economische troeven van India en noteer ze in de linkerkolom. In de rechterkolom schrijf je de Europese antwoorden daarop of hoe Europa probeert een graantje mee te pikken van de opkomst van de Indische economie. - Geef je mening over de Europese antwoorden. Vind je dat de EU nog meer initiatieven kan nemen? Indien ja, welke? 65

66 Indische troeven Europese antwoorden a. EuroIndia is een forum waaraan Europese en Indische organisaties deelnemen. Tijdens het forum stellen ze hun innovaties, nieuwe technologieën, toepassingen en producten aan elkaar voor. Het is een uitgelezen kans om te netwerken en contacten te leggen met onderzoeksinstellingen of bedrijven. Bovendien vindt er ook overleg plaats tussen de Europese Commissie en de Indische overheid. b. Het EU-India Maritime Shipping Agreement moet de banden tussen havens en scheepvaartbedrijven uit beide regio s aanhalen. c. India beschikt over belangrijke troeven: een parlementair stelsel, een uitgebreid en uitstekend universiteitssysteem en het grootste reservoir aan hoogopgeleide, Engelssprekende arbeidskrachten ter wereld. Die grote intellectuele kracht, gecombineerd met het verdwijnen van de verstikkende bureaucratie, leidt tot schijnbaar onbegrensde mogelijkheden op het vlak van creativiteit en innovatie. d. In 2007 had de Europese Commissie en het Europese voorzitterschap een ontmoeting met de Indische minister van buitenlandse zaken. Tegen 2010 zou het akkoord voor een vrijhandelszone rond moeten zijn. e. Bangalore, de Indiase tegenhanger van Silicon Valley, stelt al informatici tewerk, meer dan de techneuten die in het Californische walhalla van de software werken. Jaarlijks studeren Indiase informatici af. Dankzij die overvloed aan intellectueel talent hoeft India niet langer vrede te nemen met call centers, ondersteuningsdiensten en andere laagbetaalde arbeid, maar staat het nu mee aan de top van de informatietechnologie. En die technologie is van eigen bodem en niet, zoals in China, uit het buitenland ingevoerd. f. India behoort tot de tien meest geïndustrialiseerde landen ter wereld, met een hoog technologisch niveau op gebieden als ruimtevaart, kernenergie en satellietcommunicatie. Opdracht 4: De EU en groei-economieën Lees onderstaande tekstfragmenten. - Brazilië is voor veel Europese bedrijven een populaire bestemming. Geef aan waarom. Kan je nog andere redenen bedenken? - Delokalisatie wordt vaak als een negatief fenomeen beschouwd. Waarom? - De Unctad denkt er anders over. Wat zijn volgens hen de voordelen van delokalisatie voor de landen van oorsprong en voor de landen van ontvangst? - Toch moeten we niet machteloos toezien op het delokalisatieproces. Wat raadt de Unctad de Westerse landen aan? Investeren in de Braziliaanse markt kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven Brazilië wil graag buitenlandse investeerders aantrekken voor de verdere ontwikkelingen van hun natuurlijke bronnen. De Braziliaanse consumentenproducten zijn van uitstekende kwaliteit en doen weinig tot niets onder die van Europese makelij. Voor Nederlandse bedrijven is het land momenteel een uitstekende investeringsmarkt. Uitgerekend nu ook de dollarkoers lager is t.o.v. de euro is het importeren en investeren in Brazilië een geslaagde opzet. 66

67 Nederlandse Kamer van Koophandel VN-organisatie acht delokalisatie goed voor iedereen De VN-organisatie voor handel en ontwikkeling (Unctad) is van oordeel dat de delokalisatie van diensten voordelen biedt voor zowel de landen van oorsprong als de landen van ontvangst. Een nieuwe internationale arbeidsverdeling tekent zich af, aldus de experten in een jaarrapport over internationale investeringen. Voor de landen van oorsprong (van de delokaliserende bedrijven) bieden delokalisaties het voordeel van kostenvermindering en verbetering van de kwaliteit. Bovendien kan men zich concentreren op activiteiten met een hogere toegevoegde waarde. De impact is ongeveer hetzelfde, zij het iets minder, als met technische vooruitgang. Die doet ook jobs verdwijnen maar andere ontstaan, op een hoger salarisniveau. Door de delokalisaties krijgen de landen van ontvangst dan weer extra deviezen in handen, die ze onder meer besteden aan de import van meer geperfectioneerde producten die de landen van oorsprong nog exporteren. Voor de landen van ontvangst zijn de voordelen makkelijker aan te duiden: jobcreatie, hogere lonen, betere knowhow, hogere inkomsten uit export. Unctad pleit daarom om oog te hebben voor de bezorgdheden die leven rond delokalisatie, zonder te vervallen in protectionisme. Men moet een beleid starten om opleiding, onderzoek en ontwikkeling te stimuleren. Steun moet geboden worden aan de omscholing van kwetsbare werknemers uit de industrie. Protectionisme zal volgens de Unctad-experten meer banen kosten dan beschermen. Metro, 23 september 2004 Opdracht 5: De EU en de Derde Wereld Lees de tekst Veelgestelde vragen over de EPA s. - Wat waren de akkoorden van Cotonou? - Waarom werden ze vervangen? - Formuleer in een zin wat het verschil is tussen de Cotonou- en de Economische Partnerschapsakkoorden (EPA s)? - Met welke landen/regio s werden EPA s afgesloten? - Wat zijn de belangrijkste kritieken van NGO s op de EPA s? - Vind je de EPA s een goeie zaak voor de EU en de partnerlanden? Argumenteer. Veelgestelde vragen over de EPA's, de Economische Partnerschapsakkoorden. Wat zijn EPA's? EPA's (Economische Partnerschapsakkoorden) zijn akkoorden die de Europese Unie wil afsluiten met de ACSlanden (de landen van Afrika, de Caraïben en de Stille Oceaan). De EU wil eind 2007 de onderhandelingen rond hebben over de Economische Partnerschapsakkoorden. Wie zijn de ACS-landen? De ACS-landen zijn 79 landen uit Afrika (48), de Caraïben (16) en de Stille Oceaan (15). Welk landen tekenden al een akkoord? Ivoorkust tekende in november 2008 als eerste land in Afrika een Economisch Partnerschapsakkoord (EPA) met de Europese Unie. Met de Caraïbische landen (vijftien landen) raakte de Europese Unie het begin 2008 al eens over afspraken over vrijhandel in goederen en diensten, investeringen en openbare aanbestedingen. Wie is er betrokken bij de EPA's? De Europese Unie onderhoudt sinds de jaren zeventig bijzondere relaties met de ACS-landen. Aanvankelijk probeerde de Unie om de ACS-landen via grondstoffenakkoorden min of meer stabiele prijzen te bieden voor hun grondstoffen. Later kregen de ACS-landen betere toegang tot de Europese markt en soms zelfs betere prijzen dan andere ontwikkelingslanden. Wat is het probleem met de huidige samenwerking? 67

68 De betere markttoegang en hogere prijzen bleken eind jaren negentig niet verenigbaar met de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). Die laat wel toe dat een WTO-lid onderscheid maakt tussen rijke landen, ontwikkelingslanden en minst ontwikkelde landen maar tolereert geen onderscheid binnen die categorieën. Hoe wil de Europese Unie dit oplossen? Het antwoord van de EU was het Cotonou-akkoord van Centraal daarin staan de zogenaamde Economische Partnerschaps Akkoorden tussen de EU en ACS-regio s. EPA s worden vrijhandelszones zoals de WTO die definieert: zones waar de in- en uitvoerheffingen en handelsbeperkende regels geëlimineerd worden voor zo goed als alle handel. De 79 ACS-landen worden voortaan ingedeeld in zes regionale groepen: Caraïben, West-Afrika, Centraal-Afrika, Oost-Afrika en enkele landen uit Zuidelijk Afrika, de rest van zuidelijk Afrika, en de 15 eilanden van de Stille Oceaan. Elk van die regio s zal een EPA afsluiten met de EU. Wat is het probleem met de EPA's? Sommige van de economisch zwakste landen van de wereld belanden in één vrijhandelszone met de EU, een der sterkste handelsblokken ter wereld. Dat is merkwaardig, want in de WTO vechten ontwikkelingslanden voortdurend voor een aparte behandeling die hen toelaat hun markten minder te openen dan rijke landen. Die asymmetrie moet ontwikkelingslanden toelaten eerst sterke bedrijven te ontwikkelen vooraleer ze aan concurrentie worden blootgesteld. Mo Magazine, 3 juni 2009 Opdracht 6: Soorten handelsblokken Een handelsblok kan verschillende vormen aannemen. Geef de definitie van onderstaande begrippen. Rangschik ze van weinig integratie naar zeer sterke integratie. 1. een interne markt 2. een douane-unie 3. een economische en monetaire unie 4. een vrijhandelszone Opdracht 7: Soorten handelsblokken Er zijn heel wat handelsblokken in de wereld. Ze krijgen uiteraard niet allemaal eenzelfde invulling. Een handelsblok kan een vrijhandelszone, een douane-unie, een interne markt of een economische en monetaire unie zijn. Maar wat betekenen die termen eigenlijk? Vul onderstaande tekst aan met de begrippen: vrijhandelszone, douane-unie, interne markt of economische en monetaire unie. 1. De EU en de Turkse economie zijn aan elkaar gelinkt door middel van een.. 2. Een. wordt gekenmerkt door een interne markt en een gemeenschappelijke munt. 3. De Europese. werd gecreëerd op 1 januari Een ruimte waarbinnen er vrij verkeer is van goederen, personen, diensten en kapitaal noemen we een. 5. Een is een samenwerkingsverband tussen landen, waarbij de invoerrechten tussen de leden afgeschaft worden. Elk land bepaalt zelf het importtarief voor landen die niet tot het samenwerkingsblok behoren. 6. De Europese Unie is de enige. ter wereld. 7. De NAFTA en de ASEAN zijn voorbeelden van een. 8. Een tolunie is een ander woord voor.. Het schaft de invoerrechten tussen de leden af en heft een gemeenschappelijk invoertarief ten opzichte van landen buiten de tolunie. 68

69 Opdracht 8: Handelsblokken in de wereld In de kadertjes op de volgende pagina vind je een overzicht van enkele regionale handelsblokken. - Vul zelf de tabel aan met de nodige gegevens uit de kaders. - Duid de regionale samenwerkingsverbanden aan op de kaart p. 68. ORGANISATIE (1) APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation) (2) Arabische Liga (3) AU (Afrikaanse Unie) (4) ASEAN (Association of Southeast Asian Nations) (5) EurAsEc (Eurasian Economic Community) (6) Europese Unie (7) NAFTA (North American Free Trade Agreement) (8) SAARC (South Asian Association for Regional Cooperation) (9) UNASUR (Union of South American Nations) LEDEN (1) 3 leden: Canada, Mexico en de Verenigde Staten van Amerika. (2) 22 leden: Algerije, Bahrein, Comoren, Djibouti, Egypte, Irak, Jemen, Jordanië, Koeweit, Libanon, Libië, Mauritanië, Marokko, Oman, Palestijnse Autoriteit, Qatar, Saoedi-Arabië, Somalië, Soedan, Syrië, Tunesië en de Verenigde Arabische Emiraten. (3) 8 leden: Afghanistan, Bangladesh, Bhutan, India, de Malediven, Nepal, Pakistan en Sri Lanka. (4) 53 leden: alle Afrikaanse landen, behalve Marokko. (5) 21 leden: Australië, Brunei, Canada, Chili, China, Hong Kong, Indonesië, Japan, Korea, Maleisië, Mexico, Nieuw-Zeeland, Papua Nieuw Guinea, Peru, Filippijnen, Rusland, Singapore, Taipei, Thailand, Verenigde Staten van Amerika en Viëtnam. (6) 10 leden: Brunei, Cambodia, Filippijnen, Indonesië, Laos, Maleisië, Myanmar, Singapore, Thailand en Viëtnam. (7) 12 leden: de leden van de Mercosur (Argentinië, Brazilië, Paraguay, Uruguay en Venezuela), de leden van de Andes Gemeenschap (Bolivië, Columbia, Ecuador, Peru), Chili, Guyana en Suriname. (8) 27 leden: België, Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Groot-Brittannië, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slowakije, Slovenië, Spanje, Tsjechië en Zweden. (9) 5 leden: Rusland, Wit-Rusland, Kazachstan, Kirgizië en Tadzjikistan. DOEL (1) De liga werkt vooral op politiek vlak samen: ze behartigen gemeenschappelijke belangen. Ook op vlak van economie wordt heel wat gerealiseerd. Domeinen die daarbij aan bod komen zijn bv. handel, telecommunicatie en visabeleid. (2) Een douane-unie binnen het Gemenebest van Onafhankelijke Staten. De bedoeling is om de economische samenwerking in de toekomst te verdiepen. (3) Het samenwerkingsblok wil evolueren naar het voorbeeld van de EU, maar dan voor Zuid-Amerika. Op termijn voorzien ze de oprichting van een parlement en de invoering van een gemeenschappelijke munt en paspoort. (4) De organisatie wil economische groei, sociale vooruitgang en culturele ontwikkeling stimuleren. Bovendien wil ze vrede en stabiliteit in Zuid-Oost-Azië promoten. 69

70 (5) Het doel is om de economische en politieke banden tussen de landen rond de Stille Oceaan te verbeteren. Ze willen de economische groei, handel en investeringen in de regio bevorderen. (6) De Unie startte als vredesidee. Later werkten de lidstaten een economische en monetaire unie uit en werkten ze ook samen op vlak van politie en justitie. (7) De belangrijkste doelstellingen zijn van politieke aard: het bevorderen van democratie, mensenrechten en ontwikkeling. Ze zoeken ook een oplossing voor interne conflicten op het Afrikaanse continent. Op termijn willen ze werk maken van een economische en monetaire unie. (8) Een vrijhandelszone die wil evolueren naar een douane-unie, beperkingen op buitenlandse bezittingen en investeringen wil opheffen en het intellectueel eigendomsrecht van producten uit de drie lidstaten wil respecteren. (9) De lidstaten willen vooral werk maken van economische groei in Centraal-Azië, maar werken ook samen rond mensenrechten, wetenschap en technologie en de bestrijding van drugshandel en terrorisme. OPRICHTING (1) Opgericht in (2) Opgericht in 1985 op voorstel van de toenmalige president van Bangladesh. (3) De integratie van de Mercosur en de Andes Gemeenschap in deze nieuwe structuur gebeurde in mei 2008 tijdens de top in Brasilia. (4) Opgericht in 1994 als opvolger van de Amerikaans-Canadese Vrijhandelsovereenkomst. (5) Opgericht in 2000 en vloeit voort uit de douane-unie binnen het GOS. (6) Opgericht in 1951 met de bedoeling een nieuwe oorlog op het Europese continent te vermijden. (7) Opgericht in 1989 op vraag van de toenmalige Australische premier. (8) Opgericht in (9) Opgericht in 2002 en de opvolger van de Unie voor Afrikaanse Eenheid. 70

71 1. Vlag van de organisatie Naam Leden Doel Opgericht in

72 7. Vlag van de organisatie Naam Leden Doel Opgericht in

73 FIGUUR 2: De handelsblokken in de wereld 73

74 Opdracht 9: Verschil tussen WTO WB - IMF Hieronder vind je een aantal stellingen. Geef aan over welke organisatie het gaat. 1. Venezuela en Brazilië betaalden hun schulden vervroegd af. Deze instelling kon zo geen streng economisch beleid meer opleggen. 2. Ze bestrijdt de mondiale armoede. 3. Deze organisatie werd sinds haar oprichting steeds geleid door een Amerikaan. 4. De instelling wierp Groot-Brittannië (1976), Thailand (1997) en Argentinië (2001) een financiële reddingsboei toe. 5. Ze beschermt intellectuele eigendomsrechten, zoals medicijnpatenten. 6. De organisatie financierde in 2006 voor meer dan 23 miljard US dollar aan projecten in ontwikkelingslanden en landen in transitie. 7. Ze verstrekt leningen op voorwaarde dat het land o.m. werk maakt van een goed bestuur, de corruptie bestrijdt en haar economie liberaliseert. 8. Deze organisatie biedt een forum voor het oplossen van handelsgeschillen. 9. De organisatie neemt strenge anti-corruptiemaatregelen. Opdracht 10: Liberalisering, deregulering en privatisering De WTO, WB en het IMF promoten de globalisering met als devies liberalisering, deregulering en privatisering zorgen voor meer groei en welvaart voor iedereen. Maar wat betekenen die begrippen nu eigenlijk? Vul het onderstaande schema aan met de definities en voorbeelden die je onderaan het schema terugvindt. Liberalisering definitie Voorbeeld voorbeeld Deregulering Privatisering DEFINITIES EN VOORBEELDEN (1) De overheid doet afstand van een aantal van haar taken. Staatsbedrijven gaan over in private handen. (2) De dienstenrichtlijn van de Europese Unie moet ervoor zorgen dat Belgische bedrijven die in Italië een beurs willen organiseren geen rekening meer moeten houden met duizend en één Italiaanse regeltjes. (3) De overheid schaft regels af die de handel en investeringen bemoeilijken. (4) De EU bepaalt dat de burgers een keuze moeten hebben tussen verschillende telefoonmaatschappijen. Er moet ook vrije concurrentie zijn tussen deze ondernemingen. (5) Sommige mensen pleiten ervoor dat de watervoorziening zou geregeld worden door de privé-sector. (6) Voortaan kan je als consument kiezen bij welke elektriciteitsleverancier je je aansluit. (7) In Groot-Brittannië beheren verschillende spoorwegmaatschappijen het treinverkeer. (8) Men laat meer aan de markt over en de overheid bemoeit zich minder met de economie. (9) Werknemers uit de nieuwe EU-lidstaten, zoals Polen, Tsjechië, Hongarije, kunnen makkelijker in België komen werken. 74

75 Opdracht 11: Vrijhandel versus protectionisme De Wereldhandelsorganisatie is de promotor van vrijhandel. - Geef een omschrijving voor de term vrijhandel. - Geef een omschrijving voor de term protectionisme. Ken je enkele protectionistische instrumenten? Opdracht 12: Handelsgeschillen In het drukke handelsverkeer kunnen uiteraard conflicten optreden. In dat geval komt de geschillencommissie van de WTO tussen en zoekt ze naar een oplossing. Hieronder vind je enkele voorbeelden van handelsconflicten. - Zoek eens op wat de uitspraak was van de geschillencommissie van de WTO. - Ga je ermee akkoord? Waarom wel/niet? 1. In 1988 verbood de Europese Gemeenschap de invoer van vlees van met hormonen behandelde koeien omdat er sterke aanwijzingen waren dat zulk vlees schadelijk is voor de volksgezondheid. In 1996, een jaar na de oprichting van de WTO, diende de VS een klacht in tegen dit Europese verbod op hormonenvlees. 2. Nadat Frankrijk in 1997 het gebruik van asbest verbood, vreesde Canada dat dit de aanleiding zou zijn voor een algemeen Europees verbod. Canada, de grootste exporteur van asbest ter wereld, diende daarop klacht in bij de WTO. Volgens Canada was het Franse verbod onjuist omdat asbest gebruikt kan worden zonder enig meetbaar risico. 3. Een conflict dat al lang woedt is de bananenoorlog. Sinds 1975 krijgen de ACSlanden (een groep van 79 landen uit Afrika, de Caraïben en de Stille Oceaan) een voorkeursbehandeling bij de invoer van bananen in Europa. De VS diende op verzoek van Chiquita in 1996 een klacht in tegen het EU-bananenbeleid. De Latijns- Amerikaanse landen, waar Chiquita gevestigd is, moeten immers wel invoertaksen op bananen betalen. 4. In 2004 stapte het Caribische staatje Antigua en Barbuda naar de geschillencommissie om het Amerikaanse verbod op gokken via het internet aan te vechten. Het landje haalt een groot deel van zijn inkomsten uit de gokindustrie en ondervond een forse aderlating door het verbod. 5. In 2003 verkocht de Amerikaanse vliegtuigbouwer Boeing voor het eerst minder vliegtuigen dan Europees concurrent Airbus. De VS probeerden via onderhandelingen de Europese Unie ervan te overtuigen geen subsidies toe te kennen aan Airbus. Subsidies zijn immers een vorm van oneerlijke concurrentie. Na mislukte pogingen om onderling een overeenkomst te bereiken, stapte de VS in 2005 naar de WTO. 75

76 5.2. Toenemende economische integratie De douane-unie Opdracht 13: Europese handel De interne markt zorgt ervoor dat de handel tussen de EU-lidstaten erg vlot verloopt. Het handelsverkeer tussen EU-lidstaten onderling bedraagt dan ook tweederde van de EU- handel en is dus cruciaal voor de Europese economie. - Voor welk land is handel met andere EU-lidstaten het minst belangrijk? - Stel dat de interne markt zou afgeschaft worden. Wat zou dat betekenen voor de Belgische economie? 100% 90% 80% 70% 60% 83,1 81,0 79,3 74,3 71,5 75,1 76,4 74,3 75,6 76,4 73,3 70,8 63,7 65,5 60,2 58,865,0 67,1 68,9 63,0 58,6 60,9 65,3 66,0 64,6 60,4 60,3 50% 40% 30% 20% 10% 0% België (BE) Bulgarije (BG) Tsjechië (CZ) Denemarken (DK) Duitsland (DE) Estland (EE) Ierland (IE) Griekenland (EL) Spanje (ES) Frankrijk (FR) Italië (IT) Cyprus (CY) Letland (LV) Litouwen (LT) Luxemburg (LU) Hongarije (HU) Malta (MT) Nederland (NL) Oostenrijk (AT) Polen (PL) Portugal (PT) Roemenië (RO) Slovenië (SI) Slovakije (SK) Finland (FI) Zweden (SE) Handel met andere EU-lidstaten, als percentage van de totale handel Verenigd Koninkrijk (UK) Bron: Eurostat, 2007 Opdracht 14: Douane-unieunie - Waarvoor staat de afkorting EER (Eng:EEA)? - Welke niet EU-landen maken er deel van uit? Deze landen genieten dus van serieuze economische voordelen. Vind je dat ze zouden verplicht moeten worden om toe te treden tot de Unie? Opdracht 15: Europese handel Ga naar - Wat is de top tien van de Vlaamse uitvoerbestemmingen? Hoeveel EU-lidstaten staan er in die top? - Voor hoeveel euro exporteerde Vlaanderen in 2008? 76

77 De interne markt Opdracht 16: Interne markt - Vrij verkeer van goederen: Bedrijven kunnen hun producten vrij verkopen in alle 27 lidstaten. De vrachtwagens zijn niet meer onderworpen aan douaneformaliteiten aan de grenzen. De douaneheffingen tussen de EU-landen zijn verdwenen. - Vrij verkeer van personen: Als EU-burger kan je probleemloos reizen in de EU. Je mag ook gaan wonen en werken in een andere lidstaat, net alsof je dat in je eigen land zou doen. - Vrij verkeer van diensten: De markt werd geliberaliseerd waardoor er meer concurrentie kwam. Door de vrije concurrentie krijgt de consument meer keuze en dalen de prijzen. De Europese commissaris voor Concurrentiebeleid gaat na of de concurrentieregels niet overtreden worden. - Vrij verkeer van kapitaal: Je kan overal in de EU een bankrekening openen, een lening of verzekering afsluiten. Ga na over welk soort vrij verkeer het gaat in de onderstaande uitspraken: goederen, diensten, personen of kapitaal. 1. Heel wat Europese scholieren lopen in andere EU-lidstaten een stage via het Leonardo da Vinci-programma. 2. KBC bank heeft veel filialen in Oost-Europa. 3. De lagekostenmaatschappij Easyjet verbindt Brussel met Genève. 4. Vrachtwagenchauffeurs hoeven sinds 2004 niet meer aan te schuiven aan de Duits-Poolse grens. 5. Amatus Communications, een mobilofoniemerk dat zich specialiseert in internationaal bellen, is sinds 2005 actief in België. 6. EU-burgers mogen 90 liter wijn en 110 liter bier meebrengen uit een andere lidstaat. 7. Bij een spoedopname in een andere EU-lidstaat betaalt de mutualiteit een deel van de kosten terug. 8. Electrabel, Luminus en Nuon zijn slechts enkele voorbeelden van energieleveranciers waarop Vlamingen een beroep kunnen doen. 9. Heel wat EU-ambtenaren wonen permanent in Brussel. 10. EU-burgers mogen 1 kg tabak meebrengen uit een andere lidstaat. 11. Het aantal Vlaamse studenten dat met een Erasmus-beurs studeert in andere Europese universiteitssteden is de afgelopen vijf jaar spectaculair gestegen. 12. De Nederlandse bank Delta Lloyd heeft vier filialen in Limburg. 13. Ryanair biedt zeer goedkope vliegtuigtickets aan. 14. De uitbreiding van 2004 bezorgde de Vlaamse vrachtwagenchauffeurs een tijdswinst van gemiddeld drie uur. 15. Driekwart van de Vlaamse bejaarden die overwinteren in Benidorm openen een zichtrekening bij het plaatselijke kantoor. 16. Het landschap van gsm-operatoren wordt steeds diverser: de Vlaamse consument heeft ondertussen de keuze uit tientallen telefoniebedrijven. 17. Wanneer je binnen de EU reist, biedt je autoverzekering automatisch de wettelijk verplichte minimumdekking. 18. Sinds 2003 kunnen we als particulier onze energieleverancier kiezen. Op de website van de VREG kan je uitrekenen welke leverancier voor jou het voordeligst is. 19. In Groot-Brittannië zijn er ongeveer 30 verschillende spoorwegmaatschappijen. 20. Bij het kunststofverwerkende bedrijf Bubble & Foam in Anzegem heeft ongeveer één vijfde van de werknemers de Franse nationaliteit. 77

78 Opdracht 17: Vrij verkeer van goederen - Door de invoering van een interne markt is er vrij verkeer van goederen tussen de EU-lidstaten. Toch zijn er voor bepaalde producten nog beperkingen. Zoek uit welke via - Verbind de aspecten van het vrij verkeer van goederen met de passende voorbeelden. 1. Afschaffing van fiscale grenzen (douaneheffingen) 2. Verbod op kwantitatieve in- en uitvoerbeperkingen 3. Afschaffing van fysieke en administratieve grenzen 4. Afschaffing van technische grenzen a. De vrachtwagen van Cecchini Vóór de interne markt een feit was, berekende toenmalig Europees commissaris Cecchini dat een vrachtwagen op 36 uur km kon afleggen indien hij binnen één lidstaat bleef. Indien de vrachtauto dezelfde afstand wilde afleggen maar twee grenzen moest overgaan, dan deed hij er 58 uur over. b. De Europese geneesmiddelenwetgeving Bijna alle aspecten van de geneesmiddelenwetgeving zijn Europees geregeld: de voorwaarden om ze in de handel te brengen, de productie, de bijsluiters, de classificatie, de distributie en de reclamevoorschriften. De kroon op het werk was de centrale vergunningsprocedure, waarbij een geneesmiddel, na het verkrijgen van een Europese vergunning, overal in de Europese Unie beschikbaar is. Patiënten moeten dus veel minder lang wachten op een nieuw (beter) geneesmiddel. c. De Spaanse aardbeienzaak Het Hof veroordeelde Frankrijk omdat het geen actie ondernam tegen de acties van de fruitboeren die de invoer van landbouwproducten uit andere lidstaten beperkten. De Franse boeren onderschepten vrachtwagens met Spaanse aardbeien, de ladingen werden vernietigd en de chauffeurs bedreigd. Supermarkten die landbouwproducten uit andere lidstaten verkochten, werden bedreigd en de producten in de winkels vernield. d. De Franse belasting op zware bieren In 2003 voerde Frankrijk een speciale belasting in op bier met een alcoholgehalte hoger dan 8,5%. Hierdoor zou de taks quasi vertienvoudigen en zouden vooral de Belgische zware trappisten en speciaalbieren getroffen worden. Deze bieren riskeerden onbetaalbaar te worden in Frankrijk, een grote afzetmarkt voor de Belgische brouwers. Aangezien Frankrijk geen zware bieren maakt, voelden de Belgische brouwers zich geviseerd. Ze dienden klacht in bij de Europese Commissie. Uiteindelijk zag Frankrijk af van de taks. Opdracht 18: btw-tarieven Bekijk het overzicht met btw-tarieven in de verschillende lidstaten op /rates/vat_rates_en.pdf. - In welke landen liggen de btw-tarieven het hoogst? In welke het laagst? Kan je dit verklaren? - Waarom is Luxemburg zo aantrekkelijk? Op welk vlak? - Waarom pleit de Europese Commissie voor btw-harmonisatie? Waarom zijn sommige lidstaten terughoudend? Opdracht 19: btw-afspraken - Waarom spreekt men hier van een politiek gevoelig dossier? - Wat houdt de richtlijn i.v.m. btw-verlaging in? 78

79 - Waarvoor past België nu al een verlaagd btw-tarief toe? Geef een voorbeeld. - Ga na of de beloofde btw-verlaging voor de horeca reeds gerealiseerd wordt. EU zet definitief licht op groen voor btw-verlaging De ministers van Financiën van de Europese Unie hebben dinsdag tijdens een bijeenkomst formeel het licht op groen gezet voor een richtlijn die de lidstaten de mogelijkheid biedt om permanent een verlaagde btw-voet toe te passen voor restaurants en een reeks arbeidsintensieve diensten. De ministers hadden in maart een politiek compromis bereikt over dit politiek gevoelige dossier. Vooral Frankrijk en België drongen al jaren aan op de mogelijkheid om lagere btw-tarieven in te voeren voor de horeca, maar die pogingen botsten in het verleden steevast op verzet van Duitsland. De Europese regels over btw-tarieven bepalen dat de lidstaten voor de meeste goederen en diensten een minimaal tarief van 15 procent moeten toepassen. Voor sommige dienstverleners, zoals de herstellers van fietsen, schoenen en kledij, konden de lidstaten reeds op tijdelijke basis lagere voeten tot vijf procent invoeren. Met de nieuwe richtlijn krijgen de regeringen de mogelijkheid om voortaan op permanente basis lagere tarieven in te voeren. Ook werd het aantal diensten uitgebreid. Zo kunnen de lidstaten binnenkort lagere tarieven hanteren voor onder meer restaurants, haarkappers, thuiszorg, glazenwassers, schoonmaaksters, de bouw en renovatie van private woningen, boeken en het herstel van fietsen, schoenen en kledij. De richtlijn treedt in werking op de eerste dag van de maand na de publicatie in het Publicatieblad van de EU. Na het compromis van maart kondigde minister van Financiën Didier Reynders aan dat de btw-verlaging voor restaurants nog dit jaar doorgevoerd zou worden. De Standaard, 5 mei 2009 Opdracht 20: Accijnzen - Op welke producten heft België accijnzen? - Kan je uit de artikels afleiden wat de bedoeling is van deze belasting? - Waarom wil de Europese Commissie de accijnzen in de EU harmoniseren? Wat is hier de moeilijkheid? Brussel komt met forse verhoging dieselaccijns De Europese Commissie stelt voor om de minimumaccijns op diesel voor vrachtwagens fors te verhogen. Het zou gaan om zo'n 20 procent. Het voorstel betekent dat de dieselprijs in Nederland met zo n 15 procent omhoog moet. Doel van de operatie is om de dieselgebruikers te stimuleren tot zuiniger gebruik en tegelijk het tanktoerisme tegen te gaan. Volgens een studie van de Europese Commissie veroorzaakt het tanktoerisme extra milieuvervuiling en congestie. Een forse verhoging van de minimumaccijns leidt er toe dat de ver uiteenlopende prijzen van diesel in de EUlanden deels geharmoniseerd worden. Probleem is wel dat zo n maatregel de instemming vereist van alle 27 landen. Om dat probleem te verzachten wil EU-commissaris László Kovács (belastingen en douane) de beoogde verhoging geleidelijk aan doorvoeren. Nieuwsblad, 29 januari

80 EU maakt Belgische sigaret 8 procent duurder Tegen 2014 moeten de verschillen in accijnzen in de hele Europese Unie sterk verminderen. Het verhogen van de prijs, zij het via de accijnzen, is volgens de Wereldbank een van de efficiëntste methodes om het roken te bestrijden. En meer harmonie in de accijnzen zal de smokkel en georganiseerde fraude doen afnemen. De Europese Commissie vangt die twee vliegen in één klap met een nieuwe ontwerprichtlijn. De consument zal het moeten voelen. Tegen 2014 zou de prijs van sigaretten aanzienlijk stijgen. Vooral in de nieuwe EU-lidstaten zal het effect duidelijk zijn, tenminste als de lidstaten de maatregel goedkeuren. En daarvoor is er unanimiteit nodig. Nu schrijft een Europese richtlijn voor dat de accijns op sigaretten minstens 57% van de verkoopprijs moet bedragen en ten minste 64 euro voor duizend sigaretten. Tegen 2014 moet dat percentage stijgen naar 63% van de gemiddelde prijs met een minimum van 90 euro per duizend stuks. De Standaard, 17 juli 2008 Opdracht 21: Vrij verkeer van werknemers Een van de bekendste arresten van het Europees Hof van Justitie gaat over het vrij verkeer van personen: het arrest Bosman. Ga na waarover de zaak ging. Welke impact heeft dit arrest gehad op de voetbalwereld? Opdracht 22: Vrij verkeer van zelfstandigen Zoek uit op wat Italianen met een Oostenrijkse bril te maken hebben en wat een Finse tandarts met Spanje te maken heeft. Opdracht 23: Werknemers uit Oost-Europa Werknemers uit de nieuwe lidstaten kunnen niet zomaar aan de slag in de oude lidstaten. Deze vreesden immers overspoeld te worden door goedkope arbeidskrachten uit Oost-Europa. Daarom werkten ze een overgangsregeling uit. - Welke overgangsmaatregelen heeft België in 2004, 2006 en 2009 genomen? Geef telkens aan of we onze grenzen gesloten hielden of openstelden. - Geef enkele argumenten die pleiten voor en tegen het vrij verkeer van werknemers uit de nieuwe lidstaten. Geef bij elke situatie, met ja of nee, aan of de persoon in kwestie een arbeidsvergunning dient aan te vragen. De website van Eures (European Employment Service: kan je hier bij helpen. Situatie 1. Een Sloveense computerspecialist krijgt een contract aangeboden in België. (2005) 2. Een Sloveense computerspecialist krijgt een contract aangeboden in het Verenigd Koninkrijk. (2004) 3. Een Maltese computerspecialist kan werk krijgen in een Belgisch bedrijf. (2004) 4. Een Tsjechische bouwvakker wil in België werken. (2004) 5. Een Tsjechische bouwvakker wil in België werken. (2008) 6. Een Tsjechische bouwvakker wil in Zweden werken. (2004) 7. Een Poolse bediende zoekt een job in België. (2008) 8. Een Poolse bediende zoekt een job in Spanje. (2008) Arbeidsvergunning 80

81 - De bouwsector is grote voorstander van vrij verkeer van werknemers. - Kan je aan de hand van deze grafieken achterhalen waarom? - Stel dat jij aan het hoofd staat van een bouwbedrijf. Zou jij Poolse werknemers aanwerven? Waarom wel/niet? Waarom Vlaamse bouwondernemingen Oost-Europese bouwvakkers zien zitten: andere redenen 12,30% zijn tevreden met een lager loon 25,10% flexibeler en werkwiliger 45,80% vinden geen Vlaamse arbeidskrachten 86% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Waarom Vlaamse bouwondernemingen Oost-Europese bouwvakkers niet zien zitten: ze werken te traag 2,70% veelvuldige controles van ze zijn niet te vertrouwen ik weet niet hoe ik hen kan vinden de procedure is te complex 10,40% 11,80% 14,90% 15,40% ze kunnen niet dezelfde kwaliteit 19,90% moeilijk te vervolgen bij problemen we hebben al voldoende 34,80% 37,10% ik wens geen risico's te nemen op 43,90% er zijn te veel taalproblemen 60,60% 0,0% 10,0% 20,0% 30,0% 40,0% 50,0% 60,0% 70,0% De Standaard, We nemen pas Polen als we geen Belgen vinden, 4 december 2005 Opdracht 24: Vrij verkeer van diensten - Geef drie voorbeelden van diensten die in België geliberaliseerd werden. - Geef twee argumenten vóór en tegen de liberalisering van het dienstenverkeer. - Welke diensten worden in de toekomst vrijgemaakt? Vind je dit een goede zaak of niet? Argumenteer. Opdracht 25: Vrij verkeer van telecommunicatie Sinds 1998 is de telecommarkt geliberaliseerd. Aanvankelijk merkte de consument maar weinig van een eventuele prijsdaling door de toegenomen concurrentie. De Europese Commissie legde de providers daarom vanaf 2007 maximum tarieven op voor grensoverschrijdend mobiel bellen (roaming). - Zoek op hoeveel de maximumtarieven (het eurotarief of roamingtarief) bedragen indien je zelf belt naar een andere EU-lidstaat en als je een oproep ontvangt. Opdracht 26: Vrij verkeer van diensten - Wanneer besliste de EU om de postmarkt vrij te maken? Tegen wanneer moet dit gerealiseerd worden? - Sinds wanneer bereidt de Post zich hierop voor? Op welke manier? - Wat zijn de gevolgen voor de werknemers van de Post? - Wat zijn de gevolgen voor de consumenten? 81

82 De Post op schema in voorbereiding op liberalisering De voorbereiding van De Post op de volledige vrijmaking van de markt in 2011 verloopt volgens plan. De financiële en operationele gezondheid van het bedrijf, de kwaliteit en de klantentevredenheid gingen er ook in 2008 goed op vooruit. De onderneming moet wel verder werk blijven maken van de modernisering van haar structuren, om helemaal klaar te zijn voor de concurrentie met de operatoren die ongetwijfeld op de markt zullen verschijnen, aldus Johnny Thijs. Inhakend op de recente syndicale acties, zei Johnny Thijs dat hij begrijpt dat de vele veranderingen soms onrust kunnen teweegbrengen, maar dat de moderniseringsprojecten levensnoodzakelijk zijn voor het voortbestaan van De Post. Alle projecten worden doorgevoerd zonder naakte ontslagen. Hij verontschuldigt zich bij de klanten voor het ongemak dat zij ondervonden ingevolge de werkonderbrekingen. Johnny Thijs onderstreepte ten slotte dat De Post in januari-februari 2009 een inkomstendaling noteerde van 5,3%. De economische crisis is nu ook voor De Post heel duidelijk voelbaar en kan een gevoelige impact hebben op de resultaten in In 2008 nam de Europese Unie de definitieve beslissing om de postmarkt op 1 januari 2011 vrij te maken. Bovendien bepaalde de Belgische regering ook de principes voor de aanpassing van het regelgevend kader in ons land. Zij zullen in de loop van 2009 in wetten worden vastgelegd. Alle betrokken spelers kennen dus de regels die zullen gelden op de vrijgemaakte markt. De Post bereidt zich sinds 2002 voor op de liberalisering. Met projecten zoals georoute en de omvorming van het verkoopsnetwerk werden de kosten gedrukt en werd de efficiëntie opgevoerd. De vijf sorteercentra werden vernieuwd en met de meest recente technologie uitgerust. De diversificatie van de activiteiten werd in 2008 verder gezet met de lancering van het nieuwe productengamma van Taxipost (pakjes) en Distripost (huis-aanhuiszendingen). Intussen verbeterde de kwaliteit van de dienstverlening en van de producten, wat leidde tot een belangrijke verhoging van de klantentevredenheid. 19 maart 2009 Opdracht 27: Vrij verkeer van kapitaal - De Europese betaalruimte SEPA werd gelanceerd in januari Bekijk de website Welke veranderingen brengt dit met zich mee voor de consument? - SEPA moet een antwoord bieden op problemen die burgers hadden bij betalingen in het buitenland. Over welke problemen gaat het? Opdracht 28: De Europese spaarrichtlijn - Wat houdt de Europese spaarrichtlijn precies in? - Wat wou de Europese Commissie ermee bereiken? - Welke invloed heeft het gehad in België? - Zwitserland was een cruciale partner in de discussie rond de spaarrichtlijn. Verklaar. 82

83 De economische en monetaire unie Opdracht 29: De euro 1 januari 2002 was een historisch moment voor de Europese Unie. Op die dag verdween de nationale munteenheid van de meeste van haar leden. De euro werd van toen af de officiële Europese munt. - Hoeveel EU-lidstaten maken deel uit van de eurozone? Duid ze aan op de kaart p Welke landen voerden de euro nog niet in als officiële munt? Waarom niet? - Geef drie voor- en drie nadelen van de euro. - In Groot-Brittannië zijn heel wat mensen tegen de invoering van de euro in hun land. Hoeveel procent van de bevolking wil de pond behouden? Waarom zijn zij gekant tegen de euro? Opinie van de Britten over de invoering van de euro 15% 8% weet niet 21% invoeren van de euro pond behouden en deel blijven van de EU 56% volledig weg uit EU Bron: Eurostat, Wat is jouw mening over de invoering van de euro. Vind je de euro een goede zaak of moe(s)t de nationale munteenheid behouden blijven? Verklaar je antwoord. - Wat vind jij van het feit dat niet alle EU-lidstaten de euro invoerden? Moet dat kunnen of moet iedereen daartoe verplicht worden? Opdracht 30: De Maastrichtnormen Een EU-lidstaat die de euro wil invoeren, moet beschikken over een gezonde economie. De Unie wil immers een sterke Europese munt realiseren. Dat kan pas als die een afspiegeling is van een sterke en gezonde Europese economie. Die gezondheidsgraad wordt gemeten aan de hand van de beruchte Maastrichtnormen: - Prijsstabiliteit: de inflatie mag maximum 1,5% hoger liggen dan die van de 3 lidstaten die het voorafgaande jaar de beste resultaten konden voorleggen. - Laag begrotingstekort: maximaal 3% van het BBP. - Beperkte overheidsschuld: maximaal 60% van het BBP. - Lage langetermijnrente - Stabiele nationale munt Ook nu de euro ingevoerd is, moeten de eurolanden deze normen blijven respecteren. - In 1998 besliste de Europese Top welke landen mochten toetreden tot de eurozone. Landen die alle voorwaarden vervulden kregen groen licht. De anderen konden enkel hopen op een deliberatie. Hieronder vind je cijfers van vier EU-lidstaten die in 1998 meedongen naar een plaatsje in de eurozone. Ga, aan de hand van onderstaande tekstjes, na over welke landen het gaat. 83

84 - België kampte met een zeer zware overheidsschuld. Kan je twee redenen bedenken waarom ons land toch toegelaten werd tot de eurozone? Tip: België en Luxemburg vormden sinds 1921 een monetaire unie Inflatie 1,4% Inflatie 1,4% Begrotingstekort 2,1% Begrotingstekort 2,7% Overheidsschuld 122,2% Overheidsschuld 61,3% Inflatie 5,5% Inflatie 1,4% Begrotingstekort 4% Begrotingsoverschot 1,7% Overheidsschuld 108,7% Overheidsschuld 6,7% België haalt twee van de drie (hier opgesomde) Maastrichtnormen. Ons land heeft de hoogste overheidsschuld van de EU. Anderzijds was het begrotingstekort één van de laagste in Europa. De Europese Top besliste dat België de euro mocht invoeren omdat de verbetering bevredigend was. Luxemburg was de beste leerling van de klas. Ze hadden een begrotingsoverschot in plaats van een tekort en hadden de laagste overheidsschuld van alle EU-lidstaten. Griekenland was dan weer de slechtste leerling. Hun inflatie en begrotingstekort waren enorm. Hun overheidsschuld was bijna tweemaal zo hoog als de toegelaten 60%. Griekenland mocht de euro nog niet invoeren in Pas in 2001 werd ze toegelaten tot de eurozone. Duitsland drong begin de jaren negentig aan op de strenge Maastrichtnormen. Zij hadden immers een sterke munt (de Duitse mark) en vreesden dat hun nieuwe munt anders minder waard zou zijn. De Duitse economie verslechterde echter en ook zij haalden de Maastrichtnormen maar met de hakken over de sloot. 84

85 Opdracht 31: De Europese Centrale Bank Het monetaire beleid van de Europese Unie wordt door de Europese Centrale Bank (ECB) gevoerd. Geef aan welke van de volgende uitspraken correct zijn. 1. a. Op 1 januari 1998 werd het Europees Monetair Instituut vervangen door de Europese Centrale Bank. b. Op 1 januari 2002 werd het Europees Monetair Instituut vervangen door de Europese Centrale Bank. 2. a. Het Europese Stelsel van Centrale Banken verenigt de zestien centrale banken van de eurolanden en de ECB. b. Het Europese Stelsel van Centrale Banken verenigt de 27 centrale banken van de EU-lidstaten en de ECB. 3. a. Het Eurosysteem is een andere naam voor de Europese Centrale Bank. b. Het Eurosysteem verenigt de Europese Centrale Bank en de centrale banken van de eurolanden. 4. a. De Europese Centrale bank moet zorgen voor economische groei in Europa. b. De Europese Centrale Bank moet de prijsstabiliteit garanderen. 5. a. De Europese Centrale Bank voert de beslissingen van de Europese Commissie uit. b. De Europese Centrale Bank is volledig onafhankelijk. De Europese instellingen of lidstaten mogen niet proberen haar te beïnvloeden. 6. a. Eén van de taken van de ECB is het uitgeven van eurobiljetten. b. Eén van de taken van de ECB is het verstrekken van leningen aan Europese multinationals. 7. a. De eerste voorzitter van de ECB was de Nederlander Wim Duisenberg. b. De eerste voorzitter van de ECB was de Fransman Jean-Claude Trichet. 8. a. De Amerikaanse tegenhanger van de ECB is het Federal Reserve System. b. De Amerikaanse tegenhanger van de ECB is de American Central Bank. Opdracht 32: Eurokruiswoordraadsel Vul onderstaand kruiswoordraadsel aan. Vertikaal vind je dan de symboliek achter de bruggen die afgebeeld worden op de eurobiljetten EU-land dat in 2007 de euro invoerde 2. De verhouding tussen munteenheden 3.. betalingen met de euro konden al vanaf 1 januari

86 4. Nationaliteit van de ontwerper van de Europese zijde van de euromunten 5. Poolse munteenheid 6. Enkel landen met een economie mogen de euro invoeren 7. Huidig gouverneur van de Nationale Bank van België (2009) 8. Huidig voorzitter van de Europese Centrale Bank (2009) 9. Stad waar de Europese Centrale Bank gevestigd is 10. Nederlandse stad waar besloten werd om de euro in te voeren 11. Land waar vroeger de gulden de officiële munteenheid was 12. Aanvankelijk heette de Europese munteenheid de ecu. Omwille van de uitspraak (ekoe) vroeg dit land om een naamswijziging naar euro 13. Stadstaat in Europa met de euro als officiële munt Opdracht 33: euro-dollar-yen Met de invoering van de euro had de Unie niet enkel voor ogen om de handel in de EU vlotter te laten verlopen. Ze wilde ook een munt van wereldformaat creëren. De euro speelt ondertussen een belangrijke rol in onze handelsrelaties met de rest van de wereld. De waarde van de euro ten opzichte van andere munten heeft immers een enorme impact op de eurozone. - Wat zijn de voor- en nadelen van een zwakke euro tegenover de andere wereldmunten? Wat zijn de voor- en nadelen van een sterke euro tegenover de andere wereldmunten? - Ga na in welke periode de onderstaande uitspraken gedaan werden. Wisselkoers ten opzichte van de euro Dollar 1,1216 0,9865 0,8766 1,2497 1,2023 1,3184 1,4773 Yen 130,75 105,5 116,07 133,97 140,51 156,56 158,68 UITSPRAAK a. Door de zwakke euro voert Europa meer dan ooit uit. b. Dure euro ondermijnt Belgische textielexport naar de dollarzone. c. Door de sterke dollar is invoer van buiten Europa steeds duurder. De olieprijzen swingen de pan uit. d. Autodistributeur Cardoen importeert goedkoop Japanse Mazda-wagens door de zwakke yen tegenover de sterke euro. 86

87 FIGUUR 3: De Europese Unie 87

88 5.3. Economisch beleid Handelsbeleid Opdracht 34: Anti-dumpingheffingen Anti-dumpheffing definitief De Europese Commissie heeft besloten dat er vanaf 30 januari een anti-dumpingheffing wordt geheven. Het betreft een heffing van 85% voor stalen schroefproducten met uitwendig draad en sluitringen vanuit China. De Europese Commissie heeft een onderzoek uitgevoerd bij diverse fabrieken, exporteurs en handelaars in zowel China als Europa en ook uit nog enkele andere landen. De basis voor dit onderzoek is een klacht die ingediend is door de Europese staalindustrie bij de Europese Gemeenschap over oneerlijke concurrentie uit China. februari 2009 Hierboven vind je een voorbeeld van een antidumpingheffing van de EU. Zoek er nog twee andere. Opdracht 35: Anti-subsidiemaatregelen Lees onderstaande tekst. - Waarover gaat het conflict precies? - Waarom, denk je, wordt dit conflict op het scherp van de snee gevoerd? - Wie kon de afgelopen jaren het meeste vliegtuigen leveren? Onderzoek verboden subsidies Boeing en Airbus De Wereldhandelsorganisatie WTO begint een onderzoek naar mogelijke staatssubsidies aan de Europese vliegtuigbouwer Airbus en zijn Amerikaanse concurrent Boeing. De Europese Unie (EU) en Amerika voeren hierover al jaren een slepende strijd. De Amerikanen beschuldigen de EU-landen Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en Spanje ervan de Europese vliegtuigbouwer Airbus te steunen met zeker een miljard aan subsidies en vinden dat concurrentievervalsend. De ontwikkeling van de nieuwe Airbus A350 kost in totaal ruim drie miljard dollar, waarvan een derde wordt betaald door Europese regeringen. De A350 is een directe concurrent van Boeings nieuwe Dreamliner. De EU stelt dat de Amerikanen precies hetzelfde doen bij de Amerikaanse vliegtuigbouwer Boeing. Die zou gesteund worden met militaire contracten en via belastingtrucs. Het geven van subsidies is in strijd met de WTO-regels. Na maanden van vruchteloos onderhandelen dienden beide grootmachten een klacht over de ander in bij de WTO. Die laat twee commissies van experts nu onderzoeken of de klachten gegrond zijn. Europees commissaris Peter Mandelson (Handel) voorspelde eerder dat dit voor de WTO het grootste, duurste en moeilijkste dispuut ooit wordt. Elsevier, 20 juli

89 (1e staafbalk) (2e balk) (3e balk) (4e balk) WTO, 20 juli 2005 Opdracht 36: Anti-subsidiemaatregelen Lees onderstaande tekst. - Geef aan op welke manier Europese bedrijven schade ondervinden van de Amerikaanse subsidies. - Geef nog 2 voorbeelden van anti-subsidiemaatregelen. Europese heffing tegen Amerikaanse biodiesel Vanaf 13 maart geldt er in de Europese Unie een extra heffing op de import van Amerikaanse biodiesel. Amerikaanse bedrijven die biodiesel naar de EU exporteren moeten vanaf dan een heffing van tussen de 26 en 41 euro per 100 kilo diesel betalen. De maatregel is bedoeld om dumping van goedkope brandstof op de Europese markt tegen te gaan. Voorlopig gaat het om een tijdelijke importheffing voor zes maanden. Amerikaanse bedrijven importeren goedkope biodiesel uit bijvoorbeeld Brazilië. Ze voegen er vervolgens minder dan vijf procent in Amerika geproduceerde diesel aan toe. Dat is voldoende om in aanmerking te komen voor een Amerikaanse subsidie. De biodiesel wordt vervolgens naar Europa geëxporteerd. Doordat de Europese markt wordt overspoeld met goedkope biodiesel uit de VS is het lastig in Nederland, of elders in de EU, biodiesel te produceren. Het Nieuwsblad, 4 maart 2009 Opdracht 37: Textielvrijwaringsmaatregel In 2007 verviel de laatste vrijwaringsmaatregel van de EU m.b.t. de invoer van bepaalde citrusvruchten. Maar de meest gekende vrijwaringsmaatregel van de afgelopen jaren is ongetwijfeld de textielvrijwaringsmaatregel van de EU t.a.v. Chinese textiel. - Toon aan dat de textielvrijwaringsmaatregelen/importquota t.a.v. China in België controversieel waren. Welke partij kreeg zijn gelijk? Aan welke kant staat de auteur? - Zijn de textielquota, volgens de auteur, een vorm van protectionisme? Waarom wel/niet? 89

90 Textielimport uit China: minder is meer De Europese Unie en China hebben vorige week een principeakkoord bereikt om de eerdere afspraken van invoerquota op Chinees textiel definitief te regelen. Daarmee wordt de netelige kwestie van de goederen die geblokkeerd waren aan de EU-buitengrenzen (zo'n 88 miljoen stuks) geregeld. Producenten en distributeurs, zowel in België als in de EU, staan in dit dossier lijnrecht tegenover elkaar. De industrie vindt dat de quota uit het akkoord van 10 juni moeten worden gerespecteerd en dat de overtollige textielproducten eigenlijk de EU niet binnen mogen. Of anders moeten er compensaties gegeven worden. De distributeurs van hun kant huldigen het principe vrijheid, blijheid. Ze vinden dat alle geblokkeerde goederen zomaar moeten binnen kunnen. Ze begrijpen niet dat er enige compensatie voor deze overschrijding nodig is om de Europese industrie tegemoet te komen. Hoe dan ook, deze discussie is eergisteren met het vrijgeven van de geblokkeerde goederen definitief beslecht. Sommige vragen zich af of invoerquota tegen Chinees textiel wel zinvol zijn. Gaat het niet om een nieuwe vorm van protectionisme? Zijn invoerquota wel verenigbaar met vrijhandel? Laat daarover geen twijfel bestaan: invoerquota kunnen wel degelijk bijdragen tot meer vrijhandel en meer welvaart. Op 1 januari 2005 werd de internationale handel in textiel- en kledingproducten volledig geliberaliseerd, na ruim dertig jaar van textielquota op heel veel lagelonenlanden. Zo verdwenen op 1 januari 2005 de nog resterende invoerquota voor 14 landen: Hongkong, India, Indonesië, Macao, Maleisië, Pakistan, de Filipijnen, Singapore, Zuid-Korea, Taiwan, Thailand en nog enkele landen uit Azië en Zuid-Amerika. Ook China viel nog onder de textielquota tot eind 2004, voor niet minder dan 26 textiel- en kledingproducten. Die liberalisering had een negatieve weerslag op de industriële activiteit van de Europese textiel- en kledingsector. Maar goed, dat was internationaal zo afgesproken in de Wereldhandelsorganisatie (WTO). De Europese textiel- en kledingindustrie heeft die volledige vrijmaking aanvaard. Onze bedrijven waren daar trouwens op voorbereid. Voor de 148 WTO-landen zijn er dus geen kwantitatieve invoerbeperkingen meer. De enige uitzondering is China. Dat komt doordat China pas eind 2001 tot de WTO is toegetreden. Omdat toen al duidelijk was dat China met zijn textielexport de internationale handel zou kunnen ontwrichten en de hele productie in Europa onherstelbare schade zou kunnen toebrengen, stemde het land er zelf mee in zijn textieluitvoer tot 2008 te laten beperken. Het is dus volstrekt onjuist te beweren dat het protectionisme opnieuw de kop opsteekt. Op 1 januari 2005 is de wereldhandel in textiel en kleding volledig vrijgemaakt, met als enige uitzondering de invoer uit China. Het gaat daarbij over niet meer dan tien productcategorieën. Wat de grootdistributie ook wijselijk verzwijgt, is dat ze ondanks die invoerbeperkingen toch minstens de helft méér en in bepaalde gevallen zelfs vier keer meer kunnen invoeren dan vorig jaar. Eén voorbeeld: er mogen dit jaar ruim 316 miljoen pantalons uit China worden ingevoerd (u leest het goed: dat zijn er 3 per 4 EU-inwoners!), tegenover 75 miljoen in Maar voor de gulzige importeurs en grootdistributie is dat blijkbaar nog niet voldoende, aangezien er daarbovenop nog eens 18 miljoen stuks geblokkeerd stonden aan de Europese grenzen. Laten we trouwens een kat een kat noemen: de volgende twee jaar komen er helemaal geen invoerverminderingen voor China. Er komt zelfs méér invoer uit China, zij het wat minder dan oorspronkelijk voorzien. Om nog eens hetzelfde voorbeeld te nemen: in 2006 zullen er 339 miljoen pantalons uit China mogen worden ingevoerd. Het akkoord van Shanghai van 10 juni voorzag oorspronkelijk 348 miljoen stuks. Voorwaar geen grote inlevering. Het is in elk geval meer dan de 316 miljoen pantalons die volgens hetzelfde akkoord dit jaar mogen worden geïmporteerd. Paniekverhalen over mogelijke schaarste zijn dan ook totaal ongeloofwaardig. De distributeurs klagen nu dat ze in andere lagelonenlanden op zoek moeten gaan naar textielproducten om in te voeren. En dan? Dat is toch geen probleem? Of vrezen ze dat ze minder zullen kunnen profiteren van de Chinese dumpingprijzen en correcte prijzen zullen moeten betalen aan andere landen in ontwikkeling? De 90

91 quota tegenover China kwamen er precies omdat het land op een explosieve manier marktaandeel inpalmt met behulp van niet-marktconforme prijzen, waar zelfs de goedkoopste andere ontwikkelingslanden niet tegenop kunnen. Is het dan zo verkeerd dat invoerquota ertoe leiden dat niet alleen China aan de textielhandel wint (en dan vooral een beperkte Chinese elite, want een Chinese textielarbeider moet nog altijd meer dan zestig uur per week kloppen om op het einde van de maand minder dan honderd euro over te houden). Is het niet belangrijk dat landen zoals Indonesië, India, Zuid-Afrika, Mauritius, Bangladesh, Mexico, Peru, maar ook Tunesië, Marokko, Roemenië en Bulgarije mee kunnen profiteren van de internationale handel in textiel en kleding, zodat er een evenwichtige ontwikkeling in de wereld ontstaat? Is het te veel gevraagd aan de importeurs en de grootdistributie om hier hun verantwoordelijkheid op te nemen in plaats van de laatste eurowinst te willen puren uit Chinese dumpingprijzen? Als ze het niet uit eigen beweging doen, dan kunnen invoerquota hen daartoe inderdaad dwingen. Het wordt hoog tijd dat de mythe wordt doorgeprikt dat al wat goed is voor de distributie ook goed is voor de consument. Wat goed is voor de distributie is vooral goed voor de distributie zelf. Want ondanks de massale kledinginvoer uit China zakken de winkelprijzen niet. Bovendien is de consument ook werknemer. Maar als hij werkloos wordt door de goedkope Chinese dumpingimport, dan zal hij op de duur zelf niet genoeg geld meer hebben om te consumeren. Aan wie zal de distributie dan haar waren nog slijten? De Standaard, Fa Quix, 16 september 2005 (De auteur is de directeur-generaal van Febeltex, de beroepsfederatie van textielproducenten.) Ondertussen werd de invoerbeperking op Chinees textiel stopgezet. Lees onderstaand artikel en antwoord op de volgende vragen: - Waarom werd het Chinese textiel vanaf 1 januari 2008 binnengelaten? - In 2005 werd de invoerbeperking al eens opgeheven. Toen werd de Europese markt overspoeld door Chinese textiel. Wat is er nu anders? - Vind je dat de EU het Chinese textiel nog langer moest tegenhouden of vind je het einde van de invoerbeperking een goede zaak? Voor Chinees textiel moeten we niet bang zijn Nu sinds 1 januari in Europa de laatste invoerbeperkingen van textielproducten uit China zijn weggevallen, vrezen fabrikanten opnieuw dat het land de markt zal overspoelen. 'Dat zal niet gebeuren, zegt Fa Quix van de werkgeversorganisatie Fedustria. Ook de twee grote textielvakbonden - Textura en ABVV-Textiel - vingen bij hun leden die in de West-Vlaamse textielbedrijven werken nog geen signalen op over een nieuw opstekend Chinees gevaar dat hier banen kan kosten. Voor het gros van de producten waren de invoerbeperkingen uit China al een hele tijd geleden weggevallen en er gebeurde niets. Een reeks van controlemaatregelen waar Europa, in afspraak met China, sinds de jaarwisseling uiterst streng zal op toekijken, moet voorkomen dat nieuwe middelen ingezet moeten worden om de dreiging uit China tegen te houden. Europa is de eerste belangrijke afzetmarkt die zijn grenzen opnieuw volledig openstelt. De Verenigde Staten doen dat pas in 'Het gaat niet om een vrijmaking zonder limieten', zegt Fa Quix van Fedustria. 'Er komt een wederzijdse controle. Het systeem bepaalt dat de Chinese overheid plaatselijke fabrikanten exportlicenties zal toekennen en dat Europa op zijn beurt alles wat aan textiel binnenkomt, streng zal controleren'. Volgens Quix houdt drie vierde van de textielsector in ons land zich bezig met hoogwaardig interieurtextiel zoals tapijt en met snelgroeiende nichemarkten van het technische textiel. 'Daar hebben de Chinezen veel minder pap van gegeten. Het zijn vooral de supergoedkope t-shirts, katoenweefsels, damesjurken en broeken, tafellinnen en vlasgarens die een mogelijk gevaar kunnen vormen voor het huishoudtextiel, de kledij- en confectie en vooral de kledingfilières'. In 2005 werden nog honderden containers met dergelijke Chinese producten aan de grenzen van Europa 91

92 geblokkeerd omdat de opgelegde quota al waren bereikt. 'Dat het wegvallen van de laatste quota een gevaar inhoudt voor een vlasverwerkend bedrijf als Libeco-Lagae uit Meulebeke is heel onwaarschijnlijk, omdat wat daar wordt gefabriceerd te situeren is in het hogere vlassegment', zegt Quix nog. 'Sinds 2005, toen de Chinezen onze bedrijven werkelijk overspoelden, hebben wij ons geöriënteerd op die niches. Vandaag moet Turkije als een veel grotere boosdoener voor de sector worden gezien dan China'. Waar Europa volgens de Fedustria-zegsman de Belgische textielsector wel een hand kan toesteken, is door namaak uit China tegen te houden. 'Dat is bescherming van intellectuele eigendom. De invoer uit China gebeurt bovendien niet altijd tegen marktconforme prijzen. Zoiets is dumping.' De Standaard, 3 januari 2008 Opdracht 38: Beschermen van de Europese markt Brilliance, Landwind en Geely: mooie namen, die hoge verwachtingen scheppen. Het zijn de namen van Chinese wagens die sinds enkele jaren ingevoerd worden op de Europese markt. Toch worden ze gecontesteerd. - Kan je achterhalen waarom de import van Chinese wagens voor controverse zorgt? Geef drie redenen. Opdracht 39: Export Via de website kan je achterhalen aan welke voorschriften Europese exporteurs moeten voldoen, als ze hun producten willen uitvoeren naar derde landen. - Zoek op aan welke voorwaarden moet voldaan worden, vooraleer je Europese bananen (code 0803) kan invoeren in Ghana. Opdracht 40: Non-tarifaire maatregelen Lees onderstaande teksten. - De EU werd op de vingers getikt, wegens onterechte non-tarifaire maatregelen. Wat was telkens het probleem? - Wie diende hiertegen een klacht in bij de WTO? - Waarom kreeg de EU ongelijk? - Zijn de handelsgeschillen intussen beslecht? - Vind je dat de non-tarifaire belemmering van de EU terecht was of niet? Argumenteer je antwoord. VS voeren hormonenoorlog met Europa op De Verenigde Staten voeren de druk op Europa op om vlees van runderen behandeld met hormonen toe te laten. Als Europa dat niet doet, zal de Europese export naar de VS extra belast worden. De Europese Commissie reageert verontwaardigd op de nieuwe fase in deze decenniumoude handelsoorlog. Dat schrijft De Tijd. In Europa is het inspuiten van runderen met groeihormonen taboe. Volgens de VS en Canada is er nochtans geen wetenschappelijk bewijs dat dit per definitie schadelijk is. Beide landen hebben daarom al herhaaldelijk bij de Wereldhandelsorganisatie een klacht ingediend tegen Europa. De VS en Canada hebben die zaken ook telkens gewonnen. Toch blijft de EU weigeren met hormonen behandeld rundvlees toe te laten. Daarom mogen de VS en Canada sinds 1999 jaarlijks voor 116,8 miljard euro handelssancties treffen. Het gaat om een verhoging van de normale invoerheffing met 100 procent. Tot nog toe viseren de VS vooral Franse landbouwproducten, om op die manier druk te zetten op de grootste tegenstanders van het hormonenvlees. Susan Schwab, de handelsvertegenwoordigster van de VS, heeft nu aangekondigd dat de sanctielijst voortaan om de zes maanden kan wijzigen. Op die manier is geen enkele Europese exporteur nog zeker dat hij niet ooit getroffen wordt door de verhoogde invoertaks. De aftredende regering-bush zegt met de ingreep druk te willen zetten op Europa, om na tien jaar eindelijk tot een vergelijk te komen. Europa vindt de extra druk onaanvaardbaar en wil naar de Wereldhandelsorganisatie stappen. De Tijd, 16 januari

93 EU en Canada bereiken overeenstemming over ggo s De Europese Unie en Canada hebben hun handelsconflict over genetisch gemodificeerde organismen bijgelegd. In 2003 stapten de Canadezen naar de Wereldhandelsorganisatie om de invoerbeperkingen als gevolg van het Europese ggo-beleid aan te klagen. In 1994 was de export van Canadees koolzaad naar de EU nog goed voor 381 miljoen dollar. Onder druk van de publieke opinie stelde Europa vier jaar later een moratorium in voor de import van ggo's. Naast Canada klaagden ook Argentinië en de Verenigde Staten de handelsbeperkingen aan bij de wto. Dat gebeurde met succes, want een wto-panel oordeelde dat het uitblijven van een erkenning voor negen transgene teelten tussen 1999 en 2004 niet conform was met de internationale handelsregels. Het moratorium op de goedkeuring van nieuwe ggo-gewassen is intussen opgeheven in de EU, maar er is nog altijd een streng regime van kracht. Met Canada werd afgesproken dat om de twee jaar een dialoog zal opgestart worden over "thema's van gemeenschappelijk belang op het vlak van agrarische biotechnologie". "De deal bewijst dat dialoog tot resultaten leidt", reageerde Europees handelscommissaris Catherine Ashton na de ondertekening van de overeenkomst in Genève. "Hopelijk kunnen we ook onze geschillen met Argentinië en de VS op een constructieve wijze aanpakken". De Canadese handelsminister Stockwell Day is ervan overtuigd dat het compromis met de EU op termijn extra mogelijkheden opent voor de export van Canadese ggo's naar Europa. 4 augustus 2009 Opdracht 41: Non-tarifaire belemmeringen De milieuwetgeving wordt vaak aangehaald als non-tarifaire belemmering. - Verduidelijk dit aan de hand van onderstaande voorbeelden. - Lees onderstaande tekstfragmenten en geef aan of je akkoord gaat met de uitspraken van de WTO. Argumenteer. De maritieme conflicten hebben een vast patroon. Aan de ene kant staat een rijke lidstaat die vreest dat vrije handel het milieu beschadigt. Zo weren de Verenigde Staten (VS) Maleisische garnalen, omdat die gevangen worden in schildpadonvriendelijke netten, netten die in de VS verboden zijn. Aan de andere kant staat steevast een lidstaat die vreest dat milieuregels worden misbruikt voor machtsspelletjes of om ongewenste concurrentie buiten de deur te houden. Zo beschouwen ontwikkelingslanden strenge milieuregels vaak als middel om hen te weren van de lucratieve westerse markten. De WTO bepaalde dat de Verenigde Staten garnalen mogen weren als die zijn gevangen met netten zonder nooduitgang voor schildpadden. De smadelijke nederlaag die de Europese Unie heeft geleden in het conflict over het gebruik van hormonen in rundvlees ligt Brussel nog vers in het geheugen. Europa weert het vlees uit de Verenigde Staten uit voorzichtigheid: er zouden nog te veel vragen bestaan over de gevolgen voor de gezondheid. Maar de WTO maakte korte metten met dit argument. De Europese zorgen waren wetenschappelijk onvoldoende onderbouwd. De Europese grenzen staan nog steeds niet open voor hormoonvlees uit de VS, maar dat kost Europa jaarlijks 117 miljard euro omdat de VS Europa ervoor straft. NRC Handelsblad, Strijd tussen handel en milieu is een zeeslag, 1 november 2001 Opdracht 42: Non-tarifaire belemmeringen Zoek uit waarvoor het CE-teken staat. Vind je dat we kunnen spreken over een nontarifaire belemmering? Opdracht 43: Non-tarifaire belemmeringen Zoek uit waarover de Poitiers-maatregelen gingen. Konden we hier spreken van een nontarifaire belemmering? Hoe werd het conflict opgelost? 93

94 Opdracht 44: Bescherming van de export De Belgische Textielfederatie FEBELTEX maakte in 2000 gebruik van de Trade Barrier Regulation. Ga via na wat het probleem inhield Consumentenbeleidntenbeleid Opdracht 45: Europese kwaliteitslabels Verbind de omschrijving met het juiste kwaliteitslabel. 1. Milieuvoordelen 2. Geografische oorsprong a. b. 3. Technische 4. Biologische harmonisatie producten c. d. Opdracht 46: Europese kwaliteitslabels Welke Vlaamse producten mogen officieel Europese streekproducten worden genoemd? Opdracht 47: Productveiligheid en voorzorgsmaatregel Lees onderstaand artikel. - Welke specifieke maatregelen nam de EU om de productveiligheid van speelgoed te verhogen? - Waarom wordt volgens de Europese plasticfabrikanten het voorzorgsprincipe misbruikt? Europa weert weekmakers in speelgoed Het Europees Parlement heeft gisteren met grote meerderheid het voorstel goedgekeurd om zes chemische verzachters uit speelgoed te weren. De Europese Commissie en de consumentenbonden zijn tevreden, de industrie niet. Met 487 stemmen voor, 9 tegen en 10 onthoudingen heeft het Parlement het akkoord onder de regeringen bezegeld om zes ftalaten (zo goed als) te weren uit het speelgoed en kinderverzorgingsartikelen. Het gaat om stoffen die in pvc worden verwerkt om het soepel en week te houden. Er bestaan er een veertigtal maar de maatregel slaat op zes schadelijke. Op basis van een grondige wetenschappelijke studie wordt voortaan onderscheid gemaakt tussen twee categorieën. DEHP, DBP en BBP mogen tot maximaal 0,1% worden verwerkt in alle speelgoed en kinderverzorgingsartikelen. DINP, DIDP en DNOP mogen tot maximaal 0,1% voorkomen in speelgoed en kinderverzorgingsartikelen voor kinderen onder de drie jaar. Na een procedure die meer dan zes jaar duurde moet alleen de Raad het verbod nog bezegelen. Commissaris Günter Verheugen van Industrie zei gisteren dat er nu eindelijk een einde kan komen aan de onzekerheid waardoor verscheidene landen zelf maatregelen namen. De commissaris voor Consumentenbeleid beaamde dat. Maar de Europese plasticproducenten vinden het verbod overdreven. ven. Het voorzorgprincipe wordt misbruikt, zeggen ze. De Standaard, 6 juli

95 Opdracht 48: Productveiligheid en voorzorgsmaatregel Waarom zag de EU zich genoodzaakt om voorzorgsmaatregelen t.a.v. Chinese producten te nemen? EU-verbod op Chinese babyvoeding De Europese Unie heeft besloten tot een algeheel verbod op babyvoeding uit China die ook maar sporen van melk bevat. Het verbod gaat vandaag in. Met betrekking tot de import van andere consumptiegoederen uit China heeft de Europese Commissie voorgesteld om deze te testen als ze voor meer dan de vijftien procent uit melkpoeder bestaan. De maatregelen zijn bedoeld om de Europese bevolking te beschermen tegen het melamine dat in Chinese melkproducten is aangetroffen. Het gaat daarbij om voorzorgsmaatregelen. Tot dusver is in Europa in Chinese voedingswaren geen melamine in schadelijke hoeveelheden gevonden. De EU importeert geen zuivel uit China, maar er is zorg ontstaan over levensmiddelen waarin melk of melkpoeder uit China is verwerkt. Het EU-agentschap voor voedselveiligheid in Parma meldde donderdag dat kinderen gevaar kunnen lopen als ze dagelijks grote hoeveelheden snoep of koek eten waarin verontreinigde melk zit. Woensdag haalde de Britse supermarktketen Tesco de Chinese romige toffees 'White Rabbits' uit de schappen. In Nieuw-Zeeland en Singapore werd diezelfde dag bekendgemaakt dat er in deze snoepjes melamine was aangetroffen. Inmiddels heeft ook Suriname besloten de White Rabit-toffees uit de schappen te halen. De EU scherpte vorige week al de controle aan op de invoer van Chinese producten waar mogelijk zuivel in is verwerkt. China is verzocht om alleen producten met melk die uitvoerig zijn getest, te exporteren. Frankrijk ging een stapje verder en verbood woensdag de verkoop van alle Chinese producten waarin melk is verwerkt. De Morgen, 26 september 2008 Chinese sofa s kunnen zware allergische reactie veroorzaken Duizenden Europeanen hebben al eczeem en brandwonden opgelopen door een zware allergische reactie op relaxzetels die werden geproduceerd in China. Die zetels bevatten kleine zakjes met daarin het antischimmelmiddel dimethylfumaraat, waarop sommige mensen allergisch kunnen reageren, zegt professor dermatologie An Goossens (KULeuven). Ook in ons land doken de jongste maanden al gevallen van deze sofa-allergie op. In Groot-Brittannië, Finland en Frankrijk hebben zich al duizenden slachtoffers gemeld die allergisch reageerden nadat ze zich een relaxzetel hadden aangeschaft van het Chinese merk Linkwise. In Frankrijk werden er exemplaren van verkocht door Conforama. Ook in ons land duiken slachtoffers van de nieuwe contactallergie op. De reacties deden zich zowel bij lederen als stoffen zetels voor. De oorzaak ligt in de witte zakjes met antischimmelmiddel die zich in de zetels bevinden, zegt professor Goossens. Die worden ook courant gebruikt in schoenen. De stof die daarin zit, dimethylfumaraat, verdampt constant. Dat dringt door tot de huid van wie in de sofa plaatsneemt en kan bij sommige mensen zware allergische reacties veroorzaken. Een deken op de sofa leggen, helpt niet. De stof is zo vluchtig dat ze er doorheen dringt. De gevolgens zijn niet min: zware brandwonden op rug, billen en benen, eczeem, rode plekken, hevige jeuk en slapeloosheid. De 61-jarige Fransman Christian Gibier kreeg zelfs de diagnose huidkanker mee. Het Belang Van Limburg, 21 september

96 Opdracht 49: Productveiligheid - Zoek uit wat de REACH-richtlijn inhoudt. - Waarom gaat het hier over productveiligheid? - Op welke producten is het van toepassing? Opdracht 50: Voedselveiligheid Het Rapid Alert System for Food and Feed kan kennisgevingen ter informatie de wereld insturen. Dat betekent dat de lidstaten en de Europese Commissie op de hoogte gesteld worden van een probleem. Bij kennisgevingen ter waarschuwing wordt onmiddellijk gereageerd op de voedselonveiligheid door bv. het product uit de handel te nemen. - Surf naar en zoek uit welke groep van voedsel in 2008 het vaakst slachtoffer werd van een kennisgeving ter waarschuwing. Opdracht 51: GGO s Surf naar en zoek het antwoord op onderstaande stellingen. - Voor voedingsmiddelen geldt dat, als er GGO s of micro-organismen gebruikt werden in de productie ervan, dit duidelijk aangegeven moet worden. Juist/Fout - Op sommige producten hoeft geen vermelding te staan over GGO s, zoals bij melk, eieren en vlees. Juist/Fout - GGO s die verkocht worden in restaurants hoeven geen label te krijgen. Juist/Fout - Het maakt niet uit hoe GGO s aangeduid worden op producten, als het maar gebeurt. Juist/Fout Opdracht 52: Oneerlijke handelspraktijken De Europese Unie stelde een zwarte lijst op van oneerlijke handelspraktijken. Zoek die lijst op via het internet en geef 5 voorbeelden ervan. Licht ze beknopt toe. Opdracht 53: Verkoop op afstand Geef aan of je het contract in volgende situaties ongedaan kan maken op basis van de Europese regelgeving. Waarom wel/niet? - Op een morgen ben je op zoek naar het perron waar de trein naar Brussel vertrekt. Een verkoper klampt je aan en vraagt of je geïnteresseerd bent in een snelcursus Engels die je kan volgen op afstand. In je haast onderteken je het contract. - Je koopt een vliegtuigticket naar Italië via het internet op maandag 23 juli. Op woensdag 1 augustus bedenk je dat je toch liever naar Egypte zou gaan en je verbreekt onmiddellijk het contract. Je rechten als consument stonden vermeld in het contract. Opdracht 54: Garanties voor consumptiegoederen - Wanneer trad deze wet in werking in België? - Op welke producten is ze van toepassing? Op welke niet? - Welke van de drie stellingen is correct? Je koopt een radio, maar na een jaar blijkt die niet meer goed te functioneren. o Je stapt naar de winkel en vraagt je geld terug. De verkoper is verplicht het geld onmiddellijk terug te geven, mits aankoopbewijs. o De winkel is verplicht het oude toestel terug te nemen en een nieuw toestel in ruil te geven. o De winkel is verplicht het toestel te herstellen. Als dit onmogelijk blijkt, kan de verkoper een korting geven op de aankoop van een nieuw toestel of (een deel van) de aankoopsom terugstorten. Opdracht 55: Privacy Google werd in 2007 op de vingers getikt door de Europese Commissie. Ze zou de Europese regelgeving op de privacybescherming aan haar laars lappen. Verklaar. 96

97 Concurrentiebeleid Opdracht 56: Kartelvorming - In 2009 heeft Europa voor het eerst energiereuzen zwaar beboet wegens kartelvorming. Het gaat om GDF Suez en E.on. Waarvan werden ze precies beschuldigd? - Aan welk bedrijf legde Europa ooit de hoogste boete op wegens kartelvorming? Hoeveel bedroeg de boete? Raadpleeg volgende link: Opdracht 57: Microsoft Lees onderstaande tekst. - In 2004 kreeg Microsoft een boete van de Europese Commissie. Wat was het probleem? - Welke concurrentieregel overtrad Microsoft (kartelafspraak, machtspositie, concentratie, staatssteun, )? - Welke twee maatregelen moest Microsoft nemen? - Ging het bedrijf in op de eisen van de Commissie? Waarom wel/niet? - De uitspraak in de zaak Microsoft wordt als een precedent beschouwd in het Europese recht. Vind je het een goede zaak dat de politiek de bedrijven controleert? Monsterboete voor Microsoft van 899 miljoen euro De Europese Commissie heeft Microsoft opnieuw een superboete opgelegd. Het dagelijks bestuur van de Europese Unie legde de softwaregigant woensdag een bijkomende boete van 889 miljoen euro op omdat het bedrijf de concurrentieregels met voeten treedt. De totale boete is inmiddels opgelopen tot bijna 1,7 miljard euro. 'Microsoft was de eerste onderneming in vijftig jaar Europees concurrentiebeleid die de Europese Commissie moest beboeten omwille van een weigering om een beslissing na te leven. Wij willen geen beloftes, maar daden. Wie de regels overtreedt, zal betrapt worden, en het zal geld kosten', zo verklaarde eurocommissaris voor Concurrentie Neelie Kroes woensdag. Het conflict tussen Europa en de Amerikaanse softwaregigant barstte los in maart De Commissie oordeelde toen dat Microsoft misbruik maakte van zijn dominante positie op de markt en de concurrentie beperkte. De Commissie eiste dat het concern tegen een redelijke prijs technische informatie moest vrijgeven die de concurrenten in staat zou stellen om producten te ontwikkelen die compatibel zijn met Windows, het alomtegenwoordige besturingssysteem van Microsoft. Oorspronkelijk vroeg Microsoft de concurrenten 3,87 procent van de opbrengsten van hun producten voor een patentlicentie. Voor toegang tot de interoperabiliteitsinformatie (een zogenaamde informatielicentie) legde Microsoft een percentage van 2,98 procent op. In mei 2007 verlaagde Microsoft die tarieven in Europa tot respectievelijk 0,7 en 0,5 procent. In september van dat jaar werd Microsoft voor het Europese Hof van Justitie in het ongelijk gesteld en de Commissie dwong de onderneming ertoe om de kostprijs van de licenties te beperken tot een forfaitaire som van euro. Inmiddels past Microsoft die tarieven ook toe, maar Kroes neemt het niet dat het bedrijf drie jaar lang getalmd heeft. Daarom bedacht ze Microsoft na eerdere boetes van 497 en 280 miljoen euro woensdag met een bijkomende boete van nog eens 889 miljoen euro. En dan heeft de Commissie zich volgens Kroes nog van haar milde kant getoond. De bijkomende boete had volgens een strikte toepassing van de berekeningsformules kunnen oplopen tot 1,5 miljard euro. Met de beslissing van woensdag lijkt de twist tussen Microsoft en de Commissie rond de interoperabiliteit van Windows wel afgesloten. Dat betekent echter niet dat Microsoft niets meer hoeft te vrezen van de Europese mededingingsautoriteiten. De Commissie opende in januari immers twee nieuwe onderzoeken, onder meer naar de koppeling van de webbrowsers Internet Explorer met Windows. De Standaard, 27 februari

98 Opdracht 58: Concentraties Begin 2006 maakten de energiebedrijven Suez (moederbedrijf van Distrigas, Electrabel en Fluxys) en Gaz de France hun fusieplannen bekend aan de Europese Commissie. Die moest onderzoeken of dit zou kunnen leiden tot een verstoring van de markt. - Volgens de Commissie zou de fusie leiden tot een verstoring van de Belgische markt. Verklaar. - Welke toegevingen deden Suez en Gaz de France om het overwicht op de Belgische markt af te zwakken? Opdracht 59: Concentraties In 2007 sprak de Europese Commissie zich uit over de fusieplannen tussen Ryanair en Aer Lingus. - Wat was het verdict? Verklaar. - Is dit opmerkelijk? Waarom wel/niet? Opdracht 60: Staatssteun Lees onderstaand artikel. - Hoe liep dit verhaal af? - Ken je andere recente voorbeelden waarbij de EU oordeelde dat een bedrijf onterecht Belgische staatssteun gekregen zou hebben? Europa onderzoekt staatssteun voor Volvo Volvo Gent heeft mogelijk illegale staatssteun ontvangen van de Vlaamse regering. Het opstarten van het onderzoek werd bevestigd door het dagelijks bestuur van de Europese Unie. De Europese Commissie werd in mei van dit jaar op de hoogte gebracht van het voornemen van de Vlaamse regering om 6 miljoen euro steun te verlenen aan de Volvofabriek in Gent. Dat geld moet dienen voor het organiseren van aanvullende opleidingsactiviteiten. De opleidingen moeten plaatsvinden in het kader van de introductie van een nieuw productieplatform. De Commissie wil nu onderzoeken of het overheidsgeld de onderneming er wel degelijk toe aanzet om aanvullende opleidingsactiviteiten op touw te zetten. Als Volvo Gent de opleiding immers sowieso had uitgevoerd, zou de subsidie niet nodig geweest zijn en zou ze dus een verdoken -en verboden- exploitatiesteun vormen. 'De Commissie steunt opleidingsactiviteiten ten volle. De steun kan echter soms opleidingskosten dekken die de onderneming in elk geval zou hebben gehad, ook zonder de steun', zegt Europees commissaris voor Concurrentie Neelie Kroes. De Commissie stelt vast dat de introductie van een nieuw productieplatform en de bijhorende opleidingsactiviteiten een vaak voorkomend verschijnsel zijn in de autosector. De marktwerking, zo stelt ze, moet normaal gezien volstaan om de kosten voor de introductie van een nieuw productieplatform te dragen. In een reactie liet Vlaams minister van Economie Fientje Moerman al verstaan dat ze tegenargumenten voorbereidt en het maximum uit de brand hoopt te slepen voor het bedrijf en de werknemers. Eerder onderzocht de Europese Commissie ook al Vlaamse opleidingssteun aan Ford Genk en Opel Antwerpen. In 2003 wou de Vlaamse regering Ford Genk ruim twaalf miljoen euro geven voor het organiseren van opleidingen. In 2006 werd uiteindelijk beslist dat maar iets meer dan zes miljoen euro mocht worden verstrekt. Ook bij Opel Antwerpen werd het initieel geplande bedrag meer dan gehalveerd. Van de 5,33 miljoen euro die werd uitgetrokken, mocht maar 2,18 miljoen worden uitbetaald. De Standaard, 13 september

99 Opdracht 61: Staatssteun en de financiële crisis Als gevolg van de kredietcrisis kwam Fortis in september 2008 in zware moeilijkheden. De Belgische, Nederlandse en Luxemburgse regeringen beslisten miljarden euro s in Fortis te pompen om de bank te redden. Ga na hoe de Europese Commissie oordeelde. Is hier sprake van staatssteun? 99

100 5.4. De toekomst van de Europese economie: de Lissabonstrategie Opdracht 62: Lissabonstrategie Lees de onderstaande tekstfragmenten en beantwoord daarna de vragen. - Wat is de Lissabondoelstelling? - In welke sectoren moet volgens de EU vooral geïnvesteerd worden om die doelstelling te bereiken? - Welke factoren verklaren de kloof tussen de Unie enerzijds en de Verenigde Staten en Japan anderzijds op vlak van innovatie? - In 2001 trokken ruim Europese wetenschappers naar de Verenigde Staten. De redenen liggen voor de hand: ze krijgen er meer werkingsmiddelen, grotere carrièremogelijkheden en een hoger salaris. Hoe kan de EU de braindrain stoppen volgens jou? Maart Op een top in Lissabon werden de staatshoofden en regeringsleiders van de toen nog vijftien EUlidstaten het eens om de Europese economie in het volgende decennium een grote sprong voorwaarts te laten maken. Europa zadelde zichzelf op met de verplichting om de Verenigde Staten tegen 2010 niet alleen bij te benen, maar ook achter zich te laten. De EU zou de grootste kenniseconomie van de wereld worden. De strategie van Lissabon stelde dat hervormingen tot groei en grotere concurrentiekracht zouden leiden. Knack, De omweg naar Lissabon, 16 maart 2005 Drie procent. Dat is het magische cijfer dat politici in hun hoofd hebben als het gaat over innovatie. De landen van de EU hebben namelijk afgesproken dat ze tegen 2010 drie procent van hun bbp aan onderzoek en ontwikkeling willen besteden. Op die manier hoopt Europa uit te groeien tot een toonaangevende kenniseconomie. Het cijfer is niet helemaal willekeurig gekozen. Zowel in Japan als in de Verenigde Staten, twee landen die bekend staan om hun innovatiegerichte economieën, schommelt dit percentage inderdaad rond de drie procent. Maar Europa heeft nog een hele weg af te leggen. De 25 lidstaten van de Europese Unie kwamen in 2002 maar aan gemiddeld 1,94 procent. De Standaard, Overheid helpt bedrijven innoveren, 22 maart 2006 De lidstaten van de EU zijn hun innovatieachterstand tegenover de VS en Japan aan het inlopen, bleek gisteren uit de jaarlijkse European Innovation Scoreboard van de Europese Commissie. Daarmee meet Europa de prestaties van de lidstaten op het vlak van innovatie. Toch blijft er een kloof tussen Europa aan de ene kant en de VS en Japan aan de andere. Factoren die dat verschil verklaren zijn onder andere de grotere investeringen in starters en het grotere aantal universitair geschoolden uit binnen- en buitenland in die landen. De Standaard, 23 februari 2007 Opdracht 63 Het is ook een Vlaamse prioriteit om innovatie aan te moedigen. Kan je bij elk Vlaams initiatief de juiste uitleg plaatsen? 1. Jij bent Flanders Future! a. Via deze instelling kent de Vlaamse regering subsidies toe aan innoverende bedrijven. 2. Vlaamse Wetenschapsweek b. Deze mediacampagne moet de Vlamingen aansporen om in hun dagelijkse leven creatief en innovatief te zijn. 3. Flanders Investment and c. Tijdens dit initiatief worden allerlei 100

101 Trade 4. Instituut voor de aanmoediging van innovatie door Wetenschap en Technologie (IWT) wetenschappelijke activiteiten in de kijker gezet. d. Dit agentschap helpt Vlaamse bedrijven met het ondernemen in het buitenland en probeert buitenlandse investeringen aan te trekken naar Vlaanderen. Opdracht 64: Onderzoek en ontwikkeling - Hoe link je onderstaande cijfers aan de Lissabondoelstellingen? - Wat tonen deze cijfers aan? - Denk je dat meer investeren in onderzoek en ontwikkeling tot meer economische groei kan leiden? Uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling (als % van het bbp) (2007) Zweden 3,60 Finland 3,47 Japan 3,40 Verenigde Staten 2,67 Duitsland 2,54 Frankrijk 2,08 België 1,87 EU-27 1,85 Groot-Brittannië 1,79 Nederland 1,70 Italië 1,13 Roemenië 0,53 Bron: Eurostat 101

102 DEEL 2: SOCIAAL BELEID 1. Inleiding De doelstellingen van het Europees sociaal- en werkgelegenheidsbeleid zijn: - het creëren van meer werkgelegenheid - het creëren van betere levensomstandigheden - het creëren van betere arbeidsvoorwaarden en kwaliteit van werkgelegenheid door adequate sociale bescherming, sociale dialoog en ontwikkeling van menselijke hulpbronnen - minder uitsluiting Over de vraag Is de EU sociaal genoeg? is er al heel wat inkt gevloeid. Volgens de ene is de Europese samenwerking op zich een sociaal project. De Unie bracht immers vrede en welvaart, zodat de lidstaten hun eigen sociaal zekerheidssysteem konden uitwerken. Volgens anderen moet er nog heel veel veranderen vooraleer er sprake kan zijn van een echt Europees sociaal beleid, want de sociale zekerheidssystemen verschillen nog te veel van lidstaat tot lidstaat. Lange tijd bleef de Europese integratie vooral een economisch verhaal. Toch riep de Unie verschillende fondsen en subsidieprogramma s in het leven om sociale projecten te ondersteunen. Het regionaal beleid bijvoorbeeld geeft financiële middelen aan EU-landen of regio s die achterop hinken. Op die manier probeert men de welvaart gelijkmatig te spreiden over de hele Europese Unie. Verder investeert ze d.m.v het Europees Sociaal Fonds in tewerkstellingsprojecten en doet ze onderzoek naar gezondheidszorg. Maar ook campagnes voor meer sociale rechtvaardigheid en maatregelen voor duurzame ontwikkeling kunnen op de nodige Europese steun rekenen. Pas in het begin van de jaren negentig verscheen het sociaal beleid, als apart beleidsdomein, op de Europese agenda. Een Sociaal Protocol moest de weg effenen naar een socialer Europa. Zo bouwde de Europese Unie een werkgelegenheidsstrategie uit die streeft naar meer en betere banen. Op die manier wil ze de arbeidsmobiliteit binnen de Unie verhogen. Verder houdt ze zich bezig met welzijn, gezondheid en arbeidsrecht, zoals richtlijnen i.v.m. ouderschapsverlof, minimumeisen inzake werktijden en bescherming van jongeren op het werk. Met de Lissabonverklaring nam de Europese Unie zich voor om tegen 2010 de grootste kenniseconomie ter wereld te worden. Daarom moest er meer geïnvesteerd worden in wetenschappelijk onderzoek en technologische ontwikkeling. Maar ook de werkgelegenheid binnen alle lidstaten moest bevorderd worden, vooral in kennissectoren, zoals ICT. De Lissabonstrategie bepaalde dat in % van de mensen tussen de 15 en 64 aan het werk moesten zijn. In 2010 zou dat 70% moeten zijn. Uit cijfers van Eurostat blijkt dat we in 2007 slechts op 65,4% zaten. Verder wou de Lissabonverklaring een nieuwe stap zetten in het Europese sociaal beleid. De intenties waren veelbelovend: de Europese lidstaten zouden armoede en sociale uitsluiting bestrijden door meer samen te werken. Maar enige tijd later verdween het sociale aspect uit de verklaring. Op bepaalde domeinen, zoals het bepalen van arbeidsvoorwaarden, veiligheid en gezondheid, informatie en raadpleging van werknemers en gelijkheid tussen mannen en 102

103 vrouwen proberen de lidstaten meer naar elkaar toe te groeien. Dat doen ze door hun beleid met elkaar te vergelijken en over hun vorderingen jaarlijks een rapport uit te brengen. Deze manier van werken wordt de open coördinatie -methode genoemd: de Europese Unie heeft niet de bevoegdheid om sociale wetgeving uit te vaardigen, maar de lidstaten vergelijken hun beleid met elkaar, brengen daarover jaarlijks een rapport uit en groeien zo langzaam naar elkaar toe. Nu ook het Verdrag van Lissabon bepaalt dat over sociaal beleid met unanimiteit van stemmen moet beslist worden, blijkt dat er van een volwaardig Europees sociaal beleid nog lang geen sprake is. Globaal kunnen we stellen dat de Unie het sociaal beleid van de lidstaten ondersteunt en het aanvult. Ze bevordert de samenwerking tussen de lidstaten en stelt minimumnormen op waarbij ze rekening houdt met de nationale omstandigheden. FIGUUR 4: Het Europees sociaal beleid Het Europees sociaal beleid doel: creëren van een competitief en samenhangend Europa Sociaal sociale kwaliteit sociale samenhang Economie competitiviteit dynamisme Tewerkstelling volledige tewerkstelling arbeidskwaliteit 103

104 2. Creëren van meer werkgelegenheid De Europese Unie werkte een aantal instrumenten uit om haar werkgelegenheidsbeleid in de praktijk te brengen: het Europees Sociaal Fonds, PROGRESS en EURES Het Europees Sociaal Fonds De EU wil iedereen die kan werken aan de slag krijgen én houden. Zeker met de toenemende vergrijzing van de bevolking en de economische crisis is dit een must. Het Europees Sociaal Fonds trekt daarom geld uit voor initiatieven die de kansen van werkzoekenden op de arbeidsmarkt verhogen en die zorgen voor meer en betere banen. Het Fonds heeft volgende prioriteiten: - Het activeren van talenten d.m.v. opleiding, werkervaringskansen, traject- of loopbaanbegeleiding en competentiebenadering. - Nieuwe arbeidskansen geven aan kwetsbare groepen: kortgeschoolden, 50-plussers, allochtonen en personen met een handicap. - Ondernemingen stimuleren om werk te maken van een competentiebeleid. - Stimuleren van innovatie. - Werken in andere EU-lidstaten. België ontvangt voor de periode miljoen euro uit het ESF. Zes miljoen is bedoeld voor tewerkstellingsinitiatieven en 34 miljoen voor projecten van maatschappelijke integratie. Voorbeeld: het ervaringsbewijs Het Ervaringsbewijs is een officieel document van de Vlaamse overheid dat gefinancierd wordt door ESF. Het verklaart dat je bewezen hebt het beroep in de praktijk te kunnen uitoefenen. Voor verschillende beroepen werden alle belangrijke vaardigheden op een rijtje gezet. In een gesprek en een praktische proef kun je aantonen dat je die vaardigheden wel degelijk onder de knie hebt. Als je slaagt, krijg je het Ervaringsbewijs. Dat officiële document maakt je ervaring tastbaar en is een formeel bewijs van je vakbekwaamheid. Dat kun je uitspelen op de arbeidsmarkt en dus sta je sterker in je werk PROGRESS Progress is, net zoals het ESF, een financieel instrument van het Europees werkgelegenheidsbeleid. Het subsidieert o.m. projecten die gericht zijn op sociale bescherming, het verhogen van de werkgelegenheid en de gelijkheid van mannen en vrouwen Het Europees Globaliseringsfonds Het Europees fonds voor aanpassing aan de globalisering (EFG) helpt werknemers die vanwege de globalisering ontslagen zijn, zo snel mogelijk ander werk te vinden. Als een groot bedrijf gaat sluiten, een fabriek wordt verplaatst naar een land buiten de EU of in een hele sector veel banen verloren gaan, dan kan het EFG de ontslagen werknemers steunen. Jaarlijks heeft het fonds maximaal 500 miljoen euro ter beschikking. 104

105 Het EFG kan actieve arbeidsmarktmaatregelen financieren die speciaal bedoeld zijn om ontslagen werknemers weer aan het werk te helpen, bv.: hulp bij het zoeken van een baan, loopbaanbegeleiding, individuele opleiding en omscholing, waaronder IT-cursussen en certificering van opgedane ervaring, ontslagbegeleiding en steun bij het opzetten van een eigen bedrijf of het uitoefenen van een zelfstandige activiteit; speciale tijdelijke maatregelen, zoals sollicitatietoelagen, mobiliteitstoelagen, of toelagen voor personen die al dan niet permanent een opleiding volgen EURES Eures is het Europees arbeidsbureau dat gespecialiseerd is in werken in het buitenland. Mensen die in andere EU-lidstaten willen gaan werken, kunnen er terecht voor allerlei vacatures en meer informatie over bijvoorbeeld ziekteverzekering, belastingen, enz. Op die manier wil de EU de drempel om in andere lidstaten te gaan werken en wonen verlagen. In Vlaanderen is Eures een afdeling van de VDAB (Vlaamse Dienst voor ArbeidsBemiddeling). Meer info: 105

106 3. Creëren van betere levensomstandigheden Het Europese sociaal beleid laat zich in Vlaanderen ook voelen op het vlak van volksgezondheid. Dé hoeksteen daarvan is absoluut preventie De strijd tegen kanker Kanker is een van de belangrijkste doodsoorzaken in Europa. Ongeveer één Europeaan op vier overlijdt aan een of andere vorm ervan. Daarom stelde de EU de afgelopen jaren een aantal actieprogramma s op die vooral focussen op preventie, zoals het opzetten van screeningprogramma s voor bv. borstkanker en de waarschuwing op sigarettenpakjes. Maar ook aan onderzoek en de opleiding van personeel wordt de nodige aandacht besteed Tabak Jaarlijks sterven in de EU mensen aan de gevolgen van tabak. De EU wil daarom vermijden dat jongeren beginnen te roken, rokers helpen stoppen, mensen beschermen tegen blootstelling aan tabaksrook en de reclame en verkoop van tabak aan banden leggen. De EU hoopt deze doelstellingen te bereiken door o.m. waarschuwingen en foto s op sigarettenverpakkingen te verplichten, door reclame voor sigaretten te verbieden en door de lidstaten aan te moedigen een rookverbod op te leggen voor restaurants en cafés Hiv/Aids Sinds de jaren tachtig volgt de Europese Commissie de hiv/aids problematiek op de voet. Ook hier ligt de klemtoon op preventie. Verder werden er projecten en netwerken opgezet om alle betrokken partners met elkaar in contact te brengen, nieuwe methoden te verspreiden en de problemen van kwetsbare groepen aan te pakken. De Europese Unie is ook in de rest van de wereld actief om hiv/aids te voorkomen en te bestrijden. Zo zijn 55% van de middelen van het Wereldfonds voor de bestrijding van aids, tuberculose en malaria Europees Drugsbestrijding De EU telt ongeveer 2 miljoen probleemdruggebruikers en men schat dat er jaarlijks zo n à gebruikers sterven aan de gevolgen van een overdosis. Het Europese drugsbeleid is gebaseerd op twee pijlers. Enerzijds wil men de drugshandel bestrijden. Dat is de taak van Europol (de Europese Politiedienst) en de nationale politieen justitiediensten. Daarnaast wil ze het druggebruik aanpakken door te investeren in preventie en de opvang van druggebruikers en hun omgeving. 106

107 3.5. Voeding en lichaamsbeweging Naast het gebruik van tabak, alcohol en drugs hebben voeding en lichaamsbeweging een grote invloed op de levensduur en de levenskwaliteit. De prioriteit is momenteel het bestrijden van obesitas. EU steunt gratis fruit in scholen In de EU lijden 22 miljoen kinderen aan overgewicht, 5 miljoen in erge mate. Jaarlijks komen er een half miljoen bij. Daarom steunt de Unie het uitdelen van gratis fruit. De Standaard, 8 juli Andere De EU houdt zich ook nog met andere aspecten van volksgezondheid bezig, zoals zeldzame ziekten, geestelijke gezondheid en het milieu. Meer info: 107

108 4. Creëren van betere arbeidsvoorwaarden en kwaliteit van werkgelegenheid Het sociaal beleid behoort tot de bevoegdheid van de lidstaten. Ze geven de Europese Unie slechts zeer beperkte bewegingsruimte om sociale initiatieven te nemen. De maatregelen en instrumenten van de Unie ondersteunen het sociaal beleid van de lidstaten en vullen het aan. De EU bevordert de samenwerking tussen de lidstaten en stelt minimumnormen op waarbij ze rekening houdt met de nationale omstandigheden Gelijke kansen voor mannen en vrouwen op de arbeidsmarkt Mannen en vrouwen moeten gelijke kansen krijgen op de arbeidsmarkt. Dat betekent o.m. een gelijk loon voor gelijk werk. Hoewel dit principe al vijftig jaar in de Europese verdragen opgenomen werd, is er nog steeds een verschil tussen theorie en praktijk. In 2008 verdiende de gemiddelde Europese vrouw 17,4% minder dan de gemiddelde Europese man. Verder moeten ook mannen kunnen genieten van ouderschapsverlof bij de geboorte of adoptie van hun kind. Tot het kind een bepaalde leeftijd heeft, kunnen ze drie maanden ouderschapsverlof opnemen. In de toekomst zal het ouderschapsverlof met een maand uitgebreid worden, van 3 naar 4 maanden. In 2009 zijn werkgevers en -nemers het daarover eens geraakt op Europees niveau. De regeling moet nog wel door de lidstaten afzonderlijk worden goedgekeurd. Bovendien heeft de vader binnen de maand na de geboorte recht op tien dagen vaderschapsverlof. De EU legt ook regels op i.v.m. gelijke behandeling op het werk, zwangere werknemers en bevallingsverlof Gezondheid en veiligheid op het werk De Unie legt een aantal minimumnormen op die de gezondheid en veiligheid op het werk moeten verbeteren. Uit onderzoek blijkt dat deze regelgeving vruchten afwerpt, want blijkbaar worden ze in de hele EU gerespecteerd. Zo mogen arbeiders bijvoorbeeld maar aan een beperkte hoeveelheid decibels blootgesteld worden, asbest mag maar verwijderd worden onder strikte veiligheidsvoorschriften en de bemanning van een vissersboot moet duidelijk geïnformeerd worden over de gezondheidsrisico s waaraan ze blootgesteld worden Rechten van werknemers bij aanpassingen in de onderneming De EU nam een aantal maatregelen om de werknemers te beschermen, indien er zich bepaalde veranderingen voordoen in een bedrijf, zoals reorganisatie, delokalisatie van een deel van de productie of sluiting. De Renault-richtlijn is daar een mooi voorbeeld van. 108

109 De Renaultrichtlijn De richtlijn was een reactie op de problemen bij Renault-Vilvoorde (1997), toen de directie zonder voorafgaand overleg de sluiting van het bedrijf meedeelde. De manier waarop één en ander gebeurde, wekte verontwaardiging, niet alleen bij de betrokken werknemers en vakbonden, maar ook bij de publieke opinie. Op 11 maart 2002 werd richtlijn 200/14 goedgekeurd die bepaalt dat de lidstaten wettelijke minimumrechten voor informatie en overleg in bedrijven moeten voorzien. Dat moet voor alle ondernemingen vanaf 50 werknemers of voor vestigingen met minstens 20 werknemers Arbeidstijd Een werknemer uit de EU mag maximum 48 uur per week werken en heeft recht op minstens vier weken betaalde vakantie per jaar. Bovendien legt de Arbeidstijdrichtlijn normen op voor dagelijkse rusttijden, pauzes, wekelijkse rusttijd en nacht- en ploegenarbeid. Er zijn specifieke regels i.v.m. arbeidstijd voor de transportsector Sociale dialoog en participatie van werknemers Met de Europese sociale dialoog wil de Unie de sociale partners actief betrekken bij het opstellen en uitvoeren van haar sociaal-economisch beleid. Door onderhandelingen en raadplegingen kwamen de EU en de Europese werkgevers- en werknemersorganisaties tot vijf overeenkomsten i.v.m. ouderschapsverlof, deeltijds werken, arbeidsovereenkomsten van bepaalde duur, telewerk en een stelsel voor uitzendkrachten. Bovendien wil de EU de participatie van werknemers versterken. Multinationals zijn daarom verplicht een Europese ondernemingsraad op te richten. Het is een overleg- en consultatieorgaan voor de werknemers over problemen met een Europese dimensie die van belang zijn voor de hele onderneming of voor enkele vestigingen Sociale zekerheid Er bestaat vandaag de dag (nog) geen Europees sociaal zekerheidsrecht. Deze materie behoort nog steeds tot de bevoegdheid van de nationale lidstaten. Elk EU-land heeft dus zijn eigen, nationale sociale zekerheid. Toch nam men maatregelen om te vermijden dat deze verschillende nationale regels zouden leiden tot een belemmering van het vrij verkeer van werknemers. Een mooi voorbeeld daarvan is de Europese ziekteverzekeringskaart. De kaart bewijst dat je verzekerd bent en geeft je recht op geneeskundige verzorging in een andere EUlidstaat. De medische kosten worden, net zoals de dokterskosten in eigen land, terugbetaald. Meer info: 109

110 5. Minder uitsluiting 5.1. De anti-discriminatierichtlijn Het bestrijden van discriminatie is niet nieuw in de Unie. Aanvankelijk lag de klemtoon op het voorkomen van discriminatie op grond van nationaliteit en geslacht. Nu wil ze ook discriminatie op grond van ras of etnische afstamming, godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd of seksuele geaardheid aanpakken Personen met een handicap Uit een onderzoek dat in 2001 in de EU uitgevoerd werd, blijkt dat 14,5% van de beroepsbevolking (16-64 jaar) één of andere handicap heeft. In de nieuwe lidstaten loopt dit percentage op tot 25%. Door de vergrijzing en de verbetering van de gezondheidszorg zal het aantal personen met een handicap blijven toenemen. Slechts 42% van de mindervaliden is aan het werk. De EU neemt maatregelen om ervoor te zorgen dat personen met een handicap dezelfde rechten hebben op het werk, in het onderwijs, de gezondheidszorg en bij de toegang tot goederen en diensten. Bovendien mogen de lidstaten maatregelen nemen om gehandicapten positief te discrimineren, zoals het geven van directe en indirecte steun (bv. lastenverlaging) aan ondernemingen die personen met een handicap aanwerven. Meer info: Ouderen en vergrijzing De EU staat voor ongeziene demografische veranderingen die een grote impact zullen hebben op onze samenleving. Omwille van betere levensomstandigheden, verbeterde medische verzorging, een verminderde vruchtbaarheid en lagere migratiegraad worden we de komende jaren geconfronteerd met een toenemende vergrijzing. De Unie werkt de afgelopen jaren aan een beleid om de uitdagingen van de vergrijzing het hoofd te bieden: - de Europese werkgelegenheidsstrategie: de arbeidsparticipatie van oudere werknemers verhogen en hun vaardigheden op peil houden d.m.v. een levenslange scholing - beleid inzake sociale bescherming: de sociale bescherming van ouderen (pensioenen) moet gemoderniseerd en verbeterd worden - investeren in gezondheidsbeleid, bejaardenzorg en wetenschappelijk onderzoek - beleid ter bestrijding van discriminatie van ouderen (bv. op de werkvloer), sociale uitsluiting en armoede a.g.v. slechte leefomstandigheden. Meer info: 110

111 6. Opdrachten Opdracht 1: Sociaal Europa - algemeen De globalisering betekent een grote uitdaging voor de EU. Om competitief te blijven, wordt er in vele Europese landen nagedacht over een hervorming van hun sociaal model. - De drie meest bekende zijn het Angelsaksisch, het Scandinavisch en het Rijnland model. Verbind het sociaal model met de juiste definitie. 1. Angelsaksisch model a. Model dat erop gericht is zoveel mogelijk jobs te creëren en waarbij sociale zekerheid beschouwd wordt als het ultieme vangnet. 2. Scandinavisch model b. Model dat steunt op volwaardig werk, goede sociale bescherming en sociaal overleg. 3. Rijnland model c. Model waarbij het systeem van sociale zekerheid erop gericht is mensen te activeren. - Velen vrezen dat onze sociale zekerheid in de toekomst niet langer betaalbaar zal zijn en dat we in de richting van een Angelsaksisch sociaal model evolueren. Lees onderstaand artikel en beantwoord daarna de vragen. - Wat is het verschil tussen Europa en de Verenigde Staten op economisch en sociaal vlak? - Volgens Marc De Vos is de Amerikaanse economie helemaal geen sociaal kerkhof. Verklaar. Op het economische vlak worden de VS vaak afgeschilderd als een andere planeet: een jungle zonder sociaal vangnet, met enorme inkomensverschillen en massale armoede. Voorwaar geen partij voor Europa en zijn roemrucht sociaal model. Maar zie: volgens het Internationaal Monetair Fonds groeit de Amerikaanse economie in 2005 dubbel zo snel als die van de eurozone. De groeicijfers voor 2005 bevestigen daarenboven een jarenlange trend. Economie, welvaart en werkgelegenheid ontwikkelen zich veel beter in de VS dan in Europa. Spiegeltje, spiegeltje aan de wand; wie is dan de sociaalste van het land? De Verenigde Staten zijn zeker niet het land van Cocagne op het vlak van sociale bescherming. Maar een economie die zoveel werkgelegenheid en welvaart genereert, kan onmogelijk voor een sociaal kerkhof worden versleten. Werk en welvaartscreatie zijn belangrijk, ook voor Europa. Levensstandaard is de meest directe weg naar levenswelzijn. Werkgelegenheid is de beste sociale bescherming. Economische groei is de basis voor sociaal beleid. Als Europa de groeicijfers van de VS bereikt, dan betalen we de vergrijzing en de sociale zekerheid met de vingers in de neus. Marc De Vos, docent sociaal recht aan de Universiteit Gent en de VUB, 28 april

112 Gezondheidszorg in de VS Over de Amerikaanse gezondheidszorg heb je perceptie en realiteit. De perceptie is de karikatuur van een geprivatiseerde jungle die 50 miljoen Amerikanen in de kou laat ondanks torenhoge budgetten. De realiteit is genuanceerder. Vijfenveertig procent van de Amerikaanse gezondheidszorg is overheidsverzekering voor ouderen en behoeftigen. De privéverzekeringen zijn vaak quasi-publieke mastodonten: enorme collectieve verzekeringen, vaak betaald via werkgevers, die groter zijn dan de sociale zekerheid van veel Europese landen. De vijftig miljoen niet-verzekerden maken in de regel nog aanspraak op dringende medische hulp en bestaan maar voor een minderheid uit armen die zich geen verzekering kunnen veroorloven. De meerderheid opteert vrijwillig om geen dure verzekering te nemen, hoewel ze die nochtans zou kunnen betalen. De Verenigde Staten besteden jaarlijks 16% van hun nationale welvaart aan gezondheidszorg. Dat is de helft meer dan veel westerse landen, waaronder België. Voor een stuk is die besteding geen probleem, in de mate dat ze zich vertaalt in een grotere beschikbaarheid van medische diensten en technologieën die door privégelden worden betaald. Voor een ander stuk is het budget wel een probleem, omdat blijkt dat er grote verschillen zijn in medische uitgaven tussen centra en regio's en omdat de kwantiteit niet voldoende resulteert in kwaliteit. Bovenal is het groeitempo van de Amerikaanse gezondheidszorg niet houdbaar voor de publieke financiering ervan. Zonder kentering gaat het snel richting 25% en meer van het Amerikaanse binnenlands product. Het probleem van de Amerikaanse gezondheidszorg is er dus een van effectiviteit en efficiëntie, gekoppeld aan de ondraaglijkheid van het huidige groeitempo. Op dat vlak lijkt Amerika perfect op België. Ook in België is de jaarlijkse groeinorm van 4,5% bovenop inflatie budgettair onhoudbaar, alleen al omdat de economie minder snel groeit en er dus jaar na jaar een groter stuk welvaart richting gezondheidszorg wordt verscheept. Ook in België bestaan grote verschillen tussen uitgavenpatronen. En de Belgische gezondheidszorg mag dan al goed scoren op toegankelijkheid voor de patiënt, in zoverre kwaliteit meetbaar is blijkt die internationaal maar middelmatig. De Standaard, Marc De Vos, 27 juli 2009 Opdracht 2: Regionaal beleid = sociaal beleid? Via diverse fondsen en programma s ondersteunt de Europese Unie de ontwikkeling van de minder welvarende regio s. Verbind ze met de juiste uitleg en het bijhorende projectvoorbeeld. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) Europees Sociaal Fonds (ESF) 1. Dit fonds subsidieert voornamelijk werkgelegenheidsprojecten. 2. Met dit fonds geeft de EU steun aan maatregelen op vlak van milieu en vervoer in de nieuwe lidstaten en in Spanje, Griekenland en Portugal. a. Met het project Responsible Young Starters wil het departement Onderwijs het ondernemerschap bij jongeren stimuleren. b. In Kortrijk Xpo wordt sterk geïnvesteerd om de economische dynamiek op te krikken. Cohesiefonds 3. Ondersteunt gebieden waar een belangrijke economische activiteit dreigt te verdwijnen en probeert regionale welvaartsverschillen weg te werken. c. In Spanje worden kilometers autosnelweg aangelegd. Opdracht 3: Europees Sociaal Fonds - Surf naar en zoek vijf voorbeelden van Vlaamse projecten die gesponsord werden met geld uit het Europees Sociaal Fonds. Omschrijf wat de bedoeling ervan is. 112

113 Opdracht 4: Europees Globaliseringsfonds - Wat is de bedoeling van het globaliseringsfonds? - Ga na welke Belgische bedrijven reeds een beroep konden doen op het fonds. - Vind je het globaliseringsfonds een goed instrument? Argumenteer. Autobouwers krijgen eerste euro s EU-globaliseringsfonds De Europese Commissie heeft maandag voor het eerst geld uit het globaliseringsfonds toegekend. De euro's gaan naar de toeleveranciers van de Franse autobouwers Peugeot-Citroën en Renault. Op aanvraag van Frankrijk stelde de Europese Commissie maandag voor om zo'n 3,8 miljoen euro vrij te maken voor toeleveranciers van Peugeot-Citroën en Renault. De lidstaten en het Europese Parlement moeten de beslissing nog goedkeuren. Het eind vorig jaar gelanceerde globaliseringsfonds bevat geld voor werknemers die hun job verloren omdat de productie wordt overgeheveld naar andere delen van de wereld. De autosector is een typisch voorbeeld van een sector waar de nadelen van de globalisering zich laten voelen en veel banen op de tocht komen te staan in Europa. Het fonds stelt jaarlijks zo n 500 miljoen euro ter beschikking. Met dat geld kunnen de lidstaten begeleidende maatregelen nemen om de werknemers sneller aan een andere job te helpen. Het gaat onder meer om maatregelen op vlak van ontslagbegeleiding, opleidingsprogramma s en mobiliteitstoeslagen. Na de sociale perikelen bij Volkswagen Vorst vorig najaar betoonde de Belgische regering al interesse voor middelen uit het fonds, maar België heeft volgens de Commissie nog geen aanvraag ingediend. Uit een parlementaire vraag van Europarlementslid Ivo Belet (CD&V) bleek vorige week dat ook Opel Antwerpen een goede kans zou maken op geld uit het fonds. Gazet Van Antwerpen, 25 juni 2007 Opdracht 5: EURES Ga na op de website van eures: - Welke regels er gelden in Slovenië, indien je er gaat wonen en je wagen wilt meenemen. - Ga na hoe de sociale zekerheid er georganiseerd is. - Welke verlofregels gelden er in Letland? - Hoe vind je er best een job? Opdracht 6: Kankerbestrijding Lees onderstaande tekst. - Volgens het ECRMF houdt de EU zich niet aan de Lissabon-doelstelling. Verklaar. - Moet kankerbestrijding een exclusieve Europese bevoegdheid worden volgens het ECRMF? Verklaar. EU investeert fors minder in kankeronderzoek dan de VS De Verenigde Staten geven, omgerekend naar bruto nationaal product, per inwoner vier keer zo veel geld uit aan kankeronderzoek als de lidstaten van de Europese Unie. Toponderzoekers dreigen daarom uit Europa te vertrekken, zo waarschuwt het European Cancer Research Managers Forum (ECRMF). Momenteel is er in de EU-lidstaten gemiddeld 2,56 euro per persoon per jaar beschikbaar. De ECMRF pleit voor een verdubbbeling van dit Europese budget. Bovendien zou een groter percentage door de overheid moeten worden betaald zodat het onderzoek minder afhankelijk wordt van charitatieve instellingen. Ton Hanselaar, directeur KWF Kankerbestrijding, beaamt dit. Hij noemt het in een reactie onvoorstelbaar dat de Nederlandse overheid zo weinig investeert in een volksziekte die ruim 1 op de 3 mensen treft en zo n fors beslag legt op de zorgcapaciteit. KWF Kankerbestrijding zal haar strijd tegen kanker onverminderd voortzetten. Dit pleit de overheid echter niet vrij van haar taak om substantieel bij te dragen aan het kankeronderzoek. De ECMRF waarschuwt verder dat de kosten voor levensverlengende behandelingen uit de hand dreigen te lopen. Je kunt terminale patiënten hun laatste hoop niet onthouden. Maar de vrees groeit dat de 113

114 gezondheidszorg bijvoorbeeld door de ontwikkelingen op het gebied van kostbare biotechnologische kankermedicijnen - volledig onbetaalbaar wordt. Chemisch Weekblad, 1 februari 2008 Opdracht 7: Tabak - Dit beeld behoort definitief tot het verleden. Verklaar. - Hieronder vind je een overzicht van de foto s die het roken moeten ontmoedigen. Verbind de foto s met de bijhorende tekst. 114

115 - Lees onderstaande tekst. Welke tegenstrijdigheid in het Europese beleid klaagt men hier aan? Stop met roken, maar geef de tabaksboeren hun subsidie Europeanen moeten stoppen met roken. Dat is al jaren de boodschap van de Europese Commissie. Het parlement in Brussel onderschrijft die boodschap, maar besloot dinsdag toch dat de tabaksboeren in het zuiden en oosten van Europa nog eens drie jaar extra steun krijgen met subsidies. Het zijn vooral volksvertegenwoordigers uit het zuiden van Europa die de tabaksteelt willen blijven steunen, tot zeker De subsidies aan de tabaksboeren worden afgebouwd, als gevolg van een besluit uit De tabaksteelt wordt met 320 miljoen euro per jaar ondersteund. Eind 2009 moet voor het laatst geld van de Europese Unie richting tabaksakkers vloeien. Aansluitend op de subsidiestop volgt nog een premie voor plattelandsontwikkeling van bijna een half miljard euro. Het parlementsbesluit lijkt goed nieuws voor agrariërs die ruwe tabak verbouwen. Nee, toch niet. Want het parlement gaat helemaal niet over het landbouwbeleid. Dat is een zaak van de Europese Commissie en de lidstaten. De Commissie heeft al gezegd dat zij zal vasthouden aan een subsidiestop, waarmee het parlementsbesluit niet meer is dan een aanbeveling. Tabak kost jaarlijks aan ongeveer een half miljoen EU-burgers het leven, aldus schattingen. Zelfs onder de nietrokers vallen jaarlijks 19 duizend doden door de gevolgen van passief roken. De Volkskrant, 21 mei

116 Opdracht 8: Hiv/Aids - Bekijk onderstaande afbeelding en geef per continent aan hoe het gesteld is met de aids-problematiek. - Ga na hoe de problematiek, de afgelopen 20 jaar, geëvolueerd is in Europa. Is het aantal besmettingen toegenomen of gedaald? Zijn er verschillen in evolutie tussen (groepen van) de lidstaten? Kan je die eventuele veranderingen verklaren? Opdracht 9: Drugsbestrijding Bijna drie vierde van de Europeanen vindt dat er nood is aan méér Europa op vlak van drugsbeleid. Toch zien we op dat vlak weinig vooruitgang. - Waarom staat de EU zwak op vlak van drugsbestrijding? - Hoe wil de EU de strijd tegen drugs aangaan? - Geef je mening hierover. EU staat vrij machteloos De Europese Commissie en haar diensten kunnen als zodanig vrijwel niet ingrijpen als een lidstaat niet naar behoren presteert in de strijd tegen drugs. Er zijn meerdere aspecten aan het probleem: de douane, de politiestrijd tegen drugs en het preventiebeleid. De douanediensten van de lidstaten werken weliswaar in het kader van een 'douane-unie', toch zijn ze binnen dat kader volledig autonoom. Ze passen Europese regels toe maar doen dat zelfstandig (en ze willen dat zo houden). De EU kan dus nooit boven en los van de lidstaten optreden. De regeringen zijn volledig verantwoordelijk voor de diensten, ook al werken ze in feite voor de hele Unie. De politiediensten werken eveneens autonoom. Maar in het kader van de EU kunnen ze een beroep doen op Europol voor 'inlichtingen' (preventief) en Eurojust voor een gecoördineerd optreden als gerechtelijke politie (repressief). De Standaard, 4 maart

117 Europese Commissie gaat strijd aan met druggebruik De Europese Commissie heeft vrijdag in Brussel een sensibiliseringscampagne gelanceerd over druggebruik. Elk uur sterft in de Europese Unie iemand aan een overdosis, dat zijn tot drugsdoden per jaar in de 27 EU-landen. Volgens de Commissie gebruiken ongeveer 12 miljoen mensen in de EU cocaïne, of hebben ze dat ooit gedaan. De nieuwe campagne wil alle sociale actoren, organisaties of particulieren ertoe overhalen een verklaring te ondertekenen waarin ze zich engageren tegen druggebruik. "Wij kunnen niets doen tegen drugs zonder de hulp van families, bedrijven, ngo's en organisatoren van evenementen", zo zei Europees Commissaris voor Justitie Jacques Barrot op de voorstelling van de campagne. Volgens hem is een van de prioriteiten van het nieuwe EU-drugsactieplan Europese organisaties en burgers op te roepen, een actieve rol te spelen. De Standaard, 26 juni 2009 Opdracht 10: Gezonde voeding Het aantal obesitas patiënten is de afgelopen jaren spectaculair gestegen in Europa. De Europese Unie wil daarom een aantal acties ondernemen om overgewicht en obesitas te bestrijden. - De EU zette de grootste producenten van softdrinks (Unesda) onder druk om hun steentje bij te dragen in deze strijd. Welke maatregelen namen ze? Bekijk de website Opdracht 11: Andere sociale maatregelen Hieronder vind je een lijstje van andere sociale/milieumaatregelen die de EU nam. Zoek uit wat die beslissingen inhouden. - Zwemwaterrichtlijn - REACH - Richtlijn inzake omgevingslawaai - Nitraatrichtlijn Opdracht 12: Gelijk loon voor gelijk werk De Europese Unie streeft naar gelijk loon voor gelijk werk. Er mag dus geen discriminatie zijn tussen mannen en vrouwen als het gaat over verloning. - Bekijk onderstaande tabel. Is er volgens jou een loonkloof tussen mannen en vrouwen in België? Hoeveel procent bedroeg die in 2006? - Surf naar en ga na wat de oorzaken van de loonkloof zijn. Gemiddelde brutomaandlonen van voltijdse werknemers (in euro) vrouwen mannen Bron: ADSEI, Enquête naar de structuur en de verdeling van de lonen 117

118 - Is er sprake van een Europees probleem? Gemiddelde brutomaandlonen van voltijdse en deeltijde werknemers (in euro) en de loonkloof in de landen van de EU (2006) Bron: Eurostat Opdracht 13: Gelijke kansenbeleid Het Europees Hof van Justitie deed de afgelopen jaren belangrijke uitspraken op vlak van gelijke kansenbeleid. - Zoek uit waarover het arrest Defrenne en het arrest Barber gingen. Schets telkens het probleem en geef de uitspraak van het Hof. Opdracht 14: Veiligheid op de werkvloer Raadpleeg het internet. Zijn volgende uitspraken juist of fout. Verklaar. - Schilders-, bouw-, installatie- en glazenwasbedrijven mogen sinds 2004 geen ladders meer gebruiken bij het uivoeren van hun werk. - Bij het bouwen of verbouwen van een woning moet een veiligheidscoördinator aangesteld worden. - Werkgevers in de hele EU zijn verplicht hun werknemers te beschermen tegen zonnebrand. - Zwangere vrouwen mogen geen nachtarbeid verrichten. - Een jobstudent van 19 jaar mag met een heftruck rijden. Opdracht 15: Rechten van werknemers bij aanpassingen in de onderneming Lees onderstaande tekst. - Naar aanleiding van de sluiting van Renault Vilvoorde vaardigde de EU de Renaultrichtlijn uit. Wat houdt die in? Denk je dat deze richtlijn een verschil maakt? - Ga na of de richtlijn in België ondertussen toegepast wordt. Europees Hof geeft Vanvelthoven duwtje in de rug Het Europees Hof heeft België veroordeeld omdat de richtlijn over informatieverstrekking in de bedrijven niet is uitgevoerd. Dat komt omdat de sociale partners maar geen akkoord bereiken. 118

119 De Belgische regering kreeg gisteren een - verwacht - arrest van het Europees Hof van Justitie in de bus. Daarin wordt ons land veroordeeld omdat de Belgische wetgeving nog altijd niet aangepast is aan de richtlijn van 11 maart 2002 betreffende de informatie en raadpleging van werknemers. De limietdatum daarvoor was 23 maart De Europese Commissie stelde België daarvoor vorig jaar in gebreke en spande een procedure aan bij het Europees Hof, zoals dat formeel moet. Ons land heeft die procedure niet eens betwist. In een brief van 14 april 2005 liet de Belgische regering al weten dat de Belgische wetgeving grotendeels strookt met de Europese regels. Maar ze gaf ook toe dat de omzetting niet volledig is gebeurd en beloofde dat al het mogelijke zou worden gedaan om de omzetting zo snel mogelijk te voltooien. Omdat er formeel nog altijd geen vooruitgang is geboekt, viel het arrest met de veroordeling gisteren. Als ons land blijft treuzelen, komt er een nieuwe inbreukprocedure en een boete of dwangsom. Volgens de richtlijn van nog een uitvloeisel van de Renault-perikelen - bestaat er informatie en raadplegingsplicht in alle ondernemingen die ten minste vijftig werknemers in dienst hebben of in vestigingen vanaf twintig werknemers. In België schrijft de wet van 1948 voor dat er informatie- en raadplegingsplicht bestaat vanaf vijftig werknemers. Maar het uitvoeringsbesluit geldt pas vanaf honderd werknemers. De standpunten van de sociale partners, die akkoord moeten geraken over een regeling voor bedrijven tussen vijftig en honderd werknemers, liggen te ver uiteen. Minister van Werk Peter Vanvelthoven werkt aan een compromis dat voor het einde van de legislatuur moet rond zijn. De Standaard, 30 maart 2007 Opdracht 16: Arbeidstijd Lees onderstaande tekst en beantwoord daarna de vragen. - Op wie is deze wet van toepassing? - Wat houdt ze in? - Wanneer trad ze in werking? - Wat hoopt men ermee te bereiken? - Wat vind je van deze beslissing? - Europarlementslid Saïd El Khadraoui had de regeling liefst anders gezien. Verklaar. Zelfde regels voor truckers in hele EU Vanaf 1 mei moeten alle nieuwe trucks en bussen in de hele Europese Unie een tachograaf hebben. Met de regelmaat van een klok zitten Europese autosnelwegen vast na een ongeval waarbij een truck betrokken is. En geregeld ligt de oorzaak van dat ongeval bij vermoeidheid van de chauffeur. De reeks maatregelen waaraan het Europees Parlement gisteren zijn zegen gaf, moet de Europese wegen veiliger helpen maken. En, zegt SP.A-Europarlementslid Saïd El Khadraoui, de nieuwe regels zullen oneerlijke concurrentie helpen vermijden. Er is alleen nog de goedkeuring door de 25 regeringen nodig. Vanaf mei 2006 moeten alle nieuwe trucks en bussen in de hele EU een digitale tachograaf hebben. In België werd die verplichting al in augustus 2005 ingevoerd. De chauffeur die een truck van 3,5 ton of meer bestuurt, moet dagelijks minimum 11 uur rusten. De maximale rijtijd per dag komt op 9 uur en per week op 56 uur. Om de twee weken moet een trucker minstens 45 uur na elkaar uitrusten. Het aantal controles moet naar omhoog en in 2008 minstens 2 % van het aantal werkdagen bedragen. Vanaf 2010 moet dat opgetrokken zijn tot 3 %. De controles zullen gebeuren op de weg én bij de bus- of transportbedrijven zelf. Zo wordt de kans groter dat de rij- en rusttijden overal in Europa op dezelfde manier 119

120 worden toegepast. Er komt voor het eerst een lijst met 'zware overtredingen'. Een overtreding waarbij een trucker de maximale rijtijden met 20 % overschrijdt, zal in alle lidstaten als 'zwaar' gelden. Wij wilden verder gaan en dezelfde straffen invoeren, maar dat werd door de lidstaten afgeblokt, zegt Khadraoui. Het SP.A-Europarlementslid ziet niet alleen voordelen voor de verkeersveiligheid. Naarmate de rij- en rusttijden én de controles in heel Europa dezelfde zijn, wordt de concurrentievervalsing moeilijker. De transportsector in de EU wordt dus eerlijker. Maar de verschillen in loonkosten zullen natuurlijk blijven. Khadraoui betreurt wel dat de regels alleen gelden voor vrachtwagens van meer dan 3,5 ton. Bij de koeriersdiensten die met lichtere vrachtwagens rijden, is de tijdsdruk nog groter. De Standaard, 3 februari 2006 Opdracht 17: Wachtdienst In de praktijk blijkt de arbeidstijdrichtlijn niet altijd even duidelijk. Het Europees Hof van Justitie heeft daarom al een aantal keren de wet moeten verduidelijken. - Beschouwt het Hof aanwezigheidsdienst van medisch personeel als arbeidstijd of niet? Verklaar. Tip: het Hof sprak zich hierover uit in het arrest Jaeger. - Als gevolg van de uitspraak van het Hof drong een aanpassing van de arbeidstijdrichtlijn zich op. Wat hield het voorstel van de ministers van Sociale Zaken in? Keurde het parlement dit voorstel goed? Waarom wel/niet? Nieuwe Europese richtlijn: wachttijd is geen arbeidstijd De Europese ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid hebben op 10 juni een akkoord bereikt over de arbeidstijdenrichtlijn en de uitzendrichtlijn. De arbeidstijdenrichtlijn is een reactie op een uitspraak van het Europese Hof van Justitie dat bepaalde dat wachttijd ook arbeidstijd is en regelde dat de wachttijd niet meetelt voor de totale arbeidstijd. In cao's kunnen werkgevers en werknemers afspreken dat de wachttijd toch meetelt als werktijd. De arbeidstijdenrichtlijn is van belang voor ondermeer de gezondheidszorg. De uitzendrichtlijn regelt dat uitzendkrachten gelijk beloond worden als mensen in vaste dienst tenzij daar bij cao vanaf is geweken. De beide richtlijnen gaan nu naar het Europees Parlement, dat wijzigingen kan aanbrengen. Daarna moeten de ministers er opnieuw over beslissen. De Standaard, 10 juni

121 Europa is tegen versoepeling arbeidstijden Het Europees Parlement heeft het voorstel van de lidstaten over een versoepeling van de maximale arbeidstijden in de Europese Unie verworpen. De pleitbezorgers van een sociaal Europa triomferen, de werkgevers zijn ontstemd dat het halfrond "in tijden van economische crisis" de bedrijven meer flexibiliteit ontzegt. 48 urenweek Na jarenlange onderhandelingen hadden de ministers van Sociale Zaken van de 27 lidstaten van de Europese Unie de voorbije zomer een akkoord bereikt over een gemiddelde maximale arbeidsduur van 48 uren per week, te berekenen over een periode van twaalf maanden. Een omstreden opt-out bood lidstaten echter de mogelijkheid om werknemers onder bepaalde voorwaarden tot 60 of in sommige gevallen 65 uren te laten werken. Compromis verworpen Het moeizaam bereikte compromis werd in Straatsburg van tafel geveegd. Een dag na een manifestatie van de Europese vakbonden steunden 421 Europarlementsleden het standpunt dat de opt-out na een overgangsperiode van drie jaar moet uitdoven. Met de steun van een deel van de christendemocraten en liberalen haalde de linkerzijde van het halfrond zo makkelijk de drempel van 393 stemmen die nodig was om het compromis onderuit te halen. Daarbovenop kantten 576 Europarlementsleden zich tegen het standpunt van de lidstaten dat slapende wachtdiensten van bijvoorbeeld dokters of brandweerlui niet aanzien moeten worden als arbeidstijd. Het halfrond vindt dat "de plicht om op een door de werkgever aangewezen plaats aanwezig te zijn en ter beschikking te staan voor dienstverlening" als werktijd beschouwd moet worden, tenzij er in collectieve arbeidsovereenkomsten andere afspraken worden gemaakt. "Historische overwinning" Europarlementslid Anne Van Lancker (sp.a) gewaagt van een "historische overwinning". "Het Europees Parlement kiest hiermee resoluut voor een sociaal Europa, met aandacht voor de sociale rechten van Europese werknemers en voor een vlotte combinatie van arbeid en gezinsleven", stelt Van Lancker. "Het zou onacceptabel geweest zijn als we de veiligheid en gezondheid van vele Europese werknemers op het spel hadden gezet", zei collega Bart Staes (Groen!). "Geef mensen de keuze" Ook CD&V zette zich op de lijn van de meerderheid van het Europees Parlement. Dirk Sterckx (Open VLD) daarentegen steunde het standpunt van de lidstaten over de wachtdiensten. Hij vreest dat de ziekenhuizen anders in zware problemen zullen komen. Ook koos de liberaal voor het behoud van de opt-out. "Het mag uiteraard geen verplichting zijn, maar mensen die meer willen werken, moeten dat ook kunnen", stelde Sterckx. Werkgevers ontgoocheld De werkgevers reageren zeer ontgoocheld. "Een desastreuze beslissing", luidt het oordeel van Eurochambres, de koepel van de Europese kamers van koophandel. Volgens secretaris-generaal Arnaldo Abruzzini lijkt het halfrond in Straatsburg "de ernstige gevolgen van deze stemming op de Europese economie niet te begrijpen, en dat op een moment dat de economie zwaar getroffen wordt door de crisis". Ook de Europese werkgeverskoepel BusinessEurope is ontstemd. "De stemming in het Europees Parlement ontneemt de bedrijven de flexibiliteit die ze nodig hebben en ontneemt werknemers de mogelijkheid om meer geld te verdienen", stelt directeur-generaal Philippe de Buck. Definitieve oplossing op lange baan Door deze stemming wordt een definitieve oplossing voor de maximale arbeidstijden en de wachtdiensten in ieder geval opnieuw op de lange baan geschoven. De Morgen, 17 december 2008 Opdracht 18: Sociale dialoog De Europese sociale dialoog resulteerde in vijf overeenkomsten i.v.m. ouderschapsverlof, deeltijds werken, arbeidsovereenkomsten van bepaalde duur, telewerk en werkgerelateerde stress. 121

122 - Ga na wat die overeenkomsten precies inhouden. Opdracht 19: Sociale zekerheid De Europese Unie werkt aan een Europees beleid inzake aanvullende pensioenen. - Ga in onderstaand artikel na wat de EU op dat vlak wil realiseren. Aanvullend pensioen meeneembaar De Europese Commissie heeft gisteren een voorstel van richtlijn goedgekeurd waardoor aanvullende pensioenen waarvoor werknemers betaalden tijdens hun loopbaan, verplicht meeneembaar moeten zijn bij verandering van bedrijf en over de EU-grenzen heen. In het voorstel worden de voorwaarden voor het verwerven van zo'n aanvullend pensioen daarom zoveel mogelijk geharmoniseerd. Zo mag de minimale instapleeftijd niet hoger zijn dan 21 jaar. Voorts mag de wachtperiode na de indienstneming in een nieuwe baan niet langer zijn dan een jaar en tussen het instappen in een fonds en het verkrijgen van de rechten mag er hoogstens twee jaar liggen. Eens de rechten opgebouwd zijn, moeten er garanties zijn dat de reserves niet afnemen in waarde. In België is er al een regeling voor het overdraagbaar maken van de aanvullende pensioenrechten. Ze zal moeten aangepast worden, onder meer inzake de minimale instapleeftijd. Die bedraagt nu 25 jaar. De Standaard, 21 oktober 2005 Opdracht 20: Anti-discriminatie Lees onderstaande tekst en beantwoord de volgende vragen. - Waarom riskeerde Italië een monsterboete? Schets het probleem. - Waarom maakte het Europees Hof van Justitie er zo n belangrijke zaak van? - Zoek nog andere voorbeelden van veroordelingen door het Hof wegens discriminatie. Italië riskeert EU-monsterboete wegens loondiscriminatie De Europese Commissie heeft het Europees Hof van Justitie opgedragen om Italië zwaar te straffen wegens blijvende loondiscriminatie van buitenlandse docenten aan de Italiaanse universiteiten. De gevraagde sanctie, euro per dag, is een recordstrafmaat in EU-kringen. Het nu al achttien jaar aanslepend conflict draait rond de verschillende behandeling van binnenlandse en buitenlandse taaldocenten. Italiaanse lesgevers krijgen van de universiteiten een hoger loon en genieten van betere voorwaarden qua sociale zekerheid dan niet-italiaanse docenten. Zo'n discriminatie is in strijd met de Europese wetgeving. In 1995 al probeerde de Italiaanse regering het dispuut te ontmijnen door voor buitenlandse lesgevers nieuwe type-contracten op te stellen. Die overeenkomst gaf niet-italiaanse docenten hetzelfde statuut als laboratorium-assistenten. Wie dat verbeterde contract niet wou ondertekenen, werd ontslagen of niet aangenomen. De blijvende discriminatie leidde tot zo'n duizend gerechtelijke klachten van gedupeerde lesgevers tegen de universiteiten. Ook het Europees Hof van Justitie boog zich in 2001 al over de zaak. Het veroordeelde de ongelijke wedde- en rechtenbehandeling en vroeg Italië om de verschillen weg te werken. Omdat een nieuwe aanpassing door Rome voor de EU onvoldoende bleef, wil de Europese Commissie nu de forcing voeren met een ongezien hoge boete per dag dat Italië geen eind maakt aan de ongelijkheid. Het Italiaanse ministerie van Onderwijs weigerde officieel commentaar. Een recent wetsvoorstel om de discriminatie weg te werken, werd door de vereniging van buitenlandse docenten opnieuw al als onvoldoende afgewezen. De Standaard, 6 februari

123 Opdracht 21: Anti-discriminatie Lees onderstaand artikel. - Wat is de bedoeling van de zorgverzekering? Voor wie was ze oorspronkelijk bedoeld? - Vlaanderen moet nu de zorgverzekering aanpassen. Waarom? Vlaanderen moet zorgverzekering aanpassen Het Grondwettelijk Hof heeft vandaag beslist dat Vlaanderen de zorgverzekering moet openstellen voor Europese buitenlanders die in Wallonië wonen, maar in Vlaanderen werken. Die worden uitgesloten van de zorgverzekering, wat volgens de Franse Gemeenschap en het Waals Gewest een vorm van discriminatie is. De Vlaamse zorgverzekering werd in 2001 gelanceerd. Via de verzekering krijgen zwaar zorgbehoevende patiënten een deel van hun niet-medische kosten forfaitair terugbetaald. De zorgverzekering kost 25 euro per jaar en is verplicht voor Vlamingen en buitenlanders die in Vlaanderen wonen en werken. Brusselaars kunnen vrijwillig aansluiten bij het systeem. Europese buitenlanders die in Wallonië wonen, maar in Vlaanderen werken, worden echter uitgesloten. Grondwettelijk Hof volgt Europees Hof van Justitie De Franse Gemeenschap en het Waalse Gewest vochten de wettigheid van de Vlaamse wetgeving aan voor het Grondwettelijk Hof. Dat wendde zich tot het Europees Hof van Justitie voor advies. Op 1 april 2008 oordeelde het Europees Hof dat de uitsluiting een inbreuk vormt op het vrij verkeer van werknemers en de vrijheid van vestiging. Die redenering wordt nu gevolgd door het Grondwettelijk Hof. Het grondwettelijke territorialiteitsbeginsel belet volgens het Hof niet dat de Vlaamse Gemeenschap maatregelen treft voor migrerende EUonderdanen. Geen discriminatie Het Hof volgt evenwel de stelling van de Waalse regering niet als zou de zorgverzekering een discriminatie inhouden. Als er al sprake is van discriminatie, vindt die haar oorsprong niet in de Vlaamse zorgverzekering, maar in het ontbreken van een dergelijke regeling in het andere landsdeel, aldus het Hof. Vlaams minister van Welzijn Veerle Heeren reageert verheugd op die nuancering. Vlaanderen krijgt nu tot 31 december 2009 om de regelgeving aan te passen. Minister Heeren kondigt aan dat de uitbreiding van het toepassingsgebied er nog deze legislatuur komt. Volgens cijfers van Heeren genieten zorgbehoevende personen intussen een uitkering via de zorgverzekering. De Morgen, 21 januari 2009 Opdracht 22: Anti-discriminatie - De uitspraken van de bedrijfsleider van Feryn deed in ons land heel wat stof opwaaien. Waarover ging dit precies? - Uiteindelijk leidde dit tot een veroordeling door het Europees Hof van Justitie. Wat zijn de gevolgen voor Feryn? - De afgelopen maanden gingen steeds meer stemmen op om sollicitaties anoniem te laten verlopen. Zoek twee argumenten vóór en twee tegen dit voorstel via Werkgever die geen allochtonen wil aanwerven, discrimineert Publieke verklaringen waarmee een werkgever aangeeft dat hij geen werknemers van een bepaalde etnische afstamming zal aanwerven, vormen een directe discriminatie. Dat oordeel heeft het Europese Hof van Justitie donderdag geveld in een geding van het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en voor Racismebestrijding tegen de firma Feryn. 123

124 De directeur van het bedrijf, gespecialiseerd in de installatie van garagepoorten, had in de media verklaard dat hij geen allochtonen in dienst kon nemen omdat zijn klanten er bezwaar tegen hadden deze werknemers tijdens de werkzaamheden toegang te geven tot de woning. Volgens het Hof betreft dit een geval van directe discriminatie, ongeacht of er al dan niet een geïdentificeerde klager is. Bovendien kunnen dergelijke publieke verklaringen voor bepaalde mensen een ernstige reden zijn om niet te solliciteren, zo meent het Hof van Justitie. De Morgen, 10 juli

125 3 STUDEREN EN WERKEN IN EUROPA 125

126 1. Studeren in Europa 1.1. Het onderwijsbeleid van de EU Scholieren in Malta starten hun schooljaar eind september en eindigen half juni. Franse kinderen beginnen op hun 11 jaar aan de middelbare school. In Ierland is het leren van een tweede taal niet verplicht. De verschillen op vlak van onderwijs in Europa zijn groot. Elk Europees land (of zelfs regio) heeft dan ook een eigen onderwijssysteem. Pogingen om van onderwijs een Europese bevoegdheid te maken, werden steeds afgeblokt door de lidstaten. Ze wilden op dit vlak hun eigenheid behouden. Begin jaren 90 kreeg de EU dan toch een rolletje toebedeeld. De regeringsleiders spraken af dat de Unie het onderwijsbeleid van de lidstaten kan ondersteunen, samenwerking tussen de lidstaten kan aanmoedigen en de kwaliteit van het onderwijs kan bevorderen. De eindtermen of de organisatie van het onderwijs bepalen kan dus niet. Met de Lissabonverklaring (2000) kwam het Europese onderwijsbeleid echter in een stroomversnelling terecht. Volgens de verklaring moet de EU tegen 2010 de grootste en meest dynamische kenniseconomie ter wereld worden. Om dat doel te bereiken, moeten meer jongeren en volwassenen van beter onderwijs en vorming kunnen genieten. Een dynamische economie betekent goed opgeleide werknemers en personeel dat zich voortdurend bijschoolt. Een leven lang leren is dus het motto. De doelstellingen die de Unie zich stelt om dit motto in de praktijk te brengen, zijn dan ook niet min. Het wil in de eerste plaats meer jongeren en volwassenen laten deelnemen aan Europese uitwisselingsprogramma s, zoals Erasmus, Comenius en Leonardo da Vinci. Deze programma s bieden jaarlijks de kans aan duizenden leerlingen, studenten en docenten om in het buitenland te studeren. Alleen al met een Erasmusbeurs gaan er jaarlijks studenten over de grens. Verder wil de EU werk maken van een betere kwaliteit van het onderwijs, meer mensen moeten afstuderen in het hoger onderwijs en er moet meer aandacht besteed worden aan kansarmen. De lidstaten proberen deze doelstellingen te halen door goede praktijkvoorbeelden uit te wisselen. Het onderwijsbeleid moet er niet alleen voor zorgen dat de EU-burgers hun leven lang gaan leren. Het wil werknemers ook aansporen om in andere EU-lidstaten een job te zoeken. Daar moest de hervorming van het hoger onderwijs toe bijdragen. Er werd afgesproken dat er in heel Europa een eenduidige structuur voor het hoger onderwijs moest komen. Met de bachelor-master structuur is het nu gemakkelijker om diploma s uit verschillende landen met elkaar te vergelijken. Zo weet een werkgever in een andere lidstaat beter wat jouw diploma waard is BaMa: harmonisering van het hoger onderwijs De ministers van onderwijs van 29 Europese landen zetten in 1999 hun handtekening onder de Bologna-verklaring. Daarmee spraken ze af om het hoger onderwijs te harmoniseren. Tot de ondertekenaars behoren alle EU-lidstaten, behalve Cyprus. Daarnaast sloten ook IJsland, Noorwegen en Zwitserland zich bij het initiatief aan. Ondertussen is het ledenaantal al sterk uitgebreid. De doelstelling van Bologna was om tegen 2010 een drie-cyclussensysteem in te voeren (bachelor/master/doctoraat), de kwaliteit van het hoger onderwijs te verbeteren en de wederzijdse erkenning van beroepskwalificaties te regelen. In 2009 zetten de Europese ministers van Onderwijs in Leuven nieuwe doelstellingen voorop: 126

127 Tegen eind 2020 moet minstens 20% van de studenten een studieperiode in het buitenland volbrengen. De 20%-grens geldt enkel voor de Bologna-groep in zijn geheel, niet voor elk land individueel. De Verklaring van Leuven gaf ook de universiteiten en hogescholen huiswerk mee. Ze moeten een voldoende breed publiek aanspreken en inspanningen doen om ondervertegenwoordigde groepen zoals allochtonen aan te trekken BaMa-structuur in Vlaanderen Het hoger onderwijs maakt in heel Europa gebruik van de BaMa-structuur en wordt zo veel overzichtelijker. In Vlaanderen kent de BaMa-structuur formeel vier verschillende graden: - de graad van professionele bachelor: een opleiding van minstens drie jaar met de bedoeling na de opleiding op de arbeidsmarkt terecht te kunnen. - de graad van academische bachelor: een opleiding van minstens drie jaar met de bedoeling de stap naar de arbeidsmarkt te zetten of verder te studeren in een masteropleiding. - de graad van master: een opleiding van 1 of 2 jaar, waarvoor een bachelor-diploma vereist is. - de graad van doctor. Het laat studenten en docenten ook toe om opleidingen met elkaar te vergelijken. De onderwijsinstellingen werken homogene beoordelingscriteria en eenzelfde quoteringssysteem uit via het European Credit Transfer System. Studiepunten zijn daardoor overdraagbaar, zodat studenten gemakkelijker aan andere universiteiten of hogescholen kunnen gaan studeren Erkenning van beroepskwalificaties Met de erkenning van beroepskwalificaties wil de Europese Unie werk maken van een Europese arbeidsmarkt. Hoewel het vrij verkeer van personen en diensten al in 1993 ingevoerd werd, is het nog steeds niet evident om in een andere EU-lidstaat te gaan werken en wonen. Volgens de EU moeten de burgers als zelfstandige of als werknemer kunnen gaan werken in een andere lidstaat dan die waar zij hun beroepskwalificaties hebben behaald. Om dit vlotter te laten verlopen, werden er drie systemen voor de erkenning van beroepskwalificaties ingevoerd: - een systeem voor automatische erkenning van diploma's. Ben je architect, verloskundige, apotheker, arts, tandarts, verpleegkundige of dierenarts, dan wordt je diploma automatisch erkend. - een systeem voor de erkenning van kwalificaties door beroepservaring. Voor een hele reeks beroepssectoren, zoals drukkerij, bouw of hotelwezen, legt de Unie vast na hoeveel jaar ervaring in de sector iemand in een andere lidstaat erkend wordt voor dat beroep. - een algemeen systeem voor de erkenning van diploma's. Deze regeling is van toepassing op alle beroepen die niet onder de twee voorgaande regelingen vallen. Een lidstaat kan aan iemand die om een erkenning van zijn/haar diploma vraagt een proef van bekwaamheid of een aanpassingsstage opleggen als er een groot verschil is tussen de erkenning in het land van oorsprong en dat van bestemming. Om de erkenning van diploma s en studieperiodes in de Europese lidstaten te vergemakkelijken, richtte de Europese Commissie het NARIC-netwerk (National Academic & Professional Recognition Information Centre) op Kwaliteit van het hoger onderwijs Het Europees onderwijsbeleid legt ook normen op inzake kwaliteit. De opleidingen in de verschillenden landen moeten aan vergelijkbare kwaliteitsstandaarden voldoen: - de constante verbetering van de kwaliteit van het onderwijs - verantwoording afleggen aan de overheid over het gebruik van publieke middelen - informatie verstrekken aan studenten en ouders over de kwaliteit van het onderwijs 127

128 Het sluitstuk van de kwaliteitszorg is het Europees kwaliteitslabel, de accreditatie, dat de garantie biedt dat de kwaliteit van een opleiding goed is. In Vlaanderen wordt de accreditatie verleend door de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie. (www.nvao.net) 1.3. Onderwijsprogramma s De EU reserveert een ruim budget voor jongeren en volwassenen met plannen om in het buitenland te studeren of zich bij te scholen. De Unie wil niet enkel het levenslang leren aanmoedigen, maar ook werknemers aansporen in andere lidstaten een job te zoeken Een leven lang leren Het onderwijsprogramma Een leven lang leren, dat voortvloeit uit de Lissabonverklaring, telt vier pijlers: - Erasmus Het Erasmusprogramma is wellicht het bekendste onderwijsprogramma van de EU. Studenten of docenten uit het hoger onderwijs kunnen een beurs krijgen om enkele maanden tot een jaar in een andere EU-lidstaat te studeren, stage te lopen, er te doceren of in een bedrijf te werken. Ongeveer Vlaamse studenten maken er jaarlijks gebruik van. Op Europees niveau gaat het om studenten. Vlaanderen Bron: Epos vzw - Comenius Via het Comeniusprogramma kunnen leerlingen en leerkrachten uit het basis- en secundair onderwijs deelnemen aan uitwisselingen, studiebezoeken of nascholingen. Op die manier wil de Unie jongeren en leerkrachten in contact brengen met de andere Europese culturen en de Europese gedachte versterken. 128

129 - Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci is een programma voor het beroepsonderwijs of voor instellingen die beroepsopleidingen aanbieden. Het maakt geld vrij voor buitenlandse stages voor jongeren of volwassenen. De bedoeling ervan is vooral om de band tussen de onderwijs- en de bedrijfswereld aan te halen en de opleidingen beter te doen aansluiten op de arbeidsmarkt. - Grundtvig Biedt docenten en cursisten uit het volwassenenonderwijs de kans om een Europese uitwisseling op poten te zetten. Deze actie past volledig in de filosofie van een leven lang leren. Met Grundtvig-steun kunnen er projecten opgestart worden om het afstandsonderwijs te bevorderen, maar net zo goed kunnen cursisten, die zich in hun vrije tijd bijscholen, uitwisselen elearning en etwinning - elearning De EU creëerde het elearning-platform, waarbij leerlingen gebruik maken van het internet om hun leerstof te verwerken en te communiceren met hun leerkrachten. - etwinning Via de etwinningwebsite van de Europese Unie kunnen scholen uit alle Europese windstreken met elkaar in contact komen. De scholen krijgen zo de kans om met en van elkaar te leren, ideeën uit te wisselen en gezamenlijk projecten op te starten Samenwerking met derde landen - Erasmus mundus Het programma geeft beurzen aan studenten van buiten de EU die in de Unie een masteropleiding komen volgen. Op die manier wil men de EU promoten als een centre of excellence. Ook EUstudenten kunnen een beurs krijgen om een masteropleiding in een niet-eu-land te volgen. - Tempus Het ondersteunt de modernisering van het hoger onderwijs in de GOS-landen, Centraal-Azië, de Westelijke Balkan en het Middellands Zeegebied. 129

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG!

MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! MODULE I EUROPA: NOOIT MEER OORLOG! I.I De geboorte van de Europese Unie Zoals jullie waarschijnlijk wel weten zijn er de vorige eeuwen veel oorlogen in Europa geweest. Vooral de Eerste en de Tweede Wereldoorlog

Nadere informatie

SAMENVATTING SYLLABUS

SAMENVATTING SYLLABUS SAMENVATTING SYLLABUS Julie Kerckaert Inleiding tot het Europees en internationaal recht Academiejaar 2014-2015 Inhoudsopgave Deel 2: Inleiding tot het Europees recht... 2 1. Het juridisch kader van het

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo werkvel - 1 De Europese Unie (EU). Je hebt er dagelijks mee te maken. Al is het alleen al omdat je niet alleen Nederlander bent, maar ook Europeaan. Of dat er bijvoorbeeld euro s in je portemonnee zitten.

Nadere informatie

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank

Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank Ontstaan van de EU Opdrachtenblad Schooltv-beeldbank GROEP / KLAS.. Naam: Ga www.schooltv.ntr.nl Zoek op trefwoord: EU Bekijk de clip Het ontstaan van de EU en maak de volgende vragen. Gebruik de pauzeknop

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs 1.1 Een blik op een eeuw Europa Deel 1: Een beetje geschiedenis Dankzij onze vrienden, Marie en Alexander,

Nadere informatie

BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys

BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys BRUSSEL Wat gebeurt daar? Peter N. Ruys INHOUD 1. Algemene kennis over de EU 2. Wat ging eraan vooraf 3. Structuur 4. Totstandkoming wetten De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen EU-landen Kandidaat-EU-landen

Nadere informatie

D $ E%$& U V - V 6 28 +,, Het plan van Schuman. De pioniers. De groei van de Europese Unie -1- laatste update: 01/04/2016

D $ E%$& U V - V 6 28 +,, Het plan van Schuman. De pioniers. De groei van de Europese Unie -1- laatste update: 01/04/2016 De Europese Unie is een unieke internaonale samenwerking. Kort na de Tweede Wereldoorlog staren zes landen met een Europese samenwerking om de vrede op het Europese connent te bewaren. Vandaag is de EU

Nadere informatie

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs 1.1 Een blik op een eeuw Europa Deel 1: Een beetje geschiedenis Dankzij onze vrienden, Marie en Alexander,

Nadere informatie

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE TIJDSLIJN INTRO VOOR DE LEERKRACHT Deze tijdslijn illustreert het verhaal van de Europese Unie. U kunt de tijdslijn in verschillende stukken afdrukken

Nadere informatie

ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE

ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE ONTSTAAN VAN DE EUROPESE UNIE Hoe het begon 1870: Frans-Duitse oorlog om Elzas-Lotharingen Elzas-Lotharingen Welke grondstoffen vindt men terug in dit gebied? Hoe het begon 1870: Frans-Duitse oorlog om

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank

5. Protocol tot vaststelling van het statuut van de. Europese Investeringsbank De Slotakte vermeldt de verbindende protocollen en de niet-verbindende verklaringen Slotakte De CONFERENTIE VAN DE VERTEGENWOORDIGERS VAN DE REGERINGEN VAN DE LIDSTATEN, bijeen te Brussel op 30 september

Nadere informatie

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75

Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 DEEL 3.4 DE EURO Deel 3. Wat doet de Europese Unie? 75 3.4. DE EURO DOEL - De leerlingen/cursisten ontdekken de voordelen van het gebruik van de eenheidsmunt: wisselen van geld is niet meer nodig, je spaart

Nadere informatie

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij:

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 9. ENERGIE 1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 31973 D 0045: Besluit 73/45/Euratom van de Raad van 8 maart

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1994 Nr. 266 15 (1965) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1994 Nr. 266 A. TITEL Verdrag tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben, met

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen

De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen De Europese Unie De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen EU-landen Kandidaat-EU-landen Oprichters Nieuwe ideeën voor duurzame welvaart en vrede Konrad Adenauer Alcide De Gasperi Winston Churchill

Nadere informatie

Herman 1ste president van EU

Herman 1ste president van EU Herman 1ste president van EU Herman for President Een droom van een grijze muis komt uit uit! Heel het land reageerde positief op de aanstelling van Herman Van Rompuy als Europees president. Velen vonden

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

Instructie: Quiz EU - Test je kennis!

Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Korte omschrijving werkvorm De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen en blufvragen. Bij kennisvragen kiest

Nadere informatie

1950 De Verklaring van Schuman

1950 De Verklaring van Schuman Hoofdstuk 3 31 Van Gemeenschappelijke Markt tot euro 8 mei 1945 : de Tweede Wereldoorlog (1939-1945) wordt beëindigd. Europa ligt in puin. De angst voor een herhaling van een dergelijk drama brengt politici

Nadere informatie

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING Non-member state of the Council of Europe (Belarus) LIDSTATEN HOOFDZETEL EN OVERIGE VESTIGINGEN BEGROTING Albanië, Andorra, Armenië, Azerbeidzjan,

Nadere informatie

DE BRIEVENBRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE

DE BRIEVENBRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE DE BRIEVENBRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE DE INSTELLINGEN: WIE DOET WAT? INTRO VOOR DE LEERKRACHT Op de volgende pagina s vindt u materiaal waarmee u de belangrijkste Europese instellingen op

Nadere informatie

Europa in een notendop

Europa in een notendop Europa in een notendop Wat is de Europese Unie? Europees Een unie = gelegen in Europa. = verenigt landen en mensen. Laten we eens verder kijken: Wat hebben de Europeanen gemeenschappelijk? Hoe heeft de

Nadere informatie

Deel 2. Supranationale instellingen na 1945: op weg naar wereldvrede? 6. De Europese Unie

Deel 2. Supranationale instellingen na 1945: op weg naar wereldvrede? 6. De Europese Unie Deel 2. Supranationale instellingen na 1945: op weg naar wereldvrede? Supranationalisme is een manier waarop verschillende politieke gemeenschappen, verschillende staten, met elkaar samenwerken. Bevoegdheden

Nadere informatie

DOEL A. ACHTERGRONDINFORMATIE. 1. Basistekst voor de docent

DOEL A. ACHTERGRONDINFORMATIE. 1. Basistekst voor de docent DEEL 1 HOE IS DE EUROPESE UNIE ONTSTAAN EN GEGROEID? DEEL 1 HOE IS DE EUROPESE UNIE ONTSTAAN EN GEGROEID? DOEL - De leerlingen/cursisten begrijpen dat het idee voor de Europese samenwerking gegroeid is

Nadere informatie

Erasmus voor iedereen: EU-financiering voor 5 miljoen burgers

Erasmus voor iedereen: EU-financiering voor 5 miljoen burgers EUROPESE COMMISSIE - PERSBERICHT Erasmus voor iedereen: EU-financiering voor 5 miljoen burgers Brussel, 23 november 2011 - Tot 5 miljoen mensen, bijna tweemaal zo veel als nu, krijgen de kans om in het

Nadere informatie

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u?

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u? Wie beslist wat? Korte omschrijving werkvorm: De werkvorm Wie-Beslist-Wat is een variant op het spel Ren je rot. De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen

Nadere informatie

Gecoördineerde handhavingsmaatregelen voor betere naleving consumentenrechten op reiswebsites

Gecoördineerde handhavingsmaatregelen voor betere naleving consumentenrechten op reiswebsites #sweep2013 Gecoördineerde handhavingsmaatregelen voor betere naleving consumentenrechten op reiswebsites Brussel, 14 april 2014 In 2013 bleek uit een gezamenlijke, door de Europese Commissie gecoördineerde

Nadere informatie

Open vragen. De bestuurlijke kaart van de Europese Unie

Open vragen. De bestuurlijke kaart van de Europese Unie Open vragen bij De bestuurlijke kaart van de Europese Unie Instellingen, besluitvorming en beleid Anna van der Vleuten (red.) bussum 2012 Deze open vragen horen bij het boek De bestuurlijke kaart van de

Nadere informatie

EUROPA. meer samen bouwen!

EUROPA. meer samen bouwen! EUROPA meer samen bouwen! INHOUDSOPGAVE GESCHIEDENIS VAN DE EUROPESE CONSTRUCTIE herinneren waar we vandaan komen... 04 EUROPESE VERDRAGEN meer overeenkomsten afsluiten... 11 EUROPESE SYMBOLEN onze diversiteit

Nadere informatie

ONDERHANDELINGEN OVER DE TOETREDING VAN BULGARIJE EN ROEMENIË TOT DE EUROPESE UNIE

ONDERHANDELINGEN OVER DE TOETREDING VAN BULGARIJE EN ROEMENIË TOT DE EUROPESE UNIE ONDERHANDELINGEN OVER DE TOETREDING VAN BULGARIJE EN ROEMENIË TOT DE EUROPESE UNIE Brussel, 31 maart 2005 (OR. en) AA 23/2/05 REV 2 TOETREDINGSVERDRAG: SLOTAKTE ONTWERP VAN WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

Onderzoek gunstige prijsligging.

Onderzoek gunstige prijsligging. Onderzoek gunstige prijsligging. BMW 3 Serie Model 320D. 22 Eu-Lidstaten. Jordy Reijers Marketing/Onderzoek P van. Prijs 1 Inhoud Opgave Onderzoek informatie over Eu landen Welke landen hanteren de euro?

Nadere informatie

De Europese verkiezingen: Hoe zit dat nu?

De Europese verkiezingen: Hoe zit dat nu? De Europese verkiezingen: Hoe zit dat nu? Naam: Klas: Introductie: Verkiezingen in Europa Van 22 tot en met 25 mei 2014 vinden de Europese verkiezingen plaats. De inwoners van de Europese Unie mogen dan

Nadere informatie

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Door: F. De Smyter en P. Holvoet 1. Geef een correcte omschrijving van de volgende economische begrippen: a) Globalisering:.

Nadere informatie

Krachtenveld Europese Unie

Krachtenveld Europese Unie Krachtenveld Europese Unie Korte omschrijving De leerlingen plaatsen de begrippen op de juiste plek in de puzzel, waardoor ze een overzicht krijgen van de belangrijkste instellingen binnen de Europese

Nadere informatie

Arbeidsmarkt allochtonen

Arbeidsmarkt allochtonen Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Arbeidsmarkt allochtonen Samenvatting 1.176 werkzoekende allochtone Kempenaren (2012) vaak man meestal

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Woord vooraf... 11

Inhoudsopgave. Woord vooraf... 11 Inhoudsopgave Woord vooraf... 11 Benelux... 13 1 Ontstaan en historische ontwikkeling... 13 2 Institutionele structuur en werking... 15 2.1 Benelux Secretariaat-Generaal... 16 2.1.1 Samenstelling... 16

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

DE EUROPESE GRONDWET: EEN TEKST DIE DE TOEKOMST VAN DE UNIE VEILIG STELT

DE EUROPESE GRONDWET: EEN TEKST DIE DE TOEKOMST VAN DE UNIE VEILIG STELT EEN TEKST DIE DE TOEKOMST VAN DE UNIE VEILIG STELT Fractie van de Europese Volkspartij (Christendemocraten) en Europese Democraten in het Europees Parlement EEN TEKST DIE DE TOEKOMST VAN DE UNIE VEILIG

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET

TRACTATENBLAD VAN HET 34 (2007) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2012 Nr. 9 A. TITEL Verdrag van Lissabon tot wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie en het Verdrag tot oprichting

Nadere informatie

Het Verdrag van Amsterdam in werking. Prof. mr. R. Barents

Het Verdrag van Amsterdam in werking. Prof. mr. R. Barents Het Verdrag van Amsterdam in werking Prof. mr. R. Barents Kluwer - Deventer - 1999 DEEL1. HET VERDRAG VAN AMSTERDAM Hoofdstuk 1. Van Maastricht naar Amsterdam 3 1. Inleiding 3 2. De Europese verdragen

Nadere informatie

Den Haag, 3 april 2008. Geachte Nederlander,

Den Haag, 3 april 2008. Geachte Nederlander, Den Haag, 3 april 2008 Geachte Nederlander, Dit jaar bestaat het Europees Parlement 50 jaar. Volgend jaar juni zijn er opnieuw verkiezingen voor het Europees Parlement. Daarnaast wordt in 2009 een nieuw

Nadere informatie

Overzicht - Voorgedragen voor uitdrukkelijke goedkeuring vanaf januari 2012 tot 1 april 2016

Overzicht - Voorgedragen voor uitdrukkelijke goedkeuring vanaf januari 2012 tot 1 april 2016 Overzicht - Voorgedragen voor uitdrukkelijke goedkeuring vanaf januari 2012 tot 1 april 2016 Titel 1 Notawisseling houdende een Aanvullend Verdrag bij het Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden,

Nadere informatie

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers IMMIGRATIE IN DE EU Bron: Eurostat, 2014, tenzij anders aangegeven De gegevens verwijzen naar niet-eu-burgers van wie de vorige gewone verblijfplaats in een land buiten de EU lag en die al minstens twaalf

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 29 oktober 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0298 (E) 14563/14 ACP 166 FIN 764 PTOM 51 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Besluit van de

Nadere informatie

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol P5_TA(2002)0269 Toekomstige ontwikkeling van Europol Aanbeveling van het Europees Parlement aan de Raad over de toekomstige ontwikkeling van Europol en zijn volledige opneming in het institutioneel bestel

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 25.4.2007 COM(2007) 217 definitief 2007/0077 (CNS) Aanbeveling voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de toetreding van Bulgarije en Roemenië tot het

Nadere informatie

Deel 3: Wie heeft het in Europa voor het zeggen?

Deel 3: Wie heeft het in Europa voor het zeggen? Deel : Wie heeft het in Europa voor het zeggen?. Raadje plaatje Net zoals een gemeente, een provincie en een land bestuurd worden, wordt ook de Europese Unie geleid door politici. Ze werken in verschillende

Nadere informatie

DE EUROPESE GEMEENSCHAP, HET KONINKRIJK BELGIË, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE HELLEENSE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK SPANJE,

DE EUROPESE GEMEENSCHAP, HET KONINKRIJK BELGIË, HET KONINKRIJK DENEMARKEN, DE BONDSREPUBLIEK DUITSLAND, DE HELLEENSE REPUBLIEK, HET KONINKRIJK SPANJE, OVEREENKOMST BETREFFENDE DE DEELNAME VAN DE TSJECHISCHE REPUBLIEK, DE REPUBLIEK ESTLAND, DE REPUBLIEK CYPRUS, DE REPUBLIEK HONGARIJE, DE REPUBLIEK LETLAND, DE REPUBLIEK LITOUWEN, DE REPUBLIEK MALTA, DE

Nadere informatie

Europa in de Tweede Kamer

Europa in de Tweede Kamer Europa in de Tweede Kamer Europa krijgt steeds meer invloed op het dagelijks leven van haar burgers, ook in Nederland. Daardoor lijkt het soms alsof de nationale parlementen buiten spel staan. Dat is niet

Nadere informatie

Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen.

Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen. Verhoging tabaksaccijnzen : meer inkomsten en minder rokers PERSBERICHT Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen. In België werden er in 2009 11.617 miljoen sigaretten

Nadere informatie

Opbouw van de Europese Monetaire Unie

Opbouw van de Europese Monetaire Unie Opbouw van de Europese Monetaire Unie Seminarie voor leerkrachten, NBB Brussel, 21 oktober 2015 Ivo Maes DS.15.10.441 Construct EMU 21_10_2015 NL Opbouw van de Europese monetaire unie 1. Beschouwingen

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2015 Nr. 70

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 2015 Nr. 70 13 (2013) Nr. 2 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2015 Nr. 70 A. TITEL Euro-mediterrane luchtvaartovereenkomst tussen de Europese Unie en haar lidstaten, enerzijds, en de regering

Nadere informatie

Beknopte gids over de euro

Beknopte gids over de euro Beknopte gids over de euro Economische en Financiële Zaken Over de euro De euro bestaat sinds 1999. Hij verscheen aanvankelijk alleen op loonstrookjes, rekeningen en facturen. Op 1 januari 2002 kwamen

Nadere informatie

Samenvatting Europees Recht

Samenvatting Europees Recht Samenvatting Europees Recht Week 1 Export en Europees recht Leerdoelen H4 (Nadruk of EU verdrag en EU werkingsverdrag) - De juridische vormen van export beschrijven - De basisstructuur van de Europese

Nadere informatie

Europa, na Wereldoorlog II. Arthur Helling

Europa, na Wereldoorlog II. Arthur Helling Europa, na Wereldoorlog II oh ja Arthur Helling 1949: 5-5-1949 oprichting Raad van Europa opgericht door 10 landen waaronder Nederland en gevestigd in Straatsburg. Telt thans 47 leden/landen, Ter vergelijk:

Nadere informatie

De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen

De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen De Europese Unie: 500 miljoen mensen 27 landen EU-landen Kandidaat-EU-landen Oprichters Nieuwe ideeën voor duurzame welvaart en vrede Konrad Adenauer Alcide De Gasperi Winston Churchill Robert Schuman

Nadere informatie

DE EUROPESE UNIE EERSTE EN DE WERKVORM IN HET KORT

DE EUROPESE UNIE EERSTE EN DE WERKVORM IN HET KORT DE EUROPESE UNIE JANUARI 2016 - POLITIEK IN PRAKTIJK #1 EERSTE EN WAT HEB JE NODIG Grote letters A, B en C Aftelklok (op digibord) 50 sterren, uitgeprint op geel papier Circa 4 grote enveloppen Een prijsje

Nadere informatie

De Raad van Europa. I. Ontstaan en karakter. Iemand die zich inzicht wil

De Raad van Europa. I. Ontstaan en karakter. Iemand die zich inzicht wil De Raad van Europa I. Ontstaan en karakter Iemand die zich inzicht wil verschaffen in de ontwikkeling van het internationalisme van na de 2e wereldoorlog zal heel wat moeite moeten doen om door de brei

Nadere informatie

ECC-Net: Travel app. Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland. Informatieblad app - ECC-Net: Travel

ECC-Net: Travel app. Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland. Informatieblad app - ECC-Net: Travel 1 ECC-Net: Travel app Een nieuwe mobiele applicatie voor de Europese consument bij zijn reizen in het buitenland Een gezamenlijk project van het Netwerk van Europese Consumentencentra Naam van de APP ECC-Net:

Nadere informatie

Doelen. Begin van het spel. Handleiding EU-spel

Doelen. Begin van het spel. Handleiding EU-spel Het EU-spel is gemaakt in opdracht van de Europese Unie. Leerlingen uit groep 7 en 8 beantwoorden vragen en lezen weetjes over de 28 landen van de EU. Zo testen en vergroten de leerlingen hun kennis over

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

Ontstaan en groei van de EU

Ontstaan en groei van de EU ZEG EENS, Hoe is de Europese Unie ontstaan en gegroeid? Inleiding De Europese Unie is ontstaan in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog. Men geloofde dat alleen een duurzame vrede kon zorgen voor stabiliteit

Nadere informatie

Betalingsachterstand bij handelstransacties

Betalingsachterstand bij handelstransacties Betalingsachterstand bij handelstransacties 13/05/2008-20/06/2008 408 antwoorden 0. Uw gegevens Land DE - Duitsland 48 (11,8%) PL - Polen 44 (10,8%) NL - Nederland 33 (8,1%) UK - Verenigd Koninkrijk 29

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1474 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE

Nadere informatie

Het EEG-Verdrag voorzag de oprichting

Het EEG-Verdrag voorzag de oprichting deel 1 EEG. Door het succes van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (1951) en het mislukken van de Europese Defensie en Europese Politieke Gemeenschap werd beslist om de verdere Europese samenwerking

Nadere informatie

Ontstaan en groei van de EU

Ontstaan en groei van de EU ZEG EENS, Hoe is de Europese Unie ontstaan en gegroeid? Inleiding De Europese Unie is ontstaan in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog. Men geloofde dat alleen een duurzame vrede kon zorgen voor stabiliteit

Nadere informatie

Stuk 1068 (2006-2007) Nr. 1. Zitting 2006-2006. 18 januari 2007 ONTWERP VAN DECREET

Stuk 1068 (2006-2007) Nr. 1. Zitting 2006-2006. 18 januari 2007 ONTWERP VAN DECREET Stuk 1068 (2006-2007) Nr. 1 Zitting 2006-2006 18 januari 2007 ONTWERP VAN DECREET houdende instemming met de overeenkomst inzake zeevervoer tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds,

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 9: Duitsland en de euro. 9.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 9: Duitsland en de euro. 9.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 9.1 Overzicht Eind jaren zestig werd in Europa hardop gesproken over een gezamenlijk economisch beleid met een gemeenschappelijke munt. In 1979 werd dit plan concreet

Nadere informatie

CALRE. Conferentie van de Europese Regionale Wetgevende Assemblees Verklarende noot

CALRE. Conferentie van de Europese Regionale Wetgevende Assemblees Verklarende noot CALRE Conferentie van de Europese Regionale Wetgevende Assemblees Verklarende noot De CALRE verenigt vierenzeventig voorzitters van de Europese Regionale Wetgevende Assemblees: de parlementen van de Spaanse

Nadere informatie

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie?

Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? MEMO/11/406 Brussel, 16 juni 2011 Gezondheid: uw Europese ziekteverzekeringskaart altijd mee op vakantie? Vakantie verwacht het onverwachte. Gaat u binnenkort op reis in de EU of naar IJsland, Liechtenstein,

Nadere informatie

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU?

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen gaan in tweetallen aan de slag en krijgen een werkblad. Welk land hoort bij de omschrijving? Elke lidstaat van

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST

GEMEENSCHAPPELIJKE VERKLARINGEN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST EN VAN DE HUIDIGE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN EN DE NIEUWE OVEREENKOMSTSLUITENDE PARTIJEN BIJ DE OVEREENKOMST AF/EEE/BG/RO/DC/nl 1 BETREFFENDE DE TIJDIGE BEKRACHTIGING VAN DE OVEREENKOMST BETREFFENDE

Nadere informatie

SOCIALE ZEKERHEID EN WERKEN IN HET BUITENLAND WAT MOET IK DOEN?

SOCIALE ZEKERHEID EN WERKEN IN HET BUITENLAND WAT MOET IK DOEN? Rijksdienst voor Sociale Zekerheid SOCIALE ZEKERHEID EN WERKEN IN HET BUITENLAND WAT MOET IK DOEN? 1. Uitzending naar landen van de Europese Unie (EU) Sinds 1 mei 2010 bepaalt de EG- Verordening 883/2004

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S EUROPESE COMMISSIE Brussel, 17.6.2011 COM(2011) 352 definitief VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S Tweede

Nadere informatie

FAQs over meertaligheid en het leren van talen

FAQs over meertaligheid en het leren van talen EUROPESE COMMISSIE MEMO Brussel, 25 september 2012 FAQs over meertaligheid en het leren van talen IP/12/1005 Wat betekent "meertaligheid"? - Het vermogen meerdere talen te beheersen en te spreken; - Een

Nadere informatie

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT Aanbeveling... 2 Advies... 2 Algemeen commentaar... 2 Beleidsdocument... 3 Besluit... 3 Decreet... 3 Europees besluit... 3 Grondwet... 3 Koninklijk besluit... 3 Mededeling...

Nadere informatie

~ :-.~? 'J~ ~ Vlaamse Regering. DE VLAAMSE MINISTER VAN WEL2;IJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZI1ir

~ :-.~? 'J~ ~ Vlaamse Regering. DE VLAAMSE MINISTER VAN WEL2;IJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZI1ir I 'J~ ~ ~ :-.~? Vlaamse Regering DE VLAAMSE MINISTER VAN WEL2;IJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZI1ir Omzendbrief betreffende de toepassing van de Vlaamse zorgverzekering voor Belgisch sociaal verzekerden met:

Nadere informatie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie

Vaak gestelde vragen. over het Hof van Justitie van de Europese Unie Vaak gestelde vragen over het Hof van Justitie van de Europese Unie WAAROM EEN HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE (HVJ-EU)? Om Europa op te bouwen hebben een aantal staten (thans 28) onderling verdragen

Nadere informatie

Turkije op termijn meeste inwoners EU GIJS BEETS

Turkije op termijn meeste inwoners EU GIJS BEETS dem s Jaargang 20 Maart 2004 ISSN 0169-1473 Een uitgave van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut Bulletin over Bevolking en Samenleving 3 inhoud 17 Turkije op termijn meeste inwoners

Nadere informatie

Europese octrooiaanvragen

Europese octrooiaanvragen Vereenigde Octrooibureaux N.V. Johan de Wittlaan 7 2517 JR Postbus 87930 2508 DH Den Haag Telefoon 070 416 67 11 Telefax 070 416 67 99 patent@vereenigde.com trademark@vereenigde.com legal@vereenigde.com

Nadere informatie

De Europese verkiezingen: Hoe zit dat nu?

De Europese verkiezingen: Hoe zit dat nu? De Europese verkiezingen: Hoe zit dat nu? Naam: Klas: So you think you have no power? Think again.. Introductie: verkiezingen in Europa Van 22 tot en met 25 mei 2014 vinden de Europese verkiezingen plaats.

Nadere informatie

HET SCHENGEN-ACQUIS EN DE INTEGRATIE ERVAN IN DE UNIE

HET SCHENGEN-ACQUIS EN DE INTEGRATIE ERVAN IN DE UNIE [EUROPA] SCADPlus BELANGRIJKE JURIDISCHE KENNISGEVING - Op de informatie op deze site is een verklaring van afwijzing van aansprakelijkheid en een verklaring inzake het auteursrecht van toepassing. HET

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Informatie voor grensarbeiders

Inhoudsopgave. Informatie voor grensarbeiders Inhoudsopgave WERKEN IN TWEE LANDEN 2 Wonen in Nederland en werken buiten Nederland Waar verzekerd bij werken in twee landen Voorkom dubbele premiebetaling Werkgevers- en werknemersverklaring DE PROCEDURE

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 juli 2006 (27.07) (OR. en) 12036/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/0121 (AVC)

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 juli 2006 (27.07) (OR. en) 12036/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/0121 (AVC) RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 26 juli 2006 (27.07) (OR. en) 12036/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/0121 (AVC) CH 39 SOC 374 MI 157 ETS 16 SERVICES 35 ELARG 86 VOORSTEL van: de Europese Commissie

Nadere informatie

995 der Beilagen XXIV. GP - Staatsvertrag - 15 Änderungsprotokoll in niederländischer Sprache-NL (Normativer Teil) 1 von 8

995 der Beilagen XXIV. GP - Staatsvertrag - 15 Änderungsprotokoll in niederländischer Sprache-NL (Normativer Teil) 1 von 8 995 der Beilagen XXIV. GP - Staatsvertrag - 15 Änderungsprotokoll in niederländischer Sprache-NL (Normativer Teil) 1 von 8 PROTOCOL TOT WIJZIGING VAN HET AAN HET VERDRAG BETREFFENDE DE EUROPESE UNIE, HET

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 18.2.2016 COM(2016) 69 final 2016/0041 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de sluiting, namens de Europese Unie en haar lidstaten, van het protocol bij de

Nadere informatie

Handelsmerken 0 - DEELNAME

Handelsmerken 0 - DEELNAME Handelsmerken 29/10/2008-31/12/2008 391 antwoorden 0 - DEELNAME Land DE - Duitsland 72 (18.4%) PL - Polen 48 (12.3%) NL - Nederland 31 (7.9%) UK - Verenigd Koninkrijk 23 (5.9%) DA - Denemarken 22 (5.6%)

Nadere informatie

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE

DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE DE BRIEVEN BRIGADE HET VERHAAL VAN DE EUROPESE UNIE INTRO VOOR DE LEERKRACHT Dit is de vereenvoudigde geschiedenis van de Europese Unie, door De Brieven Brigade toegankelijk gemaakt voor de leerlingen

Nadere informatie

HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE

HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE Het Hof van Justitie van de Europese Unie is een van de zeven instellingen van de EU. Zij omvat drie rechtscolleges: het Hof van Justitie, het Gerecht en het Gerecht

Nadere informatie