REISGIDS. Handboek voor het opzetten van een lokaal duurzaam energiebedrijf. Concept versie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "REISGIDS. Handboek voor het opzetten van een lokaal duurzaam energiebedrijf. Concept versie"

Transcriptie

1 REISGIDS Handboek voor het opzetten van een lokaal duurzaam energiebedrijf Concept versie Amsterdam, 10 februari 2011

2 2

3 Inhoudsopgave Voorwoord Quotes Deel 1: Reis en reisgenoten op 10 februari Route reis 1 februari Reis naar initiatieven op 10 februari Heerhugowaard: Stad van de Zon Leeuwarden: zon op appartmenten VVE Goutum, Biomassa bij Nije Bosma Zathe Biddinghuizen: Windpark Kubbeweg BV Amsterdam Oosterdokseiland: aardwarmte 1.3 Initiatiefnemers aan het woord Deel 2: Concept reisgids 2.1 Geschiedenis en actualiteit 2.2 Stappenplan 2.3 Technieken Warmte Elektriciteit 2.4 Financiering 2.5 Algemene vraagstukken en knelpunten 2.6 Lijst met initiatieven in binnen- en buitenland 2.7 Parelverhalen Deel 3: Na de reis op 10 februari april uitreiking P- NUTS Awards 3.2 Plannen, ideeën, inzichten 3

4 Voorwoord Lokaal duurzame energie opwekken en afnemen het kan (al lang)! Vandaag gaan we op reis. Langs mooie inspirerende voorbeelden van lokale duurzame energiebedrijven. Om te bekijken wat er al is, om de reisgenoten te leren kennen en om ook het speelveld alvast te verkennen en hier en daar wat tactieken te bespreken. Leven op eeuwige energie. Onafhankelijk van fossiele energie en zonder de internationale conflicten en de vervuiling die met het opwekken, transporteren, gebruik en conflicten gepaard gaat. Het wereldwijde energievraagstuk lost op! Over 100 jaar zijn de huidige voorraden fossiele energie op (inclusief uranium). Een wereldwijd vraagstuk vraagt om een wereldwijde aanpak, op lokaal niveau! Om kosten te besparen, vanwege gezondheid van mens, dier en milieu of om onafhankelijk te zijn. Energie produceren én afnemen. Met je buren, met de Vereniging van Eigenaren, met andere bedrijven op je bedrijventerrein, als school, winkelier of ziekenhuis. De mogelijkheden zijn legio. De voorbeelden ook. Voor je ligt het concepthandboek voor een lokaal duurzaam energiebedrijf dat aangevuld met vragen en opmerkingen uit de praktijk, van jullie, in april 2011 uitkomt. Met alle informatie die nodig is om een lokaal duurzaam energiebedrijf succesvol op te richten. Graag vragen we iedereen die dit concept in handen krijgt mee te denken met wat er in de versie van april 2011 moet komen. Er zijn er nu 40 van gemaakt. In april 2011 drukken we er 1.000! Wat is eigenlijk een lokaal duurzaam energiebedrijf (LDEB)? Zie de definitie elders in dit boek (in 2.8 Parelverhalen )! Maar geef vooral je mening! Hoeveel LDEB s zijn er eigenlijk? Wij denken dat er ongeveer 100 waren in Netjes verdeeld over de vier energiebronnen zon, wind, aardwarmte en biomassa. Om het wereldenergievraagstuk op te lossen zijn er voor Nederland waarschijnlijk nog 400 kapitaalintensieve LDEB's nodig die elektriciteit uit zeewind halen en warmte diep uit de aarde. En nog eens 500 LDEB's die mest en andere biomassa gebruiken. En nog eens LDEB's die lokaal elektriciteit halen uit zonnedaken. En nog eens die kleinschalig warmte van het dak of uit de aarde halen. Dus worden er de komende veertig jaar zo n LDEB s opgericht om zo'n 16 miljoen Nederlanders van energie te voorzien. Dus werk aan de winkel! Goede reis! Pauline Westendorp Projectleider Wij krijgen Kippen 4

5 QUOTES Wij willen het snipperhout dat voorheen van Texel werd afgevoerd nu houden om daarmee een woonwijk te verwarmen, Brendan de Graaf We gaan niet alleen ons eigen bedrijf verduurzamen, maar ook een school, een zwembad en een sporthal Leon Ammerlaan tuinder uit Pijnacker Het zijn burgers of bedrijven, en ze willen allemaal graag de energievoorziening in hun eigen hand houden. Jan Schouw, ondernemer Prosumeren als nieuw fenomeen is wat deze beweging van duurzame energiebedrijven mogelijk maakt. Herman Wijfels Met het opraken van fossiele bronnen worden mensen steeds creatiever en zo komen er technische en financieringsmogelijkheden om lokaal duurzame energie op te wekken Gerwin Verschuur, Directeur, Energiebedrijf Thermo Bello BV, Culemborg Het mijnwater project brengt de verbondenheid en respect voor het mijnwater ook weer helemaal terug Riet de Wit, wethouder Heerlen Als burgers meer betrokken raken kan je duurzame energievoorzieningen veel efficiënter opzetten. En als je betrokken raakt wordt je bewuster en neem je een rol in de kringloop van energievoorziening. Edgar Wortmann Onze inwoners hebben opeens veel meer belangstelling om energieprojecten tot uitvoering te brengen, Siebe Terpstra, wethouder Ferwedariel We willen graag op lange termijn maatschappelijk meerwaarde creeren, Bert Krikke, Triodos Bank Deze bedrijven delen binnen hun initiatieven de winsten? Ik doe een beroep op uw ondernemerschap en rentmeesterschap dat u deze doelen stevig omarmt Ernst Vuyk, Organisatie voor Duurzame Energie (ODE) 5

6 Deel 1 Reis en Reisgenoten 10 februari 11 6

7 1.1 Route reis 10 februari 2011 Route Ontvangst Bagels&Beans Parnassusweg 218, Amsterdam Vertrek naar Heerhugowaard Aankomst Heerhugowaard Stad van de Zon presentatie en architectuurwandeling Zonneboilers voor tapwater en zonnecellen tbv elektra Reint Mellema, Citymarketing Vertrek naar Leeuwarden In bus: lunch Aankomst Leeuwarden Zonnestroominstallatie door Vereniging Van Eigenaren; Technische hobbels (rijksmonument), organisatorische en financiële hobbels (Job Swens) Vertrek naar Goutum, Nij Bosma zathe (koeienmest) Aankomst Goutum, Nij Bosma zathe Jan Bloemerd, Energie uit biomassa (koeienmest) Vertrek naar Windpark Kubbeweg BV Aankomst Kubbeweg Gert- Jan van Tilburg van Windpark Kubbeweg BV Vertrek naar Amsterdam Oosterdokseiland Aankomst Oosterdokseiland Diner La Place Bezoek aardwarmte centrale: warmte koude opslag Bjorn Kouwenhoven (Cofely) Afsluiting Wie gaan we bezoeken Lokale opwekkers van duurzame energie voor wonen, werken en vervoer. Het ideale lokale duurzame energiebedrijf voldoet aan onderstaande punten: Lokale bron, productie en afzet Meerdere afnemers Duurzame bron (aarde, wind, zon of biomassa) Energie voor verwarming, elektriciteit of vervoer Rechtspersoon is opgericht/bedrijf is in werking Kostendekkend met winstpercentage voor continuïteit (subsidies als SDE,VAMIL toegestaan) Afnemers hebben 51% van de zeggenschap over het energiebedrijf Selectie van de belangrijkste bewezen technieken Warmte: zonneboiler, warmtepomp, plantaardige olie, bio- enthanol, biogas (uit riool of compost), afvalcentrale, geothermie; Elektriciteit: direct gebruik van zon, zonnepaneel (PV), windmolen klein en groot, plantaardige olie, bio- ethanol, biogas (uit riool of compost); Vervoer: elektriciteit, plantaardige olie, bio- ethanol, biogas (uit riool of compost), biodiesel. 7

8 1.2 TE BEZOEKEN INITIATIEVEN 10 FEBRUARI 2011!""#!$%&'((#)* (++&*, Heerhugowaard: Stad van de Zon De gridstructuur van de polder van Heerhugowaard is de basis voor de stedelijke ontwikkelingen van de stad.!"#$%&'()%*+,*&-(,%'.),$/'%++0&%$11),* Verk P B T L S!"#$%&"'()*+,'%)-""'+.!"#$%&&"'+ De artistimpression met rode,!"#$%&&"')!"#$%&&"'( groene, blauwe loper is de brug!"#$%&&"'* van verleden naar heden en de kapstok (visie) voor alle structuurplannen. De verkeersstructuur laat zien dat de Middenweg, oorspronkelijk dé ontsluiting van Heerhugowaard voor gemotoriseerd verkeer nú de belangrijkste ontsluiting is voor langzaam verkeer vanuit de Stad van de Zon naar het Stadshart. Dit betreft een zeer 'duurzame' ontwikkeling en een hoop (fossiele) energie- besparing, omdat de bewoners eerder met de fiets in het Stadshart zijn dan met de auto. /%%# Waarom ligt het carré van de Stad van de Zon diagonaal in de gridstructuur van de polder? Dat heeft te maken met zongericht verkavelen, om zoveel 1 mogelijk gebruik te kunnen maken van zon- en licht! Scholen kunnen over 20 jaar zeer eenvoudig worden herontwikkeld in eengezinswoningen./)*01)20*"0,'2 en appartementen. Het Park en Strand van Luna hebben alles te maken met duurzaam recreëren in de eigen stad in plaats van het Noordzeestrand (beperkt zeer #%-70=>:::0('2-2&"2 het autoverkeer 3 1''#?-"2-2&"2 naar de kust), koolzuurassimilatie, waterkwaliteit, de drie windmolens. Ambities: Stedenbouwkundige kwaliteit Sociale kwaliteit Balansrood, groenenblauw Waterkwaliteit geschikt om in te zwemmen Gesloten grondbalans CO2 emissie neutrale wijk Latere ambities: Het systeem Heerhugowaard is in 2030 CO2 neutraal CradletoCradle(C2C)filosofie Heerhugowaard duurzaam ()/"# #";#")/-"'"1"#B0"20B/#)2* 6'B ()2*"3+ "20C-"/BD)*"2 #";#")/-"1"01''#?-"2-2&"2 PV zonnepanelen in de Stad van de Zon: European Sun Cities project: doel is CO2- reductie implementatie van PV PV: Photo Voltaïc zonne panels (van zonlicht naar electriciteit) Sun Cities project 5 MegaWatt Aandeel Stad van de Zon 3,75 MW Het carré Stad van de Zon (2,45 MW) is grootste PV- woningbouwproject ter wereld 8

9 Hoe wil Heerhugowaard haar doelstelling bereiken 2030? Gebruik maken van de energie die in Heerhugowaard zelf is op te wekken. Denk daarbij aan: Windenergie Zonne- energie Warmte koude opslag Geo- thermie Biogas!"#$%&'()*+,(&,( &%$&%&)-,&$$ én / én scenario Trias energetica + Roadmap 2011: 6% duurzame / alternatieve energie 2012:100 % slimme energie meters - (in ieder huis) 2013: EPL : > 9,5 standaard - (Energie Prestatie op Locatie) 2020: 25% PV op alle daken EPC : - 30% vergeleken met wettelijk vereist - (Energie Prestatie Coëfficiënt) Zongerichte verkaveling: > 80% C2C : + 30% - wettelijke vereiste WKO 5% per jaar - (Warmte/Koude Opslag) 90 MW Windenergie (+) Gebouwde omgeving 50% zuiniger Specifieke project afspraken 9

10 Leeuwarden: zonnestroom op appartementen 15 kw zonnestroom- installatie op gemeenschappelijk dak van appartementengebouw Inleiding 10 bewoners van het appartementengebouw Wilhelminastate (rijksmonument) willen gezamenlijk, als beheersvereniging Doorzon van de Wilhelminastate (hierna: Doorzon ), een zonne- energiesysteem van 14,9 kw plaatsen op het dak van het gebouw. Hiervoor heeft Doorzon een SDE subsidie toegekend gekregen. De stroom zal geleverd worden aan de gemeenschappelijke voorzieningen, en verrekend worden met de eigenaren. De verwachte jaaropbrengst van het zonnestroomsysteem ligt onder het gemiddelde jaargebruik van de gemeenschappelijke ruimte. Eventueel tijdelijk overschot aan zonnestroom zal teruggeleverd worden aan het net, en gesaldeerd worden met stroomafname op momenten dat er geen zonnestroom geproduceerd wordt. Probleem: teruglevering energie te hoog Bij nader onderzoek blijkt dat de kans bestaat, dat deze teruglevering hoger zal zijn dan het door de energiebedrijven gehanteerde maximum van kwh. Voor dit overschot zal het energiebedrijf in het gunstigste geval 0,09 per kwh betalen. Dit is ong. 0,14 per kwh minder, dan bij saldering. Hierdoor dreigt Doorzon een deel van de opbrengst voor de zonnestroom mis te lopen, waardoor het gehele project in gevaar komt. Directe levering aan de appartementen van de deelnemers is te duur, of (buitenom) niet toegestaan. Omdat de eigenaren geen eigen dak hebben, en vanuit het gemeenschappelijke dak dus niet terug kunnen of mogen leveren aan de verschillende zelfstandige appartementen, kunnen zij geen gebruik maken van de salderingsruimte van kwh per deelnemer. Daarmee zijn bewoners van woningen zonder eigen dak achtergesteld ten opzicht van bewoners van woningen met een eigen dak. Oplossing De oplossing wordt gezocht in een virtuele saldering per deelnemer. Daarbij zal per deelnemer een evenredig deel van de vanuit het gezamenlijk systeem teruggeleverde stroom gesaldeerd worden met het eigen stroomgebruik van die deelnemer. Door de opbrengst te salderen met het gebruik van de 10 eigenaren van de deelsystemen ontstaat een salderingsruimte van kwh per jaar ipv kwh per jaar. Voorbeeld: eigenaar A heeft in 2011 een stroomgebruik van kwh. Eigenaar A bezit 15% van het gemeenschappelijke zonnestroomsysteem. Het gemeenschappelijke zonnestroomsysteem levert in kwh terug aan het net. Daarvan is 15% van eigenaar A: kwh. Het energiebedrijf verrekent deze kwh met de afname van eigenaar A en brengt = kwh in rekening Essent heeft aangegeven dit experiment met Doorzon niet aan te willen gaan. Greenchoice heeft toegezegd dit experiment wel te willen doen. Daartoe zullen VvE bewoners over moeten stappen op Greenchoice. Andere optie is samenwerking met het distributiebedrijf. Dit wordt nog onderzocht. Het risico ligt bij de interpretatie van de fiscus: als deze meent dat hier sprake is van levering, dan zal over de gesaldeerde stroom energiebelasting betaald moeten worden, waardoor het project alsnog onrendabel wordt. De Gemeente heeft daarom besloten garant te staan voor de eventuele heffing van de energiebelasting over de via het net zelf- geleverde stroom. De gemeente ondersteunt het project, omdat het probleem van Doorzon een algemeen probleem zal worden voor woningbouw met gemeenschappelijke daken, en omdat de oplossing de weg kan openen naar grootschalige uitrol van zonne- energie in de gestapelde bouw en met name bij woningbouwcorporaties. 10

11 Status Voor het zonnestroomsysteem van de Stichting Doorzon is een subsidie toegekend. AgentschapNL is akkoord gegaan met een naamswijziging in Beheersvereniging Doorzon. Doorzon heeft een offerte ontvangen voor realisatie van het systeem. Financiering komt van de bewoners zelf. De gemeente heeft zich garant gesteld voor eventuele verliezen door het niet mogen zelfleveren via het net. Het energiebedrijf Essent heeft zich bereid verklaard met Doorzon dit experiment aan te gaan. Mochten de onderhandelingen fout lopen, dan heeft Greenchoice aangegeven dit project over te willen nemen. Daartoe zullen de deelnemers dan wel over moeten stappen op Greenchoice. Kosten Het betreft de installatie van een 14,9 kw zonne- energiesysteem. De kosten voor het gehele systeem zijn ,-. Het systeem wordt gefinancierd door de deelnemers zelf. Inkomsten bestaan uit SDE ( 0,325 / kwh) en teruglevering / verminderde eigen vraag ( 0,225 / kwh). Er wordt door de SDE uitgegaan van een opbrengst van 0,85 kwh / W. Het systeem van Doorzon moet dus per jaar kwh opbrengen. Dit resulteert in jaarlijkse inkomsten van ong ,-. Hiermee kan in 15 jaar het systeem (incl. rente) afbetaald worden. Bij onvoldoende eigengebruik (te grote ongelijktijdigheid van opwekking van zonnestroom en vraag vanuit het huis) kan de teruglevering hoger worden dan 5000 kwh per jaar Bij 0 eigengebruik zal Doorzon voor maximaal kwh geen 0,225 / kwh ontvangen maar 0,053 / kwh. Daarmee loopt zij mogelijk maximaal ong ,- per jaar mis. Over de totale looptijd kan dit oplopen tot maximaal (meer dan 30% van de projectkosten) Projectleiding FourStar: Installateur: Gemeente / regio: Sjoerd Hoekstra (voorzitter Doorzon) Klaas Hoekstra (The Sunfactory) Job Swens (aanjager 50 MW Sinnestream Fryslan) Betrokken partijen Beheersvereniging Doorzon van de Wilhelminastate, The SunFactory, Gemeente Leeuwarden, Essent, Enexis, Greenchoice Rol gemeente / regio Ondersteuning bij het vinden van een oplossing voor mogelijke overmatige teruglevering. Garantiestelling voor btw en energiebelasting bij zelflevering via het net. Doel voor gemeente Oplossen van problemen met regelgeving bij plaatsing van zonne- energiesystemen op gemeenschappelijke daken. 11

12 Goutum: Biomassa bij Nije Bosma Zathe 12

13 Wat is mestvergisting? Mestvergisting vindt plaats in een afgesloten tank of silo. In de vergister wordt de mest gedurende een bepaalde tijd vergist. Bij het vergisten van de mest zetten de van nature aanwezige bacteriën de organische stof om in brandbaar biogas. Dit gas wordt opgevangen in een gaszak boven in de vergister. Het biogas bestaat voor het grootste deel uit methaan (60%). Dit brandbare gas is te gebruiken voor opwekking van elektriciteit. Dit wordt gedaan met een warmtekrachtkoppelinginstallatie (wkk) die het omzet in warmte en elektriciteit. De stroom kan men gebruiken op het eigen bedrijf. De stroom die overblijft wordt teruggeleverd aan het elektriciteitsnet als groene stroom. Temperatuur De meeste vergisters voor veehouders zijn mesofiele vergisters. De vergisters worden verwarmd tot 37 graden Celsius, dit om het vergistingsproces sneller te laten verlopen. De mest verblijft bij mesofiele vergisters van 15 tot 40 dagen in de vergister. Bij thermofiele vergisting wordt de vergister verwarmd tot 55 graden Celsius. Daardoor verloopt het proces nog sneller, dit heeft als voordeel dat de mest korter in de vergister hoeft te blijven (10 20 dagen). Op deze manier kan er meer mest vergist worden, en is er meer energieproductie. Digestaat Na vergisting blijft vergiste mest over, ook wel digestaat genoemd. Door de afbraak van de organische stof bevat het digestaat circa 25% minder organische stof dan de oorspronkelijke mest. De mest wordt dunner maar alle mineralen (stikstof, fosfaat, kalium enz.) blijven in het digestaat aanwezig. Door het vergisten wordt een deel van de organisch gebonden stikstof omgezet in minerale stikstof hierdoor is de stikstof in de mest sneller opneembaar voor de plant. Hierdoor lijkt de vergiste mest meer op kunstmest en kan het een besparing in het kunstmest gebruik geven. Vergister op Nij Bosma Zathe Op Nij Bosma Zathe is een propstroomvergister aanwezig. Bij een propstroomvergister wordt aan de voorkant van de tank de mest ingepompt en aan de achterkant er weer uit. De mest beweegt zich als een prop door de tank. Hierdoor is de verblijftijd van de mest in de tank goed te sturen. De vergister heeft een inhoud van 80 m3. De mest heeft een verblijftijd van ongeveer 28 dagen. Per jaar kan er ruim 1000 m3 mest vergist worden, wat resulteert tot KWh Onderzoeken op Nij Bosma Zathe Co- vergisting Op Nij Bosma Zathe zijn verschillende onderzoeken gedaan met betrekking tot mestvergisting. Onder andere een onderzoek over co- vergistingsproducten. Zoals in de tabel hieronder te zien is, is dat de biogasproductie met co- producten vele malen hoger is dan alleen met mest. Hierbij worden mest en co- producten vermengt, en gezamenlijk vergist. Onderstaand een grafiek van co- vergistingsproducten. Een deel ervan is op Nij Bosma Zathe uitgetest. 13

14 Niet alle producten die in de tabel staan mogen gebruikt worden als co- vergistingsproduct. Het co- vergistingsproduct moet op de zogenaamde Witte Lijst staan. Het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) heeft een Witte Lijst opgesteld met schone co- producten. Deze producten mogen wel worden toegevoegd aan de mest. Brandstofcel Op Nij Bosma Zathe is er ook een proef geweest met de brandstofcel. De brandstofcel is een andere optie voor de langere termijn in plaats van een gasmotor om elektriciteit uit biogas te produceren. Een brandstofcel heeft een rendement van 55%. Voor een gasmotor met generator ligt dat op hooguit 38%. Het zal echter nog wel 5 tot 10 jaar duren voor dergelijke cellen economisch rendabel zijn voor de praktijk. Toekomstplannen mestvergisters Nij Bosma Zathe Nij Bosma Zathe is op zoek naar een hoger rendement van de energie uit de mestvergister. Bij traditioneel mestvergisten wordt alleen de groene stroom benut (ca 35-38% benutting). Nij Bosma Zathe wil dit rendement verhogen door ook de resterende energie te benutten. Er zullen op Nij Bosma Zathe drie mestvergisters bij komen van elk 1100 m3. De eerste vergister zal de opgewekte stroom met een wkk aan het elektriciteitsnet leveren, en met de warmte die de wkk opwekt zal gebruik worden om alle drie vergisters op temperatuur te houden. De tweede vergister zal een deel van het opgewekte biogas via Essent leveren aan de woonwijk Techum, wat dicht bij Nij Bosma Zathe ligt. Het andere deel zal gebruikt worden om met de wkk stroom op te wekken. Deze stroom wordt ook geleverd aan het elektriciteitsnet. De warmte die bij de opwekking van stroom vrijkomt gaat ook naar de woonwijk Techum, wat dan gebruikt wordt om de huizen te verwarmen. Dit wordt gedaan, omdat de warmte die wkk opwekt, anders niet gebruikt wordt, dus krijgt de wkk nu een hoger rendement. 14

15 Van de derde vergister zal het biogas wat er geproduceerd wordt, opwaarderen naar autogas. Dit wordt dan geleverd aan een Delta Oil tankstation wat dicht bij Nij Bosma Zathe ligt. Hier kan dan autogas getankt worden. Deze plannen worden uitgevoerd als de MEP- subsidie op groene stroom toegekend wordt. Als dit niet het geval is, dan gaat de geplande uitbreiding van de drie mestvergisters niet door. Mestvergisting project North Sea Bio Energy Dit project wordt medegefinancierd door: Senter Novem Provinsje Fryslân Interreg Project "North Sea Bio Energy" Samenwerkingsverband SNN En door het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) 15

16 Biddinghuizen: Windpark Kubbeweg BV De eerste paal Wie: Op ludieke wijze alle ondernemers van de Kubbeweg Wat: Slaan van de eerste paal van het windmolenpark Wanneer: Dinsdag 23 augustus Hoe laat: 14:45 uur Waar: Kubbeweg 17, Biddinghuizen Persbericht, augustus 2005: Biddinghuizen krijgt grootste particuliere windmolenpark van Nederland De ondernemers aan de Kubbeweg in Biddinghuizen slaan op dinsdag 23 augustus de eerste paal van het grootste particuliere windmolenpark in Nederland. Aan de Kubbeweg zullen in totaal 17 molens verrijzen, en die zijn goed voor 34 megawatt. Dat is genoeg om huishoudens per jaar van stroom te voorzien (de gemeente Dronten telt huishoudens). Tot nu toe waren zulke grote windmolenparken alleen mogelijk in samenwerking met energiebedrijven. Na tien jaar van voorbereidingen en onderhandelingen is het zover; de bouw van de zeventien windmolens in Biddinghuizen gaat van start. Aan weerszijden van de Kubbeweg is een ontsluitingsweg aangelegd waarover het materiaal aangeleverd kan worden. De bouw belooft een heel spektakel te worden, want de 70 meter hoge molens moeten op zeker 350 vrachtwagens vervoerd worden. Het is de planning dat de molens op 1 januari 2006 volop draaien. Groene stroom te koop Het is de bedoeling dat als de molens met de wieken in de wind De cijfers op een rij: staan, iedereen zich kan inschrijven voor de groene stroom van het Windmolentype: Vestas V80 Kubbewegpark. Via de website van het windpark is dat zo geregeld. Naast windmolenbezitters worden de boeren dus samen ook een Aantal: 17 energiebedrijf. En dat is mogelijk dankzij de liberalisering van de Parkvernogen: 34 megawatt energiemarkt. Huishoudens: per jaar Mensen die stroom gaan kopen van het windpark aan de Kubbeweg zijn altijd verzekerd van stroom, ook als het niet waait. Dat is te Ashoogte: 70 meter danken aan de Windunie, een particuliere coöperatie van Beton: kuub windmoleneigenaren. De Windunie heeft namens haar leden een Staal: 600 ton contract bij de reguliere energiebedrijven en die zorgen dat er altijd stroom is. Wat uniek is aan het windmolenpark van de Kubbeweg is dat de spanning direct op het Heipalen: 272 stuks (4 km) hoogspanningsnet wordt geleverd. Kabels: 40 kilometer Alle andere particuliere windmolenparken in Nederland leveren via kabels de spanning aan een onderstation van een energiebedrijf. Eén van die onderstations staat bijvoorbeeld langs de Dronterweg tussen Lelystad en Dronten. Maar de ondernemers van de Kubbeweg vonden de aansluitingskosten voor dat station veel te hoog en daarop besloten zij een eigen onderstation te bouwen. Eerst gaat de spanning naar een transformator, die maakt de spanning geschikt voor het hoogspanningsnet. De spanning wordt omgezet van de 23 kilovolt die de molens leveren naar 150 kilovolt die er op de hoogspanningskabels staat). Daarna gaat de spanning door het onderstation, die het doorgeeft aan de hoogspanningskabels en tenslotte komt het bij ons uit het stopcontact. 16

17 Interview Frits Iordens, Windpark Kubbeweg Oprichting windpark Kubbeweg Elf jaar voor de officiële opening van het windpark ontstonden de eerste ideeën aan de Kubbeweg om iets met windenergie te gaan doen. In 1995 wilde Gert Jan van Tilburg, een van de bewoners, zijn 'kleine' solitaire Lagerweij molen vervangen door een grotere. Dat kon toen nog, maar daar ging zijn voorkeur niet naar uit. Vanuit zijn functie bij de Stichting Ontwikkeling Windenergie vond Van Tilburg dat gemeentes een visie moesten ontwikkelen over windmolenlocaties en lijnopstellingen, om zo de wildgroei aan turbines tegen te gaan. De gemeente Dronten heeft dat als eerste opgepakt. Van Tilburg polste een aantal buren en die bleken enthousiast. "Ik vergeet het nooit," vertelt oud- buurman Jan Wybe Schurer. "Gert Jan was aan het uien rooien en ik ging eens kijken hoe het ging. Toen begon hij erover en zei dat het prachtig zou zijn als de hele weg een molen achter in het land kon zetten. Zo is het begonnen." Na de eerste brainstorm waren ook de andere bewoners aan de weg meteen overstag. Schurer: "Die eenheid en eensgezindheid binnen de club dat is van essentieel belang, anders wordt het nooit wat." Na het ontstaan van het idee zijn de twaalf agrariërs van de Kubbeweg tien jaar bezig geweest met de voorbereiding, de vergunningen aanvragen, de ontheffingen regelen, de aanpassingen van het bestemmingsplan en de bezwaarprocedures. Uiteindelijk stonden in juni 2006 de molens met de wieken in de wind en werd het park officieel geopend. Net als het park werd dat groots aangepakt met twee dagen feest. Uiteindelijk zijn er 17 molens geplaatst. Techniek De techniek is als volgt. Zie ook plaatje. Aan de kubbeweg liggen een aantal boerderijen met een lap grond aan de achterkant. Helemaal achteraan dat land zijn twee rijen met windmolens geplaatst. Een ondergrondse kabel verbind de molens aan elkaar en deze kabels leiden naar een onderstation wat ze ook zelf hebben laten plaatsen. Via dit onderstation wordt de energie omgezet in elektronen en gaan ze het net op. De energie wordt dus verkocht en komt in dit geval terecht bij Essent. Volgens Frits is er een verkeerd beeld over LDEB. Nl dat de energie zelf gebruikt moet worden, maar het kan ook naar het net geleverd worden. Welke partijen zijn betrokken geweest bij de oprichting? Stichting ontwikkeling windenergie. Deze partij is de projectontwikkelaar geweest. Een van de boeren had al een klein molentje en is de geestelijke vader van dit project. Welke rol heeft de lokale overheid gespeeld bij de totstandkoming van windpark Kubbeweg? Bij het moment van oprichting speelde duurzaamheid nog niet zon belangrijke rol als ze dat nu doet. De gemeente speelde ook nog geen rol toen windpark Kubbeweg in de startblokken stond. De gemeente heeft niet gestimuleerd maar is wel belangrijk geweest aangezien zij subsidies hebben gegeven en een participatieregeling hebben gestart tegelijkertijd. Wat zijn jullie missie en visie? Missie en visie is afkomstig uit landbouwbelang en niet uit duurzaamheid. Het idee is om de akkerbouwbedrijven te versterken. Boeren hebben vaak lappen met grond, die niet altijd optimaal worden benut. Door het plaatsen van een windmolen op hun land kunnen ze ook aan de molen verdienen. Zo hebben ze extra inkomsten. En aangezien je niet van boeren een flinke investering kan vragen, is de investering volledig door de bank gefinancierd. Wat zijn de doelstellingen? Doel is windmolens onderhouden en vervangen door nieuwe. Het is niet mogelijk om het project uit te breiden en dat is ook niet het streven. Dus de continuïteit is het belangrijkste doel. 17

18 Welke organisatievorm kenmerkt windpark Kubbeweg? Organisatievorm is een B.V. aangezien een rechtspersoon nodig is om overeenkomsten te sluiten en subsidies te verkrijgen. Tevens was dit ook de meest geschikte vorm aangezien de boeren als aandeelhouders fungeren. Hoe is windpark Kubbeweg gefinancierd? De financiering is 100% door de bank gefinancierd. 17 molens hebben 45 miljoen gekost samen. Wat is hun visie op winst maken? Visie op winst maken. Alle boeren zijn aandeelhouder zoals te zien is op het plaatje. De winst die Kubbeweg maakt wordt als dividend aan de aandeelhouders verstrekt. Dus niet om nieuwe molens te plaatsen. Welke investering(en) hebben jullie moeten plegen? Er is 45 miljoen euro in de molens geïnvesteerd. Wat moet ik me voorstellen bij de terugverdientijd van zo n investering? De terugverdientijd van deze molens is ongeveer 9 jaar. Er wordt ook al winst gemaakt. Wat maakt windpark Kubbeweg nou succesvol? Het succes ligt hem voornamelijk in het open gebied waarin de windmolens gevestigd zijn. Beschikbaarheid is tevens een belangrijke term in de windenergie. Dit betekend dat als het waait, de molens ook daadwerkelijk kunnen produceren. Dit is ook een belangrijke succesfactor. Wat staat het succes van windpark Kubbeweg in de weg? Terreinruwheid. Dit is de hoeveelheid obstakels in het gebied, zoals (in oplopende ruwheid) water, grasland, graanakker, verspreide bebouwing, bomen, huizen en flats en de dichtheid ervan. De terreinruwheid heeft een remmende werking op de wind. 18

19 1.2.5 Amsterdam Oosterdokseiland: aardwarmte 19

20 20

21 21

22 22

23 Naam project Initiatiefnemer Doel Korte geschiedenis/context Oosterdokseiland Amsterdam De BV Ode: een BV met daarin een belegger, de gemeente Amsterdam en de ontwikkelaar Bouwfonds MAB. Lokaal warmte en koude opwekken ten behoeve van kantoor, bibliotheek en appartementen De gemeente Amsterdam nam in het stedenbouwkundig programma van eisen voor het Oosterdokseiland strenge milieunormen opgelegd. Het project is een mix van openbare functies (Openbare Bibliotheek Amsterdam en Conservatorium van Amsterdam), commerciële functies (hotel, kantoren, winkels en leisure) en woonfuncties (sociale woningen en luxe woningen). De gemeente wilde voor het Oosterdokseiland een duurzame energieoplossing met een substantiële energiebesparing: 30% t.o.v. de energieprestatie- eisen die in die tijd (jaar 2000) golden. Organisatiestructuur energiebedrijf Vraag naar energie Bron van energie Eigenaar van de systemen is Cofely Energy Outsourcing BV Cofely BV is ook exploitant. Warmte uit de aarde, plantaardige olie Korte technische schets Warmte- en koudebronnen, afleverstations, warmtepompen en een verwarmingsketel, leidingen tussen afnemers, bronnen en van en naar de energiecentrale. Om pieken in het verbruik op te vangen wordt een ketel ingezet op plantaardige olie welke 10% van de warmte kan realiseren. Bijkomend voordeel van deze brandstofketel is een vermindering van explosiegevaar waardoor de ketel in een ruimte op de begane grond geplaatst kan worden. De energietarieven zijn gemiddeld 5% tot 10% lager dan de stadsverwarmingtarieven elders in Amsterdam. De eindgebruikers hebben duurzame verwarming en koeling. Uiteindelijk is m2 vloeroppervlak aangesloten op het Warmte koude systeem. Totale investeringskosten Financiers Exploitatiebegroting Exploitatie Bankier Status Eigendom netwerk Eigendom apparatuur Aandeel van de investering bij eindgebruikers Planning Communicatie Belangrijkste tip Overige opmerkingen Meer info op site Contactpersoon met naw gegevens nvt (via Cofely) Cofely BV installatie gereed, gebouwen deels in gebruik, deels in aanbouw Beheer Cofely BV Cofely BV Geen Aanbesteding 2005, realisatie 2007 Borg dat een duurzame installatie niet alleen op papier duurzaam is, maar zich in de praktijk bewijst. Kies een structuur welke die zekerheid geeft gdfsuez.nl 23

REISGIDS. Handboek voor het opzetten van een lokaal duurzaam energiebedrijf. Concept versie

REISGIDS. Handboek voor het opzetten van een lokaal duurzaam energiebedrijf. Concept versie REISGIDS Handboek voor het opzetten van een lokaal duurzaam energiebedrijf Concept versie Amsterdam, 9 februari 2011 1 Inhoudsopgave Voorwoord Quotes Deel 1: Reis en reisgenoten op 10 februari 2011 1.1

Nadere informatie

Welkom. Accenture, 13 oktober 2011

Welkom. Accenture, 13 oktober 2011 Welkom Zuidas Energie Accenture, 13 oktober 2011 Vandaag Introductie Constructies Zuidas Energie Vraag Zuidas 1.000.000 m2 kantoren 100.000 vervoersmiddelen 10.000 woningen Vraag Zuidas Elektriciteit Warmte

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer

Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Renewable energy in the Reijerscop area Peter Dekker Luc Dijkstra Bo Burgmans Malte Schubert Paul Brouwer Introductie Methode Subsidies Technologien Wind Zon Geothermisch Biomassa Externe Investeerders

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Bussum. Duurzaamheidscafe 13 november 2012 Pauline Westendorp NEWNRG EnergieLokaal Wij krijgen Kippen

Bussum. Duurzaamheidscafe 13 november 2012 Pauline Westendorp NEWNRG EnergieLokaal Wij krijgen Kippen Bussum Duurzaamheidscafe 13 november 2012 Pauline Westendorp NEWNRG EnergieLokaal Wij krijgen Kippen Vandaag Eigen energie opwekken - Waarom? - Wie speelt welke rol Lokale duurzame energie vraag van u

Nadere informatie

Saldering. Wido van Heemstra Agentschap NL

Saldering. Wido van Heemstra Agentschap NL Saldering Wido van Heemstra Agentschap NL De wetgeving nu 2 Wat verstaan we onder salderen? In de wet wordt dit woord nergens gebruikt, dus verschillende interpretaties en misverstanden mogelijk Belangrijkste

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point 28december2011 SubsidieaanvraagStadsinitiatiefRotterdam SolarGreenPoint Inhoudsopgave Voorwoord...1 1. Introductie Solar Green Point.......2 2. Salderingsregeling Electriciteitswet..........2 3. Activiteiten....3

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195

Mogelijkheden voor energie coöperaties. Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Mogelijkheden voor energie coöperaties Jeroen Leclercq jeroen.leclercq@wijkenergie.coop 06-53544195 Inhoud Samen sterker Belang van gezamenlijke projecten Variant 1: alles achter de meter Variant 2: korting

Nadere informatie

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk

Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam. ProjectManagement Bureau Joost de Valk Zonnestroomprojecten Gemeente Amsterdam ProjectManagement Bureau Joost de Valk Noodzaak en ambitie Klimaatbeleid Amsterdam: forse CO 2 reductie 40% in 2025 en klimaatneutraal bouwen en gemeentegebouwen

Nadere informatie

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1 Waarom zonnestroom? De zon is ruim voorradig. Je eigen stroom duurzaam zelf opwekken. Verwachte levensduur panelen ca. 30 jaar. Minder afhankelijk van de grote maatschappijen Minder invloed van wat ver

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Harderwijk in de zon

Harderwijk in de zon Harderwijk in de zon Informatieavond zonne-energie Veluwe Duurzaam samen met Gemeente Harderwijk 17 juni 2014 ir. A.D. Hekstra Handicom Solar solar@handicom.nl 0341-412629 Vanavond Zonnestraling -> warmte

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak

Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak Globaal denken, lokaal handelen Zonlicht voorziet de aarde van enorm veel energie: duurzame energie. De hoeveelheid zoninstraling en de daaruit te halen energie is

Nadere informatie

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013 Lokale duurzame energie ontwikkelen Derck Truijens 18 april 2013 Inhoud Windunie: samen voor de wind Lokale duurzame energie initiatieven Lokaal duurzame energie ontwikkelen Het begon in 2000... De energiemarkt

Nadere informatie

7-PUNTENPLAN 2013-2014

7-PUNTENPLAN 2013-2014 7-PUNTENPLAN 2013-2014 oplegger bij het meerjarig actieplan DUURZAME WADDENEILANDEN OP WEG NAAR EEN ENERGIEKE TOEKOMST IN 2020 1 1. Inleiding Dit 7-punten plan is een oplegger bij het meerjarig actieplan

Nadere informatie

Samenwerken met agrariërs geeft kansen voor groene energie. Ton van Korven Projectleider Bio-economie Ton.van.Korven@zlto.nl

Samenwerken met agrariërs geeft kansen voor groene energie. Ton van Korven Projectleider Bio-economie Ton.van.Korven@zlto.nl Samenwerken met agrariërs geeft kansen voor groene energie Ton van Korven Projectleider Bio-economie Ton.van.Korven@zlto.nl LTO inzet duurzame energie 1. Verbetering inkomenspositie door (decentrale)energieproductie

Nadere informatie

VERSLAG CLUSTER VVE, 13 MAART 2012. Anne Opent:

VERSLAG CLUSTER VVE, 13 MAART 2012. Anne Opent: VERSLAG CLUSTER VVE, 13 MAART 2012 Anne Opent: Wij krijgen Kippen is een project dat is gestart om proces en systeeminnovatie voor elkaar te krijgen. We hebben een prachtige lijst met 50 initiatieven,

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Haal je energie uit Biesland! Ardo de Graaf en Bewonersvereniging Biesland & Gemeente Den Haag

Haal je energie uit Biesland! Ardo de Graaf en Bewonersvereniging Biesland & Gemeente Den Haag Haal je energie uit Biesland! Ardo de Graaf en Bewonersvereniging Biesland & Gemeente Den Haag Het initiatief zend ik in voor de volgende categorie: 1. InnovatieNetwerk - Nieuwe Nuts Award (Bewonersvereniging

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR

Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR Deze Monitor gaat over productie-installaties: windturbines, windparken collectieve zonprojecten andere productie-installaties alle productie-projecten waar jullie

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL. 20 november 2013

C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL. 20 november 2013 C2 Saldering en zelflevering van zonnestroom Sunday 2013, Wido van Heemstra Agentschap NL 20 november 2013 Overzicht 1.Saldering 2.Zelflevering 3.Verlaagd tarief bij collectieve opwek Nb. Disclaimer: hoe

Nadere informatie

Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat

Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat Australiëlaan 5 3526 AB Utrecht T: 030 693 60 00 KvK nr. 31042832 E: info@atrive.nl I: www.atrive.nl Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat dr. Ronald Franken maart 2015 B l a d 1 Inhoudsopgave 1

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!?

Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Van Duurzame Energie naar uro s Nieuwe tak voor Agrarische Sector!? Kansen en Uitdagingen! ZLTO 22 september 2011 Hans van den Boom sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank

Nadere informatie

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn.

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. DOSSIER Kleine windmolens Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. Er zijn veel typen windmolens op de markt, met mast, zonder mast, horizontaal of verticaal.

Nadere informatie

Informatieavond 25 januari

Informatieavond 25 januari Informatieavond 25 januari Waarom is BoeN opgericht? Doelstellingen: lokaal Duurzaam Bewustwording Betaalbaar Onafhankelijk Wat wil BoeN? Werkgroepen: 1. Marketing en communicatie 2. Zonne energieprojecten

Nadere informatie

Presentatie Pioneering 27 september 2011

Presentatie Pioneering 27 september 2011 Presentatie Pioneering 27 september 2011 1 Contactgegevens Dinkelborgh energie (DBE) Presentatie voor Pioneering Hans Visser (DBE) 06 53 87 86 79 Dinkelborgh Energie Wilhelminastraat 8 7591 TN Denekamp

Nadere informatie

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens 1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens Agenda. Wie is RENDO Duurzaam? Voorbeeld project Toekomst duurzame energie projecten icm groen gas 2 RENDO Duurzaam. Aantal medewerkers : RENDO totaal ca.

Nadere informatie

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014

Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen bijeenkomst Windmolens 6 maart 2014 Vragen naar aanleiding van introductie wethouder Wagemakers Hoe is de provincie tot de keuze van de twee locaties gekomen? In de provincie Zuid Holland wordt

Nadere informatie

Informatieavond Zon op ons dak VVE JULIANAPARK 22 JANUARI 2013

Informatieavond Zon op ons dak VVE JULIANAPARK 22 JANUARI 2013 Informatieavond Zon op ons dak VVE JULIANAPARK 22 JANUARI 2013 Wie zijn werkgroep dak Christina Rozendaal Bert Bakker Ruud Verschoof Alex van den Boogaard Informatieavond 'Zon op ons dak' versie 5 2 Agenda

Nadere informatie

Zon op VVE. Wormerveer Eric de Lange 19 mei 2016

Zon op VVE. Wormerveer Eric de Lange 19 mei 2016 Zon op VVE Wormerveer Eric de Lange 19 mei 2016 Waarom doen we dit? Wereldwijde klimaatcrisis Klimaat top Parijs Energie Akkoord Nederland Klimaatzaak Urgenda Maar er gebeurt nog steeds te weinig en te

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer.

nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer. Op zoek naar het nieuwe turf Brochure over de mogelijkheden voor Duurzame energie en energiebesparing in de regio Oostermoer. Opgave Windenergie Het Rijk heeft zichzelf tot doel gesteld om in 2020 6000

Nadere informatie

Benut alle kansen van zonnepanelen

Benut alle kansen van zonnepanelen 1 Benut alle kansen van zonnepanelen 2 5 voorbeelden: Pitch 1 3 Vabi Assets dag 2015 Klik om een thema te maken Vabi Assets dag 2015 Goed Wonen Joris Wismans 2650 woningen Toekomst Duurzaam woningbezit

Nadere informatie

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op?

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Door: Ronald Franken en Maarten Corpeleijn (r.franken@atrive.nl / m.corpeleijn@atrive.nl) 3 september 2013 Ten geleide Met het nieuwe energie-akkoord

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE)

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Peter Nuijten Mob: 06-22811585 E-mail: peter.nuijten@hotmail.nl 1 Concept Energie coöperatie

Nadere informatie

De zon als energiebron!

De zon als energiebron! De zon als energiebron! Zelf elektriciteit opwekken met de zon? Door middel van (diverse) subsidie(s) is het zéér rendabel! Met zonnepanelen verlaagt u uw energiekosten. Deze besparing wordt alleen maar

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Mogelijkheden collectieven

Mogelijkheden collectieven Mogelijkheden collectieven Welke mogelijkheden zijn er 23 januari 2914 Roelof Dijkstra Sectorstrategie Inhoud Over Enexis Trias Energetica Standaard situatie Zon-PV op eigen woning Collectieve opwek Waarom

Nadere informatie

Duurzame accommodaties. Jaap Veld

Duurzame accommodaties. Jaap Veld Duurzame accommodaties Jaap Veld Zelziuz Zelziuz Advies Zon Thuis Zon Bedrijf Zon Agri Zon Thuis voor huurders Zonnestroom van Wp naar kwh Vermogen zonnestroominstallatie gespecificeerd in Watt peak (Wp)

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf 1 NAMENS WETHOUDER TON ANCION VAN HARTE WELKOM OP DE INFORMATIE AVOND PV- PROJECT Duurzame Verlichting Landgraaf PROJECTLEIDER GEMEENTE LANDGRAAF: RONALD BOUWERS ALGEMEEN Een van de milieu ambities van

Nadere informatie

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012 Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal Waalre, 28 november 2012 Pieter Brouwers Voorzitter Agenda Doel van deze avond Hoe is de coöperatie geboren Wat kan er momenteel op het gebied

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens MeppelEnergie Lokaal Duurzaam EnergieBedrijf MeppelEnergie Openingshandeling op 26-1-2012 Duurzame energie voor de woonwijk Nieuwveense

Nadere informatie

WINDPARK KOUDUM EEN VERKENNING VAN DE MOGELIJKHEDEN

WINDPARK KOUDUM EEN VERKENNING VAN DE MOGELIJKHEDEN WINDPARK KOUDUM EEN VERKENNING VAN DE MOGELIJKHEDEN WAT HEEFT DIT MET WINDENERGIE TE MAKEN? Begrafenisvereniging Zurich in nieuw pak gestoken Judovereniging Witmarsum nieuwe mat WAT HEEFT DIT MET WINDENERGIE

Nadere informatie

Haal meer rendement uit uw zonnepanelen

Haal meer rendement uit uw zonnepanelen Haal meer rendement uit uw zonnepanelen 1. Vergoeding voor teruggeleverde zonnestroom nu voor iedereen bereikbaar: Stroom van zonnepanelen is één van de meest schone vormen van energie. Om deze reden wil

Nadere informatie

Award aanvraag Grunneger Power 19 maart 2011

Award aanvraag Grunneger Power 19 maart 2011 Award aanvraag Grunneger Power 19 maart 2011 Algemeen Inschrijven is mogelijk tot uiterlijk 20 maart 2011, kopieer onderstaande tekst en vul het in! Mail het terug naar info@newnrg.nl. Op 20 maart 2011

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Toelichting AIF aanvraag ODA Elisabeth Wolffstraat 50. Aanvraag AIF tender - Vereniging Ons Dorp Amsterdam 1

Toelichting AIF aanvraag ODA Elisabeth Wolffstraat 50. Aanvraag AIF tender - Vereniging Ons Dorp Amsterdam 1 Toelichting AIF aanvraag ODA Elisabeth Wolffstraat 50 Aanvraag AIF tender - Vereniging Ons Dorp Amsterdam 1 Beste Maarten en Vera, Bij deze willen we jullie alvast hartelijk bedanken voor jullie inzet,

Nadere informatie

Waarom kiest u voor Olasol?

Waarom kiest u voor Olasol? Waarom kiest u voor Olasol? Olasol is een jonge onderneming in een dynamische markt. Sinds 2010 zijn we actief en onderscheiden we ons door betrouwbaar advies, een transparante werkwijze en kwalitatief

Nadere informatie

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H Presentatie EVEN VOORSTELLEN WAT DOET INNAX LINK NAAR HET ENDIS CONCEPT ENERGIE MANAGEMENT DUURZAME ENERGIE VOORZIENING Even voorstellen PHILIP BLAAUW

Nadere informatie

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement Via het Meewind-fonds Regionaal Duurzaam 1 kunt u beleggen in duurzame energie in de regio. Daarmee levert u een bijdrage aan de overgang naar duurzame

Nadere informatie

Zon op Zwijndrecht daar krijg ik energie van Wij Buurtbewoners Wat/Wie Op het zijn dak een van burgerinitiatief kopen een samen in een coöperatie -zonnepanelen is openbaar Zon op gebouw Zwijndrecht Eerste

Nadere informatie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie

Sociale Windenergie. Windenergie langs de A16. Wind A16 & Sociale windenergie Sociale Windenergie & Windenergie langs de A16 1 Ons idee Samen Sociale Windenergie realiseren door samenwerking lokale initiatieven in Zundert?? 2 Wat zijn onze doelstellingen? DUURZAAM LOKAAL BETAALBAAR

Nadere informatie

High Level Business Case Energiecoöperatie

High Level Business Case Energiecoöperatie High Level Business Case Energiecoöperatie DE Ramplaan (Haarlem) Het project: een haalbaarheidsstudie Energie- en klimaatneutraliteit in bestaande woonwijk is technisch haalbaar en financieel haalbaar

Nadere informatie

ZONNEPANELEN PROJECT. RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen

ZONNEPANELEN PROJECT. RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen ZONNEPANELEN PROJECT RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen Waarom dit project? De ambitie van de gemeente Groningen is om in 2035 energieneutraal te zijn. De Gemeente Groningen ondersteund dit project met

Nadere informatie

Investeer in een duurzame toekomst: 100% Pure Energie voor Amsterdam

Investeer in een duurzame toekomst: 100% Pure Energie voor Amsterdam Investeer in een duurzame toekomst: 100% Pure Energie voor Amsterdam foto: Cris Toala Olivares Amsterdam die mooie stad is gebouwd op palen. Als die stad nu duurzamer wordt, dan kan zij nog meer stralen!

Nadere informatie

Workshop mestvergisting. Jan Willem Bijnagte CCS Energie advies Bijnagte@cocos.nl

Workshop mestvergisting. Jan Willem Bijnagte CCS Energie advies Bijnagte@cocos.nl Workshop mestvergisting Jan Willem Bijnagte CCS Energie advies Bijnagte@cocos.nl BioEnergy Farm 2 Project beschrijving Europees project Marktontwikkeling mono-mestvergisting Verspreiden onafhankelijke

Nadere informatie

Visie op Sociale windenergie. Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen

Visie op Sociale windenergie. Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen Visie op Sociale windenergie Burgerinitiatief Duurzaam Drimmelen Wat zijn onze doelstellingen? DUURZAAM LOKAAL BETAALBAAR Duurzaam Drimmelen wil duurzaamheid in gemeente Drimmelen vergroten Ecologisch,

Nadere informatie

ZonneEnergie voor Thuis

ZonneEnergie voor Thuis ZonneEnergie voor Thuis Programma 20:00 22:00 Welkom Introductie ReestdalEnergie ZonneEnergie: het hoe en waarom Pauze ZonneEnergie van ReestdalEnergie Afsluiting Vragenvuur Reestdal Duurzame Energie

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

s-gravenhage 27 November 2012 Activiteit: OPRICHTEN BUURTENERGIEBEDRIJF IN DE STATIONSBUURT Aanvraag subsidieverlening Planontwikkeling 1

s-gravenhage 27 November 2012 Activiteit: OPRICHTEN BUURTENERGIEBEDRIJF IN DE STATIONSBUURT Aanvraag subsidieverlening Planontwikkeling 1 Subsidieaanvraag : oprichten buurtenergiebedrijf in de schilderswijk 1 s-gravenhage 27 November 2012 Activiteit: OPRICHTEN BUURTENERGIEBEDRIJF IN DE STATIONSBUURT Aanvraag subsidieverlening Planontwikkeling

Nadere informatie

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling Notitie Aan : Ad Vlems, Bert Lagerweij Van : Arjan van Bon Datum : 28 augustus 2012 Kopie : Anne Pronk Onze referentie : 9X3809.A2/N00001/110412/Nijm2 HASKONING NEDERLAND B.V. BUILDINGS Betreft : Power2Nijmegen

Nadere informatie

Jelle Vegt. Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg

Jelle Vegt. Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg Eigen duurzame energie Is dat mogelijk? Jelle Vegt Naam Medewerker Milieu en Duurzaamheid Stichting Natuur en Milieufederatie Limburg Waarom zouden we? 2-6-2015 3 2-6-2015 4 2-6-2015 5 Olie en gasvoorraden

Nadere informatie

Investeer in een duurzame toekomst: 100% Pure Energie voor Amsterdam

Investeer in een duurzame toekomst: 100% Pure Energie voor Amsterdam Investeer in een duurzame toekomst: 100% Pure Energie voor Amsterdam foto: Cris Toala Olivares Amsterdam die mooie stad is gebouwd op palen. Als die stad nu duurzamer wordt, dan kan zij nog meer stralen!

Nadere informatie

Zonnestroom in Enspijk

Zonnestroom in Enspijk Zonnestroom in Enspijk Waarom zonnestroom? Wat is zonnestroom? Wat levert zonnestroom op? Hoe begin ik er aan? De zon straalt in 1 uur evenveel energie op aarde als het jaarlijkse wereldwijde energieverbruik

Nadere informatie

Zon op Heerjansdam daar krijgen we energie van! Samenwerkingsverband Wat/Wie Buurtbewoners is kopen van omwonende burgers/ondernemers Zon samen op in een Heerjansdam Op Dit is het het dak tweede van een

Nadere informatie

Uitkomsten Landbouwtelling en vergelijking met informatiebronnen uit de statistiek Hernieuwbare energie

Uitkomsten Landbouwtelling en vergelijking met informatiebronnen uit de statistiek Hernieuwbare energie Hernieuwbare energie bij landbouwbedrijven: discussie uitkomsten Landbouwtelling 2010 Reinoud Segers Inleiding Om de paar jaar wordt de deelnemende bedrijven in de Landbouwtelling gevraagd of ze installaties

Nadere informatie

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl Energievisie Borne 22 september 2011 Michel Leermakers Linda Rutgers Twence Co Kuip HVC Inhoud van vanochtend Gemeente Borne Visie Twence Werkwijze Energievisie Resultaten Huidige energieconsumptie Bronpotentieel

Nadere informatie

Zonne-energie in Nederland. Presentatie Landbouwers Gemeente Zijpe 28-09-2011

Zonne-energie in Nederland. Presentatie Landbouwers Gemeente Zijpe 28-09-2011 Zonne-energie in Nederland Presentatie Landbouwers Gemeente Zijpe 28-09-2011 Informatie Horizon Opgericht 2009 Veel ervaring in (duurzame) energie ca. 60 jaar Grootaandeelhouder HVC Groep in Alkmaar In

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Investeer in een duurzame toekomst: 100% Pure Energie voor Amsterdam

Investeer in een duurzame toekomst: 100% Pure Energie voor Amsterdam Investeer in een duurzame toekomst: 100% Pure Energie voor Amsterdam foto: Cris Toala Olivares Amsterdam die mooie stad is gebouwd op palen. Als die stad nu duurzamer wordt, dan kan zij nog meer stralen!

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

Samenwerking met Greenchoice

Samenwerking met Greenchoice Samenwerking met Greenchoice Dit document is onderdeel van de Buurten met Energie toolbox, een project van Nudge. Deze toolbox is samengesteld om initiatiefnemers te ondersteunen bij het starten van een

Nadere informatie

MEI Westerkwartier 4 april 2011

MEI Westerkwartier 4 april 2011 Duurzame Energie veranderingen in de markt van Photo Voltaische systemen (PV) MEI Westerkwartier 4 april 2011 Frans Debets Duurzame energie 4 redenen om het te ontwikkelen 1. Klimaatbeleid, CO2 reductie

Nadere informatie

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Energiek Alphen aan den Rijn AGENDA 1. Opening 2. Wie en wat is Energiek Alphen aan den Rijn 3. Gemeente

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

Presentatie Gist is Groen. Herman Klein Teeselink, HoSt B.V.

Presentatie Gist is Groen. Herman Klein Teeselink, HoSt B.V. Presentatie Gist is Groen Herman Klein Teeselink, HoSt B.V. Sheet 1 of 26 De grootste Nederlandse leverancier van Biogas installaties - en Hout-WKK systemen Boerderij type Biogas Installaties Industrieel

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

LochemEnergie Lochemse Coöperatieve Energievereniging

LochemEnergie Lochemse Coöperatieve Energievereniging LochemEnergie Lochemse Coöperatieve Energievereniging Ja ik wil zonne-energie, maar... Wat moet ik doen? Is het financieel rendabel? Welke zonnecellen zijn het beste? Waar en door wie worden panelen geïnstalleerd?

Nadere informatie

De zon als energiebron voor bedrijven

De zon als energiebron voor bedrijven De zon als energiebron voor bedrijven Panelen die elektra opwekken worden ook wel zonnepanelen of PV genoemd (Engels: Photo Voltaic). De panelen worden aangesloten op één of meerdere stroomomvormers (inverters)

Nadere informatie