Afdeling Wetenschappelijk Onderzoek/Monetair en economisch beleid. Vermogensbeheer Nederlandse gezinnen: analyse op basis van een enquête

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Afdeling Wetenschappelijk Onderzoek/Monetair en economisch beleid. Vermogensbeheer Nederlandse gezinnen: analyse op basis van een enquête"

Transcriptie

1 Afdeling Wetenschappelijk Onderzoek/Monetair en economisch beleid Vermogensbeheer Nederlandse gezinnen: analyse op basis van een enquête W.A. van den End, J.I. Kakes, M.C.J. van Rooij en A.C.J. Stokman Onderzoeksrapport WO nr. 687 / Meb Series nr Mei 2002 De Nederlandsche Bank

2

3 VERMOGENSBEHEER NEDERLANDSE GEZINNEN: analyse op basis van een enquête W.A. van den End, J.I. Kakes, M.C.J. van Rooij en A.C.J. Stokman* *Met dank aan M.W.M. Admiraal, C.R. Bierdrager, mw. J.F. van Breugel, en R.B.M. Vet voor statistische assistentie. Alleen bestemd voor interne verspreiding tot verschijnen KB op 19 juni 2002 Onderzoeksrapport WO nr. 687/Meb Series nr Mei 2002 De Nederlandsche Bank NV Afdeling Wetenschappelijk Onderzoek/ Afdeling Monetair en economisch beleid Postbus AB AMSTERDAM

4

5 SAMENVATTING Vermogensbeheer Nederlandse gezinnen: analyse op basis van een enquête W.A. van den End, J.I. Kakes, M.C.J. van Rooij en A.C.J. Stokman Dit rapport biedt een beschouwing van het vermogensbeheer van Nederlandse huishoudens, mede op basis van een in maart in opdracht van de Bank gehouden enquête. Uit het onderzoek blijkt dat het vermogensbezit steeds sterker wordt gedomineerd door risicodragende activa (aandelen en huizen). Hierdoor zijn gezinnen gevoeliger geworden voor het sentiment op de huizenmarkt en de beurs. Zo heeft de hausse op de huizenmarkt de afgelopen jaren tot zeer omvangrijke bestedingen van consumenten geleid, gefinancierd uit de verzilvering van de overwaarde van de woning. In het topjaar 2000 werd EUR 10 miljard besteed, het afgelopen jaar liep dit terug tot EUR 4½ miljard. Ook blijkt uit de enquête dat er een grote groep mensen van plan is om voor het 65 ste levensjaar te stoppen met werken, en dat om die reden voorzieningen worden getroffen om zo n stap te financieren. Dit kan het beleid gericht op stimulering van de abeidsparticipatie onder ouderen frustreren. Trefwoorden: beleggen in aandelen, verzilvering overwaarde eigen huis, financiering vervroegd uittreden JEL-codes: D12, E21, G11, J26 ABSTRACT Portfolio management by Dutch households: an analysis on the basis of a survey W.A. van den End, J.I. Kakes, M.C.J. van Rooij and A.C.J. Stokman This report analyses the portfolio behaviour of Dutch households. The study is partly based on information from a broad survey commissioned by the Nederlandsche Bank, held in March of this year. The investigation shows that risk bearing elements are becoming more and more important in households assets. Hence, Dutch consumers have become much more sensitive to unexpected events on the stock exchange or housing market. The survey shows that the boom on the Dutch housing market was accompanied by very sizeable consumer spending especially in the year 2000 (EUR 10 billion), followed by half this amount in This was financed by equity withdrawal (e.g. through second mortgages). Another remarkable outcome is that many workers are planning to retire before reaching the age of 65, for which they make financial arrangements. This, of course, could frustrate government policy to stimulate the low participation rate among the older part of the working force. Keywords: investments in shares, surplus-value owner-occupied houses, early-retirement financing JEL-codes: D12, E21, G11, J26

6

7 - 1-1 INLEIDING Het afgelopen decennium is de vermogenspositie van Nederlandse gezinnen sterk verbeterd. Dit is voor een belangrijk deel het gevolg van de spectaculaire prijsstijging van huizen en aandelen. Tegelijk met de vermogenstoename is de samenstelling van het bezit, alsmede de hoogte van de schuld aanzienlijk gewijzigd. In het algemeen houden Nederlandse huishoudens meer vermogen aan in hun huis en in aandelen, sparen ze minder en lenen ze meer. Het is aannemelijk dat in overeenstemming met de vermogensontwikkelingen, huishoudens het beheer van hun vermogen bewuster en actiever ter hand zijn gaan nemen. De vermogenstoename bij gezinnen betekent ook dat de consumptieve bestedingen meer dan voorheen worden bepaald door vermogenseffecten, terwijl de financiële positie van gezinnen gevoeliger is geworden voor ontwikkelingen in vermogensmarkten. In het eerste deel van dit rapport zal vanuit de literatuur enige achtergrond worden gegeven over het vermogensbeheer door gezinnen en bestedingseffecten van aandelen- en huizenbezit (paragraaf 2). Daarnaast zullen enkele algemene ontwikkelingen worden geschetst in de vermogenspositie van Nederlandse huishoudens (paragraaf 3). In het tweede deel van het rapport wordt op basis van een in opdracht van de Nederlandsche Bank uitgevoerde enquête een aantal belangrijke aspecten van het vermogensbeheer door Nederlandse huishoudens belicht. Om te beginnen is voor specifieke groepen huishoudens onderzocht hoe hun vermogensportefeuille er gemiddeld uitziet en hoe actief zij deze beheren. Hierbij is tevens gevraagd naar de motivatie voor het aanhouden van bepaalde vermogenstitels (paragraaf 4). Een belangrijk bestanddeel van het vermogen voor veel huishoudens is het eigen woningbezit en de daaraan gekoppelde hypotheek. Daarom wordt hier in een aparte paragraaf aandacht aan besteed, waarbij tevens berekeningen van recente bestedingseffecten uit de huizenmarkt worden gepresenteerd (paragraaf 5). Vervolgens wordt ingegaan op het vermogensbeheer door Nederlandse huishoudens in relatie tot de oudedagsvoorziening, aangezien uit de enquête naar voren komt dat dit een belangrijke factor is bij financiële beslissingen van huishoudens (paragraaf 6). Tenslotte worden inschattingen van huishoudens over toekomstige prijsontwikkelingen van aandelen en huizen belicht (paragraaf 7). Het rapport besluit met samenvattende conclusies.

8 - 2-2 KORT OVERZICHT VAN DE LITERATUUR In samenhang met de toenemende omvang van gezinsvermogens, zowel in Nederland als in andere landen, krijgt dit onderwerp ook meer belangstelling in de theoretische en empirische literatuur. Daarbij wordt onder andere ruim aandacht geschonken aan vermogensbeheer, risicospreiding en vermogenseffecten. In deze paragraaf wordt kort ingegaan op deze elementen, die verderop in dit rapport nader worden geanalyseerd. 2.1 Risicospreiding en beleggingen Naarmate huishoudens meer vermogen bezitten ligt een actiever vermogensbeheer en een bredere spreiding over verschillende vermogenstitels voor de hand. Een belangrijke afweging daarbij is of men belegt in risicovolle vermogensvormen zoals aandelen; hierbij spelen verschillende factoren een rol. In de eerste plaats hangt de beslissing om in aandelen te beleggen samen met de hoogte van het inkomen. Een hoger inkomen vermindert immers de belemmering van transactiekosten en verschaft een financiële buffer tegen fluctuaties in aandelenkoersen. Om diezelfde redenen is de vermogensomvang van huishoudens een bepalende factor. Omdat de mogelijkheden om informatie te interpreteren toenemen met het opleidingsniveau, is ook dit kenmerk veelal positief gecorreleerd met aandelenbezit. Tot slot valt te verwachten dat participatie in de aandelenmarkt afhankelijk is van de leeftijd (zie bijvoorbeeld King en Leape, 1987). Met het klimmen van de jaren neemt namelijk het vermogensbezit toe, alsmede de informatievergaring die van belang is voor beleggen op de beurs. Volgens empirisch onderzoek is dit informatieargument echter niet overtuigend. Aandelenbezit blijkt in de praktijk namelijk te pieken bij vijftigers en minder voor te komen bij de jongere en oudere generaties (zie Guiso et al., 2002). Naast de vraag of gezinnen aandelen bezitten, is het relevant hoeveel ze hierin beleggen. In tegenstelling tot het aandelenbezit zou het relatieve bedrag dat wordt aangehouden in aandelen moeten afnemen met de leeftijd en de vermogensomvang. Jongere beleggers hebben immers in het algemeen minder vermogen, maar een hogere inkomensverwachting en een langere tijdshorizon dan oudere beleggers. Het relatief hoge rendement op aandelen geeft jonge huishoudens de kans meer vermogen op te bouwen, terwijl het gunstiger inkomensperspectief als buffer voor het hogere risico dient. In verschillende landen blijkt het verband tussen de aandelencomponent in de portefeuille enerzijds en de leeftijd en het vermogen van de belegger anderzijds evenwel minder eenduidig te zijn dan de theorie suggereert (Guiso et al., 2002). Terwijl de participatie in de aandelenmarkt toeneemt met leeftijd en vermogen, passen gezinnen hun portefeuillesamenstelling blijkbaar niet aan bij hun wijzigende omstandigheden. Waarschijnlijk zijn

9 - 3 - huishoudens onvoldoende toegerust om de optimale portefeuillesamenstelling te berekenen over de levenscyclus, of weerhoudt de onzekerheid over hun toekomstige inkomen jongeren van het opnemen van meer aandelen in portefeuille. 2.2 De rol van huizenbezit Voor veel gezinnen vormt de eigen woning, met de bijbehorende financiering, de belangrijkste component van het vermogen. Het feit dat een woning in de eerste plaats wordt gekocht om in te wonen (het consumptiemotief), zorgt ervoor dat gezinnen meer kapitaal in een huis aanhouden dan op basis van pure investeringsmotieven gewenst zou zijn. Dit geldt vooral voor jonge huishoudens met een eigen woning, aangezien deze doorgaans minder financieel vermogen hebben opgebouwd. Meer in het algemeen kan het eigenwoningbezit op uiteenlopende wijze het spaar- en beleggingsgedrag beïnvloeden. Enerzijds hebben (met name jonge) huizenbezitters, omdat huizen onderhevig kan zijn aan prijsfluctuaties, een grotere neiging risicovrije activa aan te houden als bescherming (zie Flavin en Yamashita, 1998). Een additionele reden voor een risico-averse houding van huizenbezitters is dat zij worden geconfronteerd met maandelijkse hypotheeklasten en onzekerheid over het nakomen daarvan willen verkleinen (Fratantoni, 1998). Anderzijds is het denkbaar dat huiseigenaren juist meer risicovolle titels zoals aandelen aanhouden, als gevolg van de onderpandfunctie van een huis en het ontstaan van nieuwe financiële producten die het benutten van dit onderpand hebben vergemakkelijkt. Zo kan bij gestegen onderpandwaarde bijvoorbeeld tot oversluiting van de hypotheek worden overgegaan, waarbij een deel van de lening wordt belegd in aandelen. Ook bepaalde hypotheekproducten, zoals de beleggingshypotheek, leiden ertoe dat huiseigenaren tevens aandeelhouders worden. 2.3 Vermogensbezit en bestedingseffecten Een stijgend vermogensbezit heeft een toenemende invloed op het spaar- en bestedingsgedrag van consumenten. Dergelijke vermogenseffecten kunnen worden beschreven aan de hand van de permanente inkomenshypothese (zie Capel en Jansen, 2002). Vermogenseffecten ontstaan wanneer een onverwachte verandering in het permanente inkomensniveau leidt tot aanpassingen in het consumptiepatroon. Uit empirisch onderzoek blijkt dat vermogenseffecten de laatste jaren steeds belangrijker zijn geworden (zie bijvoorbeeld Dyan en Maki, 2001). De omvang van deze effecten is overigens afhankelijk van het type vermogenscomponent: prijsveranderingen van huizen hebben in de regel meer invloed op de bestedingen dan prijsveranderingen van aandelen (zie bijvoorbeeld Case et al, 2001 en Ludwig en Sløk,

10 ). Dit wordt veroorzaakt door de bredere spreiding van het huizenbezit onder de bevolking en de geringere volatiliteit van huizenprijzen. Weliswaar zijn aandelen beter verhandelbaar maar, zoals hierboven gesteld, maken gezinnen actiever gebruik van de onderpandfunctie van hun woning om krediet op te nemen, onder meer voor het doen van bestedingen. Het belang van deze factoren verschilt overigens per land. Zo kennen Angelsaksische landen een breder verspreid aandelenbezit en zijn financiële instrumenten verder ontwikkeld om vermogensbezit liquide te maken. Tegen deze achtergrond worden voor de VS vermogenseffecten geschat van 3 tot 5% voor aandelen en 4 tot 6% voor huizen 1. Voor Europese landen worden met name voor aandelen iets lagere effecten gevonden, variërend van 1 tot 3,5%, terwijl de gemiddelde invloed van huizenprijzen met 2 tot 8% vergelijkbaar is met de VS (zie IMF, 2002). Het sterke vermogenseffect door de uitbundige huizenmarkt was de afgelopen jaren in Nederland duidelijk zichtbaar in de vorm van tweede hypotheken en oversluitingen, waarmee gezinnen een deel van de gestegen overwaarde op hun woning hebben verzilverd. In paragraaf 5 wordt aan de hand van de enquêteresultaten ingegaan op dit bestedingseffect. 1 Bedoeld wordt extra bestedingen als percentage van de vermogensstijging uitgesmeerd over drie jaar.

11 - 5-3 VERMOGENSONTWIKKELINGEN IN NEDERLAND VANUIT MACROPERSPECTIEF 3.1 Sterke groei vermogensbezit Tabel 1 toont de geaggregeerde vermogensontwikkeling van Nederlandse gezinnen in de afgelopen 15 jaar. In deze periode is het netto vermogen (bezittingen minus schulden) in termen van het beschikbare gezinsinkomen (de vermogensquote) toegenomen tot circa 800%. Huishoudens in Nederland zijn daarmee over het algemeen vermogender dan in de zeven grootste industrielanden. Alleen huishoudens in Japan en het Verenigd Koninkrijk hebben vergelijkbaar hoge vermogensniveaus 2. Het particulier vermogen in Nederland is met name in de jaren negentig gegroeid (grafiek 1). De stijging van huizenprijzen hangt zowel samen met de gunstige conjuncturele omstandigheden en de gedaalde rente in de jaren negentig, als met een aantal specifiek Nederlandse factoren. Zo zijn inkomens gestegen en hebben banken door verruiming van de verstrekkingscriteria de leencapaciteit van gezinnen vergroot (zie de Haas et al. 2000). Verder worden huizenprijzen in zekere zin op een hoog niveau gehouden door het beperkte aantal bouwlocaties in Nederland en het genereuze belastingsysteem met volledige aftrekbaarheid van hypotheekrentelasten. Tabel 1 Vermogen Nederlandse huishoudens % beschikbare inkomen Netto vermogen a) Financiële activa a) Huizenbezit Overig (illiquide) bezit Schuld a) Inclusief pensioenvermogen Bron: CPB 2 Zie voor een internationale vergelijking van gezinsvermogens OECD Economic Outlook 70, december 2001.

12 - 6 - Grafiek 1 Beurskoersen en huizenprijzen Januari 1990= Beurskoersen (AEX) Huizenprijzen (bron: Kadaster) 3.2 Huishoudens houden meer risicodragende activa aan Prijsstijgingen van aandelen en huizen vormen de belangrijkste factor achter de vermogenstoename van gezinnen. De andere bron voor vermogensvorming, besparingen uit inkomen, heeft in de loop van de tijd verhoudingsgewijs een steeds kleinere bijdrage aan de vermogensopbouw geleverd (grafiek 2). Daarmee is de vermogensstijging overwegend het gevolg van autonome ontwikkelingen en minder het gevolg van actief handelen door gezinnen. Dit is een internationaal verschijnsel (zie bijvoorbeeld Tracy en Schneider, 2001 voor de VS). Niettemin gaat achter de vermogensstijging in Nederland ook een sterk toegenomen participatie van huishoudens in vermogensmarkten schuil. Zo steeg het percentage huishoudens met direct aandelenbezit of met aandelen in een beleggingsfonds van 11% in 1995 volgens CBS-cijfers, tot 27% in 2002 volgens de enquêteresultaten. Beleggingsfondsen hebben sterk bijgedragen aan de bredere verspreiding van het aandelenbezit onder de bevolking. Deze fondsen maken het immers mogelijk beleggingen tegen geringe kosten te spreiden over vermogenstitels met verschillende risicokarakteristieken en zijn om die reden aantrekkelijk voor gezinnen die met een relatief klein kapitaal beleggen. Daarnaast bezitten gezinnen indirect aandelen via hypotheken met een beleggingselement en via de deelname aan pensioenfondsen en levensverzekeringspolissen. Contractuele besparingen vormen na het eigenwoningbezit het grootste vermogensbestanddeel van gezinnen; in 2001 vertegenwoordigde deze post ruim 30% van de bezittingen. Omdat meer dan de helft van de pensioengelden is belegd in aandelen, is het belang van de beurs voor de

13 - 7 - Grafiek 2 Bronnen bruto vermogenstoename ¹ Procentuele bijdrage Besparingen Vermogenswinst ¹ Eigen berekeningen DNB o.b.v CPB gegevens. vermogenspositie van gezinnen nog eens groter dan het directe aandelenbezit doet vermoeden. Ook in internationaal opzicht neemt Nederland hiermee, zeker binnen Europa, een opvallende positie in. Volgens Guiso et al. (2002) is de directe en indirecte participatiegraad alleen hoger in de VS. Een specifieke factor, die het (indirecte) aandelenbezit waarschijnlijk heeft gestimuleerd, is de toegenomen concurrentie en conglomeraatvorming in de Nederlandse financiële sector. Het samengaan van banken, verzekeraars en beleggingsinstellingen heeft immers een impuls gegeven aan de ontwikkeling van producten met een beleggingselement, zoals levensverzekeringen waarbij premies worden belegd in effecten. Net als het aandelenbezit is het eigenwoningbezit de laatste decennia in Nederland toegenomen, van 35% begin jaren zeventig tot 52% van de huishoudens in Het toegenomen bezit van aandelen en huizen kan tevens een aanwijzing zijn dat huishoudens doelbewuster met hun vermogen omgaan. Zo renderen aandelen op langere termijn immers beter dan een spaarrekening. Dergelijke lange-termijn overwegingen van gezinnen zijn tegen de achtergrond van de toegenomen informatiestroom over financiële producten, de gestegen welvaart en de vergrijzing goed verklaarbaar. 3.3 Spaar- en bestedingsgedrag gevoeliger voor aandelen- en huizenprijzen De vermogenstoename is sinds de tweede helft van de jaren negentig meer en meer het spaargedrag van gezinnen gaan beïnvloeden. Door waardestijgingen van hun eigen woning en hun beleggingsportefeuille, zijn gezinnen minder gaan sparen. Dit is één van de redenen waarom de spaarquote (vrije besparingen in

14 - 8 - termen van beschikbaar inkomen) daalde van 5,6% in 1995, tot -1,3% in Parallel hieraan namen huishoudens meer krediet op. Zoals in tabel 1 is af te lezen, steeg de schuld/inkomensratio hierdoor tot 186% in 2001, een ontwikkeling die wordt gedomineerd door de hypothecaire schuld. De gestegen schuld is indicatief voor de ruimere mogelijkheden om krediet op te nemen. Zo hebben nieuwe hypotheekvormen het contant maken van het woningbezit en daarmee consumptie uit vermogenswinst vergemakkelijkt. De gestegen schuld ging samen met een hoger risicoprofiel van de bezittingen. Tussen 1991 en 2001 nam het relatieve belang van de eigen woning en het aandelenbezit in het totale vermogen toe van 36% tot ruim 49%, terwijl het aandeel van risicovrije bezittingen (deposito s en obligaties) daalde van 19% tot 13%. Deze verschuivingen in de vermogenscompositie betekenen dat het gezinsvermogen gevoeliger is geworden voor het sentiment op de huizenmarkt en de beurs. De daling van de aandelenkoersen sinds 2000 was vorig jaar dan ook één van de oorzaken van een daling van de netto vermogensquote, voor het eerst in 10 jaar. Mogelijk in reactie op de verslechterende vermogenspositie herschikten gezinnen vorig jaar hun portefeuille, waaraan waarschijnlijk ook de neergaande conjunctuur en het afgenomen consumentenvertrouwen hebben bijgedragen. Dit uitte zich vorig jaar in het oplopen van de spaarquote tot 3,5% en een forse stijging van het ingelegd spaargeld bij banken. Bij beleggingsfondsen kwam de voorzichtigere opstelling van huishoudens tot uitdrukking in een toegenomen voorkeur voor minder risicovolle vermogensbestanddelen, zoals obligaties (grafiek 3). Grafiek 3 Netto inleg Beleggingsfondsen Miljarden euro's Aandelenfondsen Obligatiefondsen Alle fondsen Bron : DNB. 3 Bron: Centraal Economisch Plan 2002, CPB.

15 - 9 - De toegenomen afhankelijkheid van huishoudens van ontwikkelingen op de aandelenbeurs kwam ook naar voren in de stijging van pensioenpremies, waartoe sommige pensioenfondsen dit jaar besloten, in reactie op tegenvallende rendementen op beleggingen. Het verhogen van de premies komt in veel gevallen neer op het (gedeeltelijk) terugdraaien van kortingen, die waren ingesteld tijdens de jaren van een opgaande beurs. De fluctuaties in de pensioenspremies zijn illustratief voor het toegenomen aandelenbezit van pensioenfondsen en daarmee voor de toegenomen gevoeligheid voor vermogensprijzen (zie DNB, 2001). De recente ontwikkelingen duiden erop dat de toegenomen participatie van huishoudens in de vermogenmarkten ook in de toekomst tot grotere fluctuaties in de economie kan leiden. Financieel beheer, besparingen en daarmee consumptieve bestedingen zullen immers sterker dan voorheen meebewegen met cycli in financiële markten. Wat dat betreft markeert 2001 geen trendbreuk, maar zijn de recente ontwikkelingen exemplarisch voor het toegenomen belang van vermogensprijzen.

16 NADERE VERKENNING VERMOGENSBEHEER OP BASIS VAN ENQUÊTE Hierboven is de samenstelling en ontwikkeling van de gezamenlijke vermogens van de Nederlandse huishoudens beschouwd vanuit macro-economisch perspectief en de literatuur. Een enquête is bij uitstek geschikt om op een meer gedetailleerd niveau voor verschillende groepen huishoudens informatie te verzamelen over de verdeling van vermogenscomponenten, de motieven voor het aanhouden van diverse vermogenstitels en het financieel gedrag. 4.1 Opzet van de enquête In opdracht van de Nederlandsche Bank heeft het NIPO onder een representatieve steekproef van 1157 huishoudens een enquête uitgevoerd naar het vermogensbeheer door deze huishoudens. Vervolgens zijn de antwoorden gewogen naar de totale Nederlandse populatie van 6,8 miljoen huishoudens. De enquêtering heeft begin maart plaatsgevonden waarbij deelnemers via pc en modem in staat zijn gesteld de vragen te beantwoorden. Groot voordeel hiervan is dat men op zijn gemak de enquête kan invullen met alle relevante bescheiden bij de hand op een moment dat het hem of haar het beste uitkomt. Bovendien is deze wijze van enquêteren, mede vanwege de hoge mate van anonimiteit, bij uitstek geschikt voor privacy gevoelige onderwerpen, zoals vragen omtrent de eigen financiële situatie. Deze paragraaf bespreekt onder andere het vermogensbeheer van een aantal inkomensgroepen dat uit de enquête-uitkomsten naar voren komt. Hierbij wordt ingegaan op bezittingen, schulden en motivering voor het aanhouden van diverse vermogenstitels. De inkomensklassen (laag/middel/hoog) zijn zodanig gekozen dat iedere categorie 2 à 2,5 miljoen huishoudens omvat 4. Voor een goede interpretatie van de gegevens dient te worden bedacht dat hogere inkomensklassen doorgaans relatief veel tweeverdienergezinnen omvatten, terwijl de laagste inkomensklasse voor een belangrijk deel uit alleenstaanden en uitkeringsgerechtigden (met name bijstand en AOW) bestaat. 4 De grenzen tussen de drie inkomensklassen liggen bij een bruto huishoudinkomen per jaar van respectievelijk en

17 Bezittingen Over het algemeen hebben Nederlandse huishoudens hun vermogen weinig gespreid over verschillende financiële producten. Afgaande op de enquête-uitkomsten wordt het vermogen gemiddeld op minder dan vier manieren aangehouden (meestal op een betaal- en spaarrekening en in de eigen woning). Niet geheel verrassend komt uit de antwoorden naar voren dat hoe hoger het huishoudinkomen en het gezinsvermogen, hoe uitgebreider de vermogensportefeuille en hoe actiever het beheer (tabel 2). Iedereen beschikt over een betaalrekening, maar het aantal rekeningen en het totale saldo lopen op naarmate huishoudens zich in een gunstigere financiële positie bevinden. Ook voor andere financiële producten, zoals spaarrekeningen, bedrijfsspaarregelingen en koopsom- of lijfrentepolissen, geldt doorgaans dat het bezit, het aantal en de gemiddelde waarde stijgen naarmate de inkomensklasse hoger is. Zo komen koopsom- en lijfrentepolissen in de hoge inkomensgroep ruwweg drie keer meer voor dan bij de lage inkomensgroep. Daarnaast is de totale waarde van de aangekochte koopsom- en lijfrentepolissen, indien aangekocht, bij de hoge inkomensgroep eveneens gemiddeld grofweg drie keer die van de lage inkomensgroep. Tabel 2 Bezit vermogenstitels Aantal huishoudens in bezit van vermogenstitel (%), gemiddeld aantal vermogenstitels, gemiddelde waarde Vermogenstitel In bezit titel (%) Gemiddeld aantal Gemiddelde waarde (dzd euro) L M H T L M H T L M H T Betaalrekening ,5 2,3 2,6 2,2 1,3 4,8 6,8 4,2 Spaarrekening ,5 2,0 2,1 1,8 6,8 11,9 13,6 11,1 Bedrijfsspaarregeling ,3 1,4 1,7 1,5 1,8 2,6 3,5 2,9 Lijfrente ,2 1,5 1,5 1,5 5,9 7,3 13,9 11,1 Koopsom ,1 1,9 2,9 2,1 4,5 7,5 12,0 9,9 Spaarverzekering ,5 1,4 1,6 1,5 2,0 7,4 10,6 6,9 Beleggingsfonden ,1 3,1 3,2 3,0 6,7 15,1 24,3 17,7 Individuele aandelen ,2 4,9 4,4 4,5 6,0 14,3 24,3 18,3 Individuele obligaties ,0 1,8 1,7 1,7 6,3 21,5 18,5 18,6 Opties ,0 1,6 2,8 2,4 12,2 2,5 5,0 5,6 Aandelenlease ,8 1,6 1,7 1,7 3,1 6,3 6,4 5,6 Niet hypothecaire lening ,3 1,1 1,2 1,2 4,9 10,5 9,3 8,3 Credit card ,2 1,4 1,6 1,5 0,4 0,2 0,4 0,3 Producten op afbetaling ,5 1,8 1,1 1,6 0,9 1,5 2,0 1,3 Eigen woning ,0 1,0 1,0 1,0 173,7 196,6 265,5 222,4 Hypotheek op eigen woning ,1 1,3 1,6 1,4 68,9 92,1 132,1 106,0 Toelichting: vanwege de mogelijkheid meerdere antwoorden te geven kan de som van de percentages boven de 100 uitkomen; L=lage inkomensklasse, M=middelste inkomensklasse, H= hoge inkomensklasse, T=totale populatie. Bron: DNB-enquête, maart 2002

18 Overigens geeft meer dan de helft van de respondenten uit de lage inkomensgroep aan niet te weten waarom een koopsom- of lijfrentepolis is aangeschaft, terwijl de hogere inkomensgroepen hiermee welbewust sparen met het oog op het (eventueel vervroegde) pensioen en - zij het in mindere mate - vanwege de fiscale behandeling van deze spaarvormen (tabel 3). Andere financiële producten worden met name aangehouden met het oog op - onverwachte - grote uitgaven (spaartegoeden, aandelenleaseconstructies en opties) of de studie van het kind (spaarverzekeringen). Beleggingen in aandelen en obligaties blijken met name voor te komen in huishoudens uit de hogere inkomensgroepen, waarbij degenen die beleggen in individuele aandelen dit vaak (deels) uit liefhebberij doen. Beleggers in individuele aandelen zijn dientengevolge ook actiever dan degenen die beleggen via beleggingsfondsen, blijkens het gemiddeld aantal wijzigingen in de afgelopen 12 maanden (6,2 tegen 3,6). Dit uit zich overigens niet altijd in een portefeuille met veel verschillende aandelenfondsen: de helft heeft ten hoogste 2 verschillende aandelenfondsen in bezit. Het gemiddeld aantal verschillende aandelen bedraagt 4,5; 1 op de 7 beleggers heeft 10 of meer individuele aandelen in zijn of haar portefeuille. Hieruit blijkt eveneens dat vermogen weinig gediversificeerd wordt aangehouden. Het feit dat de participatiegraad in de aandelenmarkt, direct of indirect via beleggingsfondsen, positief samenhangt met de inkomens- of vermogenspositie van de belegger is conform de in paragraaf 2 behandelde theorie. Een uitsplitsing van het aandelenbezit naar leeftijdsgroep laat een bolvormige verdeling zien: veertigers beleggen het meest, jongeren en ouderen hebben relatief minder in aandelen belegd (grafiek 4). Een dergelijke verdeling wordt ook in empirisch onderzoek naar het aandelenbezit in andere landen gevonden. Het deel van het vermogen dat in aandelen wordt belegd stijgt wel met het Grafiek 4 Leeftijd en aandelenbezit Percentage huishoudens met direct aandelenbezit of deelneming in beleggingsfondsen < plus Leeftijd Participatie Belang in portefeuille Bron : DNB-enquête, maart 2000.

19 Tabel 3 Motivatie voor bezit vermogenstitel % van huishoudens dat vermogenstitel bezit Spaarrekening Bedrijfs-spaarrekening Doorlopend krediet/ Persoonlijke lening L M H T L M H T L M H T Investering eigen woning e.d Consumptiegoederen Vakantie, feest, wereldreis etc Grote onverwachte uitgaven Pensioenvoorziening Studie kinderen Aflossing andere schulden Rendement/risico Fiscale redenen Hobby Geen bepaald doel Weet niet/geen antwoord Lijfrentepolis Koopsompolis Spaarverzekering Investering eigen woning e.d Consumptiegoederen Vakantie, feest, wereldreis etc Grote onverwachte uitgaven Pensioenvoorziening Studie kinderen Aflossing hypotheek, schulden Rendement/risico Fiscale redenen Hobby Geen bepaald doel Weet niet/geen antwoord Beleggingsfondsen Aandelen Opties Investering eigen woning e.d Consumptiegoederen Vakantie, feest, wereldreis etc Grote onverwachte uitgaven Pensioenvoorziening Studie kinderen Aflossing hypotheek, schulden Rendement/risico Fiscale redenen Hobby Geen bepaald doel Weet niet/geen antwoord Toelichting: vanwege de mogelijkheid meerdere antwoorden te geven kan de som van de percentages boven de 100 uitkomen; L=lage inkomensklasse, M=middelste inkomensklasse, H= hoge inkomensklasse, T=totale populatie. Bron: DNB-enquête, maart 2002

20 toenemen van de leeftijd. Daaruit blijkt dat het huidige inkomen en vermogen (dat meestal hoger is bij ouderen) bepalender is voor het samenstellen van de vermogensportefeuille dan de inkomensverwachting (die in theorie hoger is voor jongeren, die daardoor een groter deel van hun vermogen in risicodragende titels zouden aanhouden). Naast de hier besproken financiële vermogenstitels is een bijzondere rol in het vermogensbeheer weggelegd voor de woning. Het woningbezit en de daaraan verbonden hypotheekschulden zijn met name geconcentreerd bij meerverdienende huishoudens. Hierop komen we in paragraaf 5 terug. 4.3 Actief beheer Gevraagd naar de motivatie voor het aanhouden van bepaalde vermogenstitels blijkt dat huishoudens met lagere inkomens veelal geld opzij zetten met het oog op onverwachte en/of grote uitgaven, terwijl hogere inkomensgroepen sterk gericht zijn op hun inkomenssituatie (of die van hun kinderen) op oudere leeftijd. Bovendien lijken lagere inkomensgroepen minder bewust of minder actief bezig met vermogensbeheer. De categorie weet niet/geen antwoord is voor deze groep bij vrijwel alle vragen het grootst. Dat de lagere inkomensgroepen minder actief met hun vermogensbeheer bezig zijn blijkt ook uit het feit dat een ruime meerderheid (83%) bij niemand advies inwint met betrekking tot hun financiële planning en ook geen behoefte heeft aan advies. De helft van de overige inkomensgroepen vraagt wel advies; meestal aan professionele adviseurs en soms aan familie en bekenden. Driekwart hiervan werkt met een vaste tussenpersoon. Bij de meestverdienende huishoudens (bruto jaarinkomen groter of gelijk aan 68000) valt op dat 1 op de 5 een notaris heeft benaderd voor advies. Binnen de overige inkomensgroepen gebeurt dit eigenlijk niet. Driekwart van deze groep van meestverdienende huishoudens heeft een testament afgesloten tegen 40% van de gehele populatie en 25% van de lage inkomensgroep. Bij de motivatie voor de samenstelling van de portefeuille van bezittingen speelt - voor degenen waarop dit van toepassing is - met name de pensioenvoorziening een rol, gevolgd door risicospreiding, te verwachten rendementen en fiscale motieven. 4.4 Niet-hypothecaire schulden Voor alle inkomensgroepen geldt dat ruwweg een kwart van de huishoudens een doorlopend krediet, een persoonlijke lening of beide bezit. De lage inkomensgroep gebruikt deze kredietmogelijkheden voornamelijk als reserve voor grote - onverwachte - uitgaven, terwijl de hoge inkomensgroep hiermee veelal duurzame consumptiegoederen financiert. In overeenstemming hiermee kopen huishoudens uit de lage inkomensgroep relatief vaak producten op afbetaling. In tegenstelling tot de hogere inkomensgroepen

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Overwaarde en koerswinsten waren jarenlang bron voor extra consumptie door huishoudens

Overwaarde en koerswinsten waren jarenlang bron voor extra consumptie door huishoudens Overwaarde en koerswinsten waren jarenlang bron voor extra consumptie door huishoudens Melanie Koymans en Jan Ramaker Voor 2 besteedden huishoudens jaarlijks maar een deel van hun inkomen. Wat overbleef,

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen Publicatiedatum CBS-website: 1 oktober 27 Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 27 Verklaring der tekens. =

Nadere informatie

financiële dienstverlening

financiële dienstverlening Algemene gegevens cliënt Algemene gegevens partner Naam : Naam : Geboortedatum : Geboortedatum : Algemene Kennis en Ervaring 1. Wat weet u van hypotheken? 2. Wat weet u van beleggingsproducten? 3. Wat

Nadere informatie

53% 47% 51% 54% 54% 53% 49% 0% 25% 50% 75% 100% zeer moeilijk moeilijk komt net rond gemakkelijk zeer gemakkelijk

53% 47% 51% 54% 54% 53% 49% 0% 25% 50% 75% 100% zeer moeilijk moeilijk komt net rond gemakkelijk zeer gemakkelijk 30 FINANCIËLE SITUATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de financiële situatie van de Leidse burgers. In de enquête wordt onder andere gevraagd hoe moeilijk of gemakkelijk men rond kan komen met het

Nadere informatie

Klantprofiel. Waaruit blijkt dat?

Klantprofiel. Waaruit blijkt dat? Klantprofiel Wat is uw burgerlijke staat? o Alleenstaand o Gehuwd(gemeenschap van goederen) o Gehuwd(huwelijkse voorwaarden) o Samenwonend met samenlevingscontract o Samenwonend zonder samenlevingscontract

Nadere informatie

Bijlage A. UW KLANTPROFIEL

Bijlage A. UW KLANTPROFIEL Bijlage A. UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis van uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis van uw kennis van, ervaring met

Nadere informatie

Hypotheekrecht en - vormen

Hypotheekrecht en - vormen Hypotheekrecht en - vormen Wat is een hypotheek? Een hypotheek is in theorie een zekerheidsrecht. Wanneer u een hypotheek afsluit, geeft u het recht van hypotheek aan de geldverstrekker. Dit recht van

Nadere informatie

Bijlage A. UW KLANTPROFIEL

Bijlage A. UW KLANTPROFIEL Bijlage A. UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis uw kennis, ervaring met en risicobereidheid

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis

De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis De besparingen van Amerikaanse gezinnen bereikten vlak voor de crisis een naoorlogs dieptepunt. Na de crisis moeten huishoudens fors

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB06-074 13 juli 2006 9.30 uur Uitgaven huishoudens hoger dan inkomsten De Nederlandse economie is in 2005 met 1,5 procent gegroeid. Het voor inflatie gecorrigeerde

Nadere informatie

KLANTPROFIEL VOOR EEN ORIËNTATIE GESPREK

KLANTPROFIEL VOOR EEN ORIËNTATIE GESPREK UW KLANTPROFIEL KLANTPROFIEL VOOR EEN ORIËNTATIE GESPREK Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis uw kennis,

Nadere informatie

SP-voorstel fiscale behandeling eigen woning

SP-voorstel fiscale behandeling eigen woning CPB Notitie Datum : 27 augustus 2004 Aan : de SP, de heer E. Irrgang SP-voorstel fiscale behandeling eigen woning 1 Inleiding De SP-fractie heeft het CPB gevraagd de budgettaire en koopkrachteffecten te

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Vragen formulier Klanten Profiel

Vragen formulier Klanten Profiel Vragen formulier Klanten Profiel U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen. Onze bedrijfsfilosofie is, om samen met onze relaties, een inventarisatie

Nadere informatie

Vertrouwen, geluk en de financiële situatie van huishoudens

Vertrouwen, geluk en de financiële situatie van huishoudens Vertrouwen, geluk en de financiële situatie van huishoudens Hoofdstuktitel Nederlandse huishoudens zijn somber over hun financiële toekomst. Het gemiddelde financiële vermogen van de huishoudens is echter

Nadere informatie

Onderzoek hypotheken en bekendheid maatregelen Maart/april 2014

Onderzoek hypotheken en bekendheid maatregelen Maart/april 2014 Onderzoek hypotheken en bekendheid maatregelen Maart/april 2014 Doelgroepinformatie De doelgroep bestaat uit huizenbezitters met hypotheek, die voornemens zijn binnen 2 jaar een nieuw huis te kopen. Dit

Nadere informatie

De heer. Klantprofiel Pagina 1. Algemeen - Doelen

De heer. Klantprofiel Pagina 1. Algemeen - Doelen Klantprofiel Pagina 1 Algemeen - Doelen Welk(e) doel(en) heeft u in uw leven? (Meerdere opties zijn mogelijk) Nu lekker kunnen leven, geld opzij leggen voor inkomen later is minder belangrijk Zekerheid

Nadere informatie

Nadeel Uiteindelijk wordt er geen vermogen opgebouwd om de hypotheek mee af te kunnen lossen.

Nadeel Uiteindelijk wordt er geen vermogen opgebouwd om de hypotheek mee af te kunnen lossen. Welke hypotheekvorm past het beste bij uw specifieke situatie? Het is fijn om van tevoren al te weten welke basis hypotheekvormen er bestaan. Hieronder staan de hypotheekvormen een voor een kort beschreven

Nadere informatie

3 Effect van varianten zoals door de VROM-raad gevraagd

3 Effect van varianten zoals door de VROM-raad gevraagd belastingsderving (saldo HRA en EWF) tot 13,8 miljard doen toenemen in 2011. Daarbij is geen rekening gehouden met het drukkende effect van de rentestijging op de prijs van de woningen. 3 Effect van varianten

Nadere informatie

Klantprofiel Hypotheken

Klantprofiel Hypotheken Klantprofiel Hypotheken Klant 1 Klant 2 Naam.. Ondernemer ja nee ja nee Sinds.. Sinds. Dienstverband Fulltime Fulltime Part-time uur Part-time uur Vast Vast Flex/uitzend Flex/uitzend Bepaalde tijd Bepaalde

Nadere informatie

Vragen formulier Klanten Profiel

Vragen formulier Klanten Profiel Vragen formulier Klanten Profiel U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen. Om tot een advies te komen voor een complex product zijn klantgegevens

Nadere informatie

KLANTPROFIEL VOOR DHR. HYPOTHEEK

KLANTPROFIEL VOOR DHR. HYPOTHEEK UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis van uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis van uw kennis van, ervaring met en risicobereidheid

Nadere informatie

KLANTPROFIEL VOOR DHR. EN MEVR.

KLANTPROFIEL VOOR DHR. EN MEVR. UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis van uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis van uw kennis van, ervaring met en risicobereidheid

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM Data & Research 15 januari 2015 1 Samenvatting De (theoretische) betaalbaarheidsindex maakt in het vierde kwartaal van 2014 nog steeds een opwaartse

Nadere informatie

Persoonlijk profiel. Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand

Persoonlijk profiel. Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand Persoonlijk profiel In het kader van de Wet Financiële toezicht (Wft) leggen wij u een aantal vragen voor die betrekking hebben op uw toekomstverwachtingen en levensstijl. Toekomstperspectief aanvrager

Nadere informatie

r Onbepaalde tijd :r Ja r Nee r Samenwonend, zonder samenlevingscontract raileenstaand :r Fulltime r Parttime,

r Onbepaalde tijd :r Ja r Nee r Samenwonend, zonder samenlevingscontract raileenstaand :r Fulltime r Parttime, Inventarisatie (klantprofiel) 2.1. Algemene (NAW) gegevens Cliënt 1 Cliënt 2 Naam Geboortedatum Geslacht Burgerlijke staat :1Man r Vrouw : 1Man 1Vrouw :1Gehuwd, gemeenschap van goederen 1Gehuwd, huwelijkse

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q3

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q3 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2014-Q3 NVM Data & Research 9 oktober 2014 1 Samenvatting De (theoretische) betaalbaarheidsindex maakt in het derde kwartaal van 2014 een zeer sterke opwaartse

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Woononderzoek Nederland 2009

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Woononderzoek Nederland 2009 Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-020 22 maart 2010 9.30 uur Woononderzoek Nederland 2009 Totale woonlasten stijgen in dezelfde mate als netto inkomen Aandeel en omvang aflossingsvrije

Nadere informatie

Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand

Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand Persoonlijk profiel van: (naam): In het kader van de Wet Financiële toezicht (Wft) leggen wij u een aantal vragen voor die betrekking hebben op uw toekomstverwachtingen en levensstijl. Uw antwoorden op

Nadere informatie

Curo. Adres Postcode Plaats. Persoonlijk profiel

Curo. Adres Postcode Plaats. Persoonlijk profiel In het kader van de Wet Financieel Toezicht (WFT) kunnen wij uitsluitend tot dienstverlening overgaan nadat wij de volledig ingevulde vragenlijst hebben ontvangen. Naam Adres Postcode Plaats : : : : Persoonlijk

Nadere informatie

Belastingplan 2013: Wet herziening fiscale behandeling eigen woning

Belastingplan 2013: Wet herziening fiscale behandeling eigen woning Regelingen en voorzieningen CODE 3.2.3.30 verwachte wijzigingen Belastingplan 2013: Wet herziening fiscale behandeling eigen woning bronnen Informatieblad Woningmarkt 18.9.2012 Vragen en antwoorden over

Nadere informatie

UW KLANTPROFIEL KLANTPROFIEL

UW KLANTPROFIEL KLANTPROFIEL UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis van uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis van uw kennis van, ervaring met en risicobereidheid

Nadere informatie

De Roche. Hypotheek waaier. Een persoonlijke keus voor uw toekomst. Het kiezen van de juiste hypotheekvorm is

De Roche. Hypotheek waaier. Een persoonlijke keus voor uw toekomst. Het kiezen van de juiste hypotheekvorm is De Roche Hypotheek waaier Een persoonlijke keus voor uw toekomst Het kiezen van de juiste hypotheekvorm is zeker niet eenvoudig; er zijn ontzettend veel mogelijkheden en bovendien vormt uw beslissing de

Nadere informatie

2) Wanneer gaan de verschillende maatregelen in? Per 1 januari 2013

2) Wanneer gaan de verschillende maatregelen in? Per 1 januari 2013 Oktober 2012 Nieuws hypotheekrenteaftrek Zoals het er nu voorstaat zal er vanaf 2013 alleen aftrek worden genoten voor hypotheekrente bij minimaal een annuïtaire aflossing. Op dit moment mag je nog de

Nadere informatie

Vragenlijst. Naam cliënt : Datum afspraak: Inkomen

Vragenlijst. Naam cliënt : Datum afspraak: Inkomen Naam cliënt : Datum afspraak: Vragenlijst Inkomen Verwacht u de komende 2 5 jaar wijzigingen in uw inkomenssituatie door bijv. gezinsuitbreiding, functieverbetering, indiensttreding bij een andere werkgever

Nadere informatie

Vooral boven water huishouden lost extra af

Vooral boven water huishouden lost extra af Juli 2015 naar recordhoogte 96 punten Vooral boven water huishouden lost extra af De staat op zijn hoogste stand ooit. In het tweede kwartaal van 2015 steeg de barometer met maar liefst 5 punten van 91

Nadere informatie

Vragenlijst klantprofiel Bestemd voor Naam : Adres : Geboortedatum : Burgerlijke staat : Algemeen. Kennis en ervaring

Vragenlijst klantprofiel Bestemd voor Naam : Adres : Geboortedatum : Burgerlijke staat : Algemeen. Kennis en ervaring Vragenlijst klantprofiel Bestemd voor Naam : Adres : Geboortedatum : Burgerlijke staat : Algemeen Wat weet u van fiscale en sociale wetgeving? Wat weet u van uw inkomenssituatie als u met pensioen gaat

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening in het MKB

Oudedagsvoorziening in het MKB A201309 Oudedagsvoorziening in het MKB Vormen van pensioenopbouw en de verwachtingen van MKB-ondernemers in beeld gebracht drs. K. L. Bangma drs. J. Snoei Zoetermeer, februari 2013 Oudedagsvoorziening

Nadere informatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie Hoofdstuk 24 Financiële situatie Samenvatting De gemeente voert diverse inkomensondersteunende maatregelen uit die bedoeld zijn voor huishoudens met een lager inkomen. Zes op de tien Leidenaren zijn bekend

Nadere informatie

Wie in 2014 een eigen woning heeft of graag een woning wil kopen, moet rekening houden met een aantal ontwikkelingen.

Wie in 2014 een eigen woning heeft of graag een woning wil kopen, moet rekening houden met een aantal ontwikkelingen. Hypotheekgids 2014 Inleiding Wie in 2014 een eigen woning heeft of graag een woning wil kopen, moet rekening houden met een aantal ontwikkelingen. De wijzigingen op het gebied van hypotheek en wonen zijn

Nadere informatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie Hoofdstuk 10. Financiële situatie Samenvatting Hfst 9. Trendvragen financiële situatie Jaarlijks worden drie trendvragen gesteld die inzicht geven in de financiële positie van de Leidenaar. De resultaten

Nadere informatie

Eindexamen havo economie 2013-I

Eindexamen havo economie 2013-I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 bij (1) monopolie bij (2) toe

Nadere informatie

O Denkt aan vervroegd pensioen O Denkt aan geheel stoppen met werken O Aanvullende opmerkingen

O Denkt aan vervroegd pensioen O Denkt aan geheel stoppen met werken O Aanvullende opmerkingen Persoonlijk profiel In het kader van de Wet Financiële toezicht (Wft) leggen wij u een aantal vragen voor die betrekking hebben op uw toekomstverwachtingen en levensstijl. Uw antwoorden op onderstaande

Nadere informatie

DE ERKEND HYPOTHECAIR PLANNER INFORMEERT U GRAAG OVER: Uw woning huren of kopen?

DE ERKEND HYPOTHECAIR PLANNER INFORMEERT U GRAAG OVER: Uw woning huren of kopen? DE ERKEND HYPOTHECAIR PLANNER INFORMEERT U GRAAG OVER: Uw woning huren of kopen? 1 Met de vraag 'Een huis kopen of een huis huren?' kunt u op verschillende momenten in uw leven te maken krijgen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 2015 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 2015 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Vroegpensioen, de levensloopregeling en het vermogen van Nederlandse huishoudens

Vroegpensioen, de levensloopregeling en het vermogen van Nederlandse huishoudens Vroegpensioen, de levensloopregeling en het vermogen van Nederlandse huishoudens De helft van de Nederlandse werknemers wil voor haar 65 ste met pensioen, zo blijkt uit een enquête over vroegpensioen en

Nadere informatie

HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016

HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016 HYPOTHEEK INDEX 2E KWARTAAL 2016 De Hypotheek Index geeft ieder kwartaal inzicht in het consumentengedrag op het gebied van hypotheken. De kerncijfers zijn afkomstig van De Hypotheker die met ruim 10 procent

Nadere informatie

Hoofdstuk 7. Financiële situatie

Hoofdstuk 7. Financiële situatie Stadsenquête Leiden Hoofdstuk 7. Financiële situatie Samenvatting Bijna driekwart van de Leidenaren geeft aan gemakkelijk rond te komen met het huishoudinkomen, twee op de tien komt net rond en bijna een

Nadere informatie

Kentering op de Europese woningmarkten

Kentering op de Europese woningmarkten Na een hausse die twaalf jaar duurde, is nu in de meeste Europese landen waaronder Nederland een afvlakking van de huizenprijsstijging te zien. In enkele landen dalen de prijzen zelfs. Een belangrijke

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 18 januari 25 Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Een eigen huis. mogelijkheden voor kopen of huren

Een eigen huis. mogelijkheden voor kopen of huren Een eigen huis mogelijkheden voor kopen of huren Een woning kopen of huren? Verschillende verantwoordelijkheden Wilt u een woning kopen of een woning huren? Dat is een afweging die u maakt. Een van de

Nadere informatie

Pensioenaanspraken in beeld

Pensioenaanspraken in beeld Pensioenaanspraken in beeld Deel 1: aanspraken naar geslacht en burgerlijke staat Elisabeth Eenkhoorn, Annelie Hakkenes-Tuinman en Marije vandegrift bouwen minder pensioen op via een werkgever dan mannen.

Nadere informatie

Vakantiegeld-enquête 2016. Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting

Vakantiegeld-enquête 2016. Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Vakantiegeld-enquête 2016 Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Vakantiegeld-enquête 2016 Auteurs Gea Schonewille Jasja Bos Inhoud SAMENVATTING... 6 1 INLEIDING... 8 2 AANTAL KEREN OP VAKANTIE...

Nadere informatie

Hoofdstuk 43. Financiële situatie

Hoofdstuk 43. Financiële situatie Stadsenquête Leiden Hoofdstuk 43. Financiële situatie Samenvatting Circa tweederde van de Leidenaren geeft aan gemakkelijk rond te komen met het huishoudinkomen, ruim een kwart komt net rond en kan moeilijk

Nadere informatie

Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek

Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek Vermogen en schokbestendigheid van woningeigenaren en huurders Special Leontine Treur Een groot deel van het vermogen van Nederlandse huishoudens zit vast in de woning of in de pensioenopbouw. Voor de

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers stijgen naar 1,7 biljoen euro halverwege 2012

Beleggingen institutionele beleggers stijgen naar 1,7 biljoen euro halverwege 2012 11 Beleggingen institutionele beleggers stijgen naar 1,7 biljoen euro halverwege 212 J.L. Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 16-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * =

Nadere informatie

Inventarisatieformulier klantprofiel

Inventarisatieformulier klantprofiel Inventarisatieformulier klantprofiel Bestemd voor: Samengesteld door: Datum: Inventarisatieformulier Klantprofiel, datum 24-10-2007, pagina 1 Algemene gegevens cliënt Naam: Voorvoegsel(s): Roepnaam: Voorletters:

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM Data & Research 2 april 2012 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 3 2 Inleiding: beschrijving van de gebruikte betaalbaarheidsindicatoren en grafieken...

Nadere informatie

argumenten voor Nederland om de woningmarkt te hervormen met Bouwsparen de route naar een duurzame woningmarkt

argumenten voor Nederland om de woningmarkt te hervormen met Bouwsparen de route naar een duurzame woningmarkt 10 argumenten voor Nederland om de woningmarkt te hervormen met Bouwsparen de route naar een duurzame woningmarkt Woningmarkt heeft behoefte aan hervorming De fiscale hypotheekrenteaftrek is de afgelopen

Nadere informatie

Effect op huizenprijzen van het maximeren van hypothecaire leningen op basis van taxatiewaarde en bruto inkomen

Effect op huizenprijzen van het maximeren van hypothecaire leningen op basis van taxatiewaarde en bruto inkomen CPB Notitie 4 mei 2011 Effect op huizenprijzen van het maximeren van hypothecaire leningen op basis van taxatiewaarde en bruto inkomen Op verzoek van het Ministerie van Financiën, Directie Algemene Financiële

Nadere informatie

UW KLANTPROFIEL. Vult u onderstaande vragen nauwkeurig in. ALGEMEEN - DOEL

UW KLANTPROFIEL. Vult u onderstaande vragen nauwkeurig in. ALGEMEEN - DOEL UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis van uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis van uw kennis van, ervaring met en risicobereidheid

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt

De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt Alex van de Minne alexvandeminne@gmail.com Real Capital Analytics Amsterdam Business School Finance Group, Faculty of Economics and Business May, 2015 Amsterdam

Nadere informatie

Verzilvering overwaarde huis: een statistische analyse van besteding en risico's

Verzilvering overwaarde huis: een statistische analyse van besteding en risico's Afdeling Wetenschappelijk onderzoek en econometrie Verzilvering overwaarde huis: een statistische analyse van besteding en risico's M.C.J. van Rooij en A.C.J. Stokman Onderzoeksrapport WO&E nr. 623 Juni

Nadere informatie

Oudedagsvoorzieningen. LeefVrij

Oudedagsvoorzieningen. LeefVrij Oudedagsvoorzieningen LeefVrij Oudedagsvoorzieningen LeefVrij Uw lijfrenteverzekering komt binnenkort tot uitkering. Daar heeft u jaren premies of een koopsom voor betaald. Nu is de tijd gekomen om ervan

Nadere informatie

Klantprofiel (deel B)

Klantprofiel (deel B) Klantprofiel (deel B) Persoonlijk, Doordacht & Transparant Klantprofiel (deel B) 1 Inkomenssituatie Verwacht u de komende 2 5 jaar wijzigingen in uw inkomenssituatie door bijv. gezinsuitbreiding, functieverbetering,

Nadere informatie

Het kopen en financieren van een woning

Het kopen en financieren van een woning Het kopen en financieren van een woning Beste heer/mevrouw, U staat op het punt om een (nieuwe) woning te kopen. Het kan zijn dat u zich als starter op de markt begeeft en dus voor het eerst een woning

Nadere informatie

Geboortedatum... Roker ja nee

Geboortedatum... Roker ja nee KLANTPROFIEL 1. PERSOONLIJKE GEGEVENS Aanvrager Naam en voorletters... m/v Adres... Postcode en woonplaats... Geboortedatum... Telefoon overdag... Mobiel... E-mail adres...... Roker ja nee BSN nummer...

Nadere informatie

CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen

CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen Persbericht PB14 037 02 06 2014 16.00 uur CBS: Koopkracht van werknemers in de zorg gestegen Koopkracht van werknemers in gezondheids- en welzijnszorg steeg in 2008-2012 elk jaar Zelfstandigen en pensioenontvangers

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010 11 Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in John Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 3-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

[FA 01-26 stenen] huis & hypotheek. Help, mijn geld zit in de stenen!

[FA 01-26 stenen] huis & hypotheek. Help, mijn geld zit in de stenen! [FA 01-26 stenen] huis & hypotheek Help, mijn geld zit in de stenen! Als uw spaargeld vooral in de stenen van uw huis zit, is het niet altijd even gemakkelijk om het er weer uit te halen. Maar met wat

Nadere informatie

Vragenlijst Particulieren

Vragenlijst Particulieren Vragenlijst Particulieren Naam cliënt Plaats Datum : : : In het kader van de Wet Financiële Dienstverlening (WFD) worden in dit document diverse vragen gesteld ter bepaling van het Klantprofiel van de

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December 2012 1

GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December 2012 1 GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December 2012 1 Inhoudsopgave 1. Management Summary 2. Onderzoeksresultaten in detail Type beleggingsverzekering en wijze van afsluiten Kennis van- en informatie over de

Nadere informatie

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek 7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek Auteur Remco Kaashoek De dynamiek op de koopwoningmarkt is tussen 2007 en 2011 afgenomen, terwijl die op de markt voor huurwoningen licht is gestegen. Het aantal

Nadere informatie

Bijlage III Het risico op financiële armoede

Bijlage III Het risico op financiële armoede Bijlage III Het risico op financiële armoede Zoals aangegeven in hoofdstuk 1 is armoede een veelzijdig begrip. Armoede heeft behalve met inkomen te maken met maatschappelijke participatie, onderwijs, gezondheid,

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2012 Hypotheken

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2012 Hypotheken AFM Consumentenmonitor voorjaar 2012 Hypotheken Augustus 2012 GfK 2012 AFM Consumentenmonitor Juni 2012 1 Inhoudsopgave 1. Management Summary 2. Onderzoeksresultaten in detail Hypotheeksluiters Oriëntatie-

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

Wat moeten we met de hypotheekrente-aftrek? Miljoenennota 2013

Wat moeten we met de hypotheekrente-aftrek? Miljoenennota 2013 Wat moeten we met de hypotheekrente-aftrek? - Een economisch perspectief - Miljoenennota 213 Scheveningen, 2 oktober 212 Prof. dr. Barbara Baarsma Vanaf 213: voor nieuwe hypotheken alleen recht op renteaftrek

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers Juni 2015 GfK 2015 AFM Consumentenmonitor Juni 2015 1 Inhoudsopgave 1. Onderzoeksresultaten in detail Beleggersprofiel Beleggingsportefeuille Risico, rendement

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 Nota over de toestand van s Rijks Financiën Nr. 42 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Hoofdstuk 19. Financiële situatie

Hoofdstuk 19. Financiële situatie Stadsenquête Leiden 008 Hoofdstuk 19. Financiële situatie Samenvatting Ruim tweederde van de Leidenaren geeft aan gemakkelijk rond te komen met het huishoudinkomen, bijna een kwart komt net rond en een

Nadere informatie

Belasting betalen en Hypotheekrente aftrek. Ontwerp power point; Henk Douna

Belasting betalen en Hypotheekrente aftrek. Ontwerp power point; Henk Douna Belasting betalen en Hypotheekrente aftrek Ontwerp power point; Henk Douna De grootste financiële beslissing in een mensenleven 2 520.000.000.000,- ( 520 mrd) Totale hypotheekschuld van Nederlandse huishoudens

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

Uitleg hypotheekvormen

Uitleg hypotheekvormen Uitleg hypotheekvormen Annuïteitenhypotheek Lineaire hypotheek Levenhypotheek Beleggingshypotheek Spaarhypotheek Hybride hypotheek Bankspaarhypotheek Aflossingvrije hypotheek Krediethypotheek Direct beginnen

Nadere informatie

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie Macro-economische Statistieken en Publicaties 3 november 24 Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Drs. J.L. Gebraad De Stichting Leerstoel

Nadere informatie

Wij zijn VDZ. Onze boodschap is helder: niemand regelt je geldzaken. beter dan wij. Dat is niet arrogant bedoeld, maar het uitgangspunt

Wij zijn VDZ. Onze boodschap is helder: niemand regelt je geldzaken. beter dan wij. Dat is niet arrogant bedoeld, maar het uitgangspunt Wij zijn VDZ. Onze boodschap is helder: niemand regelt je geldzaken beter dan wij. Dat is niet arrogant bedoeld, maar het uitgangspunt van onze dienstverlening. Deze tijd vraagt om transparantie. Wij regelen

Nadere informatie

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie)

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Cliënt Naam + Voorletters M/V Geboortedatum Adres Postcode + Woonplaats Wensen en doelstellingen Wat is de doelstelling

Nadere informatie

Hypotheekschuld in Nederland:

Hypotheekschuld in Nederland: Hypotheekschuld in Nederland: Loan to value / loan to income Ruimteconferentie, 21 mei 2013 Marcel van Wijk Vastgoed en Woningmarkt ac.vanwijk@cbs.nl Agenda Recente ontwikkelingen Onderzoeksopzet Hypotheekschuld

Nadere informatie

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie)

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Cliënt Naam + Voorletters M/V Geboortedatum Adres Postcode + Woonplaats Wensen en doelstellingen Wat is de doelstelling

Nadere informatie

Opbouw nationaal vermogen stokt

Opbouw nationaal vermogen stokt 7 Opbouw nationaal vermogen stokt Ontwikkeling nationaal vermogen Het vermogen van huishoudens Het vermogen van de overheid Het vermogen van ondernemingen Conclusie Literatuur De Nederlandse economie 211

Nadere informatie