Informatienota voor de raad

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Informatienota voor de raad"

Transcriptie

1 gemeente Eindhoven Raadsnummer 09.R/244.00I Inboeknummer ogbstorsgg Dossiernummer t8 augustus zoog Informatienota voor de raad Betreft duurzame-energiebedrijf Eindhoven. Kennisnemen van Het rapport Nut en noodzaak duurzame-energiebedrijf gemeente Eindhoven, een verkenning. Aanleiding Uw raad heeft in juni 2008 het Uitvoeringsprogramma klimaatbeleid vastgesteld. Eindhoven heeft als doelstelling om in de periode energieneutraal te zijn. "Energieneutraliteit wordt bereikt als de (resterende) energievraag van de eigen organisatie, woningen, bedrijven en overige vaste aansluitingen binnen de gemeente Eindhoven duurzaam wordt opgewekt binnen de eigen gemeentegrenzen". Tensor Energy heeft nut en noodzaak van een duurzame-energiebedrijf Eindhoven verkend. Toelichting Het rapport bevat: een algemene schets van de ontwikkelingen op de energiemarkt; een korte beschrijving van de landelijke initiatieven op het gebied van duurzame-energiebedrijven; een beschrijving van de situatie in de gemeente Eindhoven; conclusies en aanbevelingen. Er zijn verschillende goede redenen voor het opzetten van een duurzame-energiebedrijf Eindhoven. 1 Een duurzame-energi ebedrij fis de concrete uitwerking van de definitie van energieneutrali tei t ui t het Ui tvoeri ngsprogramma kli moa tbeleid "Energieneutraliteit wordt bereikt als de (resterende) energievraag van de eigen organisatie, woningen, bedrijven en overige vaste aansluitingen binnen de gemeente Eindhoven duurzaam wordt opgewekt binnen de eigen gemeentegrenzen". Het duurzame-energiebedrijf is gericht op het ontwikkelen van een lokale markt voor duurzame energie. Dit past in de landelijk waarneembare trend. Diverse gemeenten, maar ook provincies, denken na over duurzame-energiebedrijven voor

2 een lokale en/of regionale markt. Voorbeelden zijn Apeldoorn, Breda, Tilburg, Den Haag, Limburg en Drenthe. 2 Een duurzame-energi ebedrij f pasti n het aanvalsplan kredi etcrisis, want het richt zich, evenals de projectenin het aanvalsplan kredietcrisis, op de lokale markt en kan daar nieuwe projecten i ni ti eren. 3 Een duurzame-energiebedrijf is noodzakelijk om de doelstellingen ui t het Ui tvoeri ngsprogramma kli moa tbelei d te realiseren. Een duurzame-energiebedrijf zet in op een brede energiemix: elektriciteit, warmte en biogas. De "winsten" die bij het ene project gemaakt worden, kunnen ingezet worden om nieuwe initiatieven te ontplooien. De gemeente heeft een aantal "duurzame-energiebronnen" (de bodem, daken gemeentelijke gebouwen, afval) in eigendom. Een duurzame-energiebedrijf biedt de beste mogelijkheden om slagvaardig deze bronnen aan te boren. 4 Eindhoven heeft (binnenkort) de beschikking overeen aantal eigeninstallaties die de gemeente een unieke kans bieden voor het opzetten van duurzame-energiebedrijf. Met de realisering van deze projecten heeft de gemeente al de kennis opgebouwd. Door praktisch en kleinschalig te beginnen, met voldoende impact en geloofwaardigheid, geeft de gemeente het goede voorbeeld voor stakeholders. De realisering van nieuwe projecten levert veel extra kennis en ervaring op. De inbedding van verschillende initiatieven in een duurzame-energiebedrijf verkleint de risico s van afzonderlijk projectmanagement. De meeste huidige initiatieven zijn namelijk gekoppeld aan projecten (bijvoorbeeld woningbouw of exploitatie zwembad) die duurzame-energieopwekking niet als kernactiviteit hebben. De bio-energiecentra les in Meerhoven en bij het Ottenbad staan in het aanvalsplan kredietcrisis genoemd. 5 Coordi na ti e op de verschillendeinitiatieven levert synergie op. Diverse initiatieven zijn onderdeel van bouw- en ontwikkelingsprojecten. Daardoor kan het voorkomen dat niet de hele potentie voor energieopwekking wordt benut. De realisatie van de ambitieuze doelstelling uit het uitvoeringsprogramma klimaatbeleid vraagt om een integrale en innovatieve aanpak, die centraal wordt aangestuurd. Een voorbeeld is de bio-energiecentrale Ottenbad. Daar kunnen in de toekomst andere voorzieningen met een warmtevraag op aangesloten worden. Een combinatie met WKO behoort ook tot de mogelijkheden. Bij WKO is afstemming met andere initiatieven zonder meer van belang. Tenslotte moet ook de inkoop gas en elektriciteit, de levering aan afnemers en de teruglevering aan het net goed afgestemd worden binnen de gemeente.

3 Een ander voorbeeld is de vergisting van gft met nacompostering. Op 6 mei 2012 loopt het huidige contract voor de verwerking (compostering) van gft van rechtswege af. Vergisting met nacompostering is bij diverse gelegenheden in 2009 (NVRD themadag "Gemeentelijk beleid; zijn gemeenten al uitgesorteerd?"; Brabants afval congres) gepresenteerd als de best bestaande techniek. De haalbaarheid is in verschillende projecten bewezen. Diverse gemeenten, bijvoorbeeld in de hele provincie Utrecht, stappen over naar deze verwerkingstechniek. De tarieven zijn ongeveer 6 35,ÃćâĆňâĂİ per ton. Ter vergelijking: het tarief voor compostering van gft bedraagt in ,48 per ton. Het is dus nu het moment te besluiten over te stappen op de nieuwe techniek. 6 Bij de bekendeinitiatieveni n den lande staatinkoop van energie volledig los van de verkoop van energie. Geen enkel initiatief gebruikt de mogelijkheid om de opgewekte energie te verhandelen om zo middelen te krijgen voor de financiering van nieuwe initiatieven. De realisatie van de doelstellingen wordt te veel overgelaten aan marktpartijen. De gemeente fungeert als loket voor vragen of als financier door de verlening van subsidie, maar neemt geen proactieve houding aan. De ervaring leert dat informeren en financieren alleen niet leidt tot het bereiken van ambitieuze doelstellingen. 7 Eris geen!ink tussen de projecten en de beleidsdoelstellingen. In veel gevallen wordt de term Gemeentelijk Energiebedrijf gebruikt voor het opsta rten van een losstaand duurzame-energieproject (bijv. warmtenet). Hoewel dit een goede eerste stap kan zijn, is er vaak geen link met een integraal gemeentelijk klimaatbeleid. Dit risico is kleiner wanneer de gemeente regie kan voeren op de projecten. Consequenties Wij leggen in december 2009 een kaderstellende notitie betreffende het duurzame-energiebedrijf Eindhoven ter besluitvorming aan uw raad voor. Ter inzage gelegde stukken Visiedocument Gemeente Eindhoven Nut en noodzaak gemeentelijk energiebedrijf. Burgemeester en wethouders van Eindhoven, secretaris

4 LD

5 Visiedocument Gemeente Eindhoven Nut en noodzaak gemeentelijk energiebedrijf Gemeente Eindhoven

6 Visiedoeurnent Gemeente Eindhoven Inhovdsopgave 1. Nut en noodzaak Gemeenteiijk Energiebedrijf Eindhoven... {\}{\} I Algemene schets ontwikkelingen energiemarkt... ea eooa eee , Liberalisering energiernarkt. Energiehandel is risicovol Opkomst duurzame energie als alternatief voor fossiele brandstoffen. Smart grids Sluitende kringlopen (Cradle to Cradle). Samenvatting...,4 S...6, Korte beschrijving van de landelijke initiatieven op het gebied van duurzame energiebedrijven...,...,..., Landelijke initiatieven. 3.2 Korte beschrijving aantal initiatieven Duurzaam energiebedrijf Apeldoorn 3.2,2 Gemeente Den Haag Provincie Limburg Gemeente Breda Duurzaam Energiebedrijf Drenthe. 3 3 Conclusie Situatie gemeente Eindhoven. 4.1 Bestaande energiestromen gemeente Eindhoven. 4 1,1 inkoop van energie 4,1.2 Opwekking en verkoop van energie 4,2 Beleidsplandoelstellingen Conclusie. 6. Afwegingen bij het opzetten van Duurzaam Energiebedrijf Eindhoven Aanbevelingen..i...i". "o ere. "ei. " e.oe.tee..i-. oei.oei..i. ie voo.citer ee. "ee.tee.25 8 SUEAGEN te e e ea ot oa r rtt eaat te wee tta Bijlage 1: Gemeentelijke Duurzame Initiatieven Bijlage 2: Beschrijving initiatieven ÃćâĆňâĂİ voorbeeld Gemeente Apeldoorn. 28 Page 2 van 35

7 *tbabqf BABI-GV Visiedocument Gemeente Eindhoven i. Nat en noodzaak Gemeentelijk Energiebedrijf Eindhoven De Gemeente Eindhoven heeft in het raadsprogramma Duurzaamheid en Klimaatbeleld aangegeven de internationaie afspraken (Kyoto) op het gebied van het klimaat te ondersteunen en een actieve bijdrage te wigen leveren aan de uitvoering ervan om de negatieve effecten van de klimaatveranderingen terug te dringen. Daarnaast wii de gemeente Eindhoven haar imago versterken als duurzame stad. In de afgelopen jaren is via verschglende projecten invulling gegeven aan het raadsprogramrna en is gestart met het vergroten van de participatie van burgers en bedrijven bij het bewuster omgaan met energie. Hieruit is binnen de gemeente de behoefte ontstaan om de mogelijkheden te bekijken om te komen tot een Gemeentelijk Energiebedrijf (GEB). Dit GEB zal een centrale rol kunnen spelen in het verder invuliing geven aan het raadsprogramma Duurzaamheid en Klirnaatbeieid en ervoor zorgen dat bestaande initiatieven en deelprojecten op een integrale manier getoetst worden en nieuwe initiatieven op een gecoordineerde manier tot stand komen in lijn met de duurzaamheiddoelstellingen van de gemeente Eindhoven. De gemeente Eindhoven streeft naar energieneutraiiteit in de periode De gemeente Eindhoven heeft Tensor Energy gevraagd om een visiedocument op te stellen over de ontwikkelingen op het gebied van Gemeentelijke Energiebedrijven. in dit document komen de volgende onderwerpen aan de orde. Algemene schets van de ontwikkelingen op de energiemarkt Korte beschrijving van de iandelijke initiatieven op het gebied van duurzame energiebedrijven; Beschrijving van de bestaande initiatieven binnen de gemeente Eindhoven; Conclusies en aanbevelingen over de mogelijkheden gemeente Eindhoven; Pagina 5 van 35

8 ÃćâĆňâĂİ RENDO/ Cogas)). Vis iedocum ent Gemeente Eindhoven 2. Algemene schets ontwikkelingen energiemarkt 2.1 Ubera)isering energiernarkt Sinds 1 juli 2004 is de energiemarkt in Nederland volledig geliberaliseerd. Dit is gebeurd op basis van Europese afspraken over liberalisering van een aantal nutstaken (telecom, energie, vervoer) in De liberalisering is in Nederland gestart in 1998 en vervolgens in drie stappen uitgevoerd. De energiemaâń is vrijgegeven om de concurrentie tussen de verschiiiende energieleveranciers te bevorderen en de consument keuzevrijheid te geven om zelf een energieleverancier te kiezen. Voor die tijd was die keuzevrijheid er niet en konden consumenten en bedrijven alleen energie afnemen van de traditionele energieleverancier(nutsbedrijf) in de regio waar zij gevestigd waren, De overheid heeft als taak om er voor te zorgen dat de energiemarkt werkt en dat daar waar deze energiemarkt nog niet of onvoldoende werkt de consument te beschermen tegen mogelijk misbruik van machtsposities. Dit is vastgelegd in de Elektriciteitswet en de Gaswet. In deze wetten is tevens bepaald dat er een toezichthouder is op de energiemarkt. Dit is de Energiekamer, een onderdeel van de Nederlandse Mededingingsautoriteit. De Energiekarner ziet toe op de naleving van de Elektriciteitswet en de Gaswet en treedt waar nodig op om de positie van de consument te beschermen en rnarktwerking op de energiernarkt te bevorderen. De liberalisering heeft alleen betrekking op de levering van gas en elektriciteit. De aanleg en het beheer en onderhoud van de netwerken behoort tot de verantwoordelijkheid van de regionale en landelijke netbeheerders (Tennet en Gas Transportservices). Op dit gebied is er geen keuzevrijheid. De regionâż netbeheerder wordt bepaald door het adres van een aansluiting. De Energiekamer ziet erop toe dat deze regionale netbeheerders efflcient werken en geen onevenredige prijzen vragen voor hun dienstverlening. De liberalisering heeft ertoe geleid dat de traditionele Nederlandse energiebedrijven (bijv. Essent, Nuon, NRE) moeten worden opgesplitst in een leverancier en een netbeheerder. Voorheen waren dit geãŕntegreerde bedrijven, Het eigendom van de landelijke en regionale netbeheerders blijft in handen van publieke instanties (gemeentes, provincies). Het eigendom van de leverancierskant is overdraagbaar en dit heeft inmiddels tot meerdere (buitenlandse) overnames geleid (RWE (D) ÃćâĆňâĂİ Essent, Vattenfall (S)ÃćâĆňâĂİ Nuon, EON (D) -NRE Energie, DONG Energy (DK) ÃćâĆňâĂİ Intergas Energie, Centrica (UK) ÃćâĆňâĂİ Oxxio, Electrabel (6) Er zijn nog slechts een beperkt aantal traditionele energiebedrijven actief die niet verkocht zijn (Eneco, Delta), waarvan wel verwacht mag worden dat ze op termijn in andere handen terecht zullen komen, Daarnaast zijn er een aantal nieuwe spelers met wisselend succes op de markt actief geworden (o.a. Nederlandse Energie Maatschappij (NEM), Oxxia (inmiddels overgenomen door Centrica), EnergyXS (failliet), MAIN Energie, Go Energy (failliet). Naar verwachting zullen ook de succesvolle initiatieven uiteindelijk worden overgenomen. Pagina 4 van 3S

9 (.BASOI- BABI BV Visiedacument Gemeente Eindhoven 2.2 Energiehandel is risicevoj De energiernarkt is een risicomarkt. De prijs van gas en elektriciteit wordt bepaald door marktontwikkelingen en is aan stevige fluctuaties onderhevig. De prijs van gas en elektriciteit komt tot stand op internationale groothandelsmarkten (TTF, OTC, ENDEX) waar de energie op lange termijn (tot aan 2014) verhandeld wordt. Daarnaast is er een energiebeurs (APX) waar eiektriciteit day-ahead verhandeld wordt. Producenten, netbeheerders en leveranciers zorgen er samen voor dat het landelijke net in balans is. De prijs voor elektriciteit en vooral gas is direct gekoppeld aan de olieprijs. In de zomer van 2008 leidde de stijging van de olieprijs tot 147 dollar per vat tot een ongekende stijging van de elektriciteit- en gasprijzen. Als gevolg van de daaropvolgende kredietcrisis en recessie volgde een extreme daling van de prijzen. Dit voorbeeld illustreert de extreme prijsgevoeligheid van gas en elektriritelt. Kennis van de werking van de energiemarkt en actuele marktontwikkelingen is cruciaal voor het beheersen van energiekosten en het optimaliseren van rendement. ket moment van in- of verkopen is bepalend. Op het gebied van duurzame energie is er een levendige handel ontstaan in Garanties van Oorsprong en CO2-emissie rechten. Ga nties van Oors ron GvO s worden voor duurzame elektriciteit en voor elektriciteit uit warmtekrachtkoppeling (WKK) uitgegeven. Dit gebeurt op basis van de Elektriciteitswet 1998 en verschillende Ministeriele Regelingen. ln de eerste plaats zijn GvO s in Nederland het enige bewijs dat een energieleverancier duurzame elektriciteit levert aan zijn klanten, de eindverbruikers. Dit is wettelijk zo bepaald, Verder worden GvO s gebruikt voor stroometikettering. Energieleveranciers zijn namelijk verplicht om door middel van een stroometiket oq de eindafrekening aan eindverbruikers te laten zien welke stroom geleverd wordt. In dit etiket mag alleen groene stroom worden vermeld als de energieleverancier GvO s heeft. GvO s worden in Nederland ook gebruikt om subsidie te verkrijgen. Producenten kunnen voor hun duurzame elektriciteitsproductie subsidie krijgen. In het verleden was dat de MEP-subsidie, nu is dat de SDE (Stimulering Duurzame Energieproductie). Voor duurzaam gas (gas uit biovergisting) zijn de eerste GvO s in aantocht. Er zijn op dit gebied momenteel slechts een paar kleinschalige initiatieven en daardoor zijn er nog te weinig GvO s beschikbaar om te voldoen aan de groeiende vraag. Steeds meer bedrijven en gemeenten gaan over tot compensatie van de COz-uitstoot die gepaard gaat met het verbruiken van aardgas door de aanplant van bomen, CO -emissiehand l is de handel in COz-emissierechten. Emissierechten geven bedrijven het recht om een bepaalde hoeveelheid CO (een emissieplafond of cap) uit te stoten. De overheid wijst bedrijven een hoeveelheid emissierechten toe. De bedrijven ontvangen aan het begin van het jaar rechten. Aan het einde van het jaar moeten ze rechten inleveren overeenkomstig hun werkelijke uitstoot. Tussendoor kunnen zij handelen. Niet alleen aangewezen bedrijven maar ook andere bedrijven, instellingen en burgers kunnen in ernissierechten handelen. De regels voor COi-emissiehandel zijn gebaseerd op de Europese richtlijn voor handel in broeikasgasemissierechten. Pagina 5 van 35

10 tbasgi" BABf-BV Visiedocurnent Gemeente Eindhoven 2.3 Opkomst duurzame energie als alternatief voor fossiele brandstoffen Volgens het internationaal Energie Agentschap (IEA) koerst de wereld af op een ernstig tekort aan oge na Olievelden raken sneger uitgeput dan gedacht en investeringen in het opsporen en ontginnen van nieuwe velden blijven achter bij wat nodig is. Het IEA verwacht dat de olieprijzen na 2013 zullen oplopen tot 100 dollar per vat of meer. In 2030 zal de vraag naar olie gestegen zijn tot 106 miljoen vaten per dag, een kwart meer dan nu. Door de huidige groeivertraging van de wereideconomie stijgt de vraag naar olie nu weliswaar amper, maar dat effect is tijdelijk. Door de lagere vraag en de lagere oiieprijzen van afgelopen tijd, worden nieuwe investeringen uitgesteld, waardoor het aanbod minder hard groeit. De groei zal weer aantrekken, vooral door de uitdijende transportsector in China, het Midden-Oosten en india. Het IEA maakt zich grote zorgen dat oiieproducenten de verwachte toenemende vraag niet kunnen bijbenen. Te meer doordat bestaande olievelden sneller uitgeput blijken te raken dan voorheen gedacht, Dat concludeert het agentschap op basis van een analyse van achthonderd olievefden wereldwijd. Uit onderzoek van IEA bwjkt verder dat fossiele brandstoffen in 2030 nog steeds SO procent van alle energie leveren. Olie blijft de belangrijkste energiebron. De mondiale vraag naar energie groeit tot 2030 met 45 procent. Zonder verder beleid zal de uitstoot van broeikasgassen net zo hard toenemen. Europees beleid Begin 2007 presenteerde de Europese Commissie haar ambities voor het klimaat- en energiebeleid. Uitgangspunt is dat de aarde niet verder mag opwarmen dan met 2 graden Celsius. Hiervoor is het nodig dat: de uitstoot van broeikasgassen in industrielanden in 2020 is teruggebracht tot 3096 onder het niveau van In maart 2007 werden de EU-landen het eens over een reductiedoelstelling van 20% in Als er een nieuwe internationale kllmaatafspraak tot stand komt voordat het Kyoto-protocol in 2012 afioopt, verhoogt de EU dit percentage zelfs tot 30Yo. Daarnaast moet het aandeel duurzame energie, zoals wind en water, omhoog tot 20% in Voor biobrandstoffen geldt een apart percentage van 10% van de transportbrandstoffen. hfationaol beleid Het kabinet heeft de volgende doelen geformuleerd; Verhoging van het energiebesparingpercentage van 1% naar 2% per jaar; Vermindering van de uitstoot van broeikasgassen in 2020 met 30% ten opzichte van het niveau in 1990; Verhoging van het aandeel duurzame energie tot 20% van het totale energiegebruik in Om het verdergaande %ductiepercentage voor 2020 te realiseren, is het plan Nieuwe energie voor het klimaat (werkprogramma schoon en zuinig, ) opgesteld. Hierin staan onder meer de volgende maatregelen aangekondigd: pagina 5 van 35

11 tensor BABf GV Visiedocument Gemeente Eindhoven Er komt een nieuwe subsidieregeling voor grootschalig duurzame eneigie. de Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie (SDE}, als opvolger van de MEP. Hiermee wordt geinvesteerd in de productie van duurzame elektriciteit en WKK-elektriciteit. Daarnaast geeft de nieuwe regeling impulsen aan de productie van Groen Gas. Om de doelen te halen, moet de productie van windenergie op land de komende vier jaar worden verdubbeld en vindt stimulering plaats van het plaatsen van windvermogen op zee. Provinciaal beleid Het energiebeleid van de provincie Noord-Brabant is in het kort samen te vatten als zuinig en inventief: eerst investeren in energiebesparing en daarna in duurzame energie, bio-energie en windenergie bijvoorbeeld. Concreet heeft de provincie een aantal thema s benoemd waar ze op inzet: energiebesparing bij Brabantse bedrijven en in Brabantse woningen bijvoorbeekj. Daarnaast ziet de provincie drie duurzame energietechnieken ais het meest kansrijk: bio-energie, energie uit plantaardige en dierlijke stoffen, windenergie en koude- en warrnteopslag. 2.4 Smart grids Het energiesysteem zal de komende jaren drastisch veranderen. Door afnemende energievoorraden en stijgende klirnaatdruk zullen nieuwe technologieen, zoals decentrale energiesysternen en elektrisch rijden, een steeds grotere rol van betekenis gaan spelen. Onze energie-infrastructuur is hier niet op voorbereid en voor een aantal toepassingen zelfs ongeschikt. Energienetten moeten letterlijk intelligent worden (Smart Grids) en meer, nieuwe functionaliteiten krijgen die de gebruikswaarden vergroten. Daarbij valt te denken aan: Het energienet wordt tweerichtingsverkeer, waardoor de consument met zijn decentraal opgewekte energie (zonnestroom, wind, micro-wkk) producent wordt en dat ook in de energiekosten terugziet; Het net wordt zo slim dat het zichzelf repareert, back-up inschakelt en bij uitval een alternatieve route zoekt; Het net regelt in communicatie met de energiemeter wanneer elektrische apparaten aangaan en tegen welke energieprijs; Het net beschikt (decentraal) over slirnrne opslag van stroom en warmte en zet die in wanneer dat optimaal is; Woningen communiceren met het net en weten wanneer een elektrische auto (of scooter) optimaal kan worden geladen of wanneer hieruit stroom kan worden getrokken; Het slirnrne net zorgt hierdoor voor nieuwe beheer inzichten voor haar eigenaren en voor meer comfort voor haar gebruikers; Kernwoorden zijn intelligent, decentraal, opslag, lct, monitoren, meten en afrekenen (billing}. Pagina 7 van 35

12 tensor BABI BV Visiedocument Gemeente Eindhoven Een smart grid bestaat uit een aantai die technisch haalbaar zijn, maar die qua invoering nog in de kinderschoenen staan. Er is samenwerking nodig tussen alle betrokken partijen en het zal veel innovatiekracht en volharding vragen. Het zelf aanleggen van een smart grid zal stuiten op wettelijke bezwaren, want het beheer en onderhoud van netwerken is nu voorbehouden aan de landelijke en regionale netbeheerders. 2.5 Sluitende kringlopen (Cradle to Cradle) De ambitie om toe te werken naar een CO>-neutrale gemeente sluit naadloos aan bij de filosofie van cradle-to-cradle {van wieg tot wieg), waarbij sluitende kringlopen het uitgangspunt zijn. Volledig hergebruik van grondstoffen is hierbij het uitgangspunt. Vanuit het principe afval = voedsel pleiten de bedenkers ÃćâĆňâĂİ William McDonough (architect) en Michael Braungart (chemicus) ÃćâĆňâĂİ voor nieuwe productiemethoden waarin het concept afval wordt geelimineerd. Cradle-to-cradle zoekt zoveel mogelijk aansluiting bij de ontwerpuitgangspunten van natuurlijke ecosystemen. Na gebruik produceert het eenmaal weggegooide product voedsel voor de directe omgeving of, via complete recyciing, grondstoffen voor een nieuw industrieel proces. In plaats van een economie die langzaam haar eigen graf graaft {cradle-to-grave), vindt via deze benadering transformatie plaats naar een economie die kan blijven groeien, zichzelf regenereert en daardoor bijdraagt aan verdere groei van onze welvaart, de natuur en de biodiversiteit om ons heen (cradle-to-cradle). 2.6 Samenvatting Op basis van de voorgaande paragrafen hebben de volgende ontwikkelingen bijgedragen aan het ontstaan van de discussie over het opzetten van gemeentelijke energiebedrijven: De sqlitsing van traditionele energiebedrijven in een leverancier en een netbeheerder; De netbeheerders zijn veelal intern gericht door druk op efficiãńnter werken vanuit de Energiekamer en door moeite met de ornvorrning tot een commerciir le organisatie; Concurrentie op de leveranciersmarkt zorgt voor toenemende aandacht voor klantbehoud; Door de overname van Nederlandse leveranciers door buitenlandse bedrijven gaat veel aandacht uit naar fusieperikelen en het vormen van nieuwe organisaties; Veel provincies en gemeenten krijgen als aandeelhouder van de traditionele energiebedrijven door de overname de beschikking over financiãńle middelen; Leveranciers en netbeheerders hebben op dit moment geen aandacht voor lokale initiatieven, In- en verkopen van energie brengt risico s met zich mee, wat vraagt om een duidelijke strategie; Vervanging van traditionele bronnen door duurzame alternatieven verlaagt de afhankegjkheid van handel; Teruglevering van duurzame energie aan het openbare net opent mogelijkheden tot het maken van extra rendement; Handel in GvO s en ernissierechten biedt nieuwe mogelijkheden tot rendement en het behalen van COz-reductiedoelstellingen; Er is een internationale noodzaak tot de overstap naar duurzame bronnen; Landelijk en provinciaal beleid bieden aanknopingspunten voor het bereiken van duurzame doelstellingen; I Pagina 8 van 35

13 Visiedocument Gemeente Eindhoven Samenwerking met het Rijk, de provincie en andere gemeenten vergroot de kans op succes en is noodzakehjk voor het behalen van de doelstellingen; De opkomst van smart grids is een interessante ontwikkeling en een noodzaak voor volledige onafhankelijkheid en zelfvoorziening; Voor smart grids zijn er nog veel technische en juridische beperkingen om direct toepasbaar te zijn; De aanieg van eigen smart grid is momenteel juridisch onhaalbaar in verband met beperkingen in de Elektriciteit- en Gaswet, Volledige energieneutraliteit vraagt om inventieve oplossingen, waarbij alle reststrornen benut worden; Cradle to cradle is een prima uitgangspunt voor beleid, maar het ontbreekt nog aan direct toepasbare toepassingen. Cradle to cradle is wel interessant op de middellange termijn. Pagina 9 van 35

14 tensor BflGf GV Visiedocument Gemeente Eindhoven Korte beschrijving van de landelijke initiatieven op het gebied van duurzame energiebedrijven Veel provincies en gemeentes hebben ambitieuze doelstellingen op het gebied van duurzame energie. ln aansluiting op rijksbeleid en Kyoto-doelstellingen komt er steeds meer aandacht om deze ambitie te realiseren. Duurzame projecten zijn op dit moment vaak te kleinschalig voor enetgiebedrijven (netbeheerders). Bij andere marktpartijen ontbreekt vooralsnog de prikkel om met duurzaamheid aan de slag fe gaan en zij hebben zich niet gecommitteerd aan de gemeentelijke doelstellingen. Dit leidt in veel gevallen tot een afwachtende houding. Daarom nemen steeds meer lokale overheden het heft in eigen hand. Gemeentes en provincies hebben een aantal opties bij het behalen van hun ambitieuze doeistellingen (o,a. Trias Energetica). Verminderen van hun eigen energievraag door energiebesparing (gemeentelijke gebouwen, openbare verlichting etc.) (voorbeeldfunctie) ; Vermindering van vraag door energiebesparing bij eindgebruikers (bewoners, bedrijven); Toepassen van duurzame bronnen bij o.a. nieuwbouw, renovatie, warmtewinning; Het (verder) optimaliseren van de toepassing van fossiele bronnen voor wat energie-efficiency en betrouwbaarheid (verstandig gebruiken van eindige bronnen); Compenseren van de CO>-uitstoot door bosaanplant; l.okale initiatieven stimuleren en realiseren; Partijen, organisatie en mensen verbinden, Informeren, adviseren en communiceren over duurzame mogelijkheden aan investeerders en bewoners (loketfunctie), Verstrekken van subsidiegelden aan opwekkers van duurzame energie; Orn de ambities te realiseren is een combinatie van hiervoor genoemde opties noodzakelijk. Hierbij kan een centrale rol zijn weggelegd voor een gemeentelijk energiebedrijf. In de meeste gevallen gaat het bij de huidige Gemeentelijke energiebedrijven om de invulling van slechts een of twee van bovengenoemde opties. De vraag is dan ook wat nu precies de definitie is van een gemeentelijk energiebedrijf. Tensor Energy hanteert ten behoeve van dit onderzoek de volgende definitie: Een gemeentelijk energiebedrijf (of duurzaam energiebedrijfj is een lokaal energiebedrijf dat duurzame energieproiecten initieert, coordineert en/of beheert met als primaire doel de gestelde klimaatsdoeistellingen te realiseren. Oe duurzaam opgewekte energie van het gemeentelij k energiebedrjif wordtin eersteinstantie aangewend voor eigen verbruik van zowel de gemeente ais van de bedrij ven en inwoners van deze gemeente. Oe resterende energie wordt teruggeleverd aan de markt, welke kan bestaan uit omliggende gemeenten, bedrij ven of bewoners maar ook uit andere energiebedrijven, de groothandelsmarkt en zelfs energiebeurzen. Het rendement dat met de duurzame energieproductie wordt behaald, wordt aangewend ter financiering van nieuwe duurzame energieprojecten. Pagina 10 van RS-

15 tbnsoi- BRBf BV Visiedocument Gemeente Eindhoven In dit hoofdstuk worden de bekende en meest actuele gemeentelijke en provinciale initiatieven in kaart gebracht en met elkaar vergeleken. Het overzicht waarnaar wordt ver wezen in paragraaf 3.1 is niet uitputtend, maar bevat de initiatieven die in de laatste maanden in de publiciteit zijn gekomen. Uit het onderzoek komen een aantal initiatieven naar voren die bijzonder leerzaam zijn, In paragraaf 3.2 worden de meest interessante facetten hiervan beschreven. Ten slotte worden in paragraaf 3.3 een aantal algemene condusies getrokken over de status van de verschillende initiatieven. 3.X Landelijke initiatieven De afgelopen maanden zijn veel lokale initiatieven in het nieuws geweest. Tegegjkertijd zijn er initiatieven ontplooid die tot op heden nauwelijks het nieuws hebben gehaald. De meest recente of interessante initiatieven zijn geinventariseerd en vergeleken op een aantal kenmerken. Een nadere uitwerking hiervan is te vinden in bijlage 1: Gemeentelijke Duurzame Initiatieven. Uit de inventarisatie van de verschillende initiatieven zijn in grote lijnen de volgende groepen te destilleren: Mediahlfpe: partijen die geroepen hebben een provinciaal of gemeentelijk energiebedrijf op te gaan richten maar tot op heden nog niets concreets hebben gedaan of alleen nog maar een motie hebben ingediend om mogelijkheden te gaan onderzoeken, Voorbeelden hiervan zijn: Zutphen, Zoetermeer, Amsterdam en Provincie Drenthe en Utrecht; 2. "Smalle" initiatieven. Prima initiatieven, veelal alleen gericht op de levering van warmte. Hoewel ze in de media genoemd worden als GEB, voldoen ze niet aan de integrale definitie die in dit rapport is gehanteerd. Voorbeelden hiervan zijrc Veenendaal, Culemborg, Den Haag, Haarlemmermeer, Hengelo en Delft. Potenti8e GEB s: dit zijn partijen die concreet aan de stag zijn of gaan en zich inzetten om met meerdere middelen energie te besparen en duurzaam op te wekken en dit ook actief te gaan vermarkten. Ze zijn zeer gericht bezig met het realiseren van hun doelstellingen. Voorbeelden hiervan zijn Apeldoorn, Tilburg, Heerhugowaard en Provincie Limburg. 3.2 Korte beschrijving aantal initiatieven Uit de bijlage blijkt dat veel gemeenten bezig zijn met klimaatbeleid, maar er nog niet zoveel uitgewerkt is op het gebied van gemeentelijke energiebedrijven. voor dit onderzoek is met een aantal gemeenten/ provincies een interview gehouden om een gevoel te krijgen bij het gevolgde traject en om een beoordeling te kunnen geven van het initiatief. In de volgende paragrafen Duurzaam energiebedrijf Apeldeorn Korte samenvattin en huidi e status In de Routekaa rt Apeldoorn Energieneutraal 2020 is een palet aan maatregelen uitgewerkt om te komen tot een energieneutrale gemeente in Om de gemeentegjke ambitie energieneutraal 2020 te bereiken is een transitie en versnelling benodigd in keuzes ten aanzien van techniek, maar ook op het gebied van organisatie, proces en financiãńn. Duidelijk is dat partijen en belangen verenigd moeten Pagina Xl van 35

16 Visiedocurnent Gemeente Eindhoven worden om een collectieve exploitatie van lokale bronnen te bereiken. Deze benodigde transitie en versnelling vinden op dit moment onvoldoende plaats, dit komt door het feit dat er geen probleemeigenaar van het cotiectief is, Het oprichten van een lokaal duurzaam energiebedrijf wordt in de Routekaart aangehaald als randvoorwaarde om de benodigde versnelling te realiseren voor de 2020-doelstelling. De volgende argumenten spelen hierbij een rol: Verbinden van kennis, organisaties en verschillende doelen (bijv. grondwater/wko) zorgt voor efficiency Combineren van zaken met verschillende rentabiliteit onder een financieel/juridische constructie beperkt risico s Binnen een dergelijke constructie wordt uitgegaan van de toekomstwaarde voor Apeldoorn (bijv. waarde van het vastgoed of dubbelgebruik van de ondergrond) Oe gemeente Apeldoorn ziet het als haar rol om nu als ontwikkelaar/initiator van het concept op te treden: hoe zou een lokaal energiebedrijf eruit kunnen zien. Voor meer detailinformatie, zie bijlage 2. Centrale co5rdinatie door de gemeente Apeldoorn; installatie van een werkgroep met zowei medewerkers van de gemeente Apeldoorn en met externe deskundigen; Politieke overeenstemming bereikt voordat de pers is ingeschakeld; Concreet onderzoek naar mogelijke en ruwe uitwerking van. o Gewenste rechtsvorm; o Gewenst organisatiemodel; o Business case voor het duurzame energiebedrijf. De gemeente Apeldoorn wil een echt energiebedrijf worden o Apeldoorn wil de hele energleketen bedienen van initiatief tot exploitatie en wil een volwaardig energiebedrijf worden; o Apeldoorn wil flexibel in techniek zijn en kunnen op- en afregelen; o Apeldoorn wil flexibel zijn in de eigendomsverhoudlngen; Het voeren van een energiebedrijf zoals beschreven door Apeldoorn is het voeren van een risicodragende onderneming Gemeente Den Haag Korte samenvattin en huidi e status Aardwarmte Den Haag is een samenwerking van E.ON Benelux, Eneco, Haagse Hitte (= gemeente Den Haag), Energiek (=Staedion), Vestia en Haag Wonen. Op 17 september 200B ondertekenden de zes betrokken partijen hiervoor de oprichtlngsakte van de VOF Aardwarmte Oen Haag. Met is het eerste Nederlandse aardwarmteproject voor woonwijken. Woningcorporatie Staedion is gestart met de bouw van Het Venster in Den Haag. Het zijn de eerste woningen die worden aangesloten op het aardwarmteproject dat voor de verwarming van nieuwe woningen in Den Haag Zuidwest gaat Pagina 12 van 35

17 tbnsor BflBl BV vis iedac uwe nt Gemeente Eindhouen zorgen. De VOF Aardwarmte Den Haag draagt zorg voor de ontwikkeling van de warmtebron, het bijbehorende warmtestation, de leidingen en de aansluiting van bijna alle woningen die de corporaties in de komende 5 jaar in het projectgebied Den Haag Zuidwest bouwen. De totale investering bedraagt circa 50 mgjoen euro, Alle woningen worden voorzien van een lage-temperatuur verwarmingssysteem, voornamelijk met vloerverwarming. Deze verwarming werkt met water dat minder warm hoeft te zijn dan bij een gewone centrale verwarming. Het past prima bij de temperatuur van het warme water dat uit de aarde wordt opgepompt. Bovendien wordt het comfort in de woningen hiermee verder verhoogd. De gebruiker van de warmte is niet duurder uit dan bij conventionele gasverwarming. Door gebruikte maken van warmte die van meter diepte wordt opgepompt, komt er jaarlijks ton minder CO2 in de lucht. ln het najaar 2009 wordt gestart met de bouw, Focus op warmte en combinatie van restwarmte met bedrijven en woningen; Verbruikers niet duurder uit dan bij conventionele warmte; Het betreft alleen de opzet van een warmtebedrijf. Afhankelijkheid van traditionele energieleveranciers; Provincie Limburg Korte samenvattin en huidi e status Het Energieprogramrna Provincie Limburg is een concrete uitwerking van de wijze waarop de provincie Limburg haar bijdrage wil leveren aan de ambities voor CO>-reductie, duurzame energieopwekking en energiebesparing, zoals deze op nationaal en Europees niveau voor 2020 zijn vastgelegd. Dat betekent dat Limburg in 2020: haar CO,-uitstoot met 20% heeft verlaagd ten opzichte van 1990, 20% van haar energiebehoefte duurzaam opwekt en 20% energie heeft bespaard ten opzichte van Bovendien wil de Provincie in 2011 aansprekende energietransitieprojecten hebben gerealiseerd. indien de Provincie deze kilmaatdoelen wil realiseren dan is een maximale inspanning nodig. Zonder duidelijke regie wordt grootschalige energiebesparing en duurzame energie op korte termijn niet gerealiseerd. Binnen alle coalitleprograrnma s vinden dan ook activiteiten plaats die bijdragen aan het Energieprograrnma. In het Energieprogramma Provincie Limburg kiest de provincie voor een brede energiemix, Om als Provincie Limburg mogelijke initiatiefnemers te bewegen te investeren in duurzame energie en energiebesparing, wordt een effectief stimuleringsinstrurnentarium ontwikkeld, Voor dit instrurnentariurn wordt de bijlage van de Provincie geraamd op EUR 39,5 miljoen. Het Energieprograrnma beoogt eind 2011 zichtbare resultaten te hebben geboekt. Basis voor deze resultaten vormen de uitvoering en realisatie van tien energietransitieprojecten. Deze projecten bevinden zich inmiddels in een initiatie fase. Er zijn gesprekken met meerdere stakeholders gevoerd en er zijn diverse werkgroepen gestart. De Provincie Limburg spreekt niet over het opzetten van een Duurzaam Energiebedrijf, maar laat de realisatie van doelstellingen over aan de markt. Daarbij speelt de Provincie een proactieve rol ais het gaat om stimuleren en opzetten van aansprekende voorbeeidprojecten, wegnemen van juridische drempels (vergunningen, wetgeving), communicatie over resultaten, opzetten van lnvesterlngsfonds met eigen bijdrage. Pagina 13 van 35

18 Censor GflBI BV Visiedocument Gemeente Eindhoven Ambitieuze, duidelijke doelstellingen; Sterke lobby binnen de provincie voor het winnen van steun voor het Energieprogramma; Goed doordacht plan; Heldere projectorganisatie en projectplan die bruikbaar is voor opzetten GEB; Brede energiemix voor het bereiken van klimaatdoelstellingen; Belang van integrale aanpak; Belang van regisserende en initiãńrende rol voor provincie in energietransitie projecten om de burgers en het bedrijfsleven te betrekken en te laten zien dat de transitie naar een nieuwe energieweretd mogelijk is; investeringsplan(kiimaatfonds) nog niet volledig gefinancierd; Gemeente Breda Korte samenvattin en huidi e status De gemeente Breda stelt zich tot doei om in 2044 een COz-neutrale stad te zijn, met ais tussenstappen 2596 CO>-neutraal (t.o.v. 2006) in 2015 en 45% COq-neutraal (t.o.v. 2006) in Het doel voor 2020 komt overeen met de landelijke doelstelling. Deze doelste/lingen komen voort uit berekeningen en worden op basis daarvan haalbaar geacht en zijn vastgelegd in het in de visie "Steek positieve energie in het klimaat". Als invulling van deze visie, heeft de gemeente Breda het initiatief genomen tot uitvoering van project "Biornassacentrale Breda". Centrale coordinatie door de gemeente Breda bij de uitvoering van het project. Het project kan als voorbeeld dienen voor de overige partijen in Breda; Met project zit op veel zaken nog in de onderzoeksfase. Zo zijn de organisatievorm, klantenafhandeling en financiering nog niet duidelijk; Met initiatief voldoet niet aan de ÃćâĆňâĂİ in dit rapport- gehanteerde definitie; Het betreft het opzetten van een biomassacentraie; De opgewekte elektriciteit wordt teruggeleverd aan het net, de elektriciteit wordt niet gebruikt ter compensatie/ verdiscontering van het verbruik van de gemeentelijke voorzieningen. Dit is een gemiste kans Duurzaam Energiebedrijf Drenthe Korte samenvattin en huidi e status Het initiatief Duurzaam Energiebedrijf Drenthe vormt onderdeel van het Programma Klimaat en Energie van de provincie Drenthe. Het initiatief bevindt zich in de onderzoeksbse en het is nog niet bekend wat de organisatievorrn gaat worden, maar het zou een vereniging of stichting kunnen zijn. De provincie Drenthe wil als initiator en aanjager gaan fungeren maar ook geld verstrekken middels een revolving fund of zelfs als aandeelhouder of exploitant voor eventuele grote projecten zoals "energie uit asfalt". Pagina 14 van 35

19 Censor BABf-GV Vlsiedocument Gemeente Eindhoven Inmiddels is er.een quick sean uitgevoerd voor de provincie en is er een motie aangenomen om een haalbaarheidsonderzoek uit te gaan voeren. De provincie Drenthe wil het Duurzaam Energiebedrijf Drenthe breed opzetten waarbij provincie, gemeenten, woningcorporaties, bedrijven en inwoners mogen participeren en wil duurzame banken betrekken als mede-investeerders. Daarnaast zullen zij van alle mogelijke subsidiebronnen (ook Europese) gebruik willen gaan maken. Drenthe wg alle mogelijkheden voor duurzame opwek gaan onderzoeken met de insteek alle mogelijkheden ook te gaan benutten. De provincie Drenthe wil de eigen opwek in eerste instantie aanwenden om het eigen verbruik te reduceren, zowel van provinciale en gemeentelijke organisaties ais van haar inwoners. Eventuele overproductie" zullen zij op de markt gaan aanbieden. Drenthe wil een initierende en faciliterende rol spelen; Drenthe wil een breed opgezet energiebedrijf oprichten; Drenthe wil gemeenten, bedrijven, woningbouwcorporaties en inwoners laten participeren; Drenthe heeft de discussie over een mogelijk energiebedrijf via de pers gespeeld; Verschillende politieke partijen hebben verschillende adviseurs ingeschakeld; In 2004 heeft Drenthe een initiatief gelanceerd {zonnepanelen) dat breed in de pers is uitgemeten en dit is nooit wat geworden. pagina is van 85

20 tensor BABf BV 3.3 Conclusie Visiedocument Gemeente Eindhoven in de laatste maanden wordt opvallend vaak het begrip Geineentelijk Energiebedrijf of Duurzaam Energiebedrijf genoemd. Nadere analyse van deze initiatieven leert het volgende: in een aantal gevallen wordt de term genoemd om in de media te komen ÃćâĆňâĂİ het lijkt een hype te zijn, zonder dat precies duidelijk is wat de doelstellingen zijn en zonder dat is nagedacht over de organisatievorm of beleid (bijvoorbeeld Zutphen, Drenthe); De termen COz-neutraal, klimaatneutraal en energieneutraal worden door elkaar gebruikt (bijvoorbeeld Zoetermeer, Eeiden, Den Haag, Amsterdam); De verkoop van Essent en Nuon aan buitenlandse bedrijven heeft ervoor gezorgd dat een groot aantal provincies en gemeenten in Nederland de beschikking krijgt over financiele middelen. Het beschikbaar hebben van dit geld leidt er nu toe dat men een gemeentelijk energiebedrijf wil gaan opzetten, terwijl er daarvoor nooit over gesproken werd (bijvoorbeeld Den Bosch, Zwolle, Zutphen, Drenthe); Er is nog geen duidelijke definitie van Het begrip Gemeentelijk Energiebedrijf. Het wordt op vele manieren uitgelegd, waarbij de rol van de gemeente telkens weer ander is. Er wordt gesproken over een gemeenschappelijk energiebedrijf, een concurrent voor de gevestigde energiebedrijven, een cooperatie, een duurzaam energiebedrijfje etc., Het GEB wordt onderwerp van een politieke strijd, waardoor de duurzame intenties niet van de grond komen (bijvoorbeeld Amsterdam, Drenthe) ; Communicatie over het opstarten van een GEB wordt niet centraal aangestuurd en via een communicatieplan aangepakt, waardoor er negatieve aandacht in de media ontrat of het oorspronkelijke plan in de media inzet wordt van een politieke strijd (bijvoorbeekl Amsterdam, Drenthe, Den Bosch); De meeste initiatieven (zie bijlage) bevinden zich nog in een plan- of initiatiefase. Er worden haalbaarheidsstudies uitgevoerd, maar er is nog geen beieids- en organisatieplan; In veel gevallen wordt de term Gemeentelijk Energiebedrijf gebruikt voor het opstarten of onderbrengen van een losstaand duurzaam energieproject (bijv. warmtenet), Hoewel dit een goede eerste stap kan zijn, is er vaak geen link met een integraal gemeentegjk Klimaatbeleid (bijvoorbeeld Culemborg, Veenendaal, Delft, Breda, De Ronde Venen); Bij geen van de initiatieven wordt gebruik gemaakt van de mogelijkheid om de opgewekte energie te verhandelen (warmte wordt geleverd aan bewoners, maar de opgewekte elektriciteit wordt vergeten) om zo extra bronnen beschikbaar M krijgen voor de financiering van nieuwe duurzame initiatieven; Het inkopen van energie staat bij alle bekende initiatieven volledig los van het verkopen van energie. Er wordt alleen gesproken over het verduurzamen van de in te kopen energie. Het verduurzamen van het energieverbruik van de gemeentelijke gebouwen wordt in sommige gemeenten meegenomen voor het behalen van de kfimaatdoelstellingen. Het betreft dan duurzame energie die is opgewekt in het buitenland (waterkracht) of buiten de gemeente (bijvoorbeeld Groningen, Breda, Haarlem); De realisatie van de doelstellingen wordt teveei overgelaten aan marktpartijen. De gemeente fungeert als ioket voor vragen of als financier door verlening van subsidie, maar neemt geen Pagina 16 van 85

Visiedocument Gemeente Eindhoven

Visiedocument Gemeente Eindhoven Nut en noodzaak gemeentelijk energiebedrijf Gemeente Eindhoven Pagina 1 van 33 Inhoudsopgave Visiedocument Gemeente Eindhoven 1. Nut en noodzaak Gemeentelijk Energiebedrijf Eindhoven...3 2. Algemene schets

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Bio-energiecentrales Eindhoven

Bio-energiecentrales Eindhoven Bio-energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Programmamanager Energie Gemeente Eindhoven December 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Duurzame energie en activiteiten op lokaal niveau 3. Bio-energie centrales

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Bio energiecentrales Eindhoven

Bio energiecentrales Eindhoven Bio energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Projectmanager Gemeente Eindhoven Maart 2009 Inhoudsopgave 1. Duurzame energie op lokaal niveau 2 Activiteiten op lokaal niveau 3. Bio energiecentrales in

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011 Workshop J De kracht van een klimaatfonds 05 april 2011 Presentatie Ad Phernambucq Zeeuws Klimaatfonds: Klimaatneutraal met Zeeuwse Projecten Nationaal Energie- en klimaatbeleid Doelstelling: Duurzame

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Eljo Vos-Brandjes HVC. Stage raadsleden Dordrecht

Eljo Vos-Brandjes HVC. Stage raadsleden Dordrecht Eljo Vos-Brandjes HVC Stage raadsleden Dordrecht Historie HVC Opgericht (1991) voor verwerken huishoudelijk en bedrijfsafval uit regio Na loslaten beleidsuitgangspunt regionale/provinciale zelfvoorziening

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

Energy Services heeft nieuws voor u!

Energy Services heeft nieuws voor u! Energy Services heeft nieuws voor u! Mobiele App voor uw Energiezaken Energiebesparende technieken en duurzame energie Nieuwe website, met nog meer informatie Energiebesparing in kantoren, bedrijfshallen

Nadere informatie

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam ProjectManagement Bureau Joost de Valk Noodzaak en ambitie Klimaatbeleid Amsterdam: forse CO 2 reductie 40% in 2025 en klimaatneutraal bouwen en gemeentegebouwen

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

Lokale energiecoöperatie

Lokale energiecoöperatie Lokale energiecoöperatie Stuwende kracht achter de de duurzame energietransitie van onderaf 1 Inhoud I. Visie II. De Energie Coöperatie III. Eemflow Energie VOF 2 Van Klimaat beleid naar Energie transitie

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder?

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Enexis: Wij brengen energie waar mensen licht en warmte nodig hebben. Enexis: Een rijke historie IJsselmij Frigem EGD Ruil verzorgingsgebied

Nadere informatie

Raadsvoorstel tot het uaststellen uan de kaders Duurzame-energiebedrijf

Raadsvoorstel tot het uaststellen uan de kaders Duurzame-energiebedrijf gemeente Eindhouen Openbare Ruimte, Verkeer lk Milieu Raadsnummer ZO.R/502.OOI Inboeknummer ogbstoa6so Beslisdatum B%W tb januari aoro Dossiernummer oob SSa Raadsvoorstel tot het uaststellen uan de kaders

Nadere informatie

Presentatie Pioneering 27 september 2011

Presentatie Pioneering 27 september 2011 Presentatie Pioneering 27 september 2011 1 Contactgegevens Dinkelborgh energie (DBE) Presentatie voor Pioneering Hans Visser (DBE) 06 53 87 86 79 Dinkelborgh Energie Wilhelminastraat 8 7591 TN Denekamp

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede Wijk bij Duurstede, 16 september 2013 Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo Van: Wethouder Robbert Peek Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede behandeld door Jelger Takken toestelnummer 609 bijlagen

Nadere informatie

Zelfstandige energieexploitatie

Zelfstandige energieexploitatie Zelfstandige energieexploitatie biedt nieuwe kansen. Studiedag. 13 september 2007 13 september 2007 U.C.I. 1 Inhoud. Wie zijn wij. Energiesector is in beweging. Duurzaam ondernemen wordt speerpunt. In

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

BECO Energievergelijker & OverstapService

BECO Energievergelijker & OverstapService BECO Energievergelijker & OverstapService 4 februari 2014 samenstelling: werkgroep productie & financiën Waarom de overstapservice? De BECO gaat voor duurzame energie Het doel is om uiteindelijk zelf energie

Nadere informatie

Raadsvoorstel. categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 3 12/167. jaar stuknr. Raad. Onderwerp: Energienota gemeente Emmen

Raadsvoorstel. categorie/agendanr. stuknr. B. en W RA B 3 12/167. jaar stuknr. Raad. Onderwerp: Energienota gemeente Emmen svoorstel Onderwerp: Energienota gemeente Emmen Portefeuillehouder: T. Houwing-Haisma Afdeling Beleid en Regie Team Ruimtelijk Beleid Rudi Gengler, telefoon ((0591)68 54 39) Aan de gemeenteraad Voorgesteld

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045 Energieneutraal Veranderende overheid Waarde creëren Stadhuisplein Zichtbaar maken van innovatie Als duurzame stad Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst!

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas?

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Lijst Lammers KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013 Persbericht Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Fractie Lijst Lammers pleit voor de Zonatlas in Papendrecht en vraagt

Nadere informatie

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010 Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen Energiemonitor 2010 Index 1. Inleiding 2. Populariteit energievormen 3. Bouwen tweede kerncentrale 4. Uitbreiding

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Kees Kwant Inhoud Doelstellingen duurzaam energiebeleid Energiesituatie in Nederland Ondersteuning vanuit SenterNovem (SDE, EOS, EIA, DEN-B)

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Belangrijk voor uw business case: stimuleringsregelingen. Bertus Postma

Belangrijk voor uw business case: stimuleringsregelingen. Bertus Postma Belangrijk voor uw business case: stimuleringsregelingen Bertus Postma 1 Onderwerpen Berenschot Algemene ontwikkelingen stimuleringsregelingen Relatie met projectfasering Regionale regelingen Geothermie:

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Mijnwater 2.0 Heerlen. Hybride Duurzame Energie infrastructuur. Mijnwater 2.0 Heerlen

Mijnwater 2.0 Heerlen. Hybride Duurzame Energie infrastructuur. Mijnwater 2.0 Heerlen infrastructuur Mijnwater 2.0 Heerlen infrastructuur Structuurplan Duurzame Energie - Business plan Mijnwater Energiebesparing CO 2 reductie 1 Inhoudsopgave Mijnwater 1.0 Terugblik- Hoe zijn wij zover gekomen

Nadere informatie

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement Via het Meewind-fonds Regionaal Duurzaam 1 kunt u beleggen in duurzame energie in de regio. Daarmee levert u een bijdrage aan de overgang naar duurzame

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Gemeente Maasdriel commissie Ruimte 9 januari 2013 Teun Biemond Jan Woertman 1 Inhoud 1. Voorstellen 2.Herstructurering en Duurzaamheid 3.Duurzame

Nadere informatie

WKK en decentrale energie systemen, in Nederland

WKK en decentrale energie systemen, in Nederland WKK en decentrale energie systemen, in Nederland Warmte Kracht Koppeling (WKK, in het engels CHP) is een verzamelnaam voor een aantal verschillende manieren om de restwarmte die bij elektriciteitsproductie

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven Probleemanalyse De vuilstort van de AVRI in Geldermalsen is gesloten. Het idee is om op deze gesloten vuilstort alsmede op de gebouwen van de AVRI in totaal 9,3 MWp zonpv te realiseren. Daarnaast kunnen

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Provinciale Staten van Overijssel

Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 75 02 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum EMT/2005/1830

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam

DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam DE SLIMME METER DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam Slim, Bewust en Duurzaam Wat is een slimme meter? Slimme meters vervangen de huidige gas- en elektriciteitsmeters. Deze digitale meter meet net

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben.

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben. gemeente Eindhoven Inboeknummer 15bst00959 Beslisdatum B&W 14 juli 2015 Dossiernummer 15.29.103 (2.3.1) Raadsvragen Van het raadslid dhr. R. Thijs (GroenLinks) over klimaatambities Eindhoven na gerechtelijke

Nadere informatie

Jelle Vegt. Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg

Jelle Vegt. Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg Eigen duurzame energie Is dat mogelijk? Jelle Vegt Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg Waarom zouden we? 2-6-2015 3 2-6-2015 4 2-6-2015 5 Olie en gasvoorraden

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster?

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? Drs ing Teus van Eck Biomassabijeenkomst Bodegraven, 7 mei 2009 Warmte is de grootste post in de

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Energieambities in strategisch voorraadbeleid

Energieambities in strategisch voorraadbeleid TEN KROODE & VAN ZEE ORGANISATIE-ADVISEURS Energieambities in strategisch voorraadbeleid Artikel 090.003 12 februari 2008 In opdracht van SenterNovem Ten Kroode & Van Zee, organisatie-adviseurs www.tkvz.nl

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

BUDGETENERGIE MEEST VOORDELIGE AANBIEDER

BUDGETENERGIE MEEST VOORDELIGE AANBIEDER NATIONAAL BESPAARONDERZOEK ENERGIE NOVEMBER 2013 BespaarWijzer.nl Conclusies Nederlandse huishoudens kunnen gemiddeld 283 per jaar besparen op de energiekosten Veel consumenten hebben nog een traditionele

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!?

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Kansen en Uitdagingen! ZLTO 22 september 2011 Hans van den Boom sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016

Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Presentatie Guus Ydema, directeur AGEM NCLG Achterhoek 21 april 2016 Inhoudsopgave presentatie 1. Energietransitie: besparing, opwekking, ruimte 2. AGEM, stand van zaken 3. Programma Zon op Erf De urgente

Nadere informatie

Samenvatting. Een Ecovat INFRASTRUKTUUR is een plug and play :

Samenvatting. Een Ecovat INFRASTRUKTUUR is een plug and play : Introductie Aris de Groot Energie-, Installatie- en Bouw BV Postbus 2 5400 AA Uden Ing. A.W. (Aris) de Groot. Directeur/eigenaar Bezoekadres: Loopkantstraat 7a Uden Mobiel 0651.386511 Samenvatting Een

Nadere informatie

AGEM ACHTERHOEKSE GROENE ENERGIEMAATSCHAPPIJ

AGEM ACHTERHOEKSE GROENE ENERGIEMAATSCHAPPIJ Bijlage 1; algemene informatie AGEM AGEM ACHTERHOEKSE GROENE ENERGIEMAATSCHAPPIJ Verantwoording tekst; Deze bijlage is een bewerkte versie van een raadvoorstel van de gemeente Doetinchem (L. Nieuwenhuis).van

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

C. Monitoring en backcasting

C. Monitoring en backcasting C. Monitoring en backcasting Backcasting en monitoring Deelsessie werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013 dr. C. (Cor) Leguijt Inhoud 1. Backcastingproject stadsgewest Haaglanden 1. Klimaat- en

Nadere informatie

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM MAART 2014 NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM HOE ENEXIS BIJDRAAGT AAN DE REALISATIE VAN DE ENERGIEDOELSTELLINGEN TOEKOMSTVAST MAKEN VAN DE ENERGIENETTEN Enexis neemt haar verantwoordelijkheid om, vanuit

Nadere informatie