Nieuwsbrief. Huilende baby s of visionaire aanpak in strijd kinderarmoede? Caritas Catholica Vlaanderen vzw

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nieuwsbrief. Huilende baby s of visionaire aanpak in strijd kinderarmoede? Caritas Catholica Vlaanderen vzw"

Transcriptie

1 Nieuwsbrief Caritas Catholica Vlaanderen vzw Afgiftekantoor Brussel 4 P4A9097 Nummer 82 januari februari 2015 Kort tweemaandelijks bericht van Caritas Catholica Vlaanderen vzw Huilende baby s of visionaire aanpak in strijd kinderarmoede?

2 Inhoudstafel Editoriaal p. 03 vasten p. 04 Caritas Wereldwijd p. 06 armoede p. 08 solidariteit p. 14 Gezondheid & welzijn p. 18 Kerk & samenleving p. 24 identiteit & pastoraal p. 25 Nieuwsbrief Caritas Catholica Vlaanderen vzw Tweemaandelijks tijdschrift verspreid bij bestuurders en directieleden van aangesloten instellingen. Alles wat in dit blad te lezen staat, mag overgenomen worden, mits vermelding van de bron. Verschijnt Tweemaandelijks tijdschrift Oplage 2330 exemplaren Verantwoordelijke uitgever Dominic Verhoeven, Directeur Maatschappelijke zetel Caritas Vlaanderen vzw: Liefdadigheidstraat Brussel Redactie & administratie Caritas Vlaanderen vzw Liefdadigheidstraat Brussel T F Grafisch ontwerp & druk Licap cvba Guimardstraat Brussel T

3 p. 03 Edito TERREUR OM DE HOEK: JE SUIS BAKHTILY! Terreuraanslagen zijn terug van nooit weggeweest, ook bij ons. De aanslag op het Joods museum in Brussel lag weliswaar nog vers in het geheugen, maar naar Londen en Madrid was het al wat dieper graven, en de moord op Theo Van Gogh was stilaan iets voor de betere quiz-kandidaat. Tot in Parijs quasi de volledige redactie van het satirische blad Charlie Hebdo wordt uitgemoord. Net als enkele politieagenten overigens, en een aantal klanten van een joodse supermarkt. De klopjacht die er op volgt, is life op televisie te zien. Frankrijk is in het hart van de laicité getroffen. Emoties laaien hoog op, en plots is iedereen Charlie. Enkele dagen later verdringen politici zich in Parijs om op te eerste rij mee te stappen in een mars voor de vrijheid van meningsuiting en tegen de terreur. Al snel verglijdt de discusssie naar wie wel, en wie niet mag opstappen. Marine Le Pen liever niet, Netanyahu en Erdogan dan weer wel. Sarkozy kan ook, maar alleen vanop de tweede rij. Politieke recuperatie en publieke emotie gaan vaak samen. Bijna terzelfdertijd worden in Nigeria 1500 mensen uitgemoord door Boko Haram. Jammer genoeg lagen er geen landingspistes in de buurt, zodat de politici niet ter plekke hun mars van Parijs konden herhalen Een week later verscheen Charlie Hebdo opnieuw met de profeet Mohammed op de cover, en werd het plots ongemakkelijk schuifelen. Zonder al te veel nuances leek het er op alsof tachtig staatshoofden waren opgestapt om het recht te claimen om de profeet en daarmee het geloof van anderhalf miljard moslims te ridiculiseren In onze westerse cultuur met z n scheiding tussen kerk en staat moet dit kunnen, en is het zelfs bon ton om met politiek en geloof te lachen. In een geglobaliseerde context waarin de wereld een dorp is geworden, nemen we dan maar even gemakkelijk aan dat dat voor iedereen en overal moet gelden. Omwille van de politieke correctheid wordt er aan voorbijgegaan dat die visie niet overal gedeeld wordt. Overigens: in Thailand en Japan lach je best ook niet met de koning of de keizer. En ook in onze contreien blijven er trouwens taboes overeind: enkele weken later stond het land in rep en roer omdat supporters (?) van Standard een tifo ontrolden met een onthoofde overgelopen Anderlecht-speler op. De kranten schreeuwden moord en brand en de voetbalbond kondigde sancties aan. Dit kon namelijk m.i. overigens terecht - niet door de beugel Alleen, waar zit het verschil? Voor een goed begrip: geen enkele politieke moord kan worden gerechtvaardigd. Maar het ridiculiseren van het geloof van anderhalf miljard mensen verheffen tot icoon van de vrije meningsuiting brengt een beter begrip tussen bevolkingsgroepen allicht niet dichter bij. Vanuit die optiek je suis plutôt Achmed que Charlie : Achmed, politie-agent en moslim die stierf terwijl hij het recht van anderen verdedigde om met zijn geloof te spotten. Of nog: je suis Bakhtily: de Malinese moslim die zijn leven riskeerde om dat van Joodse bezoekers van de supermarkt te redden. Samen-leven zal alleen maar kunnen bloeien in een context van wederzijds respect. En aan dergelijk wederzijds begrip en respect werken begint nog altijd bij ons zelf. Een zinvolle reflectie voor de vastentijd die voor ons ligt. Luk De Geest voorzitter Dominic Verhoeven directeur

4 p. 04 Vasten Versterk uw hart (Jac.5,,8) Vastenboodschap Paus Franciscus Ik verlang vurig dat alle plaatsen waar de kerk tegenwoordig is, bijzonder onze parochies en geloofsgemeenschappen, eilanden van barmhartigheid mogen worden in een wereld van onverschilligheid. Deze wens drukte de paus uit in de vastenboodschap voor 2015 die handelt over het overwinnen van de globalisering van de onverschilligheid, een thema dat hij reeds aankaartte bij zijn bezoek aan de vluchtelingen op het eiland Lampedusa. We vatten hieronder voor u de belangrijkste elementen van de vastenboodschap voor u samen. De Vasten is voor de Kerk, de gemeenschappen en elke gelovige een tijd van vernieuwing. Maar vooral een tijd van genade (2 Kor 6,2). God vraagt ons niets dat Hij ons vooraf niet heeft gegeven: Wij hebben lief, omdat Hij ons het eerst heeft liefgehad (1 Joh.4,19). God blijft ons altijd nabij We laten Hem niet onverschillig. Hij draagt ieder van ons in Zijn hart, kent ons bij onze naam, draagt zorg voor ons en gaat naar ons op zoek als wij Hem in de steek laten. ( ) Wanneer het mij betrekkelijk goed gaat en alles lukt, vergeet ik degenen met wie het niet goed gaat. Deze egoïstische, onverschillige houding heeft vandaag een wereldwijde dimensie gekregen, zodat wij kunnen spreken over een mondialisering van de onverschilligheid. Het gaat om een onbehagen waaraan wij als christen het hoofd moeten bieden. ( ) Onverschilligheid tegenover zijn naaste en tegenover God is zelfs voor ons, christenen, een reële bekoring. Daarom is het nodig dat wij in elke Vastentijd de roep van de profeten horen die de stem verheffen en ons wakker maken. Paus Franciscus reikt ons daartoe drie verzen aan om bij stil te staan gedurende de vasten. Wanneer één lid lijdt, delen alle ledematen in het lijden (1 Kor. 12,26) Gods liefde die de onverschilligheid doorbreekt, wordt ons door de Kerk aangeboden in haar onderricht en vooral in haar getuigenis. Maar toch kan men maar getuigen van wat men eerst ervaren heeft. Een Christen is degene die toelaat dat God hem met Zijn goedheid en barmhartigheid bekleedt, hem met Christus bekleedt, om zoals Hij te worden, dienaar van God en van de mensen. ( ) Omdat degenen die van Christus zijn, tot het ene Lichaam van Christus behoren en daarin niemand onverschillig is voor de an-

5 p. 05 dikwijls ervaren we ons volledig machteloos om te helpen. Wat kunnen we doen om te vermijden dat we gevangen worden in een spiraal van mistroostigheid en machteloosheid? dere. Wanneer één lid lijdt, delen alle ledematen in het lijden; wordt één lid geëerd, alle delen in de vreugde (1 Kor. 12,26). ( ) Waar is uw broer? (Gen 4,9) De tweede bijbeltekst waarna de paus refereert is die uit het boek van de Schepping, de vraag: waar is je broeder? De paus benadrukt dat al wat we gezegd hebben over de universele kerk, ook opgaat voor onze parochies en geloofsgemeenschappen. Helpen deze kerkelijke structuren ons om te ervaren dat we deel uit maken van één lichaam? Een lichaam dat ontvangt en deelt wat God ons wenst te geven? Een lichaam dat de zwaksten, de armsten en de meest onbelangrijke lidmaten in zijn waarde erkent. Of vluchten we in een algemene liefde die de hele wereld wil omhelzen en dan Lazarus over het hoofd zit die voor onze gesloten deur zit? ( ) De paus spoort iedere christelijke gemeenschap aan om er op uit te trekken en betrokken te zijn op de grotere samenleving waar deze gemeenschap deel van uitmaakt, in het bijzonder op de armen en degene die ver weg zijn. Van nature is de kerk missionair, ze is niet in zichzelf besloten maar ze wordt uitgezonden naar iedere natie en naar ieder volk. Dierbare zusters en broeders, mijn vurig verlangen is dat al de plaatsen waar de quote Kerk tegenwoordig is, in het bijzonder onze parochies en onze geloofsgemeenschappen, eilanden van barmhartigheid mogen worden in een zee van onverschilligheid. Versterk uw hart (Jac. 5,8) Verwijzend naar een vers uit Jacobus dat de paus inspireert tot de titel van zijn boodschap dit jaar: versterk uw hart, merkt de paus op dat wij ook als individu dikwijls geneigd zijn om onverschillig te blijven voor andermans leed. We worden overvoerd met nieuwsberichten en ongemakkelijke beelden van menselijk lijden, en Wat kunnen we doen? De paus verwijst vooreerst naar het gebed: Vooreerst, kunnen wij bidden. Verwaarlozen wij de kracht van het gebed van zo veel mensen niet! Het initiatief 24 Uren voor de Heer, dat naar ik hoop, in heel de Kerk, ook op diocesaan vlak, op 13 en 14 maart zal plaatsvinden, wil deze noodzaak van het gebed tonen. Vervolgens is er de caritas, de zorg voor de ander. De vastentijd is een geschikte tijd om door kleine maar concrete tekens uit te drukken dat we allen deel uitmaken van de ene mensenfamilie. Ten derde is er de bekering. Het lijden van anderen is een roep tot bekering, omdat hun noden mij herinneren aan de onzekerheden van mijn eigen leven, mijn afhankelijkheid van God en van mijn zusters en broeders. Deze bekering laat een hart zien dat standvastig is en barmhartig, oplettend en wegschenkend, een hart dat niet gesloten is, onverschillig of een prooi van geglobaliseerde onverschilligheid. Een barmhartig hart hebben, betekent niet een zwak hart. Wie barmhartig wil zijn, heeft een sterk, stevig hart nodig, ( ) een hart dat zich van de Geest laat doordringen en op de wegen van de liefde laat dragen die naar onze broeders en zusters leiden. Eigenlijk een arm hart, dat zijn eigen armoede kent en zich voor de andere inzet. Daarom, dierbare broeders en zusters, wens ik in deze Vasten met u tot Christus te bidden: Maak ons hart gelijkvormig aan het Uwe. Dan zullen wij een sterk en barmhartig hart hebben, waakzaam en edelmoedig, dat zich niet laat opsluiten in zichzelf en niet in de valstrik loopt van de mondialisering van de onverschilligheid. Met deze wens, verzeker ik u van mijn gebed opdat elke gelovige en elke Kerkgemeenschap de weg van de Vasten met vrucht zou gaan en ik vraag u voor mij te bidden. De Heer zegene u en de Maagd Maria beware u. Vaticaan, 4 oktober 2014 Feest van de heilige Franciscus van Assisi FRANCISCUS PP.l

6 p. 06 Caritas wereldwijd Sendai, Japan UN World Conference on Disaster Risk Reduction Context Van 14 tot 18 maart 2015 vindt in Sendai, Japan, de derde Wereld Conferentie van de Verenigde Naties plaats in verband met Disaster Risk Reduction (DRR). Ook voor de Caritas Confederatie is DRR een belangrijke strategische doelstelling. Caritas zal dan ook met een delegatie op de UN Conference aanwezig zijn met een eigen programma op de nevenconferentie maar vooral ook met de bedoeling om in gesprek te gaan met de officiële delegaties die aan de conferentie deelnemen. Tijdens een voorbereidende werkgroep in Bangkok werd de laatste hand gelegd aan het Caritas-standpunt, en werd het eigen programma uitgewerkt. Marisol Martinez schreef mee. Zowel de frequentie als de intensiteit van natuurrampen nemen toe. Die verhoogde risico s kunnen verschillende oorzaken hebben, maar het gewijzigde klimaat, de roofbouw op en de verloedering van het leefmilieu, ongecontroleerde verstedelijking en het ontbreken van een duidelijk beleid terzake, vormen alvast even zovele indicaties dat dringend stappen op wereldvlak moeten worden ondernomen. Zeker omdat alweer de armste en meest kwetsbare bevolkingsgroepen ook hier de eerste getroffenen zijn. Prognoses geven aan dat in 2030 nog steeds 235 miljoen mensen in 49 landen het met minder dan twee dollar per dag zullen moeten doen. En in 2100 zullen tot 200 miljoen mensen op de vlucht gedreven zijn door de impact van de klimaatveranderingen, met o.m. overstromingen en tyfoons. Lokale gemeenschappen zijn zich wel degelijk bewust van de toegenomen risico s en van de uitdagingen om rampen het hoofd te bieden of de draad nadien terug op te pakken. Maar hun resilience is, ofschoon vaak onverwacht hoog, niet oneindig. Bovendien blijft de overheid al te vaak in gebreke, en wordt ook bij de planning van de wederopbouw niet steeds voldoende rekening gehouden met mogelijk nieuwe rampen. Er is dringend nood aan beter ondersteuning van de lokale gemeenschappen, zodat ze beter voorbereid zijn bij nieuwe rampen, die er ongetwijfeld nog gaan komen Ze kunnen deze ondersteuning echter niet zomaar zelf ophoesten. Caritas en DRR De Caritasfamilie heeft haar sporen verdiend op het vlak van internationale noodhulp en wederopbouw. Gelet op het weerkerend karakter van heel wat rampen, maakt aandacht voor het reduceren van de risico s ervan onlosmakelijk deel uit van alle hulpprogramma s. Ook voor Caritas International Belgium vormt DRR een strategische doelstelling die we in alle projecten trachten mee te nemen, precies ook vanuit de preferentiële optie voor de armen

7 p omdat het vooral de meest kwetsbaren zijn die de hoogste prijs betalen én vanuit de aandacht voor het rentmeesterschap over de schepping. De internationale confederatie wil op de Conferentie niet allen de eigen best practices inzake disaster risk reduction naar voor schuiven, maar wil ook het debat aan gaan met de lokale overheden, om tot betekenisvolle stappen te komen. Caritas-aanbevelingen en op een wijze waarbij lokale praktijken geïntegreerd kunnen worden n een bredere aanpak op bovenlokaal niveau. -- Efficiënte communicatie rond risico s en risicoinperking, en inzonderheid het verder uitwerken van Early Warning Systems. -- Aandacht voor gelijke behandeling van mannen en vrouwen: niet alleen vanwege de cruciale rol die vrouwen spelen in de organisatie van de lokale gemeenschap, maar ook vanuit het oogpunt dat zij meestal ook de meest kwetsbare groep vormen. -- Aandacht voor duurzame inkomensverwerking: vaak hebben de lokaal gehanteerde landbouwtechnieken een sterke negatieve impact op de leefomgeving. Ook dit is een vorm van resilience. Caritas richt zich met zijn aanbevelingen vooral op de volgende punten: -- Het versterken van lokale gemeenschappen; deze moeten toegerust worden om hun eigen resilience te versterken, zonder onderscheid ifv. geslacht, sociale positie, geloofsgroep of ethnische herkomst. Het is echter ook uitermate belangrijk dat de lokale gemeenschappen ook gevaloriseerd worden als actor in het verhaal: zij zijn immers de eersten die op het terrein met een ramp te maken zullen krijgen. De gmeenschappen kennen o.m. het terrein ook best, en dienen van in den beginne bij de ontwikkeling van plannen e.d. betrokken te worden. -- Het ontwikkelen van een integrale benadering: het risico op rampen hangt nauw samen met de veranderingen in het eco-systeem en ivm. het klimaat. -- Het betrekken van alle stakeholders: in een globale benadering moet ieder zijn plaats hebben: lokale gemeenschappen, (lokale) overheden, middenveldsorganisaties, kenniscentra en ondernemingen. -- Onderliggende risico s moeten meer aandacht krijgen, in het bijzonder de impact van o.m. toenemende urbanisatie als risico-factor. -- Aandacht voor DRR in de verschillende gecombineerde programma s van noodhulp, heropbouw en ontwikkeling (LRRD), waarbij ook continuïteit wordt betracht in de financieringsstromen, die vaak veel te versnipperd zijn. -- Aandacht voor kennismanagement en kennisdeling, vooral ook met de komende generaties Maar ook een eigen engagement Caritas heeft niet alleen een eisencahier klaar, maar wil zich ook zelf blijven engageren op het terrein, zoals het dat ook steeds gedaan heeft, en wil een voortrekkersrol spelen op een aantal van de hierboven vermelde uitdagingen. We leggen in onze werking een sterke nadruk op de rol van de lokale gemeenschappen, zowel inzake het gezamenlijk identificeren van de noden en het aanduiden van de prioriteiten, en het uitwerken van plannen om in geval van een ramp de verliezen toch zo veel als mogelijk te kunnen beperken, en het werken aan duurzame oplossingen die rekening houden met de invloed van en op het leefmilieu. We gaan er daarbij ook vanuit dat alle groepen van die lokale gemeenschap hun eigen rol te spelen hebben in het proces. Vaak kunnen minderheidsgroepen in een gemeenschap net wel een belangrijke rol spelen in het versterken van de resilience van de ganse gemeenschap. Daarnaast opteren we voor een multi-stakeholdermodel, met een nadruk op de medewerking van verschillende lokale gemeenschappen en organisaties en lokale autoriteiten. En de kracht van het Caritas-netwerk blijft verder natuurlijk ook dat het in staat is om in geval van een grote crisis of ramp, waarbij de eigen resilience van de mensen zelf niet voldoende is, aanzienlijke middelen te genereren om bijkomende hulp van buitenuit mogelijk te maken.

8 p. 08 Armoede KINDERARMOEDE VRAAGT GEEN HUILENDE BABY S, MAAR VISIONAIRE AANPAK Caritas Vlaanderen pleit samen met UNICEF België voor doordacht Kinderarmoedebestrijdingsplan Eerste Kinderarmoedebestrijdingsplan Aan het einde van de vorige legislatuur stelde de toenmalig Staatssecretaris voor Armoedebestrijding een eerste nationaal kinderarmoedebestrijdingsplan voor. Voor de eerste keer, zo klonk het toen, werd er in ons land, over de grenzen van Gemeenschappen en Gewesten heen, een plan opgesteld specifiek om de armoede bij kinderen aan te pakken en om het welzijn van kinderen te promoten. Er werden in 2013 vier strategische doelstellingen naar voren geschoven: (1) toegang tot toereikende middelen, (2) toegang tot kwaliteitsvolle diensten, (3) kansen en participatie van kinderen en (4) horizontale en verticale partnerschappen afsluiten tussen verschillende beleidsdomeinen en verschillende bestuursniveaus. Elke strategische doelstelling werd via verschillende operationele doelstellingen met daaraan verbonden 140 concrete acties nagestreefd. Deze acties werden gericht op kinderen, maar ook op hun moeders en hun vaders. Dit actieplan moest leiden tot een betere situatie voor de gezinnen. In praktijk echter bestond het plan uit niet veel meer dan een opsomming van de diversie acties die op de verschillende niveaus genomen werden. Het plan ontbrak aan visie, doelstellingen en synergie, nodig om kinderarmoede effectief aan te kunnen pakken. En tijd vooral, want het plan werd pas kort voor het einde van de legislatuur aangenomen. Nieuwe kans In de beleidsnota van de nieuwe Staatssecretaris lezen we positieve woorden rond het thema kinderarmoede. Zo wil de nieuwe Staatssecretaris de term kinderarmoede positief invullen: niet het kind, maar de omgeving waarin het kind verblijft verkeerd

9 p. 09 in armoede. We bestrijden deze armoede dan ook pas, wanneer we een integrale aanpak naar voren schuiven voor de bestrijding van armoede in al haar vormen en facetten. Vanuit deze aandacht voor het thema kinderarmoede, haalt de beleidsnota ook het Kinderarmoedebestrijdingsplan aan als instrument om kinderarmoede in kaart te brengen en aan te pakken. Een nieuwe kans, waarvoor hopelijk geleerd kan worden uit de fouten die bij het samenstellen van het vorig plan gemaakt werden. Positief is alvast dat het plan niet aan het eind, maar aan het begin van een regeerperiode wordt samengesteld. Caritas Vlaanderen wil, samen met andere organisaties zoals UNICEF België, mee nadenken over de tweede versie van het Kinderarmoedebestrijdingsplan. Hiertoe schreven we een brief aan de Staatssecretaris met onze bedenkingen en een aanbod om verder na te denken rond de inhoud van het plan. Nood aan visie: progressief universele aanpak Het tweede Nationaal Kinderarmoedebestrijdingsplan dient volgens Caritas Vlaanderen en UNICEF België te vertrekken vanuit een visie, die zich moet inschrijven in de EU-aanbeveling van 2013: Investing in children: breaking the cycle of disadvantage. Dat vertrekt vanuit een kinderrechtenbenadering en ziet inkomens, toegang tot kwaliteitsvolle diensten en de participatie van mensen en kinderen in armoede als onlosmakelijk met elkaar verbonden. Zonder een inbedding in een structureel sociaal beleid, riskeert het Kinderarmoedebestrijdingsplan slechts de impact van armoede op kinderen te verminderen, zonder de armoede structureel aan te pakken. De huidige cijfers en tendenzen die zich aftekenen dwingen ons echter om daadkrachtig op beide in te zetten. Daarnaast is het samenbrengen van losse acties in één document niet voldoende. De regering moet dit doorheen alle beleidsdomeinen coherent doortrekken. We pleiten hierin ook voor een visie die de jongste jaren een sterke opgang maakt: de progressief-universele aanpak. Deze aanpak staat voor een kwaliteitsvol basisaanbod voor iedereen, maar met de nodige aandacht voor gezinnen met specifieke noden en problemen. Alle gezinnen, in welke situatie ook, hebben immers recht op kwaliteitsvolle diensten. Een te ver doorgedreven doelgroepgericht beleid heeft in het verleden geregeld geresulteerd in een verschil in kwaliteit van dienstverlening. Al te vaak zijn services for the poor, tend to be poor services. Sociale rechtvaardigheid impliceert niet alleen een gelijkheid van toegang tot diensten en kansen, maar ook een gelijkheid in de kwaliteit van deze diensten. Het progressief universalisme gaat over het verstrekken van diensten van goede kwaliteit voor iedereen, met specifieke aanvullende diensten voor de meest kwetsbare groepen. Deze aanpak wordt gekenmerkt door het vroegtijdig ingrijpen, waardoor de kosten van het verstrekken van de gespecialiseerde diensten voor mensen die het nodig hebben en hun behoeften op langere termijn geminimaliseerd kunnen worden. Progressief universalisme zou toegepast kunnen worden voor de kinderbijslag bijvoorbeeld waarbij alle gezinnen een bedrag zouden ontvangen voor de zorgen van hun kind, en waarbij gezinnen met een grotere nood een extra toelage zouden krijgen bovenop het universele deel. Ook kinderopvanginitiatieven zijn een universele dienst, waar elke ouder een beroep op kan doen. Dit universele karakter zorgt ervoor dat er een mix ontstaat tussen de gebruikers uit verschillende lagen van de bevolking. Een dergelijke smeltkroes is op zichzelf al bijzonder positief, door het doorbreken van gangbare sociale grenzen leren ouders van elkaar en ontstaat er wederzijds begrip voor elkaars leefwereld. Bepaalde doelgroepen kunnen ook beroep doen op extra, progressieve, diensten. Zo wordt er, op verschillende wijzen, ingegrepen in de kostprijs van de kinderopvang om het inkomensgerelateerd te maken. Inzetten vanuit verschillende beleidsdomeinen Met de progressief universele aanpak als basisgedachte, moeten actiepunten ontwikkeld worden vanuit verschillende beleidsdomeinen. Een dergelijk integraal beleid speelt in op de verschillende factoren die een rol spelen bij het tot stand komen van een armoedesituatie. Traditioneel worden vijf

10 p. 10 zich immers zowel in de schoot van de Federale Regering (denk aan de arbeidssituatie van de ouders of de toegang tot de eerstelijnsgezondheidszorg) als bij de gewestelijke overheden, zoals perinatale en postnatale ondersteuning, gezinsondersteuning, gelijke onderwijskansen, vrijetijdsparticipatie, Het opstarten van een buurtwerking, gezondheidsprojecten in een gemeente, het woonbeleid, zijn dan weer domeinen waar het gemeentelijk niveau de verantwoordelijkheid draagt. Een plan, geen overzicht Om te komen tot een onderbouwd en doordacht Nationaal Kinderarmoedebestrijdingsplan, is het nodig dat vanuit dezelfde visie acties ondernomen worden op verschillende domeinen. Het is niet voldoende om verschillende acties die los van elkaar ondernomen worden, op te lijsten. Het is niet voldoende om als overheid een overzicht te geven van wat er gebeurd op verschillende niveaus. Wij verwachten, hopen, een Nationaal plan te mogen verwelkomen, dat over de bestuursgrenzen heen een antwoord wil bieden aan kinderen en jongeren die opgroeien in armoede en aan hun gezinnen. Stem plannen, doelstellingen en meetinstrumenten op elkaar af. Betrek bij het opstellen, implementeren en evalueren van de (armoede)plannen kinderen en hun gezinnen als volwaardige partners. Een dergelijke geïntegreerde aanpak vereist formele afspraken om de inspanningen van alle actoren horizontaal en verticaal te coördineren. Bij gebrek van deze mechanismen ontstaat het risico op een gefragmenteerd beleid dat aan daadkracht inboet en waarvan de impact op kinderen onduidelijk is. We dringen er daarnaast ook op aan dat het federale plan voorziet in (1) meetbare objectieven, (2) doelstellingen, strategieën en acties, (3) budget en middelen en (4) follow up en een evaluatie gebaseerd op indicatoren. Kinderarmoede: topprioriteit De strijd aanbinden tegen kinderarmoede en sociale uitsluiting is ethisch, juridisch, sociaal, economisch en strategisch juist. Kinderen hebben slechts één keer de kans om zich optimaal te ontwikkelen: de kindertijd is kort maar tegelijkertijd de meest be- Isabelle Pateer, Otherweyes grote domeinen naar voren geschoven: (1) materieel welzijn, (2) huisvesting en leefomgeving, (3), opvoeding en onderwijs, (4) gezondheid en (5) het subjectief welbevinden. Elk van deze domeinen heeft een invloed op het totaalplaatje van de armoedesituatie. We zien deze problematiek ook terugkomen in de kringloop van armoede, waar duidelijk wordt gemaakt dat armoede vaak een vicieuze cirkel is die moeilijk te doorbreken valt. Een integraal kinderarmoedebeleid, moet durven inzetten op elk van de vijf domeinen. Je kan bijvoorbeeld een hele waaier aan opvoedingsondersteuning opzetten, samen met een perinataal netwerk en ook zorgen voor een aanspreekpunt kinderarmoede; dan blijven nog problemen bestaan op de vlakken gezondheid, materieel welzijn en huisvesting. In de publicatie Elk kind telt. Informatie en inspiratie voor lokale actoren in hun strijd tegen armoede (Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, 2012) wordt uitgebreid stilgestaan bij deze vijf domeinen. Ook op de website van Caritas Vlaanderen kan je hier binnenkort meer over te weten komen. Samenwerking bestuursniveaus Voor ons is vooral belangrijk te benadrukken dat een integrale aanpak, gestuurd vanuit een progressief universele visie, samenwerkingen vraagt over de verschillende bestuursniveaus heen. Net dit ontbrak, zoals reeds aangehaald, in het eerste Nationaal Kinderarmoedebestrijdingsplan. Net omdat armoede alle levensdomeinen raakt, moeten hefbomen over alle beleidsdomeinen heen geactiveerd worden: de bevoegdheden bevinden

11 p. 11 palende periode in de menselijke levenscyclus. De risico s van niet te investeren in een meer gelijkwaardige maatschappij zijn overduidelijk. Het is veel duurder en minder succesvol om de oorzaken van armoede en sociale uitsluiting te proberen herstellen in een later stadium. Niet investeren in kinderen en de strijd tegen kinderarmoede is een van de meest kostelijke fouten die een land kan maken, vooral in tijden van crisis en beperkte middelen. We zouden ons binnen 50 jaar op geen enkele manier kunnen verantwoorden, mochten wij van dit probleem in deze legislatuur geen topprioriteit maken. We maken van kinderarmoede pas een topprioriteit door met een doordacht, ambitieus en struc- tureel plan te komen en dit uit te voeren. Niet door burgers en middenveld op te roepen hun portemonnee open te trekken voor minutenlang huilende baby s op de radio. Thijs Smeyers Stafmedewerker Armoede en Armoedebestrijding Caritas Vlaanderen vzw Caritas in Belgium Dian Li Stagiaire, Caritas Vlaanderen vzw Studente MAD, UC Leuven Limburg Gaëlle Buysschaert Child rights officer UNICEF België dentikit Wat? Federatie van Centra voor Ambulante Revalidatie Waar? België Capaciteit? revalidanten Personeel? medewerkers Website? De Federatie van Centra voor Ambulante Revalidatie engageerde zich in 2011 in een project rond kansarmoede. Samen met TAO Armoede en VIVO werd, aan de hand van drie centra, een evaluatie opgezet om zo obstakels op het spoor te komen die de toegang tot de centra voor mensen in armoede bemoeilijken. Na dit verkennend onderzoek, ging de Federatie CAR ook over tot actie. In 2013 werden de eerste acties gestart en ook in 2014 plant de Federatie nog enkele initiatieven. Een kroniek van een geslaagde zelfbevraging. Armoede opsporen in de Centra voor Ambulante Revalidatie Situering van Centra voor Ambulante Revalidatie De Centra voor Ambulante Revalidatie zijn gespecialiseerd in de multidisciplinaire diagnostiek en behandeling van complexe stoornissen, zoals ADHD, autisme, mentale handicap, gehoorstoornissen, hersenletsels, Er zijn in België 81 centra, waarvan 51 Nederlandstalig, 29 Franstalig en 1 Duitstalig. De meerderheid van onze patiënten, ongeveer 90%, zijn kinderen. Zij verblijven niet in de centra, maar komen 2 à 3 per week langs voor behandeling. De therapie vindt wekelijks plaats en duurt gemiddeld 1 à 2 uur. Jaarlijks worden er in deze centra zo n 9000 kinderen behandeld door ongeveer 2000 personeelsleden. Je kan voor een onderzoek pas terecht in onze centra na doorverwijzing door een arts. Al onze behandelingen worden aangevraagd aan de adviserend-geneesheer en na goedkeuring gefinancierd door het ziekenfonds. Voorstel van project Met de directies van de Vlaamse centra lanceerden we tijdens onze vergadering in april 2011 de

12 p. 12 idee om een project uit te werken rond diversiteit. Er werd een werkgroep opgericht met deelname van de directies van Knokke-Heist, Leuven en Deinze. Onze eerste bijeenkomst was op 25 mei Tijdens deze bijeenkomst zijn we gestart met een brainstorm rond diversiteit. Dit resulteerde in een voorstel van project, met name het opsporen van de obstakels in onze regelgeving en werking ten aanzien van gezinnen in kansarmoede. De CAR opteerden voor dit thema, omdat we ons er van bewust zijn dat armoede meer is dan alleen een financieel probleem: het grijpt in op alle domeinen van het leven. Armoede tast de rechten aan van mensen, hun recht op deelname aan de samenleving en hun recht op maatschappelijke dienstverlening. Vaak missen mensen in armoede de basiskennis en basisvaardigheden om zich in de maatschappij staande te houden. Bovendien ontbreekt het hulpverleners vaak aan voldoende inzicht in de belevingswereld van mensen in armoede. Toch hebben, zo besloten wij, kinderen uit kansarme gezinnen prioritair recht op hulpverlening vanuit de centra. Het voorstel van project dat de werkgroep uitschreef werd vervolgens goedgekeurd door de directies van de Nederlandstalige centra. Al snel realiseerden we ons dat we de hulp van experten ter zake zouden moeten inroepen. Om een beter inzicht te krijgen in de problematiek van kansarmoede en om het project ook verder te begeleiden, besloot onze werkgroep TAO Armoede te contacteren. Op de volgende vergadering in november 2011 werd er dan ook hoofdzakelijk kennis gemaakt tussen de verschillende partners: de Centra voor Ambulante Revalidatie (CAR), het Vlaams Instituut voor Vorming en Opleiding (VIVO) en met het Team voor Advies en Ondersteuning in Armoede (TAO Armoede). Methodieken Om na te gaan welke obstakels mensen in armoede ervaren wanneer ze in contact komen met één van onze centra, gebruikten we twee methodieken. Eerst brachten we de aanmeldingsmethode van de drie deelnemende centra in kaart. Onder aanmeldingsmethode verstaan we dan, onder andere, de telefonische aanmelding, het administratief gedeelte met de vragenlijsten, het intakegesprek, het onderzoek en de bespreking van de resultaten met eventueel het behandelingsadvies. Onze werkgroep besprak vervolgens de verschillende aanmeldingsmethoden. Hier was de inbreng van VIVO en TAO Armoede onmisbaar. Zij herkenden immers meteen mogelijke obstakels of problemen. In een tweede stap lichtten we de werking van elk centrum grondig door. Dit deden we aan de hand van werkbezoeken, die ons toelieten in de verschillende centra zelf informatie te verkrijgen. Zo werd er beslist om een experiment op te zetten waarbij de ervaringsdeskundige van TAO zich aanmeldde bij de drie deelnemende centra. De ervaringsdeskundige ging na welke stappen in praktijk doorlopen werden bij de inschrijving van een, in dit geval fictief, kind. Aan de betrokken medewerkers werd over dit experiment niet op voorhand gecommuniceerd. De werkbezoeken maakten het tegelijk ook mogelijk om de bereikbaarheid te evalueren. Dit is zeker geen onbelangrijk iets wanneer we nadenken over ambulante centra. Daarnaast keken we ook naar de infrastructuur en de sfeer in de centra. Ook woonden we een intakegesprek bij en namen we deel aan een vergadering van het opnameteam waarin wordt beslist of een kind zal worden onderzocht. Inzichten Op basis van beide methodes kwamen we tot een grondig inzicht in de sterktes en zwaktes van elk centrum in verband met hun organisatie en werking en de invloed daarvan op het bereiken van gezinnen in kansarmoede. In een volgende stap toetsten we deze inzichten af bij de brede groep van directies van de centra. Op deze manier wilden we tot een consensus komen aangaande de obstakels in de CAR voor gezinnen met kansarmoede. Om dit te bereiken, organiseerden we in oktober 2012 een grote vergadering in Brussel. Tijdens deze bijeenkomst kwamen we tot een gemeenschappelijke probleemstelling. We ondervonden tijdens ons onderzoek aan de lijve de grote kloof tussen mensen in armoede en anderen. Wat we vooral opmerkten was dat communiceren moeilijk wordt wanneer er een andere taal al dan niet letterlijk wordt gesproken. Leven in armoede en uitsluiting zorgt voor kwetsuren bij mensen, zoals schaamte, onzekerheid, minderwaardigheid, schuldgevoelens en wantrouwen. Anderzijds is er ook een enorme kracht en overlevingsdrang aanwezig en een wil om er bij te horen en primeert de sterke wens voor een beter leven voor de kinderen. Als hulpverlener willen wij daar oog voor hebben en daar rekening mee houden.

13 p. 13 Om kinderen uit kansarme gezinnen te bereiken van deze brochure, die verder bouwt op de sessies, werd voorzien in Om te voorkomen en succesvol te begeleiden, zullen wij in de toekomst extra moeite doen om de kloof te overbruggen. Ouders spelen een belangrijke rol in de besloten we als derde actiepunt om de aandacht dat het project slechts een one shot zou worden, begeleiding door de centra. De centra zullen extra voor deze problematiek op te nemen in het werkplan van de structurele Sig intervisiewerkgroep inspanningen doen om het vertrouwen te winnen van de ouders in kansarmoede om hen bij het van de maatschappelijk werkers in de centra. begeleidingsproces te betrekken Tot slot namen we ons als vierde doel om onze Er zijn geen pasklare oplossingen, maar we zullen aanbevelingen over die elementen in de regelgeving waarvan wij ondervonden dat ze een obsta- door met de ouders in dialoog te gaan, samen zoeken naar mogelijkheden om samen te werken kel vormen in de toegankelijkheid van onze centra in het belang van het kind. voor kansarme gezinnen, te formuleren en door te geven aan de bevoegde overheden. En nu: actie Om dat doel te bereiken, stelden we in onze bijeenkomst een actieplan op bestaande uit 4 punten. Samen met VIVO en TAO Armoede startten we in 2013 met het organiseren van sensibiliseringscampagnes van een halve dag voor het personeel van de centra. Op die manier willen we bij al onze medewerkers een bewustzijn en permanente aandacht voor de kansarmoedeproblematiek creëren. Tijdens deze halve dag krijgen de medewerkers concrete tips rond het werken met mensen in kansarmoede. Een tweede punt is het opstellen van een informatiebrochure voor onze medewerkers. De realisatie Blik op de toekomst De werkgroep binnen de Federatie van Centra voor Ambulante Revalidatie kijkt er in elk geval naar uit om deze bovenvermelde doelstellingen, in continue samenwerking met TAO Armoede en VIVO, te kunnen realiseren. Dit zou betekenen dat we de ganse revalidatiesector van Nieuwpoort tot in Bree handvaten aanreiken om meer kinderen in kansarmoede te bereiken. Zo willen we komen tot betere resultaten naar de bereikbaarheid van onze centra voor deze doelgroep. Voor ons is dit een essentiële maatschappelijke opdracht van onze multidisciplinaire onderzoeks- en behandelcentra. Caritas Cahier 13 Armoedebestrijding via inclusieve communicatie Vanaf 19 mei te bestellen via

14 p. 14 Solidariteit VLUCHTELINGEN KREUNEN ONDER DE SNEEUW IN HET MIDDEN-OOSTEN Sneeuw en kou De crisis in het Midden-Oosten is de grootste sinds de tweede wereldoorlog. De ellende is onvoorstelbaar, het leed niet te vatten. Caritas helpt overleven maar wat de mensen vooral nodig hebben is vrede. Januari Een sneeuwstorm heeft een groot deel van het Midden-Oosten onder een wit tapijt bedolven. Vluchtelingen zoeken beschutting in hun gammele barak en proberen zich enigszins te verwarmen. Het conflict in Syrië duurt nu al vier jaar. De sneeuw zorgt tijdelijk voor een bevriezing van de vijandelijkheden maar de weersomstandigheden betekenen een hoop extra ellende voor de slachtoffers van het geweld. 7,6 miljoen onder hen werden uit hun huizen verdreven en hebben elders in Syrië onderdak gezocht. 3,3 miljoen Syriërs zijn gevlucht naar één van de grenslanden. Onder hen heel wat Syriërs die zich in de Bekaa vallei in Syrië hebben gevestigd. De prijzen voor een appartement, zelfs voor een kamer zijn onbetaalbaar geworden dus leven ze er in tenten en verlaten gebouwen. De helft van de vluchtelingen zijn kinderen wat de situatie nog schrijnender maakt. Door de mensonwaardige levensomstandigheden zijn kinderen en bejaarde personen hier heel kwetsbaar en lopen ze enorme gezondheidsrisico s. Winterprogramma Caritas Sinds het begin van de grote kou, heeft Caritas Libanon gezorgd voor humanitaire hulp: kooktoestelletjes, kacheltjes en brandstof, warme kleren en dekens en materiaal om tenten beter te isoleren tegen de vrieskou. Kinderen in sneeuw, D. Khayat Caritas Libanon caritas International In het kader van zijn onderwijsprogramma waarbij Syrische kinderen geïntegreerd worden in Libanese scholen, zorgt Caritas voor extra verwarming en brandstof tijdens de winter. De directeur van het Migrantencentrum van Caritas Libanon, Bruno Atieh: We hebben één van de zwaarste sneeuwstormen sinds jaren meegemaakt. Vluchtelingen die hun tent zagen verdwijnen moesten zich zien te redden in de sneeuw zonder enige bescherming. Het Winterprogramma van Caritas Libanon

15 p. 15 helpt de vluchtelingen de winterkou te trotseren maar de situatie wordt onhoudbaar, vooral dan voor families met kinderen. Ook de Syriërs en Irakezen in Jordanië en Turkije krijgen hulp van Caritas om de winter door te komen. Caritas Irak heeft in eigen land een winterprogramma opgezet voor de minderheden die uit hun huizen verdreven werden. Caritas International draagt sinds het begin van de crisis actief bij tot de interventies van de Caritas organisaties in de verschillende betrokken landen: euro Irak, euro Syrië, euro Libanon, euro Jordanië, euro Turkije. Johanna Vanraes Caritas International Kind in sneeuw, CL MC Libanon quote Naast warme kleren, onderdak en brandstof, snakken onze kinderen in de eerste plaats naar vrede! Sneeuwlandschap Libanon, D. Khayat Caritas Libanon

16 p. 16 MARCO IS EEN BOER en wil dat blijven Boeren in een moeilijk klimaat Marco is een vlotte, optimistische jongeman uit Ccoyani, Peru. De klimaatverandering is al enkele jaren voelbaar in het hele gebied. De regen komt later, de ijzige koude heel wat vroeger, er valt te veel regen in te korte tijd en heel wat vruchtbare grond spoelt weg of verzakt door de natuurlijke erosie. Bovendien hecht de Peruviaanse overheid weinig belang aan kleinschalige landbouw. De kleine boeren kunnen dus niet rekenen op overheidssteun voor kwaliteitszaden, herbebossing met lokale bomen en gewassen, goede toegang tot afzetmarkten in Cusco en Lima of de aanleg van irrigatiesystemen. Espinar mijnen in Peru Marco: Het leven was veel moeilijker toen ik kind was. Mijn ouders wilden werken en erop vooruitgaan, maar kregen geen hulp. Het waterprobleem werd steeds erger. Kaas, brood, melk en voeding in het algemeen was hier niet zomaar voorhanden. Daar kwam 13 jaar geleden verandering in met de komst van Cedep Ayllu, een partnerorganisatie van Broederlijk Delen. Water is leven De belangrijkste verandering voor Marco is de permanente beschikbaarheid van water om aan landbouw te doen. Water is leven. De strijd tegen watertekort staat centraal in de overlevingsstrategie van de gemeenschap Ccoyani. Andrés Loaiza Fernandez van Cedep Ayllu: Werken aan de manier waarop de gemeenschap is georganiseerd, het verbeteren van de landbouwkennis van de boeren en het aanleren van nieuwe technieken om de gronden te bewerken gaan hand in hand. Dat kan je niet los zien van een goed beheer van het beschikbare water, van de gronden en van de natuurlijke vegetatie zoals graslanden en bossen. Bedreiging van het leven: grootschalige mijnbouw in Ccoyani Er is een nieuwe dreiging voor de beschikbaarheid van water en voor de toekomstplannen van Marco: grootschalige mijnbouw. Het hele grondgebied van Ccoyani ligt onder concessie, dat wil zeggen dat één of meerdere mijnbouwbedrijven bij de Peruviaanse overheid het recht hebben gekocht om te zoeken naar mineralen en deze vervolgens te ontginnen. De werkelijke ontginning kan pas nadat de gemeenschap, die eigenaar is van de vruchtbare bovengrond, toestemming heeft gegeven. De grote bedrijven oefenen massaal veel druk uit om die toestemming te krijgen. Zeker is dat mijnbouw het einde zou betekenen van Ccoyani en andere gemeenschappen in de omgeving.

17 p. 17 Leven en boeren verziekt door een grootschalige mijn In Espinar zien we welke impact een mijnbouwbedrijf precies kan hebben op de leefomgeving en het leven van Peruviaanse boeren. De boerin doña Melchora woont in een gemeenschap op een steenworp van de kolossale krater die Tintaya achterliet. Melchora: Vroeger was het hier goed leven. We hadden drinkbaar water, gezonde dieren en elk jaar een mooie oogst. Toen de mijn kwam, waren we optimistisch: ze beloofden ons werk, en goed leven, vooruitgang. Dat de realiteit minder rooskleurig was dan beloofd, besefte Melchora 10 à 15 jaar geleden. Beetje bij beetje begon de oogst te dalen. Dieren werden ziek en stierven. Mensen ondergingen hetzelfde lot. Mijn broers, zussen en kinderen zijn allemaal weggegaan om elders hun leven op te bouwen. Hier heb je geen werk, geen dieren, geen oogst. Het enige wat je hier hebt, is vervuiling. Tintaya loosde jarenlang zijn afvalwater hier vlakbij. Ons grondwater raakte vervuild, en zo ook onze. Als één sterke gemeenschap tegen de mijn onbegonnen werk. Je moet er samen voor gaan, als gemeenschap. Daar spelen Broederlijk Delen en zijn partnerorganisaties een belangrijke rol in. Ze begeleiden gemeenschappen zoals Ccoyani, die er bewust voor kiezen om hun eigen plannen te realiseren en de lokale ontwikkeling niet te baseren op de mijnbouw. Ze informeren de gemeenschappen over de aan alternatieven die ze hebben als ze niet kiezen voor mijnbouw en begeleiden hen bij het succesvol uitbouwen van die alternatieven. Ondanks de nieuwe dreiging blijft Marco geloven in de toekomst. Wij denken vooral aan wat komt. Aan onze kinderen en aan hun kinderen. Nu we voldoende te eten hebben, dromen we van een verwerkingsinstallatie voor melkproducten. Dat zou zekerheid kunnen bieden op vlak van inkomsten. Misschien kunnen we op termijn onze producten zelfs uitvoeren naar andere landen! Ik wil hier geen mijnbouw. Wanneer de mijnbouw komt, houdt het leven op. Dan zijn er geen planten meer, geen dieren, niets. Dan wordt op termijn het ene na het andere verwoest. Sommigen zwichten voor het geld en aanvaarden de mijnbouw. Voor mij komt ontwikkeling niet met geld, maar met water. Water is leven. Water is vooruitgang. Met water kan je iets bereiken. In je eentje neen zeggen tegen een kolos van een internationaal mijnbouwbedrijf of respect afdwingen voor de rechten van de Peruviaanse boer lijkt Waarom verdedigt Broederlijk Delen het recht op water? Campagne V.U. Lieve Herijgers, Huidevettersstraat 165, 1000 Brussel - Gedrukt op Maco Silk 115 g FSC-papier. 191 landen ondertekenden een akkoord om tegen 2015 de armoede in de wereld te halveren. Voer samen met de Vlaamse Noord-Zuidbeweging actie om de politici aan hun belofte te herinneren én de lat hoger te leggen. Armoede moet de wereld uit! MARCO IS EEN BOER En wil dat blijven Steun Marco voor de mijn hem droog legt BE Water is ons eten. Water zijn onze dieren. Water is onze toekomst. Water is leven. Water is de hoeksteen van de gemeenschap, voor elk levend wezen, om te overleven. Zolang er water is, is alles mogelijk. Wie je ook spreekt in het Peruviaanse hooggebergte, de bezorgdheid om en het belang van water komt altijd als één van de eerste thema s naar boven. Water is essentieel. Als er genoeg en proper water is, kunnen de boeren voldoende voedsel verbouwen voor zichzelf. Water biedt ook kansen voor de toekomst. Daar waar water is, kan je gronden opnieuw vruchtbaar maken, kan je meerdere keren per jaar oogsten en kunnen de boeren extra inkomsten halen uit de verkoop handen om de toekomst uit te bouwen die zij zelf willen. Neem een kijkje op voor meer informatie over de campagne van Broederlijk Delen en hoe u Marco kan helpen.

18 p. 18 Gezondheid & welzijn DE ESSENTIE VAN LEIDERSCHAP IN DE SOCIAL PROFIT Hard voor resultaten én zacht voor mensen De dienende leider start vanuit één krachtige visie. We reiken je praktische handvaten aan om deze met korte interventies in je team of organisatie te laten leven. We werken vanuit twee pijlers: de professionele meetlat (je wil namelijk resultaten zien), en de ondersteuning die we telkens bieden. Om hier duidelijk over te zijn, reiken we bij voorbeeld volgende methodiek aan. Laat mensen uitspreken, om samen de resultaatsverwachtingen te bespreken. Dan kan je samen doelstellingen afspreken om elkaar op aan te spreken. A leader is best when people barely know he exists, when his work is done, his aim fulfilled, they will say: we did it ourselves. Lao Tzu, 600 v.c. In deze driedaagse word je doordrongen van de ideeën rond dienend leiderschap: door zacht te zijn voor mensen, kan je hard zijn voor de resultaten. Via een logisch stappenplan wordt je een dienende leider. Om deze te halen zal je je medewerkers moeten ondersteunen. Hiervoor geven we je inzicht in drie rollen van de leidinggevende: de leider, de manager en de coach. Deze zijn telkens gekoppeld zijn aan de drie basisbehoeften van de moderne medewerker. Om deze te laten schitteren, moet aan de volgende drie behoeften best worden voldaan: Autonomie (manager). Binding met de visie (leider). Competentie (coach). We stomen je klaar om deze drie ondersteunende rollen voor je team met glans te vervullen. De rol van manager wordt belicht, die de medewerker (bij)stuurt wanneer het gaat over autonomie. Hij zal dan ook sturen op output. Je krijgt tips en tricks rond outputmanagement in de dagdagelijkse aansturing van mensen. Verder leer je om te kijken naar je activiteitenflow en om hier blijvend en extra efficiëntie in te brengen. De leider die zorgt dat de medewerker verbonden blijft met de visie van de organisatie. Dan de coach, die instaat voor het ontwikkelen van talenten en zorgt dat er competentie is bij de medewerker. Dan wordt er gekeken naar de vier stijlen die de manager kan toepassen. Deze zijn geënt op de inzichten rond situationeel leiderschap. We doorlopen de vijf kenmerken die een dienend leider uniek maken en de zes vaardigheden die de effectiviteit van de coach zullen verhogen. We leren je om een effectieve en gelukkige leidinggevende voor je medewerkers te worden! Een leidinggevende die beseft dat zijn medewerkers de echte kracht van de organisatie zijn. En handig inspeelt op zijn basisbehoeften: Autonomie: Hij/zij wilt in bepaalde mate zelf kunnen bepalen hoe en wat hij/zij doet. Binding met een visie: Hij/zij wil bijdragen aan een ook voor hem zinvol doel. Competentie: Hij/zij wilt ergens goed in zijn.

19 p. 19 resultaat ondersteuning professionele meetlat autonomie medewerker binding met de visie competentie de manager 4 stijlen de leider 5 kenmerken de coach 6 vaardigheden Social profit Als leidinggevende ben je gepassioneerd bezig met een complex geheel van taken en die probeer je allemaal goed te doen. Het uitgangspunt van je takenpakket is je verbindende rol tussen kwaliteitsvolle dienstverlening, de organisatie en je medewerkers. In de praktijk betekent dit echter dikwijls dat het leidinggeven er bovenop komt. Toch geloof je in de unieke sterktes van elke medewerker en wil je er alles aan doen om je medewerkers te doen slagen in hun job. Het spanningsveld dat dit creëert en hoe je daarmee omgaat is één van de eerste uitdagingen waarmee je als beginnende leidinggevende te maken krijgt. Verdere vragen als: Hoe creëer ik een duidelijk kader voor mijn medewerkers waarin zij hun takenpakket kunnen opnemen en dat bijdraagt tot het bereiken van de organisatiedoelstellingen? Hoe stuur ik hen aan? Hoe maak ik vanuit mijn persoon verbinding met mijn medewerkers? Waar liggen mijn talenten en passies? Hoe kan ik die kwaliteiten inzetten? Wat heb ik daarvoor nodig? Welke vaardigheden mis ik om mijn rol als leidinggevende ten volle te kunnen spelen? Interesse in de opleiding Essentie van leiderschap in de social profit : Roeselare, 26, 27 maart en 21 april 2015 (http://www.acerta.pro/nl/de-essentie-van-leiderschap-de-social-profit-1) Leuven, 12, 13 november en 1 december 2015 (http://www.acerta.pro/nl/de-essentie-van-leiderschap-de-social-profit-2) Of wil je dit leertraject liever op maat in jouw organisatie organiseren, dan komen we voor een kennismaking met het programma graag, gratis en vrijblijvend naar je organisatie. Meer info: E - T

20 p. 20 Begeleiding Roeland BROECKAERT, auteur van het boek Dienend Leidinggeven lannoo.be/roeland-broeckaert, is senior consultant bij VOCA training & Consult. Hij ondersteunt met passie leertrajecten waardoor organisaties voorwaarden kunnen scheppen om hun mensen (terug) te laten floreren en coacht processen waardoor mensen hun organisatie en haar beleid samen kunnen vormgeven. Meer informatie: Roeland Broeckaert Diestsepoort Leuven T E Bezoek ook onze website: Counseling bij ongeplande zwangerschap Counseling bij ongeplande zwa Counseling bij ongeplande zwang LUISTER- EN INFORMATIEPUNT ROND ZWANGERSCHAPSKEUZES LUISTER- EN INFORMATIEPUNT ROND ZWANGERSCHAPSKEUZES LUISTER- EN INFORMATIEPUNT ROND ZWANGERSCHAPSKEUZES Een zwangerschap wordt meestal op vreugde onthaald. Maar wat als de zwangerschap niet gepland is? Wat als de kinderwens voltooid is, de relatie onzeker is, de zwangere een tiener is, de eventuele ouders in spé zich te jong of te oud voelen en andere toekomstplannen voor ogen hadden...? Of wat als die vragen rijzen bij een geplande zwangerschap? Het komt meestal als een donderslag bij heldere hemel en zet voor de cliënt en haar omgeving de wereld - heel even of voor langere tijd - op zijn kop. Vele hulpverleners nemen een rol op in het beslissingsproces en helpen deze cliënten in hun reflectie en keuzes hieromtrent. Om hen te ondersteunen Een zwangerschap wordt meestal op vreugde onthaald. Maar wat als de zwangerschap niet gepland is? Wat als de kinderwens voltooid is, organiseert Fara in het voorjaar twee vormingsdagen voor alle hulpverleners betrokken bij de counseling van (jonge) vrouwen en koppels die met een ongeplande zwangerschap geconfronteerd worden. Doelgroep Professionelen in de gezondheids-, welzijns- en onderwijssector, die in aanraking komen met ongepland zwangere meisjes en vrouwen, koppels of gezinnen Een zwangerschap wordt meestal op vreugde twee vormingsdagen voor al en een rol opnemen in hun beslissingsproces. onthaald. Maar wat als de zwangerschap niet betrokken bij de counselin gepland Waar is? Wat en als wanneer? de kinderwens voltooid is, vrouwen en koppels die met de relatie onzeker is, de zwangere een tiener zwangerschap geconfronte Vrijdag, 20 maart 2015 te Leuven (Heverlee) is, de eventuele ouders in spé zich te jong of Vrijdag, 8 mei 2015 te Gent Doelgroep te oud voelen en andere toekomstplannen Professionelen in de gezond voor ogen hadden...? Of wat als die vragen en onderwijssector, die in a rijzen bij een geplande zwangerschap? met ongepland zwangere mei Het komt meestal als een donderslag bij koppels of gezinnen en een twee vormingsdagen voor alle hulpverleners betrokken bij de counseling van (jonge) vrouwen en koppels die met een ongeplande

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl

Onze Vader. Amen. www.bisdomdenbosch.nl Onze Vader Onze Vader Onze Vader, die in de hemel zijt, Uw Naam worde geheiligd, Uw Rijk kome, Uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel, Geef ons heden ons dagelijks brood, en vergeef ons onze schuld,

Nadere informatie

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk

Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Een boog van solidariteit: vrijwilligerswerk Inleiding De tekst die voor jou ligt, verduidelijkt onze visie bij het organiseren van vrijwilligerswerk in het buitenland. We sturen je niet zo maar naar het

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen

Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Maatschappelijke uitdagingen voor brede scholen Inspiratiedag Brede School - 29 april 2014 - BRONKS Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners in

Nadere informatie

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Federaal Plan Armoedebestrijding Reactie van BAPN vzw BAPN vzw Belgisch Netwerk Armoedebestrijding Vooruitgangstraat 333/6 1030

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2008-621-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2008-621- Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2008-621- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN STEVEN VANACKERE VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Vraag nr. 321 van 9 september

Nadere informatie

Noveengebed op voorspraak van de Zalige Paus Johannes Paulus II. Parochietour 2013

Noveengebed op voorspraak van de Zalige Paus Johannes Paulus II. Parochietour 2013 Noveengebed op voorspraak van de Zalige Paus Johannes Parochietour 2013 NOVEENGEBED PAROCHIETOUR 2013 Beste meebidder! Het gebed is van onschatbare waarde. Waarom bidden we dan zo weinig? Dat is een vraag

Nadere informatie

Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011

Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011 Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011 Geachte heer Commissaris Andor, Geachte mensen van De Link, mensen van de Europese partnerorganisaties,

Nadere informatie

Kinderarmoede in het Brussels Gewest

Kinderarmoede in het Brussels Gewest OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL Senaat hoorzitting 11 mei 2015 Kinderarmoede in het Brussels Gewest www.observatbru.be DIMENSIES VAN ARMOEDE

Nadere informatie

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014

Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Onderwijs en OCMW: pleidooi voor meer samenwerking! Lege brooddozen op school symposium 14 oktober 2014 Programma armoedebestrijding cijfers Armoede in Kortrijk In Kortrijk leven in 2011 11.227 inwoners

Nadere informatie

Youth for Christ Zwolle. Meerjarenplan YFC Zwolle 2013 2016

Youth for Christ Zwolle. Meerjarenplan YFC Zwolle 2013 2016 Youth for Christ Zwolle Meerjarenplan YFC Zwolle 2013 2016 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 3 2 MISSIE EN VISIE YOUTH FOR CHRIST ZWOLLE... 4 2.1 MISSIE... 4 2.2 VISIE... 4 3 DROOM EN VISIE VOOR 2013-2016...

Nadere informatie

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012)

Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) Hoge Raad voor Vrijwilligers over het EYAA 2012 (European Year of Active Ageing 2012) De Hoge Raad voor Vrijwilligers (HRV) kijkt relatief tevreden terug op 2011, het Europees Jaar voor het Vrijwilligerswerk.

Nadere informatie

Kinderarmoede bestrijden: een strategische aanpak

Kinderarmoede bestrijden: een strategische aanpak Design Charles & Ray Eames - Hang it all Vitra Kinderarmoede bestrijden: een strategische aanpak Ides Nicaise HIVA / PPW (KU Leuven) Vooraf Vooraf België Was mede-initiator van EU-aanbeveling 2012 inzake

Nadere informatie

1. Situering. Hierbij worden volgende voorwaarden opgelegd:

1. Situering. Hierbij worden volgende voorwaarden opgelegd: Vlaamse Woonraad Koning Albert II-laan 19 bus 23 1210 Brussel vlaamse.woonraad@rwo.vlaanderen.be www.vlaamsewoonraad.be Advies 2015/08 datum 9 oktober 2015 bestemmeling kopie onderwerp Mevrouw Liesbeth

Nadere informatie

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Inhoud Mijn overtuigingen 2 Mijn prioriteiten 3 Bakens voor morgen 8 Laten we samen aan Europa bouwen 1 Mijn overtuigingen Mijn overtuigingen Een Europa,

Nadere informatie

Kerkelijk initiatief voor sociale huisvesting in Brussel

Kerkelijk initiatief voor sociale huisvesting in Brussel Kerkelijk initiatief voor sociale huisvesting in Brussel Herman COSIJNS, Adjunct van Mgr De Kesel INLEIDING De problematiek van de sociale huisvesting enerzijds en de wens van de Kerk om mee te werken

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling

Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO. Advies. Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling Brussel, 8 juli 2009 07082009_SERV-advies projecten VSDO Advies Projecten Vlaamse strategie duurzame ontwikkeling 1. Inleiding Op 8 juni 2009 werd de SERV om advies gevraagd over de fiches ter invulling

Nadere informatie

tekst voor voorbereiding forum visie

tekst voor voorbereiding forum visie + Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

HC zd. 42 nr. 31. dia 1

HC zd. 42 nr. 31. dia 1 HC zd. 42 nr. 31 weinig mensen zullen zeggen dat ze leven voor het geld geld maakt niet gelukkig toch zeggen we er graag achteraan: wel handig als je het hebt want waar leef ik voor? een christen mag zeggen:

Nadere informatie

De Vlaamse regering heeft op 25 juni 2010 een besluit goedgekeurd betreffende de beleids- en beheerscyclus (BBC)van de provincies, de gemeenten en de

De Vlaamse regering heeft op 25 juni 2010 een besluit goedgekeurd betreffende de beleids- en beheerscyclus (BBC)van de provincies, de gemeenten en de De Vlaamse regering heeft op 25 juni 2010 een besluit goedgekeurd betreffende de beleids- en beheerscyclus (BBC)van de provincies, de gemeenten en de OCMW s met regels voor de financiële aspecten van de

Nadere informatie

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking ingediend op 439 (2014-2015) Nr. 1 16 juli 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Ingeborg De Meulemeester, Sabine de Bethune, Herman De Croo, Tine Soens en Wouter Vanbesien betreffende onderwijs

Nadere informatie

Gedroomd Gedragen Geboren Gedoopt

Gedroomd Gedragen Geboren Gedoopt Gedroomd Gedragen Geboren Gedoopt 15/10/2008 BEGROETING (door de priester) Sofie : Welkom, lieve Vital. Maandenlang hebben we naar jou komst uitgekeken. Vol verwachting, vol hoop en zeker vol liefde. Iedere

Nadere informatie

Relatie <> Religie. Beste Galsem,

Relatie <> Religie. Beste Galsem, RelatieReligie BesteGalsem, Hetfeitdatjouwpatientnuopeenchristelijkevenementisisnietongevaarlijk.Hetgeestelijke levenvanjouwpatientzalgrotesprongenmakennaarhetkampvandevijandtoe.watikjou aanraadisomditnietafteremmen,maaromdittebederven.brengjouwpatientincontactmet

Nadere informatie

Samen. tegen. armoede

Samen. tegen. armoede Samen tegen armoede projectenoproep 2011 Welzijnszorg vzw - Lisa Van Damme Welzijnszorg vzw steunt jaarlijks meer dan 150 projecten van organisaties die zich inzetten in de strijd tegen armoede en sociale

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril Workshop kinderarmoede

Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril Workshop kinderarmoede Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril Workshop kinderarmoede 4 november 2013 Henk Van Hootegem henk.vanhootegem@cntr.be 02/212.31.71 Identikit: Steunpunt tot bestrijding van armoede,

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE. voor het doopsel van meerdere kinderen

BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE. voor het doopsel van meerdere kinderen BELOFTE-FORMULES DOOPLITURGIE voor het doopsel van meerdere kinderen In dit boekje vind je een 15-tal voorbeelden van belofte-formules die je als ouders kan uitspreken tijdens de doopviering van je kind.

Nadere informatie

Nawoord. Armoede vandaag

Nawoord. Armoede vandaag Nawoord Via hun levensverhaal laten Emilie en Nico ons binnenkijken in de leefwereld van mensen in armoede. Het is een beklijvend getuigenis over hun dagelijkse strijd om te overleven, ook over hun verlangen

Nadere informatie

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Document opgesteld door: vzw de Keeting vzw Recht-Op Kroonstraat 64/66 Lange Lobroekstraat 34 2800 Mechelen 2060 Antwerpen email: info@dekeeting.be

Nadere informatie

INFORMATIEBROCHURE BINNENLANDSE

INFORMATIEBROCHURE BINNENLANDSE INFORMATIEBROCHURE BINNENLANDSE A D O P T I E 1 INLEIDING Wie in zijn praktijk geconfronteerd wordt met een vrouw die ongewenst zwanger is en overweegt haar kind af te staan voor adoptie vindt in deze

Nadere informatie

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW

Nieuwe geboorte in het koninkrijk. les 1 FOLLOW Nieuwe geboorte in het koninkrijk les 1 DEEL 3 FOLLOW DE GEBOORTE Leven begint met een man en vrouw die elkaar liefhebben. Diep in het binnenste van de buik van de moeder ontstaat nieuw leven. Het duurt

Nadere informatie

organisaties instellingen lokale overheden diversiteit

organisaties instellingen lokale overheden diversiteit organisaties instellingen lokale overheden diversiteit Vlaanderen is divers. Van alle vormen van diversiteit is etnisch-culturele diversiteit wellicht het meest zichtbaar en het meest besproken. Diversiteit

Nadere informatie

Gebedsviering van 3 februari 2013 Opdracht van de Heer (O.-L.-Vrouw Lichtmis)

Gebedsviering van 3 februari 2013 Opdracht van de Heer (O.-L.-Vrouw Lichtmis) Gebedsviering van 3 februari 2013 Opdracht van de Heer (O.-L.-Vrouw Lichtmis) Intredelied: nr. 530: Zo vriendelijk en veilig als het licht, strofen 1, 2 en 3. Begroeting en openingswoord P. Broeders en

Nadere informatie

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij:

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij: 2 Papa Mama Peter Meter.... Pastoor Reneerkens De volgende mensen zijn er ook bij: 3 BEGROETING EN WELKOMSTWOORD Alles went, zeggen we wel eens, zelfs het wonder wat altijd weer opnieuw gebeurt, wordt

Nadere informatie

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009 Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel ChanceArt 10 december 2009 Inhoud 1. De naakte cijfers 2. Decenniumdoelstellingen 3. Armoedebarometers 4. Armoede en cultuurparticipatie 5. Pleidooi

Nadere informatie

Projectrapportage noodhulp Syrie

Projectrapportage noodhulp Syrie Introductie Deze rapportage geeft een beeld van de voortgang en de resultaten van het noodhulpproject Syrië, waaraan de Generale Diaconale Commissie van de Hersteld Hervormde Kerk een bijdrage van 25.000,-

Nadere informatie

Lokale bestrijding. kinderarmoede. Groeiactieplan. kinderarmoede

Lokale bestrijding. kinderarmoede. Groeiactieplan. kinderarmoede Lokale bestrijding kinderarmoede Groeiactieplan kinderarmoede Overzicht 1. Algemeen kader 2. Greep uit de acties in Gent 3. Succesfactoren/knelpunten à Debat Psychologische Dienst - OCMW Gent 2 1. Algemeen

Nadere informatie

6 september 2015. Welkom Iedereen gaat staan en de Paaskaars wordt aangestoken

6 september 2015. Welkom Iedereen gaat staan en de Paaskaars wordt aangestoken Welkom Iedereen gaat staan en de Paaskaars wordt aangestoken 6 september 2015 Openingslied Wij zoeken U als wij samenkomen hopen dat Gij aanwezig zijt, hopen dat het er eens van zal komen: mensen in vrede

Nadere informatie

Toegankelijkheid van de CAW s volgens de verenigingen waar armen het woord nemen. April 16

Toegankelijkheid van de CAW s volgens de verenigingen waar armen het woord nemen. April 16 Netwerk tegen Armoede Vooruitgangstraat 323 bus 6-1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@netwerktegenarmoede.be / www.netwerktegenarmoede.be Toegankelijkheid van de CAW s volgens de

Nadere informatie

Pedagogisch ondersteuningsaanbod op maat voor 20 kleuterscholen in 2012-2013

Pedagogisch ondersteuningsaanbod op maat voor 20 kleuterscholen in 2012-2013 PROJECTOPROEP Hoe omgaan met kinderarmoede op school? Toerusten van leerkrachten in het kleuteronderwijs om beter steun te verlenen aan kansarme kinderen Diego Cervo Pedagogisch ondersteuningsaanbod op

Nadere informatie

Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Artikel 24 - Onderwijs. Schriftelijke communicatie

Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Artikel 24 - Onderwijs. Schriftelijke communicatie Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap Artikel 24 - Onderwijs Schriftelijke communicatie Het Belgian Disability Forum (BDF) is een vzw die thans 18 lidorganisaties telt en meer dan 250.000

Nadere informatie

Mijn gelijk en ons geluk

Mijn gelijk en ons geluk 1 Mijn gelijk en ons geluk Een model voor bezinning op het omgaan met verscheidenheid in de gemeente Als de kerkenraad besluit tot het starten van een bezinningsproject over omgaan met verscheidenheid,

Nadere informatie

Outreach: ja hallo 19/05/2016

Outreach: ja hallo 19/05/2016 Outreach: ja hallo 19/05/2016 Inhoud 1. Visie 2. Quality of Life 3. Quickscan 4. De cirkel Visie? Visie geeft denken en handelen vorm Mens-en maatschappijvisie Ruimer dan outreach alleen Iedereen heeft

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Omwille van het verschil. De Huizen van het Kind vanuit een kinderrechtenperspectief

Omwille van het verschil. De Huizen van het Kind vanuit een kinderrechtenperspectief Omwille van het verschil. De Huizen van het Kind vanuit een kinderrechtenperspectief Studiedag EXPOO 10 december 2015 Bruno Vanobbergen Kinderrechtencommissaris Er steekt zoveel in de Huizen van het Kind

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

SAMENSPRAAK 2012. Perspectieven in het omgaan met verontrusting en maatschappelijke noodzaak

SAMENSPRAAK 2012. Perspectieven in het omgaan met verontrusting en maatschappelijke noodzaak Integrale Jeugdhulp Regio Vlaams-Brabant en Brussel SAMENSPRAAK Perspectieven in het omgaan met verontrusting en maatschappelijke noodzaak -Herhaling startdagen 2011 op algemene vraag van de voorzieningen-

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Ik weet niet of het u is opgevallen, maar het trof mij dat de lezingen van vandaag vol tegenstellingen zitten: het begint al bij Jesaja 41: mensen zijn

Nadere informatie

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet?

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet? Bidden, praten met God LES 5 DEEL 5 DISCIPLE OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Hand 1:12-14, Hand 2:42, Hand 4:23-31 Hand 6:3-6 Hand 8:17, Hand 16:18, Hand 28:8

Nadere informatie

Rivieren van levend water zullen stromen uit het hart van wie in mij gelooft (Joh. 7:3 8)

Rivieren van levend water zullen stromen uit het hart van wie in mij gelooft (Joh. 7:3 8) - Identiteit - Hogeschool Viaa heeft als grondslag de Bijbel. Zij erkent deze als het betrouwbare en geïnspireerde Woord van God, zoals dat verwoord is in het gereformeerde belijden en zij beschouwt de

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

ZORGNETWERKEN & PROACTIEF HANDELEN

ZORGNETWERKEN & PROACTIEF HANDELEN 1 ZORGNETWERKEN & PROACTIEF HANDELEN PROACTIEF HANDELEN In strikte zin Financiële onderbescherming (4,2%) In ruimere zin Onderbenutting recht op sociale hulpen dienstverlening van het OCMW In maximale

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

Samen kunnen we meer!

Samen kunnen we meer! Samen kunnen we meer! Wordt «Ons» Kinderhuis ook een beetje van u? www.kinderhuis.net «Ons Kinderhuis» is het enige kinderhuis in Vlaanderen dat het christen-zijn integreert in zijn missie WAT: we bieden

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Kingdom Faith Cursus KF09 ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK

opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK opdrachtsverklaring centrum voor volwassen personen met handicap MOZAÏEK Bij het begin van de jaren 70 zoeken enkele ouders een dagcentrum voor hun volwassen gehandicapt kind. Voordien was het bijna evident

Nadere informatie

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking

Advies. over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking Brussel, 5 juli 2006 050706_Advies_kaderdecreet_Vlaamse_ontwikkelingssamenwerking Advies over het ontwerp van kaderdecreet Vlaamse ontwikkelingssamenwerking 1. Inleiding Op 24 mei 2006 heeft Vlaams minister

Nadere informatie

Organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden

Organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden Organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden De organisatie van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden wordt vandaag geregeld met het decreet van 8 maart 2013 betreffende de organisatie

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Want God zal hen troosten.

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Want God zal hen troosten. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het echte geluk is voor mensen die verdriet hebben. Wat is dat voor uitspraak op een dag als vandaag? We herdenken vandaag onze geliefde doden. Mensen

Nadere informatie

Motieven 1: Een wereld

Motieven 1: Een wereld Motieven 1: Een wereld Doelstellingen: Doel eerste subthema Een wereld om vrij te zijn De catechisanten leren inzien dat vrijheid in Bijbelse zin bij het leven van mensen hoort en ze vormen een mening

Nadere informatie

Transversale aanpak (kinder-) armoede: Voor de N-VA dient de aanpak van armoede te gebeuren op een

Transversale aanpak (kinder-) armoede: Voor de N-VA dient de aanpak van armoede te gebeuren op een Antwoord van de politieke partijen op het manifest van UNICEF België: verkiezingen 2014 Vraag 3: Vrijwaar kinderen van de impact van de crisis: Hoe zal u investeringen voor kinderen in budgetten zichtbaar

Nadere informatie

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN INLEIDING Voorwoord Commandant der Strijdkrachten CONTEXT De complexe omgeving waarin bij Defensie leiding wordt gegeven

Nadere informatie

Wat willen we in Pegode VZW bereiken?

Wat willen we in Pegode VZW bereiken? Niel, 15 november 2012 Wat willen we in Pegode VZW bereiken? Doelstelling Pegode VZW zoals vermeld in de statuten: De vereniging heeft als doel, met uitsluiting van elk winstoogmerk, de maatschappelijke

Nadere informatie

Zonder partners lukt het niet

Zonder partners lukt het niet Zonder partners lukt het niet Vorm een breedspectrum BOEBS-team. Waarom? Hoe? Het BOEBS-team heeft het meeste kans op slagen als het uit een breed gamma van partners is samengesteld, die elk vanuit een

Nadere informatie

Gebeden voor jongeren

Gebeden voor jongeren Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Gebeden voor jongeren... 2 Gebed van het licht... 2 Mijn leven tot een licht... 2 Gebed voor sterke benen... 2 Dankgebed... 3 Gebed van Franciscus... 3 Dankgebed als je

Nadere informatie

Laagdrempelige verenigingen: omgaan met mensen uit kansengroepen. Workshop Roeselare stadhuis donderdag 10 september

Laagdrempelige verenigingen: omgaan met mensen uit kansengroepen. Workshop Roeselare stadhuis donderdag 10 september Laagdrempelige verenigingen: omgaan met mensen uit kansengroepen Workshop Roeselare stadhuis donderdag 10 september www.demos.be Tatjana van Driessche Stafmedewerker lokale netwerken en sport Ondersteuning

Nadere informatie

Voor u persoonlijk! SAMPLE. Evangelie-nieuws voor eeuwige redding

Voor u persoonlijk! SAMPLE. Evangelie-nieuws voor eeuwige redding Voor u persoonlijk! Evangelie-nieuws voor eeuwige redding Voor u persoonlijk! Zo is het: Gods hart gaat naar de mens uit, naar alle mensen, want het evangelie is voor alle mensen op de gehele aarde, en

Nadere informatie

COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK

COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK INHOUDSTAFEL INLEIDING Een integraal en solidair humanisme a) Bij het aanbreken van het derde millennium 1 b) De betekenis van dit document 3 c) Ten dienste van

Nadere informatie

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer?

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? In deze bijdrage neemt Gea Peper, eigenaar van het HappinessBureau, ons mee in het belang van geluk op het werk in de vorm van een interview met Onno Hamburger.

Nadere informatie

Sustainable development goals

Sustainable development goals Sustainable development goals The road to dignity by 2030 Ending Poverty, Transforming all Lives and Protecting the Planet = De weg naar waardigheid, Armoede beëindigen, alle levens veranderen en de aarde

Nadere informatie

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1.

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1. Uitvaart voorbede Voorganger: Genadige en barmhartige God. U ziet ons hier bijeen in ons verdriet rond het sterven van N. Hij / zij was één van ons, wij zullen hem / haar missen. Geef ons de kracht samen

Nadere informatie

De geboden onderhouden, is trouw zijn aan God, maar het is evenzeer trouw zijn aan onszelf, aan onze ware natuur, en aan onze diepe aspiraties.

De geboden onderhouden, is trouw zijn aan God, maar het is evenzeer trouw zijn aan onszelf, aan onze ware natuur, en aan onze diepe aspiraties. Maria, leer ons bidden! Het gebed is er niet in de eerste plaats om ons te voldoen. Ze is onteigening van onszelf om ons in de gesteltenissen te plaatsen van de Heer, Hem in ons te laten bidden. In een

Nadere informatie

De Sociale plattegrond

De Sociale plattegrond De Sociale plattegrond Sector: Begeleiding jonge kinderen Spreker: Krista De Vos (Kind en Gezin) Kind en Gezin Kleine kinderen, wij maken er werk van! 1 Voorgeschiedenis 1919: Nationaal Werk voor het Kinderwelzijn

Nadere informatie

STRIJD OM JE IDENTITEIT

STRIJD OM JE IDENTITEIT STRIJD OM JE IDENTITEIT BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 11 3 4 INLEIDING We zijn snel geneigd om onze identiteit te halen uit

Nadere informatie

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus

Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus Zondag 27 september Markus 9, 30-37 Overdenking Lieve mensen van de Hofkerk, gasten, gemeente van Jezus Christus 1) Ongemakkelijk gevoel Ik kreeg een beetje een ongemakkelijk gevoel toen ik dat gedeelte

Nadere informatie

Ethisch management. Prof Dr. Annick Willem Jens De Rycke. ALM Antwerpen 29/04/2014

Ethisch management. Prof Dr. Annick Willem Jens De Rycke. ALM Antwerpen 29/04/2014 Ethisch management Prof Dr. Annick Willem Jens De Rycke ALM Antwerpen 29/04/2014 Decreet Gemiddelde score's per thema 4,16 4,11 4,33 4,47 3,98 3,77 Rechten vh Kind Inclusie Diversiteit Fairplay Integriteit

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Competentieprofiel educatief medewerker buitenschoolse kinderopvang Ravot

Competentieprofiel educatief medewerker buitenschoolse kinderopvang Ravot Competentieprofiel educatief medewerker buitenschoolse kinderopvang Ravot 1. Functie Functienaam Afdeling Dienst Functionele loopbaan Educatief medewerker Sociale zaken Buitenschoolse kinderopvang Ravot

Nadere informatie

Onze visie op cliënten, medewerkers en organisatie vertrekt vanuit 6 waarden: Cliëntgestuurd, Integer, Inclusief, Open, Participatief, Professioneel.

Onze visie op cliënten, medewerkers en organisatie vertrekt vanuit 6 waarden: Cliëntgestuurd, Integer, Inclusief, Open, Participatief, Professioneel. missie en VISIE Het GielsBos wil een veilige en geborgen thuis bieden aan volwassenen en kinderen met een beperking. We bieden deze mensen en hun leefomgeving een brede ondersteuning vanuit ervaring en

Nadere informatie

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Inleiding In de komende maanden willen we als kerkenraad een beleidsplan opstellen voor de komende vijf jaar. Iedereen die op dit moment op de één of andere manier

Nadere informatie

VERLIEZEN: De waarde van geven in een wereld van ontvangen

VERLIEZEN: De waarde van geven in een wereld van ontvangen VERLIEZEN: De waarde van geven in een wereld van ontvangen Wees niet bang, al vormen jullie maar een klein groepje. Want jullie Vader is zo goed geweest Zijn koninkrijk voor je open te stellen. Verkoop

Nadere informatie

DIVERSITEIT IN het onderwijs. Ondersteuning op maat van. onderwijs initiatieven

DIVERSITEIT IN het onderwijs. Ondersteuning op maat van. onderwijs initiatieven DIVERSITEIT IN het onderwijs Ondersteuning op maat van onderwijs initiatieven Diversiteit in Vlaanderen Een diversiteitsvriendelijk Vlaanderen Vlaanderen is divers, ook etnisch-cultureel. De aanwezigheid

Nadere informatie

EVANGELIE. hoogfeest christus koning. Bidden met het Evangelie. Bidden met dit Evangelie: zie achterzijde

EVANGELIE. hoogfeest christus koning. Bidden met het Evangelie. Bidden met dit Evangelie: zie achterzijde Bidden met dit Evangelie: zie achterzijde EVANGELIE hoogfeest christus koning I MATTEÜS 25:31-46 n die tijd zei Jezus tot zijn leerlingen: Wan neer de Mensenzoon komt in zijn heerlijkheid en vergezeld

Nadere informatie

glijden. Ik zie ze zachtjes wegstromen, oplossen en verdwijnen, om nooit meer terug te keren.

glijden. Ik zie ze zachtjes wegstromen, oplossen en verdwijnen, om nooit meer terug te keren. INLEIDING Welkom in de affirmatiewereld. Je hebt ervoor gekozen om gebruik te gaan maken van het gereedschap dat in dit boek beschreven wordt en je hebt daarmee de bewuste beslissing genomen om je leven

Nadere informatie

Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. wat nu?

Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. wat nu? Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. wat nu? Proficiat & bedankt! Je bent pas meter of peter geworden van een SOS kind. Fantastisch dat je je zo wil engageren om samen met ons kwetsbare

Nadere informatie

Competentieprofiel. Maatschappelijk werker

Competentieprofiel. Maatschappelijk werker Competentieprofiel maatschappelijk werker OCMW 1. Functie Functienaam Afdeling Dienst Functionele loopbaan Maatschappelijk werker Sociale zaken Sociale dienst B1-B3 2. Context Het OCMW garandeert aan elke

Nadere informatie

EAPN Assessment: Nationale Hervormingsprogramma s en Nationale Sociale Rapporten. 26 september 2012 Brussel

EAPN Assessment: Nationale Hervormingsprogramma s en Nationale Sociale Rapporten. 26 september 2012 Brussel EAPN Assessment: Nationale Hervormingsprogramma s en Nationale Sociale Rapporten 26 september 2012 Brussel 1. Europa 2020 - Minder en minder aandacht voor inclusieve groei en armoede doelstelling Economisch

Nadere informatie

Veerkracht en zelfredzaamheid vanuit internationaal perspectief Keynote Congres Voorbereid op zelfredzaamheid

Veerkracht en zelfredzaamheid vanuit internationaal perspectief Keynote Congres Voorbereid op zelfredzaamheid Veerkracht en zelfredzaamheid vanuit internationaal perspectief Keynote Congres Voorbereid op zelfredzaamheid Georg Frerks Hoogleraar Rampenstudies, Wageningen Universiteit Bredere Context Globalisering

Nadere informatie

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK

v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK v.u.: Ward Van Hoorde, Kwatrechtsteenweg 168, 9260 Wetteren opdrachtsverklaring SINT-LODEWIJK OPDRACHTSVERKLARING SINT- LODEWIJK cliënt-organisatie-medew MISSIE SINT-LODEWIJK - biedt aangepast onderwijs

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

Effectief hulpverlenen met goesting in een veranderend welzijnslandschap

Effectief hulpverlenen met goesting in een veranderend welzijnslandschap Effectief hulpverlenen met goesting in een veranderend welzijnslandschap Vermaatschappelijking van de zorg, persoonsvolgende financiering, sociaal ondernemerschap. Het zijn evoluties die niet meer weg

Nadere informatie

ZEGENING VAN... Zorg dragen voor elkaar behoort tot het meest menselijke van ons bestaan.

ZEGENING VAN... Zorg dragen voor elkaar behoort tot het meest menselijke van ons bestaan. ZEGENING VAN... Zorg dragen voor elkaar behoort tot het meest menselijke van ons bestaan. Zorg dragen voor elkaar behoort tot het wezen van ons christen-zijn. Stille overweging dagelijks worden we geconfronteerd

Nadere informatie

Beste kandidaten, Beste vrienden,

Beste kandidaten, Beste vrienden, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW EN PLATTELANDSBELEID CD&V Kandidatendag 28 mei 2012 Beste kandidaten, Beste vrienden,

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

6/02/2015. Godsdienstles geven als het begeleiden van jongeren bij het omgaan met levensvragen

6/02/2015. Godsdienstles geven als het begeleiden van jongeren bij het omgaan met levensvragen Godsdienstles geven als het begeleiden van jongeren bij het omgaan met levensvragen 1 Inleiding Levensbeschouwelijk bezig zijn?? Situeren van problemen binnen de kijk op het leven (hoeveel vrijheid moeten

Nadere informatie

rlening 19/10/2012 De opbouw van het verhaal Bind-Kracht en gekleurde armoede Gekleurde armoede als maatschappelijke uitdaging

rlening 19/10/2012 De opbouw van het verhaal Bind-Kracht en gekleurde armoede Gekleurde armoede als maatschappelijke uitdaging rlening De opbouw van het verhaal Bind-Kracht en gekleurde armoede? een maatschappelijke uitdaging een uitdaging voor de hulpverlening: cijfers uit Antwerpen De opzet van het onderzoek hulpverleners Divers-sensitief

Nadere informatie