CATAlogus u itgaven voor het onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "CATAlogus 2009. u itgaven voor het onderwijs"

Transcriptie

1 CATAlogus 2009 u itgaven voor het onderwijs

2 8 9 Nieuw in deze catalogus te gaan met de Het is de kunst om te gaan met de Ik ongelijktijdigheid van behoeften. Ik it maatschappelijke haal mijn zelfsturing uit maatschappelijke van mijn leiderschap ontwikkelingen. De kern van mijn leiderschap er mijn mensen ga is, dat ik vierkant achter mijn mensen ga iemand anders te staan. Wie ben ik om iemand anders te Ik leiden? Ik spreek liever over begeleiden. Ik r, maar pas als hij al hak wel een knoop door, maar pas als hij al Ik ben bestuurder én een eind ontrafeld is. Ik ben bestuurder én ren: een ik laat me door mijn directeuren sturen: een diepste ben ik zeer vreemde paradox. Ten diepste ben ik zeer religieus. Dit is wat mij drijft over leidinggeven aan onderwijs Henk Galenkamp en Hartger Wassink perfectionist, maar Ik ben niet echt een perfectionist, maar Misschien ligt het het moet wel goed zijn. Misschien ligt het het leiderschap van geheim er wel in om het leiderschap van Ik iedereen tot zijn recht te laten komen. Ik nhangen denkt. Ik ga ben iemand die in samenhangen denkt. Ik ga altijd uit van het geheel. Dit is wat mij drijft bladzijde 6 Coöperatief leren binnen passend onderwijs bladzijde 8 Toetspakket Beginnende geletterdheid bladzijde 17 Voortgezet technisch lezen in groep 4-8 bladzijde 19 Basisboek Activerende didactiek en samenwerkend leren bladzijde 9 Effectief omgaan met zwakke rekenaars bladzijde 20 Krachtige leraren, prachtig onderwijs bladzijde 9 leren doen we samen! bladzijde 22 (2 pagina s uit het boek) Door regelmatig belangstelling te tonen weet uw kind dat zijn schoolwerk belangrijk is De dag is al zo vol voor mijn kind, Hij moét al zo veel. Moet ik dan ook nog thuis met hem gaan leren? Werkvaardigheden in kaart bladzijde13 Arabisch stap voor stap, deel 2 en deel 3 bladzijde 33

3 I n f o r m a t i e, I n h o u d Over deze catalogus In deze catalogus vindt u een overzicht van de boeken, cd-rom s, spellen, methoden en overige producten die bij CPS verkrijgbaar zijn. Bij elke publicatie is met een kleur en een afkorting aangegeven voor welke doelgroep(en) deze is bestemd: VVE voor- en vroegschoolse educatie primair onderwijs VO voortgezet onderwijs BVE beroeps- en volwasseneneducatie hbo/pabo/lerarenopleidingen De publicaties zijn op thema gerangschikt, zie de inhoudsopgave hiernaast. Bestelinformatie U kunt als volgt bestellen: Via de boekhandel: De meeste CPS-uitgaven zijn verkrijgbaar via de boekhandel. In bepaalde gevallen zal de boekhandel servicekosten aan u doorberekenen. Via CPS: Bij voorkeur ontvangen wij uw bestelling via het bestelformulier op Overige mogelijkheden: Telefonisch (033) Per fax (033) Per Per post: via de bestelbon achterin deze catalogus De bestelde artikelen sturen wij u zo spoedig mogelijk toe, samen met een acceptgirokaart. Voor verzendkosten wordt een bedrag in rekening gebracht op basis van het gewicht van uw bestelling. De prijzen vermeld in deze catalogus zijn inclusief BTW. Prijswijzigingen en zetfouten voorbehouden. Aan de hand van de factuur die bij uw zending is gevoegd, kunt u uw bestelling controleren. Mochten er problemen zijn, belt u ons dan binnen 14 dagen, met de betreffende factuur bij de hand via (033) Stuur nooit artikelen terug zonder voorafgaand overleg met CPS. Inhoud Schoolontwikkeling 4 Docentvaardigheden 8 Basisvaardigheden 17 taal, lezen en rekenen Lezen 17 Rekenen 20 Ouders 21 Sociaal-emotionele vorming 23 Talen in het voortgezet onderwijs 31 Maatschappelijke stage 34 Informatie CPS Best verkocht in Verwacht in Bestelinformatie 37 Index 39 Contactinformatie CPS 40 Kijk op voor een actueel en compleet overzicht van de CPS-uitgaven Extra productinformatie Nieuw verschenen uitgaven Speciale aanbiedingen en acties

4 s choolontwikkeling Luc Stevens (redactie) e.a. VO BVE Paul Beekers e.a. VO BVE M. van Steekelenburg, A.Verbaan VO BVE Zin in school Over onderwijs vernieuwen samen met leerlingen Zin in leren Praktisch werkmateriaal bij de zoektocht naar uitdagend en betekenisvol onderwijs Het schoolondernemerschapsspel In dit boek staat het verslag van vijf basisscholen en negen scholen voor voortgezet onderwijs die vier jaar lang geïnvesteerd hebben in schoolethos, oftewel schoolklimaat. Elke school heeft op haar eigen wijze gewerkt aan leerlinggericht onderwijs. Zowel leraren als leerlingen komen aan het woord. Verder in dit boek: diverse modellen voor schoolontwikkeling en een kritische blik op de huidige onderwijspraktijk. Een boek over mensen in school, over hun motieven, waarden, opvattingen en wensen en hun pogingen veranderingen in de omgang te bewerkstelligen. Doel van deze map is het stimuleren van het gesprek tussen leraren over hun waarden en hun visie op onderwijs en leren, en de vertaling daarvan naar hun dagelijkse (klasse)praktijk. De map is ingedeeld naar twaalf essenties die binnen onderwijs en leren centraal staan. Deze helpen gesprekken in het team op gang en bieden de individuele leraar de mogelijkheid om te reflecteren op de eigen onderwijspraktijk. ook dienen de essenties als richtingwijzers bij het uitwerken van de pedagogische visie voor de school. De bijgevoegde kaartenset stimuleert het gesprek over uitdagend en betekenisvol onderwijs. Dit spel geeft een stimulans aan ondernemerschap in het onderwijs. Managers, leraren en leerlingen kunnen met het spel op een inspirerende manier met elkaar in gesprek komen over wat, hoe en waar er nog meer te ondernemen valt. In het spel komen twaalf ondernemerschapskwaliteiten aan de orde, zoals vertrouwen uitstralen en lef tonen. Bij die kwaliteiten horen kenmerken als doelgericht zijn en initiatief durven nemen. Bij het spel is een handleiding gevoegd waarin zeven spelvormen beschreven staan. Het spel kan met 2-14 personen gespeeld worden. 17 x 24 cm 344 blz. Prijs E 9,90 IsBN CPs nr Ringband + Kaartenset x cm blz. + CPs 24 nr. kaarten Prijs E 9,90 IsBN E 00, CPs nr spel 48 kaarten, handleiding, 00 overzichtskaart x 00 cm 00 blz CPs Prijs nr. E 18, E CPs 00,00 nr Prijs E 1,50 (bij afname van 5-9 spellen tegelijk) Prijs E 1,50 (bij afname vanaf 10 spellen tegelijk)

5 DIRECT BEsTEllEN of MEER INFoRMATIE? s choolontwikkeling 5 Harrie Kooijman e.a. Isolde van Allemeersch, René van Drunen VO BVE Paul Beekers, Willi Soepboer VO BVE onderwijskundig leiderschap in het primair onderwijs Naar betere prestaties op de basisvaardigheden Actief personeelsbeleid in de school Handboek voor leiders gesprekstool ontwikkelen van leer-kracht Dit boek bevat een uitgebreide (wetenschappelijke) verkenning van wat er internationaal en in Nederland bekend is over het functioneren van de schoolleiding. Wat blijkt? De schoolleiding is een van de belangrijkste factoren in het realiseren van goed onderwijs. Met name de rol van onderwijskundig leiderschap in combinatie met een duidelijke schoolmissie blijkt cruciaal te zijn. In twee casusbeschrijvingen staan succesvolle scholen centraal die beschrijven op welke wijze onderwijskundig leiderschap heeft geleid tot betere leerresultaten van de leerlingen. Dit boek is relevant voor iedereen die een rol speelt in de ontwikkeling en uitvoering van personeelsbeleid op scholen. Motieven, ambities en belangen van personeel vormen de basis voor verbetering van de kwaliteit van het onderwijs. Actief personeelsbeleid leidt tot een goede werk- en leeromgeving voor medewerkers en leerlingen. schoolleiders voor po, vo en bve vinden in dit boek handreikingen en instrumenten om actief personeelsbeleid te voeren. leidinggevenden kunnen met behulp van deze tool gesprekken met medewerkers aangaan over ontwikkelingen in de school. Zowel school als medewerkers leggen tijdens verandertrajecten een weg af. Zo n tocht kenmerkt zich door onder meer afscheid, spanning, onzekerheid, moed, visie, samenwerking en vertrouwen. De gesprekstool is een praktische hulp bij het op gang brengen van een gesprek over rol en emoties van leraren in verandertrajecten. De vijf stappenkaarten bevatten concrete vragen die reflectie en een open gesprek stimuleren. 17 x 24 cm 80 blz. Prijs E 0,50 IsBN CPs nr x 28 cm ca. 128 blz. Prijs E 9,90 IsBN CPs nr gesprekstool 1 grote kaart en 5 briefkaarten in plastic hoes 00 Prijs x per 00 cm stuk E 001,50 blz. IsBN IsBN geen Prijs CPs nr. van set van 3 E 9,90 CPs E 00,00 nr

6 s choolontwikkeling Boudewijn Hogeboom e.a. Hans Puper VO BVE Henk Galenkamp, Hartger Wassink VO Beter leren, beter presteren Duurzaam beter onderwijs met de systematische aanpak van het School ontwikkelingsproject Hart voor de zaak Docenten, managers en teams in een ondernemende omgeving Dit is wat mij drijft Over leidinggeven aan onderwijs CPs heeft drie jaar samen met een aantal basisscholen gewerkt aan schoolontwikkeling en aan een duurzame verbetering van onderwijsresultaten. In dit boek worden de betrokken scholen gepresenteerd. In deel A de start, opzet en werkwijze van het project op managementniveau. In deel B wordt ingegaan op de versterking van het vakmanschap van de leerkracht in de klas. Hierbij wordt vooral gekeken naar het taalonderwijs. In deel C wordt de relatie tussen school en omgeving behandeld. De vele bijlagen bevatten de ontwikkelde handreikingen en instrumenten. Dit praktische boek helpt scholen en docenten op weg naar een ondernemende houding en werkwijze. ondernemerschap wordt in dit boek benaderd als interactie met de omgeving (ouders, maatschappelijke stage, bedrijven) én met collega s en leerlingen binnen de school. Centraal staat de vraag: hoe kan elke leerling zich het best ontwikkelen? En ook: hoe verhouden de wensen van de leerling zich tot de eisen van bedrijfsleven, vervolgopleiding en overheid? Het boek bevat veel werkvormen, instrumenten en tips. Dit boek bevat tien interviews met leidinggevenden van enkele grote scholengemeenschappen in het voortgezet onderwijs en het basisonderwijs. Het is bedoeld voor iedereen die geïnteresseerd is in zeer verschillende ideeën over en ervaringen met het leidinggeven aan (grote) scholen anno Het boek beschrijft de dilemma s waar iedere schoolleider voor staat. Een bron van kracht en inspiratie voor ervaren bestuurders in het onderwijs. Het is de kunst om te gaan met de Het is de kunst om te gaan met de Ik ongelijktijdigheid van behoeften. Ik haal Het mijn is zelfsturing tevens uit een maatschappelijke haal mijn zelfsturing uit maatschappelijke De kern van mijn leiderschap ontwikkelingen. De kern van mijn leiderschap is, waardevol dat ik vierkant boek achter mijn voor mensen ga is, dat ik vierkant achter mijn mensen ga Wie ben ik om iemand anders te staan. Wie ben ik om iemand anders te mensen die erover Ik leiden? Ik spreek liever over begeleiden. Ik hak denken wel een knoop om door, schoolleider maar pas als hij al hak wel een knoop door, maar pas als hij al Ik ben bestuurder én een eind ontrafeld is. Ik ben bestuurder én te worden. ren: een ik laat me door mijn directeuren sturen: een Ten diepste ben ik zeer vreemde paradox. Ten diepste ben ik zeer religieus. Dit is wat mij drijft over leidinggeven aan onderwijs Henk Galenkamp en Hartger Wassink Ik ben niet echt een perfectionist, maar Ik ben niet echt een perfectionist, maar Misschien ligt het het moet wel goed zijn. Misschien ligt het geheim er wel in om het leiderschap van geheim er wel in om het leiderschap van Ik iedereen tot zijn recht te laten komen. Ik ben iemand die in samenhangen denkt. Ik ga ben iemand die in samenhangen denkt. Ik ga altijd uit van het geheel. 22 x 28 cm 195 blz. Prijs E,50 IsBN CPs nr x cm blz. Prijs CPs nr. E, IsBN CPs E 00,00 nr x cm blz. CPs Prijs nr. E, Verschijnt februari E CPs 00,00 nr

7 DIRECT BEsTEllEN of MEER INFoRMATIE? s choolontwikkeling VO BVE Aat van der Harst, Bas van den Berg, Cocky Fortuin-van der Spek Henk Galenkamp, Mieke Vollenhoven VO BVE Mieke Vollenhoven VO BVE Verhalen verbinden Als scholen een gezicht krijgen schoolleiders in de spiegel Hoe roep je verhalen in de leerlingen wakker? Hoe sluit je als leraar met een verhaal aan bij situaties die zich voordoen in de klas? In dit boek wordt antwoord gegeven op deze en andere vragen. Doel van dit prachtig uitgevoerde boek is om vertellen als instrument voor het delen van ervaringskennis weer terug te brengen in het hart van de school. leraren worden met een keur aan verhalen en voorbeelden wegwijs gemaakt in de wonderlijke wereld van verhalen en vertellen. Verhalen verbinden is een echt praktijkboek. Het bevat veel persoonlijke, fictieve en bronverhalen en een methodiek om die verhalen in de klas te gebruiken. De cultuur van een school is eigenlijk altijd meer dan wat een school laat zien. gevoelens, houdingen en overtuigingen van het personeel zijn van grote invloed op de schoolpraktijk. Dit boek houdt docenten en schoolleiders een spiegel voor als het om de schoolcultuur gaat en zet reflectie in gang. In het boek is een matrix opgenomen die zicht geeft op verschillende culturen in het onderwijs. levendige voorbeelden, prachtige illustraties, praktijksuggesties, interviews en verhalen van schoolleiders, docenten en leerlingen illustreren de dagelijkse praktijk. Dat pedagogisch klimaat en schoolcultuur sterk meewegen in de kwaliteit van een school is het uitgangspunt in dit boek. De vragen waarop in dit boek wordt ingegaan zijn dan ook: hoe kunnen schoolleiders geïnspireerd blijven, wat verwachten personeel en leerlingen van de schoolleiding, wat zijn de patronen in de cultuur van de school en hoe kun je daar effectief op inspelen. Dit boek helpt schoolleiders en middenmanagers om te reflecteren op hun eigen visie, ervaringen, positie en houding in de schoolpraktijk x cm ca blz. blz. Prijs CPs nr. E, IsBN CPs E 00,00 nr x 24 cm 112 blz. Prijs E 1,90 IsBN CPs nr x 24 cm 100 blz. Prijs E 19,90 IsBN CPs nr

8 8 Docentvaardigheden Mariët Förrer, Brenda Kenter, Simon Veenman Docentvaardigheden Coöperatief leren in het basisonderwijs Om goed onderwijs te kunnen geven, hebben scholen vaardige leerkrachten en docenten nodig. Er wordt veel van hen gevraagd: Dit boek beschrijft hoe alle kinderen op school met veel plezier van en met elkaar kunnen leren. Coöperatief leren, ook wel samenwerkend leren genoemd, krijgt langzamerhand een vaste plaats in het didactisch handelen van leerkrachten. leerlingen werken op een gestructureerde manier samen in kleine, heterogeen samengestelde groepen. - Het onderhouden van een goede relatie met leerlingen en hun ouders. - Inspelen op ontwikkelingen in de maatschappij en de invloed daarvan op leerlingen. - Leerlingen motiveren met afwisselende lessen en een persoonlijke pedagogische aanpak. - Werken in teams en op leerpleinen. Het boek geeft de (aspirant) leerkracht een handreiking om met coöperatief leren in de groep aan de slag te gaan. Een bronnenboek met praktijkgerichte lesideeën, waardevolle tips en praktische aanwijzingen voor het vormgeven van coöperatief leren. 17 x 24 cm 224 blz. IsBN Prijs E 8,90 CPs nr setprijs CPs nr : E 5,90 Deze aspecten doen een beroep op de professionaliteit van leerkrachten en docenten. Mariët Förrer, Leanne Jansen Coöperatief leren binnen passend onderwijs Op het gebied van docentvaardigheden biedt CPS Uitgeverij publicaties voor leerkrachten in het basisonderwijs en docenten in het voortgezet onderwijs en het hoger beroepsonderwijs om u te ondersteunen in de dagelijkse praktijk. De praktijk staat centraal in dit boek. De leerkracht kan de beschreven coöperatieve werkvormen direct toepassen in zijn lessen. Dit boek biedt kernachtige informatie over alle voorkomende leer- en ontwikkelingsmoeilijkheden zoals ADHD en autisme. Het beschrijft beknopt de achtergronden en kenmerken van deze leerlingen en de effecten op de ontwikkeling van de kinderen. speciaal voor het coöperatief leren met leerlingen met specifieke leer- of ontwikkelingsmoeilijkheden in met name het basisonderwijs zijn tips, adviezen en gerichte toepassingen beschreven. Het vormt een aanvulling op het boek Coöperatief leren in het basisonderwijs. samen vormen deze boeken een waardevolle inspiratiebron voor het vormgeven van coöperatief leren in passend onderwijs. 17 x 24 cm 222 blz. Prijs E 9,90 IsBN CPs nr

9 DIRECT BEsTEllEN of MEER INFoRMATIE? Docentvaardigheden 9 Carel van der Burg, m.m.v. Helen Sijsling VO Mieke Vollenhoven VO BVE Henk Galenkamp VO BVE Basisboek Activerende didactiek en samenwerkend leren Zo motiveer je leerlingen in het voortgezet onderwijs Hoe motiveert u leerlingen, zodat ze actief en betrokken zijn bij de leerstof? Activerende didactiek en samenwerkend leren (ADsl) is de verzamelnaam voor werkvormen waarin leerlingen op een gevarieerde en actieve manier samenwerken en leren. In dit basisboek (bestemd voor docenten én schoolleiders) wordt beschreven hoe u met ADsl aan de slag kunt gaan en wat het betekent om ADsl toe te passen op school en in de klas. Naast theorie bevat het boek veel praktische tips, inspirerende verhalen uit de praktijk en twaalf werkvormen waarmee docenten direct aan de slag kunnen. Interventies en rituelen in de schoolcultuur In deze map zijn 71 concrete interventies opgenomen, inclusief praktijkvoorbeelden. Deze werkmap geeft inzicht in de wijze waarop schoolleiders, middenmanagers en coördinatoren kunnen intervenieren in groepen om zo de schoolcultuur te beïnvloeden. Aan de orde komen onder meer de benodigde competenties en de fasen in cultuurgevoelige processen. Begeleiders van groepen krijgen met deze map inzicht in interventies die in processen kunnen leiden tot (meer) betrokkenheid, verantwoordelijkheid en een effectieve(re) samenwerking. Krachtige leraren, prachtig onderwijs Naar meer contact en bezieling in de school Vaak verloopt de communicatie tussen mensen in en om de school niet goed. Hoe komt dat en hoe is het te voorkomen? De auteur van dit boek beschrijft de innerlijke houdingen van mensen (leraren, leerlingen, leidinggevenden) en het daaruit voortkomende gedrag. Thema s als macht en onmacht, onzekerheid, angst en beschadigende ervaringen komen aan de orde. Helder wordt uiteengezet welke dynamiek er speelt in de interactie tussen mensen en hoe deze is te doorbreken. lezers krijgen concrete handvatten om te werken aan meer contact en bezieling, ofwel: prachtig onderwijs. ook thema s als beoordeling, (de-)motivatie, agressie en radicalisering worden vanuit deze invalshoek beschreven x cm blz. Prijs CPs nr. E 8, IsBN: CPs E 00,00 nr Ringband 21 x 30 cm 208 blz. Prijs E,90 IsBN CPs nr x 24 cm ca.180 blz. Prijs E 9,90 Verschijnt februari 009 IsBN CPs nr

10 10 D o c e n t v a a r d i g h e d e n Jos Castelijns, Luc M. Stevens, Hessel de Boer Drs. Yvonne Leenders VVE Mariët Förrer, André Janssen Responsieve instructie in de onderbouw Klassenmanagement in de onderbouw Verder met klassenmanagement onder uitdagende ondersteuning (responsieve instructie) wordt verstaan: het handelen van leerkrachten dat bedoeld is om kinderen te helpen bij het kiezen, plannen, uitvoeren en beoordelen van hun werk of spel. Met behulp van dit boek kunt u als onderbouwleerkracht het aandachtig spelen en werken van gemakkelijk afgeleide kinderen bevorderen. onderbouwleerkrachten krijgen aanknopingspunten aangereikt voor het verbeteren van plannings- en organisatievaardigheden. Zo ontstaat er meer tijd voor het stimuleren en ondersteunen van kinderen tijdens het spelen en werken en voor zorgverbredingsactiviteiten. In dit basisboek komen onder meer de volgende thema s aan de orde: pedagogisch klimaat, management van tijd en activiteit en zelfstandig werken. Klassenmanagement in de midden- en bovenbouw van het basisonderwijs staat voor: plannen, voorbereiden, organiseren, begeleiden en evalueren van onderwijsleersituaties. Elke leerkracht houdt zich met deze activiteiten bezig. Door je bewust te worden van wat je doet en wat je zou kunnen doen, ontstaat groei in het klassenmanagement. Dit boek is een vervolg op Klassenmanagement in de onderbouw x cm blz. CPs Prijs nr. E 1, E CPs 00,00 nr x cm blz. Prijs CPs nr. E, IsBN CPs E 00,00 nr x cm blz. CPs Prijs nr. E, E CPs 00,00 nr

11 DIRECT BEsTEllEN of MEER INFoRMATIE? Docentvaardigheden 11 Informatie over portfolio s Een portfolio is een door een leerling zelf samengestelde verzameling van eigen werk. Dit werk kan zeer divers zijn. Zo kunnen tekeningen, verslagen, foto s van opdrachten, werkbladen van diverse vakgebieden, brieven en opstellen deel uitmaken van een portfolio. Portfolio s zijn een prachtig middel om leerlingen uit te dagen tot actief en initiatiefrijk leren. Werken met portfolio s bevordert de motivatie en het zelfvertrouwen van leerlingen. Het daagt hen uit tot het stellen van leerdoelen en tot het zinvol reflecteren op hun eigen leerproces. Leren met portfolio s Jos Castelijns en Brenda Kenter Deze brochure bevat naast een algemene inleiding drie hoofdstukken: uitleg en doel van portfolio s Werken met portfolio s in de groep Invoeren van portfolio s in de school. De diepte in met leerlingportfolio s! Jos Castelijns en Brenda Kenter In deze publicatie staan in artikelvorm ervaringen van scholen beschreven met portfolio s. Ingegaan wordt op vragen als: wat is belangrijk bij het werken met portfolio s, hoe kun je het reflecteren van leerlingen stimuleren en welke relatie is er met bestaande leerlingvolgsystemen en het gebruik van de digitale portfolio? Brochure 15 x 21 cm 105 blz. Prijs E 11,90 IsBN CPs nr Leerlingenportfolio s en hun betekenis voor het leerproces Jos Castelijns, Brenda Kenter, José van Loo Verslag van een schoolontwikkelingsproces waarin het team van een basisschool aan de hand van portfolio s leerlingen stimuleert tot een initiatiefrijke en actieve leerhouding. Centrale vragen zijn: welke betekenis hebben portfolio s voor de kwaliteit van het leerproces van leerlingen?, hoe verloopt dit proces en wat zijn de opbrengsten ervan in de school?. De kracht van portfolio s Jos Castelijns, Jan Janssen, Brenda Kenter In deze praktische brochure staat beschreven hoe leraren en leerlingen in het primair onderwijs met portfolio s kunnen werken. Dit deel is met name geschikt voor schoolleiders die geïnteresseerd zijn in processen van schoolontwikkeling en in het verbeteren van de kwaliteit van het leerproces van leerlingen. Brochure 15 x 21 cm 36 blz. Prijs E 11,90 Een doorlopende lijn voor leren met (digitale) portfolio s Leanne Jansen e.a. IsBN CPs nr In deze brochure staat beschreven hoe (digitale) portfolio s in de praktijk werken. Ingezoomd wordt op de bijdrage van portfolio s aan een doorlopende leerlijn voor leerlingen die van primair naar voortgezet onderwijs doorstromen. Brochure 15 x 21 cm 31 blz. Prijs E 8,90 IsBN geen CPs nr Brochure 15 x 21 cm 89 blz. Prijs E 11,90 IsBN geen CPs nr Brochure 15 x 21 cm 60 blz. Prijs E 11,90 IsBN CPs nr setprijs: E 5,00 CPs nr * let op: setprijs geldt niet voor de boekhandel Zie voor meer informatie over het digitale portfolio van CPs voor zowel primair als voortgezet onderwijs.

12 1 D o c e n t v a a r d i g h e d e n Dr. Wim Meijer, Drs. Machteld Schölvinck Dr. Wim Meijer, Drs. Machteld Schölvinck VO Yvonne Leenders, Ferdy Naafs, Ingrid van den Oord Effectieve leerlingbesprekingen In het basisonderwijs Effectieve gesprekken voeren over zorgleerlingen In het voortgezet onderwijs Effectieve instructie Leren lesgeven met het activerende directe instructiemodel In dit boek staat de begeleidingstaak van de interne begeleider centraal. Aan de hand van de beschreven systematiek kunnen effectieve besprekingen over zorgleerlingen gevoerd worden door interne begeleider en leerkracht. Aan de hand van zeven vuistregels en zestien aanwijzingen wordt de interne begeleider ingewijd in deze systematiek van leerlingbesprekingen. Het helpt de interne begeleider om samen met de leerkracht op zoek te gaan naar de verklaring van problemen bij leerlingen en de beste aanpak van die leerlingen. Dit boek introduceert een methodiek om effectieve gesprekken te voeren over zorgleerlingen. Het model helpt zorgcoördinatoren om problemen die docenten en mentoren met leerlingen ervaren, te identificeren en analyseren en helpt bij het vinden van oplossingen waar de docent in zijn praktijk van alle dag mee uit de voeten kan. De analyse en aanpak van het probleem kunnen rechtstreeks opgenomen worden in een handelingsplan. Dit boek bevat een praktisch trainingsprogramma voor eerste- en tweedejaars pabo-studenten. Effectieve instructie stelt een aantal effectief gebleken instructievormen centraal en biedt aanknopingspunten voor de concrete uitvoering van het instructieproces. Het heeft - rekening houdend met de dagelijkse lespraktijk - zowel een theoretische als praktische invalshoek. Zie voor de Ideeëngenerator Effectieve instructie, bestemd voor pabo-docenten x cm blz. Prijs CPs nr. E 1, IsBN CPs E 00,00 nr x cm blz. Prijs CPs nr. E 1, IsBN CPs E 00,00 nr x cm blz. Prijs CPs nr. E 1, IsBN CPs E 00,00 nr

13 DIRECT BEsTEllEN of MEER INFoRMATIE? Docentvaardigheden 1 Paul Beekers VO Henk Galenkamp VO BVE Liesbeth te Velde VO Kiezen is een kunst Zó help je scholieren op weg Bang voor Boos? De invloed van emoties op veiligheid in de school Werkvaardigheden in kaart leren kiezen wordt steeds belangrijker voor jongeren. Ter voorbereiding op de meerkeuze maatschappij waarin keuzevrijheid en eigen verantwoordelijkheid centraal staan, maar ook omdat in het onderwijs meer en meer een appèl wordt gedaan op zelfverantwoordelijkheid van de leerling. In dit boek komen de belangrijkste bouwstenen voor het leren kiezen van scholieren aan de orde. Er worden zeven keuzestijlen gepresenteerd die scholieren in de praktijk vaak hanteren, inclusief een beschrijving van kwaliteiten èn valkuilen van deze keuzestijlen. Het boek bevat een Lesplan Kiezen en vele praktische oefeningen. Dit boek gaat over veiligheid op micro-niveau. Welke gevoelens spelen er in de ontmoetingen tussen leraar en leerling, tussen leraar en ouders, tussen leerlingen onderling en tussen leraren en schoolleiding? Wat doen deze personen met gevoelens van angst en boosheid? Dit boek geeft inzicht in de betekenis van functionele boosheid: als je duidelijk je grenzen aangeeft bij grensoverschrijdend gedrag van een ander, wordt het veiliger in de school. lezers worden gestimuleerd de eigen angsten onder ogen te zien en deze, waar nodig, om te zetten in gezonde boosheid, ter bescherming van de grenzen in de school. Met veel herkenbare voorbeelden uit de praktijk. Dit spel geeft leerlingen spelenderwijs inzicht in vaardigheden welke zij nodig hebben om te kunnen leren en werken. De werkvaardigheden die onder andere aan de orde komen zijn samenwerken, communiceren en verantwoordelijkheid nemen. leerlingen spreken - in groepjes of individueel, met of zonder mentor - over de betekenis van deze vaardigheden voor leren en werken. Voor een school of organisatie geeft Werkvaardigheden in kaart één taal om te communiceren over werkvaardigheden naar zowel leerlingen, collega s als ouders x cm blz. Prijs CPs nr. E, IsBN CPs E 00,00 nr x cm 100 blz. CPs Prijs nr. E, E CPs 00,00 nr spel Verschijnt voorjaar kaarten (+ 6 blanco), handleiding, registratiekaarten x cm 100 blz CPs Prijs nr. E, E CPs 00,00 nr

14 1 D o c e n t v a a r d i g h e d e n Yvonne Visser Yvonne Visser Martie Slooter VO BVE Coaching in het primair onderwijs Coaching, n hulp apart Coachen op Contact De basis in het primaire proces Het begrip coaching, een vorm van directe begeleiding, wordt in dit boek in een breder kader geplaatst. Coaching wil het functioneren van de leerkracht optimaliseren door middel van voortdurende reflectie op het eigen professioneel handelen. In dit boek wordt ingegaan op de vraag wie is en wat doet een goede coach en komen vragen rond disfunctioneren en confronteren aan de orde. De primaire doelgroep is de begeleider van leerkrachten, zoals de schoolbegeleider of de (adjunct-)schoolleider. Daarnaast is het boek, vooral dankzij de theoretische achtergronden, geschikt voor bestuursleden, lerarenopleiders en nascholingsdocenten. Een praktisch boek over de begeleiding van de beginnende leerkracht in het primair onderwijs. Met onder meer handige tips over het coachen van de beginnende leerkracht en over klassenobservatie. ook informatie over het vak onderwijzen, inclusief een dagboek van een beginnende leerkracht. Verder komt de leerkracht als (klassen)manager aan bod. De bijlagen bevatten onder meer checklists voor de begeleiding, een voorbeeld van een begeleidingscontract en een checklist voor klassenmanagement. uitgangspunt in dit boek zijn de vijf rollen die de (startende) docent in zijn repertoire heeft. Per rol wordt beschreven wat effectief gedrag is en wat niet. De coach leert per rol coachen op gedragsverandering, competentieontwikkeling en overtuigingen. In het boek staan vele herkenbare situaties en handige tips beschreven. Voor management is het boek interessant als hulpmiddel bij het bespreken van competenties van personeel en sollicitanten. Primair is het boek geschreven voor het vo, maar het is ook geschikt voor po en bve x cm blz. Prijs CPs nr. E 8, IsBN CPs E 00,00 nr x 24 cm 208 blz. Prijs E,50 IsBN CPs nr x 24 cm 120 blz. Prijs E 8,50 IsBN CPs nr

1. Masterclass Opbrengstgericht werken en leerlingvolgsysteem. 2. Masterclass Fundamenten van het rekenen

1. Masterclass Opbrengstgericht werken en leerlingvolgsysteem. 2. Masterclass Fundamenten van het rekenen MASTERCLASSES 2011 Voor adviseurs/ondersteuners gericht op Basisvaardigheden en Opbrengstgericht werken 2 Masterclassthema / workshopleiders / datum Voorwoord & doelgroep Overzicht masterclasses 1. Masterclass

Nadere informatie

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling Scholingsplan 2012-2013 Samen in ontwikkeling Inhoudsopgave Inleiding 3 Pijlers 4 Kader 5 Deskundigheidsbevordering 2012-2013 6 Beschrijvingen van de scholingen 7 Aanmelden voor externe scholingen 9 Inleiding

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT DE SBL competenties COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leef- en werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel 1 13 Verantwoording 1.1 Keuze van de titel Voor je ligt het handboek Training sociale vaardigheden. Dit boek is geschreven voor iedereen die te maken heeft met kinderen tussen de tien en vijftien jaar

Nadere informatie

Er kan pas over Coöperatief Leren gesproken worden als er gewerkt wordt volgens een aantal basisprincipes kortweg GIPS genoemd.

Er kan pas over Coöperatief Leren gesproken worden als er gewerkt wordt volgens een aantal basisprincipes kortweg GIPS genoemd. Op onze school werken we al nu alweer enkele jaren met Coöperatief Leren volgens Kagan & Kagan. Het is ons antwoord op de vraag vorm en inhoud te geven aan het NIEUWE LEREN. We doen dit in alle groepen

Nadere informatie

Handboek technisch lezen

Handboek technisch lezen Handboek technisch lezen in de basisschool Instructie en didactiek in de doorgaande lijn Voor groep 1 t/m 8, ook sbo Karin van de Mortel Aafke Bouwman Inhoud & Voorwoord en leeswijzer INHOUD Voorwoord

Nadere informatie

Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces

Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces Lezen met begrip: de sleutel tot schoolsucces Mariët Förrer is Senior consultant CPS onderwijsontwikkeling en advies te Amersfoort. E-mail: m.förrer@cps.nl Dit artikel verkent, vanuit het perspectief van

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO. Betsy Ooms

Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO. Betsy Ooms Leesonderwijs en dyslexie in het PO, het SBO en het VO Betsy Ooms Opzet Doel leesonderwijs (en spellingonderwijs) Doorgaande lijn Kenmerken goed leesonderwijs Extra aandacht voor monitoring, als belangrijk

Nadere informatie

SOK-studiedag Effectief onderwijs: de leraar doet er toe! 7 december 2012 Affligem, België

SOK-studiedag Effectief onderwijs: de leraar doet er toe! 7 december 2012 Affligem, België SOK-studiedag Effectief onderwijs: de leraar doet er toe! 7 december 2012 Affligem, België De principes van opbrengstgericht werken Linda Odenthal Opbrengstgericht werken is geen doel maar een middel!

Nadere informatie

) en geeft het handvatten om via coaching te werken aan collegialiteit. en professionaliteit (domein 4 ).

) en geeft het handvatten om via coaching te werken aan collegialiteit. en professionaliteit (domein 4 ). Focus op professie Zoekt u een effectieve aanpak om de prestaties van leerlingen te verbeteren? Stelt u het vakmanschap van leraren daarin centraal? Wilt u werken aan sleutelfactoren zoals effectief klassenmanagement,

Nadere informatie

Beweging, sociale omgang en kunstzinnig werken in het basisonderwijs

Beweging, sociale omgang en kunstzinnig werken in het basisonderwijs Beweging, sociale omgang en kunstzinnig werken in het basisonderwijs 2 Inleiding Beweging, sociale omgang en kunstzinnig werken zijn naast het onderwijs in taal en rekenen belangrijk in het lesaanbod.

Nadere informatie

K e r n v i s i e m e t h o d e

K e r n v i s i e m e t h o d e Kinderen met leerproblemen werkelijk kunnen helpen Leerkrachten en kinderhulpverleners hebben er dagelijks mee te maken. Leerlingen die na grondige uitleg, extra persoonlijke aandacht en grote inspanningen

Nadere informatie

Elke rekencoach een VIP bij de implementatie het van het ERWD Protocol. 11 december Henk Logtenberg

Elke rekencoach een VIP bij de implementatie het van het ERWD Protocol. 11 december Henk Logtenberg Elke rekencoach een VIP bij de implementatie het van het ERWD Protocol 11 december Henk Logtenberg Opbrengst 1. Kennis van de rollen en taken van een rekencoach bij het werken met het ERWD- Protocol 2.

Nadere informatie

Wat kun je doen met kinderen uit groep 2 met onvoldoende letterkennis en foneembewustzijn?

Wat kun je doen met kinderen uit groep 2 met onvoldoende letterkennis en foneembewustzijn? Wat kun je doen met kinderen uit groep 2 met onvoldoende letterkennis en foneembewustzijn? Geef ze: "Een steuntje in de rug met klanken en letters" als aanvulling op het klassikale programma! Spelenderwijs

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Pedagogische kwaliteit in beweging

Pedagogische kwaliteit in beweging Pedagogische kwaliteit in beweging De kinderopvang staat voor grote uitdagingen: kinderen een veilige basis en voldoende uitdaging bieden voor een gezonde ontwikkeling en hen voorbereiden op het basisonderwijs.

Nadere informatie

Leer- en Ontwikkelingsspel

Leer- en Ontwikkelingsspel SPEELWIJZE LEER- EN ONTWIKKELINGSSPEL - Bladzijde 1 / 13 SPEELWIJZE Leer- en Ontwikkelingsspel Leren en ontwikkelen spelen een belangrijke rol in onze samenleving. Veranderingen op allerlei gebied volgen

Nadere informatie

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding

Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Websites voor mentoren en leerlingen Inleiding Internet is niet meer weg te denken uit het huidige onderwijs en biedt bovendien een bijna onuitputtelijke bron aan informatie en hulpmiddelen. Dit document

Nadere informatie

Lesgeven aan groep 7 en 8

Lesgeven aan groep 7 en 8 Lesgeven aan groep 7 en 8 Heeft u uw ervaring in de onder- of bovenbouw van de basisschool en gaat u nu (of binnenkort) lesgeven aan groep 7 of 8, dan zult u zich wellicht verbazen over de manier waarop

Nadere informatie

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV)

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV) Werken aan kwaliteit op De Schakel Hieronder leest u over hoe wij zorgen dat De Schakel een kwalitatief goede (excellente) school is en blijft. U kunt ook gegevens vinden over de recent afgenomen onderzoeken

Nadere informatie

De competenties. A Vertellen en voorlezen. A 1.2 Competenties. Competenties

De competenties. A Vertellen en voorlezen. A 1.2 Competenties. Competenties De competenties A Vertellen en voorlezen A 1.2 A1 A2 A3 A4 Je kunt verhalen om voor te lezen of te vertellen kiezen voor iedere leeftijdsgroep van de basisschool. Je kunt het voorlezen of vertellen van

Nadere informatie

DE KERNVISIE METHODE KRACHTIG ANDERS LEREN

DE KERNVISIE METHODE KRACHTIG ANDERS LEREN DE KERNVISIE METHODE KRACHTIG ANDERS LEREN Voor kinderen met leerproblemen (ook bij dyslexie en dyscalculie) Kinderen met leerproblemen werkelijk kunnen helpen Leerkrachten en kinderhulpverleners hebben

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

Conferenties en trainingen 2015 Primair onderwijs

Conferenties en trainingen 2015 Primair onderwijs CPS Academie Conferenties en trainingen 2015 Primair onderwijs Meer informatie en aanmelden: www.cps.nl/academie Conferenties en trainingen 2015 Primair onderwijs Excellente leraar 05-02-15 Effectief gedrag

Nadere informatie

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN

VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN VRAGENLIJST PRIMAIR ONDERWIJS QUICKSCAN 1 = zeer oneens 2 = oneens 3 = eens 4 = zeer eens Zorgniveau 1 Leestijd 1. Leerkrachten in groep 1 en 2 besteden minimaal 5 uur per week aan doelgerichte taalactiviteiten

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

Evaluatie plan van aanpak cbs de Wâlikker schooljaar 2011-2012 EVALUATIE. plan van aanpak schooljaar 2011-2012. 4-11-2012 team Wâlikker Pagina 1

Evaluatie plan van aanpak cbs de Wâlikker schooljaar 2011-2012 EVALUATIE. plan van aanpak schooljaar 2011-2012. 4-11-2012 team Wâlikker Pagina 1 EVALUATIE plan van aanpak schooljaar 2011-2012 4-11-2012 team Wâlikker Pagina 1 Plan van aanpak 2011-2012 1. Professionele schoolcultuur Het team kan op aantoonbaar voldoende wijze functioneren door: resultaat-

Nadere informatie

Inhoud. thema communicatie 15

Inhoud. thema communicatie 15 Inhoud 1 thema communicatie 15 Non-verbale communicatie 17 1.1 Lichaamstaal 17 1.2 Lichaamshouding 18 1.3 Checklist leerkracht 19 1.4 Checklist leerling 20 Een goed gesprek 21 1.5 Randvoorwaarden voor

Nadere informatie

Met meer dan dertig basisscholen in den Bosch e.o.

Met meer dan dertig basisscholen in den Bosch e.o. Talentontwikkeling voor en door jongeren www.oho-t.nl Onderwijs helpt Onderwijs bij talentontwikkeling (OhO-t) bestaat alleen in een krachtig, regionaal onderwijsnetwerk, liefst met betrokkenheid van bedrijfsleven

Nadere informatie

Doe meer met Bas. Speel- en leerprogramma bij de Bas-prentenboeken

Doe meer met Bas. Speel- en leerprogramma bij de Bas-prentenboeken Doe meer met Bas Speel- en leerprogramma bij de Bas-prentenboeken In samenwerking met de gemeente Staphorst, directies, onderbouwleerkrachten en leid(st)ers van peuterspeelzalen in Staphorst. cip-gegevens

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school.

Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school. Voorwoord Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school. Onze visie op eigentijds, boeiend onderwijs

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken (OGW)

Opbrengstgericht werken (OGW) ALITEITSKAART werken (OGW) werken (OGW) OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP PO werken (OGW) is het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van prestaties. De uitkomsten van onderzoek van de resultaten

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89 Inhoud Inleiding 9 1 Zelfsturend leren 13 1.1 Zelfsturing 13 1.2 Leren 16 1.3 Leeractiviteiten 19 1.4 Sturingsactiviteiten 22 1.5 Aspecten van zelfsturing 25 1.6 Leerproces vastleggen 30 2 Oriëntatie op

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. Jaargang 2 September 2013 VOORWOORD. In dit nummer: - Voorwoord 1. - Wist u dat 2 - SWPBS 2. - Intervisie R&W 3. - Op maat trajecten 3

NIEUWSBRIEF. Jaargang 2 September 2013 VOORWOORD. In dit nummer: - Voorwoord 1. - Wist u dat 2 - SWPBS 2. - Intervisie R&W 3. - Op maat trajecten 3 NIEUWSBRIEF Jaargang 2 September 2013 In dit nummer: - Voorwoord 1 - Wist u dat 2 - SWPBS 2 - Intervisie R&W 3 - Op maat trajecten 3 - Nieuw aanbod 3 - Uitgelichte workshops 4 - KECCademy 5 VOORWOORD Voor

Nadere informatie

Visie in de praktijk

Visie in de praktijk Gastlessen voor studenten 2 e leerjaar PW 3 en 4 Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar - Docentenhandleiding Visie in de praktijk Gastles visie in de praktijk - Docentenhandleiding Theorie over dit onderwerp:

Nadere informatie

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl Begeleiden van pabostudenten Dit stuk geeft je handvatten bij de begeleiding van een pabostudent. Als

Nadere informatie

1 Interpersoonlijk competent

1 Interpersoonlijk competent 1 Interpersoonlijk competent De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leefen werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid van de leraar primair onderwijs en

Nadere informatie

Impulsklas aan de slag met gedrag

Impulsklas aan de slag met gedrag Impulsklas aan de slag met gedrag workshop-aanbod voorjaar2015 De Impulsklas workshops voor teams Het workshop-aanbod van Impuls sluit aan bij het werken met de Impulsklas en passend onderwijs. Zie naast

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

Visie op het leren van het jonge kind

Visie op het leren van het jonge kind ebook Visie op het leren van het jonge kind Kinderen zijn van nature nieuwsgierig en leergierig, van meet af aan uit op sociale binding en op het verwerven van kennis en vaardigheden. In de motivatieliteratuur

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren. Bouwen aan zelfvertrouwen. Jeugd

Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren. Bouwen aan zelfvertrouwen. Jeugd Weerbaarheid en zelfsturing voor particulieren Bouwen aan zelfvertrouwen Jeugd 1. Weerbaarheidstrainingen voor kinderen Heeft uw kind moeite met voor zichzelf op te komen? Of is uw kind wellicht te weerbaar?

Nadere informatie

een korte introductie

een korte introductie een korte introductie Uitgeverij Bontekoe Zijpendaalseweg 91 6814 CG Arnhem 026 751 8901 info@uitgeverijbontekoe.nl Uitgebreide informatie vindt u op: www.uitgeverijbontekoe.nl Interveniërende methodiek

Nadere informatie

Zorg voor onze kinderen

Zorg voor onze kinderen Zorg voor onze kinderen Versie 5.0 juni 2011 Gelukkig de kinderen, die zonder angst, naar school gaan. Gelukkig de kinderen, die zonder hoge cijfers zich geaccepteerd weten. Gelukkig de kinderen, die ondanks

Nadere informatie

Nota: de identiteit van het Kleurenorkest

Nota: de identiteit van het Kleurenorkest Nota: de identiteit van het Kleurenorkest Januari 2015 1 INHOUD De identiteit van het Kleurenorkest... 3 Het Didactische uitgangspunt:... 4 Natuurlijk Leren... 4 De Pedagogische PIJLERS:... 6 NLP: taalkracht...

Nadere informatie

Strategische kernen Passend Onderwijs. Sander, groep 8. Belangrijke overgangsmomenten in de ontwikkeling van kinderen

Strategische kernen Passend Onderwijs. Sander, groep 8. Belangrijke overgangsmomenten in de ontwikkeling van kinderen Leerlingen met een opvallende ontwikkeling Hoe ga je om met leerlingen met speciale onderwijsbehoeften? Cruciaal in de zorgstructuur is de kwaliteit van instructie. Maar inspelen op onderwijsbehoeften

Nadere informatie

Aanschuifmodule Een goede leesstart.

Aanschuifmodule Een goede leesstart. Aanschuifmodule Een goede leesstart. Een goede leesstart is van groot belang voor het met succes leren (technisch) lezen. Lang niet alle kinderen maken zo n goede start. Juist met het oog op deze kinderen

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken (OGW)

Opbrengstgericht werken (OGW) Opbrengstgericht werken (OGW) Gebruik maken van toetsresultaten; voorwaarden op groeps-, school- en bestuursniveau Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits Opbrengstgericht

Nadere informatie

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN M.11i.0419 De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN versie 02 M.11i.0419 Naam notitie/procedure/afspraak Visie op professionaliseren Eigenaar/portefeuillehouder Theo Bekker

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

Uitkomsten kwaliteitsonderzoek pilot toezicht 2020. Godelindeschool Hilversum

Uitkomsten kwaliteitsonderzoek pilot toezicht 2020. Godelindeschool Hilversum Uitkomsten kwaliteitsonderzoek pilot toezicht 2020 Godelindeschool Hilversum 17 september 2015 Feedbackgesprek De inspectie voert aan het eind van het bezoek graag een gesprek over de kwaliteit van de

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma

Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas. Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma Van beleidsplan naar docentgedrag in de klas Etalageconferentie 7 februari 2013 Geppie Bootsma g.bootsma@aps.nl Opzet lezing Taalbeleidsplan in de school Taalbewust gedrag in de les Onderzoek naar taal

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Werkconferentie Taal en Rekenen op de stip

Werkconferentie Taal en Rekenen op de stip Werkconferentie Taal en Rekenen op de stip 23 september 2015 Stadion Galgenwaard, Utrecht www.schoolaanzet.nl 070-311 97 19 volg School aan Zet op 2 Voorwoord Op 23 september 2015 organiseert School aan

Nadere informatie

Begeleiding nieuwe leraren op de Walvis

Begeleiding nieuwe leraren op de Walvis op de Walvis Inleiding: Binnen de school treden met regelmaat nieuwe leraren in dienst, beginnend of ervaren. Ook komt het voor dat Pabo studenten die in hun LIO-fase zitten -tijdelijk- in de rol van leraar

Nadere informatie

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016:

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016: Mankind Mens & Organisatie gelooft in de kracht van dromen en drijfveren in relatie tot ondernemerschap en leiderschap. Dromen en drijfveren vormen de grond waarop ambitie kan groeien. Passie zorgt vervolgens

Nadere informatie

Gedragsexpert. Doelgroep

Gedragsexpert. Doelgroep Gedragsexpert De Post-HBO opleiding Gedragsexpert heeft tot doel leraren, intern begeleiders en zorgcoördinatoren zo goed mogelijk toe te rusten met kennis, inzichten en vaardigheden op het gebied van

Nadere informatie

RTTI Meten, volgen en verbeteren van leerprocessen

RTTI Meten, volgen en verbeteren van leerprocessen FEEDBACK OP MAAT RTTI Meten, volgen en verbeteren van leerprocessen Creëer betrokkenheid, enthousiasme en resultaat Benut de talenten binnen uw school maximaal HOE KUNT U ERVOOR ZORGEN DAT LEREN OPTIMAAL

Nadere informatie

Suggesties om de aansluiting van groep 8 naar het voortgezet onderwijs te verbeteren

Suggesties om de aansluiting van groep 8 naar het voortgezet onderwijs te verbeteren Van PO naar VO Suggesties om de aansluiting van groep 8 naar het voortgezet onderwijs te verbeteren SUGGESTIE 1: Informatie van een brugklasleerling Brugklasleerlingen infomeren leerlingen uit groep 8

Nadere informatie

Trainingen. Leiderschapstraining Inspirerend leiderschap Gedragsinzichtgevende training Reflect Intervisie

Trainingen. Leiderschapstraining Inspirerend leiderschap Gedragsinzichtgevende training Reflect Intervisie Trainingen Wij bieden diverse trainingsmogelijkheden op organisatieniveau, directieniveau (M-T s), hoger en middenkader en op teamniveau. Alle trainingen worden zowel op basis van open inschrijving als

Nadere informatie

Doordacht lesgeven bij sterk rekenonderwijs

Doordacht lesgeven bij sterk rekenonderwijs PLG Interne begeleiders 26 november 2009 Berber Klein & Henk Logtenberg Doordacht lesgeven bij sterk rekenonderwijs PLG Rekenspecialisten De AGENDA 1. Ervaringen uitwisselen Gebruik maken van elkaars ervaringen

Nadere informatie

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties :

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties : Inhoud Inleiding...3 Competenties...4 1. Interpersoonlijk competent...5 2. Pedagogisch competent...5 3. Vakinhoudelijk en didactisch competent...6 4. Organisatorisch competent...6 5. Competent in samenwerking

Nadere informatie

Conferentie: 23 mei 2012. Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u. Overzicht workshops

Conferentie: 23 mei 2012. Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u. Overzicht workshops Conferentie: 23 mei 2012 Wat levert het op? Opbrengsten van opbrengstgericht werken voor leerlingen, de school en u Overzicht workshops Workshops Workshopleider Organisatie Titel workshop 1. Dr. Margot

Nadere informatie

Compleet programma voor taal en voorbereidend rekenen voor peuters en kleuters. Bas. project

Compleet programma voor taal en voorbereidend rekenen voor peuters en kleuters. Bas. project Compleet programma voor taal en voorbereidend rekenen voor peuters en kleuters Bas project Bas prentenboeken Met illustraties van Dagmar Stam Voor peuters De slab van Bas kartonboekje, 8 blz., isbn 978-90-5030-945-5,

Nadere informatie

Conferenties en trainingen 2015 Voortgezet onderwijs

Conferenties en trainingen 2015 Voortgezet onderwijs CPS Academie Conferenties en trainingen 2015 Voortgezet onderwijs Meer informatie en aanmelden: www.cps.nl/academie Conferenties en trainingen 2015 Voortgezet onderwijs Excellente leraar 05-02-15 Effectief

Nadere informatie

Specialisatie VO/MBO. Beschrijving van de onderwijseenheden

Specialisatie VO/MBO. Beschrijving van de onderwijseenheden Jongeren op weg naar de volwassenheid maken een boeiende en soms ook verwarrende levensfase door. Je bent nog geen volwassene maar je wordt wel geacht je te gedragen naar de regels die de maatschappij

Nadere informatie

Portfolio. Gerrit Fronik. Inhoudsopgave. 1 Uitgangspunten. 1.1 Basisprincipe 17. 1.2 Basisprincipe 19

Portfolio. Gerrit Fronik. Inhoudsopgave. 1 Uitgangspunten. 1.1 Basisprincipe 17. 1.2 Basisprincipe 19 Portfolio Gerrit Fronik Inhoudsopgave 1 Uitgangspunten 1.1 Basisprincipe 17 1.2 Basisprincipe 19 2 Dat rapporteren kan zijn 3 Portfolio 1.3 Naast cognitieve doelen is er veel aandacht voor opvoedingsdoelen

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Fast Lane. Leeskaravaan

Fast Lane. Leeskaravaan Fast Lane Leeskaravaan Makkelijk Lezen Young adults en volwassenen Voorjaar 2012 Makkelijk lezen-fonds voor young adults en volwassenen van NBD Biblion Lezen en schrijven, in Nederland de normaalste zaak

Nadere informatie

Bekwaamheidsdossier. februari 2006 O. OC0602_p8_12 Personeelsbeleid2.i8 8 19-01-2006 16:29:26

Bekwaamheidsdossier. februari 2006 O. OC0602_p8_12 Personeelsbeleid2.i8 8 19-01-2006 16:29:26 Bekwaamheidsdossier Laat zien wat je i februari 2006 O OC0602_p8_12 Personeelsbeleid2.i8 8 19-01-2006 16:29:26 Is het bekwaamheidsdossier een nieuwe papieren tijger? Dat hoeft niet. Leraren die zelf verantwoordelijk

Nadere informatie

Planmatig werken in groep 1&2 Werken met groepsplannen. Lunteren, maart 2011 Yvonne Leenders & Mariët Förrer

Planmatig werken in groep 1&2 Werken met groepsplannen. Lunteren, maart 2011 Yvonne Leenders & Mariët Förrer Planmatig werken in groep 1&2 Werken met groepsplannen Lunteren, maart 2011 Yvonne Leenders & Mariët Förrer Masterclass Waarom, waarvoor, hoe? Verdieping m.b.t. taalontwikkeling en werken met groepsplannen

Nadere informatie

colofon CPS onderwijsontwikkeling en advies, september 2004

colofon CPS onderwijsontwikkeling en advies, september 2004 colofon CPS onderwijsontwikkeling en advies, september 2004 Auteurs: Mandy Evers, Els Loman, Willi Soepboer - CPS, Amersfoort Vormgeving en illustraties: Digitale Klerken, Utrecht Productie spel: Lutkie

Nadere informatie

Beoordelingsrapport. Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V.

Beoordelingsrapport. Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V. Beoordelingsrapport Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V. Beoordelingsrapport van: mevr. K. Rozegeur Dit beoordelingsrapport is gemaakt op: 8 juli 2010 Beoordelingsperiode: augustus

Nadere informatie

Werkgroep portfolio & coaching. portfolio handleiding

Werkgroep portfolio & coaching. portfolio handleiding portfolio handleiding Werkgroep portfolio & coaching 1 De plaats van portfolio in het leren op het VMBO. In enkele notities en werkdocumenten is het kader voor het nieuwe onderwijs geschetst. Dit komt

Nadere informatie

Beleid Kanjertraining op De Meeander

Beleid Kanjertraining op De Meeander Beleid Kanjertraining op De Meeander Voor u ligt het beleidsstuk Kanjertraining. We hopen dat het zicht geeft op wat we doen op school en waar we voor staan. Kanjertraining is meer dan een lesmethode.

Nadere informatie

leerling elke OBS de Bongerd Boomgaardlaan 102 1036 KJ Amsterdam T 020-3372192 M 06-57937370 E info@obsbongerd.nl W www.obsdebongerd.

leerling elke OBS de Bongerd Boomgaardlaan 102 1036 KJ Amsterdam T 020-3372192 M 06-57937370 E info@obsbongerd.nl W www.obsdebongerd. OBS de Bongerd Elke leerling leert anders Boomgaardlaan 102 1036 KJ Amsterdam T 020-3372192 M 06-57937370 E info@obsbongerd.nl W www.obsdebongerd.info leerling elke leert anders Onze school is een gemeenschap

Nadere informatie

Moderne onderwijskundige concepten

Moderne onderwijskundige concepten Werken aan kwaliteit op De Schakel Hieronder leest u over hoe wij zorgen dat De Schakel een kwalitatief goede school is en blijft. U kunt ook gegevens vinden over de recent afgenomen onderzoeken onder

Nadere informatie

Handelingsgericht Werken. Onderwijsdag Enschede 20 maart 2012 Maria Bolscher

Handelingsgericht Werken. Onderwijsdag Enschede 20 maart 2012 Maria Bolscher Handelingsgericht Werken Onderwijsdag Enschede 20 maart 2012 Maria Bolscher Doelen Kennismaking met de uitgangspunten HGW Reflecteren op uitgangspunten HGW Zicht op de betekenis van HGW op de eigen praktijksituatie

Nadere informatie

Wijzer Onderwijs. www.cedgroep.nl/webwinkel. Ondersteuning en praktische tips. Voor wie?

Wijzer Onderwijs. www.cedgroep.nl/webwinkel. Ondersteuning en praktische tips. Voor wie? Wijzer Onderwijs Leerlingen met autisme, ADHD, ODD/CD, angst, depressie of hechtingsproblemen: wie in het onderwijs werkt, krijgt er mee te maken. In de praktijk is het lastig om tegemoet te komen aan

Nadere informatie

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben?

Voorwoord 4. Leeswijzer 6. Inleiding 8. 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? Inhoud Voorwoord 4 Leeswijzer 6 Inleiding 8 1. Focus op leren: een helder en overtuigend doel 13 2. Wat gaan we de leerlingen leren? Hoe weten we of de leerlingen de leerstof geleerd hebben? 29 3. Wat

Nadere informatie

Van waar je bent, naar waar je wilt zijn

Van waar je bent, naar waar je wilt zijn Training en coaching Van waar je bent, naar waar je wilt zijn Waarvoor kies je bij Move by Coaching? Move by Coaching helpt mensen en organisaties om, in deze wereld waarin zoveel belemmeringen kunnen

Nadere informatie

Evaluatieverslag Parwo-scholing 2012-2013

Evaluatieverslag Parwo-scholing 2012-2013 Evaluatieverslag Parwo-scholing 2012-2013 module aantal deelnemers aantal ingeleverde evaluatieverslagen Het totaaloordeel over de module. Door de deelnemer uitgedrukt in een rapportcijfer: 1 2 3 4 5 6

Nadere informatie

TIJDSCHEMA - Tijd voor lezen en taal

TIJDSCHEMA - Tijd voor lezen en taal TIJDSCHEMA - Tijd voor lezen en taal Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek implementatiekoffer

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren.

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Basisschool De Buitenburcht Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Dit is de beknopte versie van het schoolplan 2015-2019 van PCB de Buitenburcht in Almere. In het schoolplan

Nadere informatie

Schooljaarplan 2013-2014. Schooljaarplan 2013-2014

Schooljaarplan 2013-2014. Schooljaarplan 2013-2014 Inleiding Rust, orde en regelmaat. Het is de uitstraling als je het schoolgebouw van o.b.s. Skoatterwiis binnenloopt. Er heerst een fijn op leren gerichte sfeer. Kinderen, leerkrachten en ouders werken

Nadere informatie

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling Boekwerk Voorstel voor een project omschrijving 1.1 Doelstelling Het doel van het te ontwikkelen lespakket Boekwerk is leerlingen op een nieuwe manier bezig te laten zijn met taal, boeken en vakinhoud.

Nadere informatie

Definitieve versie 1 mei 2015

Definitieve versie 1 mei 2015 1 Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel CBS Onze Wereld Algemene gegevens School CBS Onze Wereld BRIN 08UY Directeur Mevr. T. Terheijden Adres Cornelis Danckertstraat 34 Telefoon 010-4205293 E-mail

Nadere informatie

KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018. SKO Flevoland en Veluwe. Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw

KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018. SKO Flevoland en Veluwe. Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw SKO Flevoland en Veluwe Ontwerpers van onderwijs voor de 21ste eeuw KINDEREN LATEN LEREN Strategisch beleidsplan 2015-2018 Strategisch beleidsplan SKO Flevoland en Veluwe 1 KINDEREN LATEN LEREN Onze droomschool

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Basisschool Cosmicus

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Basisschool Cosmicus RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Basisschool Cosmicus Plaats : 's-gravenhage BRIN nummer : 15XZ C1 Onderzoeksnummer : 281806 Datum onderzoek : 16 februari 2015 Datum vaststelling : 17 mei 2015

Nadere informatie

Rapport Docent i360. Test Kandidaat

Rapport Docent i360. Test Kandidaat Rapport Docent i360 Naam Test Kandidaat Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Sterkte/zwakte-analyse 3. Feedback open vragen 4. Overzicht competenties 5. Persoonlijk ontwikkelingsplan Inleiding Voor u ligt het

Nadere informatie