Internationaal congres NVR in Antwerpen op 29 en 30 maart Voorstelling Ouderavonden NVR voor ouders in Ter Wende. 1.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Internationaal congres NVR in Antwerpen op 29 en 30 maart 2012. Voorstelling Ouderavonden NVR voor ouders in Ter Wende. 1."

Transcriptie

1 Internationaal congres NVR in Antwerpen op 29 en 30 maart 2012 Voorstelling Ouderavonden NVR voor ouders in Ter Wende 1. Ter wende Ter Wende is een residentiële voorziening voor observatie en behandeling van kinderen en jongeren tussen 5 en 17 jaar, met emotionele en gedragsproblemen. In andere woorden gezegd hun ouders hebben problemen in het opvoeden van hun kind omwille van diverse redenen. Deze redenen kunnen kind gerelateerd zijn, zoals ADHD, ASS, leerstoornissen, problemen met emotionele zelfcontrole, agressie en angsten, hechtingsstoornissen, moeilijk grenzen kunnen aanvaarden Er kunnen ook context gerelateerde redenen zijn zoals kansarmoede, conflictueuze echtscheiding, pedagogische beperkingen van ouders, psychiatrische problemen van ouders zoals depressie, een verslavingsproblematiek, borderline problematiek De kinderen verblijven tijdens de week in drie leefgroepen van 10 kinderen, ingedeeld volgens leeftijd. Tijdens de dag gaan ze naar een school buiten het centrum en de meeste kinderen gaan in het weekend naar huis. Er wordt gewerkt vanuit een systeemtherapeutisch kader en er wordt intensief met de ouders gewerkt. Naast de twee- of driewekelijkse gezins- of oudergesprekken, is er een moedergroep die maandelijks bij elkaar komt rond bepaalde thema s. Er is een vadergroep die om de 6 weken bijeenkomt. Vader en kind participeren in activiteiten waarbij hun samenwerking, hun samen genieten en opdrachten vervullen centraal staan. De verbinding tussen het leven thuis en in de leefgroep wordt vooral gelegd door het deelnemen van de IB, de aandachtsopvoeder aan de gezinsgesprekken, door het betrekken van ouders bij de belangrijkste besprekingen, synthese- en evolutiebesprekingen om de drie maand. Een schoolbegeleider zorgt voor verbinding tussen wat op school gebeurt, de leefgroep en de ouders, om de samenwerking te ondersteunen en vorm te geven. Andere therapeuten zijn psychologen- psychotherapeuten en de ergotherapeute. In het voorjaar van 2011 zijn we gestart met een oudergroep rond NVR. 2. De nood aan NVR als inspiratiebron Drie jaar geleden hadden we verschillende pubers die zowel in de leefgroep, in de school als in de familie hun verbondenheid verloren en veel tijd op straat doorbrachten met andere jongeren. Ze spijbelden, kwamen te laat in de leefgroep, werden opstandig en de band met thuis stond zwaar onder druk, vaak omdat ouders contact verbraken vanuit hun ontgoochelingen over het gedrag van hun kind. We beseften dat we extra hulp, extra bemiddelaars nodig hadden om de verbinding met deze jongeren weer tot stand te brengen. We zochten contact met andere voorzieningen en met de politie, die geregeld opgeroepen werd wegens grensoverschrijdend gedrag zoals spijbelen en fugue, het plegen van diefstallen, agressie, seksuele grensoverschrijdingen, dealen van drugs We planden een eerste bijeenkomst van geïnteresseerden en van daaruit ontstond een werkgroep die 1

2 we Verbindend Werken noemden. Een belangrijke inspiratiebron was Geweldloos Verzet, waarin werken met een netwerk van partners een essentieel element is. We waren overtuigd dat deze partners zich moesten vormen in de basishouding van geweldloosheid, waarmee we de jongeren moeten benaderen; dat dezelfde basishouding diende deel uit te maken van de werking binnen de voorzieningen, zodat de samenwerkingsverbanden op de straat er logisch mee verbonden zou zijn. Dit is het begin van vorming binnen Ter Wende. Directie, psychiater, psychologen en gezinsbegeleiders zijn vrij snel enthousiast; ook enkele groepsleiders van de pubergroep waar de problemen met agressie, spijbelen, te laat of niet thuis komen het meest ernstig zijn, en waar de nood aan een andere aanpak meer gevoeld wordt. Vanuit het centrum wordt beslist om twee mensen mee te laten gaan naar de internationale training in Israël, een jaar geleden: de psychiater en een opvoedster. 3. Het verloop van de NVR ouderavonden 3.1 Bij welke ouders denken we eraan? Ouders die te kampen hebben met agressie van hun kind en er zich machteloos tegenover voelen; ofwel reageren ze te heftig ofwel durven ze niet optreden uit angst agressie op te roepen. Ouders die moeilijk grenzen kunnen stellen. Ze hebben de grenzen geleidelijk in de loop van vele jaren losgelaten en kunnen ze nu niet meer stellen. Ouders die polariseren en elkaar daardoor ondermijnen, de ene die vergoelijkt, de andere die er hard tegen aan gaat. Ouders van jongeren die volledig ontsporen, niet naar school gaan en zonder grenzen te aanvaarden uitgaan en wegblijven. Ouders ook die weinig netwerk hebben en in de groep een vorm van netwerk kunnen vinden. 3.2 Hoe worden ouders gemotiveerd? Ze nemen allemaal vrijwillig deel. Bij sommigen is het in het kader van nazorg en verblijft de jongere reeds thuis. Ouders worden vooral in de gezinsgesprekken door de therapeut en IB aan gesproken over de mogelijkheden van Geweldloos Verzet. Dit gebeurt al in het kennismakingsgesprek en bij de intake. In de periode voor opname zijn ouders vaak meer te motiveren. Na opname komen ze in een periode van rust en laten ze de idee van eigen vorming los vanuit de verwachting dat de hulpverlening nu het probleem in hun plaats zal oplossen. Het komt erop aan dat de hulpverlening niet loslaat en het thema weer ter sprake brengt met de uitnodiging tot deelname aan de ouderavonden. Deze deelname aan de ouderavonden betekent zowel voor ouders als voor therapeuten een verhoging van werkdruk. Het levert wel extra materiaal voor in de gezinsgesprekken; de avonden worden een onderdeel van het hele gamma aan therapeutisch en pedagogisch aanbod. Belangrijk is dat we vaak met ouders te doen hebben die zelf erg gekwetst zijn en daardoor extra steun nodig hebben. De motivatie voor het betrekken van het netwerk vraagt vaak veel voorbereidend werk. Sommige netwerkleden geven kritiek op de ouders en hun aanpak van de problemen en daar zijn ouders bang van. Wat kan motiveren is het inzicht dat verbondenheid met het familiale netwerk voor jongeren belangrijk is als preventie om te voorkomen dat ze hun netwerk nog alleen op de straat gaan zoeken en 2

3 vinden. Persoonlijk contact van de gezinsbegeleidster met sommige netwerkleden voor en na een bijeenkomst van het netwerk is soms nodig om zover te komen. 3.3 Kort overzicht van het aangeboden programma A. Een eerste cyclus van 4 avonden In totaal namen 8 ouders deel uit 6 gezinnen. Niet iedereen heeft alles gevolgd. Naast de leider van de avonden, die de theorie bracht en het proces begeleidde, waren er nog 5 begeleiders die uit de gezinsbegeleiding en de groepsleiding kwamen. Een stagiaire gezinsbegeleiding maakte voor elke deelnemer een map met de theoretische inhoud van elke avond, met de oefeningen en het huiswerk. Voor elk gezin was er een begeleider, die het gezin kende vanuit de gewone werking. Deze persoon gaf steun op de avonden zelf en belde wekelijks naar het gezin dat onder zijn hoede stond. De moeder van één van de gezinnen mailde geregeld zowel om te melden waar vooruitgang was als om te ventileren en steun te vragen bij herval of bij nieuwe problemen. De begeleidende groep kwam tussen elke sessie bij elkaar om de telefonische contacten te evalueren en de volgende sessie voor te bereiden. De structuur van elke sessie was dezelfde: het begon met een rondje waarbij ieder wat kon vertellen over zichzelf en zijn gezin, over de ervaringen met NVR, successen en moeilijkheden. Dan volgde een thema dat theoretisch werd naar voorgebracht. Hierbij sloot soms een filmpje aan of een demonstratie in een rollenspel gespeeld door hulpverleners. Vervolgens waren er oefeningen voor de deelnemers zelf. Er werd afgerond met een rondje waarbij huiswerk werd meegegeven en ieder iets kon zeggen ter evaluatie van de avond. De inhoudelijke thema s waren de volgende: -sessie 1: Nieuwe Autoriteit, waakzame zorg, het belang van het netwerk. Als oefeningen per gezin: 10/30/60 verdeling van storende gedragingen; inventariseren op wie men al eens beroep doet om hulp voor iets te vragen. Als huiswerk: hoe en waar kan ik mijn aanwezigheid vergroten; welke zijn signalen voor risicogedrag; en het opmaken van een boekje met fijne herinneringen aan het kind. We hadden het een MMM boekje genoemd, van Mooie MoMenten. Achteraf bleek dit te veel huiswerk. slechts 1 moeder had het boekje gemaakt en het als heel positief ervaren. Wellicht hadden anderen meer steun hierin nodig door het bvb samen met hen te maken. -sessie 2: escalatieproces, illusie van controle, hoe provoceren wij de jongere en de jongere ons, hoe kunnen we onze eigen boosheid onder controle houden. In een rollenspel speelden hulpverleners een symmetrische en een complementaire escalatie en tenslotte hoe het aan te pakken vanuit een NVR inspiratie. Nadien kon elk gezin een eigen ervaren conflict dat escaleerde zelf uitspelen of laten uitspelen om dan naar nieuwe mogelijkheden te zoeken vanuit NVR. Als huiswerk werd aangeraden om na te gaan wat ons als ouders in het gedrag van de jongere provoceert. -sessie 3: Gebruik van supporters, van het netwerk. Men heeft nog weinig gedaan met het lijstje helpers uit de eerste sessie. Aan de hand van filmpjes wordt de kracht van de groep geïllustreerd. Met een stellingenspel wordt geëxploreerd waar het gemakkelijker is en waar moeilijker om hulp te vragen. Er 3

4 wordt theoretisch stil gestaan bij de krachten van het werken met supporters, de weerstanden ertegen en aanzet tot antwoord erop. In subgroepen wordt bij individuele ervaring stil gestaan waarbij men zelf hulp aan iemand heeft geboden of hulp heeft gekregen. Wat bevorderde dit helpen. Als huiswerk: nagaan waar men hulp kan geven en zou kunnen vragen; één iemand van het netwerk eens in vertrouwen nemen over de huidige problemen met je kind. Men gaf aan dat het een groot verschil is iemand inlichten en die persoon om hulp vragen. Een ander element dat meespeelt is dat niet alle leden van het netwerk het probleem erkennen. -sessie 4: hoe verzet bieden? We hadden een casus opgesteld waarbij de jongere steeds erger gedrag ging stellen en waarbij telkens een meer ingrijpende methode van verzet werd geïntroduceerd: een aankondigingsbrief, een herstelactie en een sit-in; tot slot werd een netwerk betrokken waarbij alle deelnemers een rol kregen en een kleine netwerkmeeting werd gespeeld. Ervaringen en evaluatie -Een vader die de eerste keer afwezig was omdat hij hierin niet gelooft, stuurden we na de eerste sessie een samenvatting van de inhoud en benadrukten het belang van samenwerking van ouders om sterker te staan. Op die manier versterkten we onze aanwezigheid tegenover hem. De tweede sessie nam hij deel. -een papa getuigt dat hij er enkele keren in gelaagd is om rustig te blijven als zijn zoon hem provoceert, maar dat het als erg onnatuurlijk aanvoelt. -Een moeder kon een rollenspel letterlijk gebruiken met haar zoon. Ze kon haar rust behouden terwijl ze duidelijk kon zeggen wat ze wou en hij in eerste instantie begon te schelden. Ze ging daar niet op in en een paar uur later deed hij het gevraagde. Ze zei bij zichzelf voortdurend blijf rustig, kalm blijven. Ze kan een aantal dingen meer loslaten en niet over alles ruzie maken; ze leerde dat vanuit de oefening om probleemgedrag in te delen in rode, oranje en groene gedragingen. -Een alleenstaande moeder lukte erin om een klein netwerk in te schakelen dat bestond uit haar ex-man, de vader van haar zoon, haar oudere dochter, haar zus, een vriendin en de politie om haar zoon te overtuigen niet met zijn vrienden naar een fuif te gaan. Zelfs de organisatoren van de fuif waren op de hoogte dat ze hem niet mochten binnen laten. Zijn papa kwam hem dat weekend halen en bracht hem bij zijn vaderlijke grootouders. Hij is niet naar die fuif gegaan. -Een moeder vertelt hoe ze nu minder vergoelijkt, meer een oplossing van de jongere zelf verwacht door probleem en oplossing bij hem te leggen. Ze belt hem overdag eens op als vorm van verhoogde aanwezigheid binnen het dagprogramma dat met hem is afgesproken ter vervanging van schoollopen. -een alleenstaande papa vertelt hoe zijn dochter bij een vriendin wou blijven slapen. Hij vond dit oké als hij hun telefoonnummer eerst kreeg. De dochter weigerde dit en hij bleef rustig herhalen dat ze dan niet kon blijven slapen. Hij hield vol en tenslotte gaf ze het hem. Hij gaf dit als ervaring tijdens de eerste sessie en we konden het aangrijpen om te illustreren dat we allemaal wel geregeld NVR toepassen en dat het niet zo vreemd is als het lijkt. -in een naspelen van een situatie, speelde de stiefpapa de dochter. Hij ervaarde hoe ongemakkelijk de stiltes waren voor hem als jongere. De stille aanwezigheid bracht hem tot nadenken waarom ze dit deden -In het eindrondje van de derde avond gaven de deelnemers het steunende van deze groep aan. Twee 4

5 alleenstaande moeders wisselden gsm nummers uit. Als alleenstaande ouder is nog moeilijker om in verzet te gaan tegenover bepaald gedrag van je kind. -Een mama concludeerde: "Het is en blijft moeilijk, erover praten helpt maar een kant-en-klare oplossing is er niet". -Tijdens een rollenspel wordt benoemd dat men als ouder bij eigen kwetsuren van vroeger kan komen; dat hulp van andere volwassenen dan nodig is om de pijn van die kwetsuur niet in de relatie met het kind af te reageren. De mama die bij dit rollenspel betrokken was, neemt twee weken na deze sessie contact om haar kwetsuur ter sprake te brengen. Omdat het werd benoemd kon ze nu de moed opbrengen ermee te komen. Evaluatie -De demonstraties die de hulpverleners speelden, waren herkenbaar als ze escalatie lieten zien, maar de geweldloze aanpak werd vaak ervaren als onmogelijk om zelf te doen omdat het te rustig verliep. Men zag wel dat men een aandeel heeft in het escaleren, zowel wanneer men mee escaleert als wanneer men tenslotte alle conflict gaat vermijden. Men herkende ook het samenspel van twee ouders die elkaar onvoldoende steun geven, omdat men vaak niet goed weet hoe dit te doen. -Het uitspelen van situaties uit het leven van de deelnemers zelf waren voor sommigen heel leerrijk en voor anderen overheerste de remming. Men kwam meestal wel tot nieuw inzicht en sommigen konden achteraf zeggen dat ze thuis iets op een andere manier hadden aangepakt. -Ouders blijven erg gericht op direct resultaat in het gedrag of in de houding van hun kind; ze drukten dit vaak uit als "dat zal niet werken bij mijn kind". - De aanwezigheid van een vertrouwde hulpverlener als steun, vooral bij het uitdiepen van de eigen situatie wordt als belangrijk beschouwd. Die aanwezigheid geeft de nodige kansen om non-verbaal gerust te stellen. Er is een band tussen ouder en begeleider doordat men beiden op het kind betrokken is en de situatie goed kent. Sommige begeleiders ervaren de nood om het gedachtegoed zelf voldoende te beheersen, anderen vinden het oké om het samen met de ouders te leren kennen. Door samen de avonden te volgen, heeft men de kans er achteraf in de leefgroep nog op terug te kunnen komen en zo de transfer naar het dagelijks leven te bevorderen. -voor hulpverleners kunnen de verschillende rollen soms verwarrend zijn: zowel gezinsbegeleider, partnerrelatie therapeut en NVR-begeleidster zijn. -Ouders leren op verschillende manieren; sommigen leren vooral door lectuur, leren van elkaar, door dingen te zien doen, life, op film of in gespeelde scènes, door voorbeelden en door zelf te doen... De telefonische steun Dit gaf sommige ouders steun, voor anderen was dit minder duidelijk. Voor de begeleider was het niet steeds gemakkelijk om te focussen op het thema van de vorige avonden of op het gedrag van de ouder. Wellicht was hier ook meer vorming bij nodig. Een vader vroeg om hem niet meer te bellen, hij kon het niet meer aan en was "op"; hij had nood om zich uit het contact eerder terug te trekken dan meer aanwezig te zijn omwille van het gebrek aan respect vanwege zijn zoon. 5

6 Reacties van jongeren -mijn ouders overleggen meer en spannen meer samen. -het is goed dat mijn ouders ook moeten werken aan verandering. -ze zijn rustiger en zitten meer op 1 lijn -Een puber zegt: als mijn mama thuis geweldloos verzet doet, heb ik het gevoel dat ze zichzelf niet goed genoeg vond en vervolgens naar een beauty-salon is gegaan; dat ze nadien thuiskomt van kop tot teen gerestyled. Dat ik ze niet meer herken is veel gezegd maar toch is ze zichzelf niet. -Het is niet aangenaam om te weten dat alles zo geforceerd is en absoluut niet om de NVR-bundeltjes dan bij je thuis te zien liggen. -Je bent het niet gewon dat je ouders zo "raar" doen. Ze doen alsof ze niet boos zijn. Dan zweeft de vraag door mijn hoofd of ze nu boos zijn maar het niet tonen of echt niet boos zijn. -In een voorziening is dat anders, ze doen al vanaf het begin geweldloos verzet; dat maakt het minder raar omdat je geen verandering moet ondergaan. -Het vreemdste onderdeel is een sit-in. Gelukkig hebben mijn ouders het nog nooit geprobeerd, zo een kwartier bij mij komen zitten zonder iets te zeggen en te wachten tot ik iets zeg of met een oplossing naar boven kom. Mijn IB heeft het al meerdere keren gedaan en het is haar altijd gelukt om iets uit me te krijgen dat ik daarvoor niet wou of kon zeggen. Blijkbaar werkt zo'n sit-in wel. Daarmee beweer ik niet dat een sit-in dolle pret is! Eindevaluatie De meeste deelnemers waren geïnteresseerd in vervolg. Ze stelden voor om eerst de groep ervaringen te laten uitwisselen om nadien vanuit het NVR-gedachtegoed hier op in te spelen; eerst met een theoretisch stuk uitleg, met daarop het uitspelen van een concrete situatie van een van de deelnemers die dan feedback krijgt met inspiratie voor andere mogelijkheden om met dat probleem om te gaan. Er werd op te korte tijd te veel info gegeven en dat kan op deze wijze beter worden gedoseerd. B. Een tweede cyclus van drie sessies De nieuwe structuur van elke sessie is: vanuit een beginrondje komen tot een centraal thema dat komt bovendrijven. Daar wordt dan met wat theorie en oefenen dieper op ingegaan. Andere nieuwe accenten: We gaan meer tijd maken om de basishouding van waakzame zorg over te brengen. Aan de hand van vragenlijsten willen we de ouders laten stilstaan bij hun eigen ervaringen uit hun kindertijd in relatie tot gezagsfiguren. Zo kunnen ze op het spoor komen van elementen van waakzame zorg die ze aan den lijve hebben ondervonden zowel door zich positieve als negatieve ervaringen te herinneren. Van hieruit wordt dan het bewustzijn vergroot van de eigen manier van gezag uitoefenen. We gaan extra visueel materiaal aan te bieden a.h.v. filmmateriaal waarin escalaties te zien zijn en hoe ze zich opbouwen. 6

7 Enkele oefeningen 1. Test uw aanwezigheid. Aan de hand van een aantal vraagjes worden ouders uitgenodigd stil te staan bij wat ze weten van hun kind. -Waar is uw kind in geïnteresseerd? -Wat doet het gedurende elke dag, in het weekend? -Welke vrienden ken je van op school, uit de buurt, op facebook? -Wat doen jullie samen? -Bij welke activiteiten ben je niet aanwezig? -waar ben je van op de hoogte via andere volwassenen of via vrienden van je kind? -Waar kunnen jullie op een gezellige manier over praten? En waarover niet? -noem de lievelingsgerechten van je kind? Wat lust het niet? -Waar kun je je kind plezier mee doen? -Hoe ben je betrokken bij het schoolwerk van je kind? 2. Schrijf 10 tot 15 volwassenen op die voor u als kind belanrijk waren, zowel omwille van positieve betekenis als omwille van de negatieve rol die ze hebben gespeeld. Van wie heb je het meeste geleerd? Van wie wist je dat die je graag had en hoe toonde die dat? Wie had gezag over jou en naar wie je opkeek? Hoe kwam dat? Enkele ervaringen -Een papa had ontzag voor iemand die duidelijke lijnen aangaf maar geen geweld gebruikte. Gebruik van geweld brengt respect in gevaar. -Voor een mama is het erg confronterend, het doet haar nadenken over haar relatie met haar dochter: ze heeft geen goede voorbeelden uit haar kindertijd gehad en zoekt een tussenweg. Ze wil geen autoritaire moeder zijn, maar ook geen goede vriendin van haar dochter. Ze zegt vaak conflict te vermijden door weinig van haar dochter te verwachten bvb aan hulp in het huishouden. -Een volwassene die echt in je geïnteresseerd is, daar kijk je naar op. -Een volwassene die zich kwetsbaar opstelt en al eens iets persoonlijks durft zeggen, dat creëert een warme band. Bedenkingen naar toekomst: Ouders aanspreken om als ervaringsdeskundigen deel te nemen aan de NVR ouderavonden of om te komen getuigen over een bepaald aspect van NVR, vermijden van escalatie, mobiliseren van een netwerk Namens de begeleidende groep, Muriël, Karine, Lize en Hendrik. OBC ter Wende vzw Mechelsevest Leuven Tel: 016 /

8 MINOR- NDAKO Praktijkervaringen met NVR en NA NVR/NA conference 2012 Annelies Huybrechts Wanneer hulpverleners een brief opstellen voor kinderen en jongeren die geweld gebruikten, lijken deze terug te vallen op het opstellen van contracten. Er wordt dan officiële en moeilijke taal gebruikt en er wordt vaak geschreven in de derde persoon. Hulpverleners lijken bij het schrijven van brieven aan jongeren gemakkelijk dreigende taal te gebruiken, die getuigt van een traditionele authoriteit. Haim Omer en zijn team werken met de nieuwe authoriteit en met bijgevolg een heel ander soort brieven. Het schrijven van deze brieven aan kinderen en jongeren vind ik zeer bruikbaar en belangrijk in de praktijk. De taal van de nieuwe authoriteit en het geweldloos verzet verwerken in de brieven vraagt oefening en is een ware kunst. Het resulteert in mooie, warme en duidelijke brieven. Ik krijg positieve feedback van collega s die coaching krijgen in het schrijven van deze specifieke brieven. Het leidt tot het installeren van een andere sfeer of een andere state of mind met de woorden van Idan Amiel. Jongeren voelen via de brief het standpunt van de organisatie tegen geweld, ze voelen de samenwerking, ze voelen ook de warmte en de hoop van volwassenen in hun kunnen en in hun krachten. Brieven kunnen ook conflicten herstellen en een bijdrage leveren aan een positiever leefklimaat. Een brief kan ook verrassend zijn in tijden van strijd. Brieven vormen ook een aanknopingspunt voor een gesprek over grenzen en nabijheid. De aankondigingsbrief is de meest bekende en kondigt een veranderingsproces aan. Het teamproces voorafgaand aan het maken van de aankondigingsbrief vind ik heel werkbaar en constructief. De lange lijst van probleemgedragingen wordt gesorteerd in drie manden. De twee grootste problemen worden in de kleinste mand gepost en hiertegen zal weerstand geboden worden. De aankondigingsbrief wordt samen met de teamleden opgesteld. Soms wordt deze nog verfijnd na het team met de psycholoog en de individuele begeleider om de juiste woorden te pakken te krijgen. Al de collega s krijgen dan een copie van de uiteindelijke versie. Het was dikwijls moeilijk om de brief op de geplande afspraak te lezen in de kamer van de kinderen. Soms was er plots geen tijd meer, gezien het drukke en onvoorspelbare leven van een leefgroep. Soms was het ijzer bij de begeleider nog niet voldoende afgekoeld of voelde deze zich te onwennig bij deze nieuwe en onbekende interventie. 8

9 Zo werden meerdere aankondigingsbrieven dan opnieuw herschreven en aangepast. Het is belangrijk om collega s goed te ondersteunen en voor te bereiden, om aanwezig te blijven tijdens de aankondiging en om nadien tijd te maken voor een nabespreking. Vele brieven werden verscheurd in duizend stukjes en naar buiten gesmeten. Het helpt als je weet dat er een grote kans bestaat dat dit zal gebeuren. Je kan een brief maken en voorlezen en afgeven, maar je kan anderen niet verplichten om je brief te aanvaarden of te lezen. En zelfs als de brief niet gehoord of gelezen wordt, het is wel het startpunt van een veranderingsproces. Vele gesneuvelde brieven werden enkele dagen later dan ook terug opgevraagd door de jongeren en afgedrukt én gelezen. Er zijn vele soorten brieven. De aankondigingsbrief, ondersteunende brieven van mensen uit het netwerk van de kinderen en jongeren, brieven van begeleiders,.. Ik schrijf bijvoorbeeld als psycholoog ondersteuningsbrieven aan kinderen en jongeren waarover ik bezorgd ben. De focus op zelfcontrole en het besef dat je mensen niet volledig kan controleren is helpend. Ik kan je niet verplichten om mee te werken, maar ik kan je wel zo veel mogelijk kansen bieden om in te gaan op de aangeboden hulp. Ik doe dat omdat het mijn taak is, omdat ik jouw begeleider ben en omdat ik je al de kansen wil geven die je verdient. Jij hebt het recht om te kiezen om erop in te gaan of niet. Hulpverleners gaan hun acties waardevoller vinden, voelen zich minder afhankelijk van de reactie van de kinderen en jongeren en blijven de hulpverlening in een proces situeren. Hierdoor kunnen ze ook langer volhouden en blijven ze de hand reiken aan kinderen en jongeren in moeilijkheden. Ze gaan hun acties ook meer noteren in het dossier, voelen zich minder machteloos en hulpeloos en voelen zich gesterkt door het motto: De aanhouder wint. De implementatie van de nieuwe authoriteit en het geweldloos verzet blijkt voor mijn werkcontext hoopvol en respectvol en een krachtige manier om negatieve spiralen en het loslaten van cliënten tegen te gaan. Minor-Ndako vzw Vogelenzangstraat Anderlecht Tel: 02 /

10 10

11 NVR / NA in MFC SINT FRANCISCUS NVR/NA conference Voorstelling MFC Sint-Franciscus is een voorziening van het Vlaams Agentschap voor kinderen, jongeren en volwassen met een mentale handicap, al dan niet gecombineerd met gedrags- en emotionele problemen. Er is een jongerenafdeling en een volwassenenwerking, er is de mogelijkheid tot (semi)- residentiële ondersteuning, kort verblijf en een ambulante begeleidingsdienst Voor een deel van de jongerenwerking is er gekozen voor verschillende gedecentraliseerde leefgroepen. Onze voorziening heeft 145 internaatsplaatsen, 90 semi-internaatsplaatsen en 75 plaatsen voor volwassenen. In het MFC werken we vanuit het bio-psycho-sociaal kader. Belangrijk zijn het contextueel denken, de sociaal-emotioneel ontwikkelingsschaal van Dosen en NVR/NA. Ik ben Elke De Groote. Ik werk als opvoedster in de leefgroep Klimop, een leefgroep voor kinderen van 4 tot 14 jaar met licht tot matig mentale handicap en gedrags- en/of emotionele stoornissen. Binnen het MFC ben ik ook 1 van de projectleiders van NVR. Vorig jaar heb ik dan ook de opleiding gevolgd in Israël. Contactgegevens: MPC Sint-Franciscus Lostraat Roosdaal 053/

12 Inleiding In het MFC kwamen begeleiders regelmatig in aanraking met agressie in leefgroepen. Vaak leidde dit in teams tot lange discussies over hoe we met dit gedrag moesten omgaan: moesten we meer gaan sanctioneren om zo respect af te dwingen of moesten we juist nog meer met de jongeren gaan spreken? Beide pistes werden regelmatig uitgeprobeerd: meer sancties leidde tot zwaardere wraakacties van de jongeren, meer gesprekken leidde tot een gevoel van straffeloosheid, machteloosheid en negatie. Het verloop in de leefgroepen was groot, zowel qua gasten als qua begeleiding; de werkvreugde was soms ver te zoeken. Op de zoektocht hoe we uit deze slingerbeweging konden geraken, kwamen we, inmiddels 4 jaar geleden, uit bij de ideeën van Haim Omer. We merkten dat we in onze leefgroepen met dezelfde problemen kampten als gezinnen met agressieve kinderen: de machteloosheid, de neerwaartse escalatiespiraal, de conflicten tussen begeleiders over een harde of zachte aanpak. In het begin riep dit heel wat vraagtekens op bij de mensen op de werkvloer. Mogen kinderen/jongeren vanaf nu dan alles? Hebben we geen houvast meer? Moeten wij nu echt een sit-in gaan doen? Is wat we doen niet goed genoeg? Onze grootste focus tot nu toe ligt eigenlijk op het installeren van nieuwe autoriteit. We zijn er van overtuigd dat als je basishouding als begeleider niet goed zit, je niet aan de slag kan gaan met de nvrtoolkit. Werken aan een nieuwe autoriteit is vooral werken aan jezelf. Dit kan heel bedreigend zijn (het loslaten van je eigen, klassieke autoriteitspatroon), maar ook heel verrijkend. Naast het werken aan de NA hebben we inmiddels ook ervaringen kunnen opdoen met een aankondiging, een telefoonronde 5 van de 15 leefgroepen zijn elk op hun tempo intensief bezig met het installeren van NVR en NA. Voor alle leefgroepen worden kartrekkers opgeleid (cfr De Bascule) om vanaf september 2012 voluit te gaan. Mijn verhaal is voornamelijk geschetst vanuit de leefgroep waar ik werk. 12

13 Mentale handicap? Wij werken binnen onze voorziening met kinderen/jongeren met een mentale handicap. Is NA en NVR bij hen anders? Ja en nee. Nee: ook bij personen met een mentale handicap is je basishouding heel belangrijk. NA geldt voor alle kinderen, dus ook voor hen. Ook personen met een ernstig mentale handicap hebben recht op een begeleider die handelt vanuit zorg en respect, niet vanuit macht of machteloosheid. Ja: NVR legt heel veel nadruk op de autonomie van een kind/jongere. Voor onze jongeren is het niet altijd evident om een juist beeld te hebben van de gevolgen van hun gedrag. We moeten hen meer dan andere jongeren helpen nadenken over oplossingen voor hun gedrag, voor wat ze anders zouden kunnen doen. Hierbij is het heel belangrijk om een totaal beeld te krijgen van het kind/de jongere. Als we deze jongeren aanspreken/verwachtingen hebben, is het belangrijk dat je dit op het juiste (sociaalemotionele) niveau doet. We mogen deze jongeren niet onder-, maar ook niet overschatten van wat ze aankunnen. Daarom is het belangrijk om te weten: Wat is zijn biologische leeftijd? Op welk cognitief niveau functioneert hij/zij? Op welk sociaal-emotioneel niveau functioneert zij/hij? (Dosen) Bv. Bart is een jongen met een matig mentale handicap en hechtingsstoornis, leeftijd 8 jaar, cognitief niveau 4j5m. Op sociaal emotioneel niveau volgens de schaal van Dosen zit Bart in de socialisatiefase (dit is kleuterniveau). De klemtoon inde begeleiding ligt op het ondersteunen van de basale veiligheid, begrenzen en actief ingrijpen, nabijheid op afstand. De link met NVR: je begrenst gasten omdat ze zich anders verliezen, maar doet dit NIET vanuit een macht maar vanuit bezorgdheid, je geeft er ook deze woorden aan (Wat gebeurt er als je zo verder gaat? Je gaat in de problemen komen en dat wil je niet. Het is mijn plicht als begeleider om ervoor te zorgen dat het goed met je gaat en daarom is het goed dat we nu ) Je zorgt nadien ook voor een relatiegebaar om te laten zien dat de relatie nog steeds oké is. 13

14 NA Naast het voldoende werken rond bewust hanteren van de vigilant care (waakzame zorg), is het verbreden van het betrokken netwerk van supporters rond een jongere in de voorziening een belangrijk thema. Het belang van het uitbouwen van een netwerk, eerder dan de autoriteit aan één iemand toe te schrijven, ligt in het doorbreken van het stilzwijgen. Het probleem is niet langer het probleem van twee mensen, van een gezin of van 1 lid van een team, maar van een hele maatschappij. Ieder dient zijn deeltje van de verantwoordelijkheid op te nemen. Weet dat we het als voorziening niet alleen kunnen. We zijn niet de mensen die ervoor gaan zorgen dat eens de jongere in de leefgroep verblijft, de problemen verdwijnen. We hebben anderen nodig. Als eerste netwerk binnen een residentiële voorziening, heb je het team van opvoeders. We kunnen als begeleiders niet zonder elkaar. Het is belangrijk om een wij te maken, geen wij tegen de jongere, maar een wij die zich op een geweldloze manier verzet tegen bv agressie. En wij die samen met de jongere op zoek gaat naar oplossingen. Een wij die handelt vanuit zorg en betrokkenheid, zoals ouders dat doen bij het implementeren van NVR. Dit is een proces dat tijd vraagt. Het is noodzakelijk om een open klimaat te creëren binnen het team waar ruimte is voor constructieve feedback. Het is een samen zoeken naar hoe we opvolgingen aan elkaar kunnen doorgeven. Hoe passen we ons taalgebruik aan? Hoe geven we voldoende, juiste info door aan elkaar? Hoe vervallen we niet in een negatieve spiraal van alleen oog te hebben voor negatief gedrag? Het is belangrijk om te spreken over de verschillen. Het is niet de bedoeling om als team uniform te reageren (allemaal op dezelfde manier) maar wel de bedoeling om eenzelfde boodschap uit te dragen (allemaal dezelfde inhoud, ieder op zijn manier gebracht). Bv: Wanneer Bart boos is, gaat dit vaak gepaard met veel agressie. De opvoeder met dienst benoemt heel duidelijk dat dit gedrag niet kan: In Klimop wille we geen agressie. Dit kan dan ook niet. We komen met jou hier nog op terug (als het ijzer koud is). De opvoeder zorgt dat deze info in het logboek wordt 14

15 genoteerd zodat de collega die morgen op dienst staat dit verder kan opnemen met Bart. Deze opvoeder zegt nogmaals heel duidelijk dat dit gedrag niet kan in de leefgroep, maar gaat ook samen met Bart zoeken naar wat hij wel kan doen als hij boos is. Iets ruimer is het netwerk rond het team. In onze voorziening gaat dit over de zorgcoördinator, de gezinsbegeleider, coördinator, huismoeders, directie, werkmannen Ook zij hebben een rol in dit verhaal. Hoe en wanneer nemen zij die rol op? Elk op zijn eigen manier en vanuit zijn eigen specifieke functie. Bv: Op een bepaald moment heeft Bart in een boze bui één van de opvoeders geslagen. Bart moet op gesprek bij de directie. De zorgcoördinator gaat mee naar dit gesprek. De directie geeft heel duidelijk aan dat dit een grens is die niet kan worden overschreden. Bij dit netwerk moeten we ook voldoende rekening houden met de andere jongeren in de leefgroep. Zij behoren tot het gedwongen netwerk. Daarom is het ook belangrijk om de thema s die leven in de groep, ook te bespreken in groep. De jongeren weten vaak beter dan wij welke sfeer er heerst. Ze hebben ook vaak gezien wat er gebeurd is in de leefgroep of zijn zelf het slachtoffer geweest van het gedrag van anderen. Trek deze thema s open naar de groep zonder iemand te viseren. We blijven dit herhalen en benoemen, keer op keer. Bv: Bart heeft in een boze bui met stoelen gegooid in de leefgroep. De opvoeder is samen met de andere aanwezige kinderen naar buiten gegaan. De kinderen hebben het geweld gezien, hebben hun spel moeten onderbreken. De opvoeder benoemt naar alle kinderen welke stappen hij gezet heeft tov Bart en welke niet en waarom juist wel of niet. Na het opvolgingsgesprek met Bart wordt deze inhoud ook aan de kinderen verteld. Zo weten de andere kinderen dat het gedrag van Bart niet vrijblijvend was. Ze krijgen zelf ook de kans om hun gevoelens hierrond te ventileren. De opvoeder zorgt er voor dat het geen rondje schelden op Bart wordt, maar wel een gesprek waar zowel grenzen worden aangegeven, als kijken naar op welke manier wij als groep Bart kunnen ondersteunen. 15

16 Ouders spelen een heel belangrijke rol in dit verhaal. Vroeger merkten we vaak in onze voorziening dat ouders hun kind naar de leefgroep brachten in de hoop/ verwachting dat wij het wel gingen oplossen (of genezen). Door NVR is het ons nog meer duidelijk dat we dit niet alleen kunnen. Niet alleen ouders, maar ook grootouders, vrienden, kennissen, buren, school, hobbyclubs kortom elke belangrijke andere die iets kan opnemen in het leven van de jongeren is, belangrijk. Het is essentieel om van bij het begin van de opname te laten weten dat we het netwerk (supporters) gaan nodig hebben. Indien we dit niet doen, lijkt het alsof we het ook zonder zullen kunnen, en dit is een illusie. Mensen zijn zelf erg terughoudend wanneer het gaat over het betrekken van anderen bij hun problemen. Ook wij als hulpverleners moeten een zekere schroom overwinnen om hulp in te roepen van een ruimer netwerk. Toch is dit één van de belangrijkste punten van NVR. Niet bij elk gezin werd gebruik gemaakt van een sit-in of een telefoonronde maar het verzamelen van supporters kon nooit worden overgeslagen! We moeten dus op zoek gaan naar manieren om ouders te ondersteunen om anderen te betrekken. En op zoek gaan naar hoe ouders en leefgroep elkaar kunnen ondersteunen, zonder een front te vormen tegen Het is een manier om de hulp van anderen in te roepen zodat er steun kan komen in de zorg en indien nodig in het verzet. Zo kunnen we ouders helpen om hun plaats als ouder weer meer in te nemen, met de steun van hun eigen supportersnetwerk en om escalatieprocessen te vermijden. Bv: Na een incident met Bart brengen we de ouders telefonisch op de hoogte. We brengen hen op de hoogte van de stappen die we hebben ondernomen of die nog gaan gebeuren. Na een paar incidenten worden de ouders gevraagd om op oudergesprek te komen. In dat gesprek gaan we samen met hen op 16

17 zoek naar hoe zijn hun kind kunnen ondersteunen wanneer het het moeilijk heeft. En of ze eventueel in de leefgroep kunnen komen om samen een boodschap te geven aan Bart. We zoeken ook met hen naar wie hen kan ondersteunen als Bart dit gedrag thuis stelt. Als leefgroep zorgen we er ook voor dat we aan de ouders niet alleen negatief nieuws melden, maar dat we ook contact opnemen wanneer Bart het wel goed doet. Ervaringen? We hebben ondertussen al wat verschillende ervaringen. Iedereen ervaart het werken met NVR/NA anders. Toch zijn er ook een paar grote lijnen in deze ervaringen. Wat zijn de positieve ervaringen? Opvoeders geven aan dat het werken met NVR meer energie geeft. Het geeft je de mentale ruimte en rust om te kunnen omgaan met moeilijk gedrag. De druk valt weg, het is niet loslaten, maar er op terugkomen op een andere manier. Het moet niet nu, maar het gebeurt wel ( het ijzer smeden als het koud is ). Waar vroeger onze focus vooral lag op de jongere en zijn gedrag, verschuift nu de focus ook meer naar onszelf. We kijken niet meer alleen naar hoe de jongere moet veranderen, maar staan vooral stil bij hoe wij het anders hadden kunnen aanpakken. Het gaat niet meer alleen over de betekenis achter hun gedrag, maar ook heel kritisch kijken naar jezelf. NVR zorgt er voor dat je heel veel leert over jezelf. Wie ben ik? Waar heb ik het moeilijk mee? Hoe kan mijn team mij daar in ondersteunen? Er is wel degelijk een sfeerverandering in de groep. Geladenheid van jongeren wordt niet meer zo vlug doorgegeven naar opvoeders of de rest van de groep. Ook de jongeren zelf voelen dat er iets verandert in de groep. Het team krijgt ook meer het gevoel dat er samen aan iets gewerkt wordt, er is nog meer een gezamenlijk project. Door elkaar te ondersteunen, te versterken, maken we een wij. 17

18 Wat loopt er moeilijker? Het kost ook wel tijd en energie. Er gaat heel wat tijd van de teamvergaderingen naar NVR. Het vraagt heel wat mentale ruimte van opvoeders. Je moet openstaan voor feedback, je moet kunnen (kritisch) nadenken. Je moet ook tijd krijgen na een teamvergadering om alles wat te laten bezinken. Soms is het allemaal wat onduidelijk. Wat mogen we nu nog wel doen? Mag ik iets zeggen op dat gedrag? Mag ik nog straffen? Mag ik geen als dan meer gebruiken? Oefening en veel overleg helpt je hier wel in verder. Hoe kunnen we nog meer aan de wij werken? Iedereen ondergaat een heel persoonlijk proces, maar daarnaast ga je als team ook door een proces. Je stelt immers bepaalde verwachtingen naar elkaar. Het is dan ook belangrijk om voldoende tijd vrij te maken om stil te staan bij de teamdynamieken die dit teweegbrengt. We mogen in heel dit verhaal niet vergeten wie de jongere is. We moeten kijken naar het volledig verhaal van een kind in onze begeleiding. Werken met NVR/Na binnen het MFC is een hele uitdaging. Het is een boeiend proces/verhaal dat zeker nog niet af is. Het is een verhaal dat nog verder moet geschreven worden, maar dat zeker alle tijd/energie waard is! 18

19 Quotes NVR/NA vanuit de personeelsgroep: Voor mij betekent dit een confrontatie met de spiegel en het durven kijken naar jezelf en naar het rugzakje dat je meedraagt. "Naast de kostbare energie die NVR/NA van jou als begeleider vraagt, geeft het ook de rust en zowel mentale als fysieke ruimte om eerst 'stil te mogen staan' alvorens onmiddellijk te moeten handelen. " NVR is zoeken naar een alternatief voor geweld. Dat alternatief is voor elke persoon anders, nooit definitief en gebaseerd op kennis van problematiek en voorgeschiedenis van de gast in kwestie, ervaring (het 'aanvoelen' van de situatie) en de verhouding tussen gast en opvoeder. Bij die zoektocht gaan we er steeds van uit dat ook de gast geen geweld wil plegen, maar dat hij zelf geen alternatief kent om zichzelf en/of zijn verlangens te verdedigen. NVR is voor mij vasthouden door los te laten Voor mij is NVR een blijvend proces van zoeken naar evenwicht, waarin respect voor het individu, de opvoeder en de groep de basis vormt. Het moet geen krampachtige zoektocht worden waarin iedereen hetzelfde moet handelen en waarin gefaald mag worden, zolang er maar geïnvesteerd wordt aan positieve feed-back zowel van opvoeder naar kinderen, als opvoeders onderling,als kinderen onderling. 19

20 Ik moet jammer genoeg zeggen dat wij nogal onbewust aan NVR doen, met momenten... We zitten nog op een zéér laag pitje. Zelfs de power point moet nog komen. Werk aan de winkel is dus bij ons NVR. Uitstel van reactie creëert ruimte! Ruimte geven,ruimte geven Het vermijden van conflicten door niet in discussie te gaan, je bereikt veel sneller wat je wil en zowel jezelf als de gast zijn rustig. NVR is voor mij als opvoedster, samen met mijn collega's op een rustige, doordachte manier kunnen werken, om zo de vertrouwensrelatie en het samenleven te behouden, herstellen of te verbeteren. NVR binnen de leefgroep maakt dat je als opvoed(st)er en het gehele team dieper stilstaat bij de problemen die de gasten en hun entourage brengen waardoor je op een veel opener en rustiger manier in relatie kan treden met je gasten. Als opvoeder heb ik nu het gevoel niet alles te moeten oplossen of voor alles een oplossing uit mijn hoed te moeten toveren. Het geeft me een vorm van rust. Afstand nemen bracht nog nooit zo dichtbij. Doorleeft van en ten volle in relatie tot. Op het gepaste moment 'niets' doen. De wetenschap dat het goed is als je niet direct een antwoord hebt en dat je jezelf tijd en ruimte mag gunnen om tot inzicht te komen om zo tot de beste oplossing te komen. Voor mij betekent NVR vooral 'het uitstellen van een reactie' en nadien 'de dialoog' (terug) aangaan. NVR is voor mij: daar haal ik energie uit om samen met gasten door moeilijke situaties te geraken. Had je me voor NVR gevraagd of ik in het werken met onze gasten hun autonomie respecteerde, dan zou ik volmondig en misschien wat verontwaardigd- "ja, natuurlijk!" geantwoord hebben. Maar wat NVR me bijbracht, is dat de autonomie van kinderen respecteren ook inhoudt dat ze het recht hebben om "neen" te zeggen. Door het autonomie-principe toe te passen, kan ik hen hierin erkennen, zonder in een machtsstrijd verwikkeld te geraken. "Jij hebt het recht om neen te zeggen. Als jouw begeleiders zeggen wij ook neen tegen jouw agressie, omdat wij ons interesseren voor wat er in jouw leven gebeurt en dat wil zeggen dat wij ons soms ook zorgen maken." Zoiets kunnen zeggen is zoveel positiever dan in discussie te moeten gaan of per se je gelijk te willen halen. En daar haal ik heel veel energie uit! 20

Opvoedingsondersteuning

Opvoedingsondersteuning Opvoedingsondersteuning Voor ouders van tieners met methodiek Geweldloos Verzet/Nieuwe Autoriteit Naima Annouri Jamal El Boujddaini Overzicht inhoud en methoden van Geweldloos Verzet Steun Actieve weerstand

Nadere informatie

Een inspirerende prikkel vanuit het gedachtegoed van Haim Omer rond Nieuwe Autoriteit en Geweldloos Verzet

Een inspirerende prikkel vanuit het gedachtegoed van Haim Omer rond Nieuwe Autoriteit en Geweldloos Verzet Een inspirerende prikkel vanuit het gedachtegoed van Haim Omer rond Nieuwe Autoriteit en Geweldloos Verzet Relinde van Lier www.nagvopschool.be Inspiratiedag Verhogen gekwalificeerde uitstroom 26/11/2015

Nadere informatie

Stilte is soms het beste antwoord! Dalai Lama

Stilte is soms het beste antwoord! Dalai Lama Stilte is soms het beste antwoord! Dalai Lama Interventies Verbindend Gezag Toepassing: Gezinnen Scholen Leefgroepen Wijken Problematiek Escalaties Negatieve spiraal van toegeven Gevoel van machteloosheid

Nadere informatie

Nieuwe Autoriteit of verbindend gezag

Nieuwe Autoriteit of verbindend gezag Cross-over Nieuwe Autoriteit of verbindend gezag Familie, school en gemeenschap Haim Omer Lerend Netwerk in Limburg Kristof Das (KHLim), Joyce Mondelaers (KHLim-Banaba) Hervé Meykens (THHI-Tessenderlo)

Nadere informatie

Het Brugse Model de flow chart

Het Brugse Model de flow chart Het Brugse Model de flow chart De flowchart is een nuttig instrument dat in de eerste plaats ontwikkeld werd om te gebruiken in een therapeutische situatie. Uiteraard kan je dit ook gebruiken tijdens een

Nadere informatie

TRANSPARANTE VERSLAGGEVING

TRANSPARANTE VERSLAGGEVING TRANSPARANTE VERSLAGGEVING 1. Transparante verslaggeving 2. Een collaboratieve visie op hulpverlening 3. Organisatie-klimaat 1. TRANSPARANTE VERSLAGGEVING Het stappenplan Correspondentie met de verwijzer

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT DOOR ANN VAN RIET WWW.ALTHEA-COACHING.BE Hallo! In dit e-book ga je leren hoe je echt zelfvertrouwen kan opbouwen. En daarmee bedoel ik dus niet gewoon denken

Nadere informatie

Suggesties en tips voor gebruik in gesprek met OUDERS

Suggesties en tips voor gebruik in gesprek met OUDERS De film Childcare Stories als discussiemateriaal Suggesties en tips voor gebruik in gesprek met OUDERS Enkele voorbeelden: - Oudergroepen van een inloopteam - Oudergroepen waarin ouders vanuit een zelfde

Nadere informatie

Stappenplan bij een incident VO

Stappenplan bij een incident VO Stappenplan bij een incident VO Hieronder staan acties beschreven die ondernomen kunnen worden als er sprake is van seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen leerlingen. Voor sommige acties geldt dat

Nadere informatie

Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be

Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be THEMABUNDEL CONTEXTBEGELEIDING: ADVIEZEN VAN OUDERS EN HULPVERLENERS (Dialoogdag 2014) Standpunten van ouders

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Inner Child meditatie

Inner Child meditatie De Inner Child meditatie Uit: Je Relatie Helen Een nieuwe weg naar heling van je relatievaardigheid Indra Torsten Preiss De Inner Child meditatie De Inner Child-meditatie is de meditatie bij uitstek om

Nadere informatie

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen "#$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen #$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/ Thema TEAM Module 3: Feedback geven en ontvangen Voorbeeld van het begin van de training feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen Het geven van effectieve feedback is een waardevol hulpmiddel

Nadere informatie

Iedereen heeft een eigen verhaal

Iedereen heeft een eigen verhaal informatie voor ouders Iedereen heeft een eigen verhaal > Goed om te weten als uw kind tijdelijk bij JJC verblijft Uw zoon of dochter gaat tijdelijk naar JJC in Den Haag. Wij gaan uw kind intensief begeleiden

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen

Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? Door: Johan Clarysse, stafmedewerker Tele-Onthaal West-Vlaanderen Adviezen in een hulpverlenend gesprek: zegen of vloek? 1 Advies is vaak iets anders

Nadere informatie

Anti-pestprotocol. We werken samen aan een goede sfeer op school. Catharinaschool Wellerlooi

Anti-pestprotocol. We werken samen aan een goede sfeer op school. Catharinaschool Wellerlooi Anti-pestprotocol We werken samen aan een goede sfeer op school Catharinaschool Wellerlooi Inleiding De Catharinaschool wil haar kinderen een veilig pedagogisch klimaat bieden. Wij streven ernaar dat de

Nadere informatie

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen?

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen? Stap 6. Changes only take place through action Dalai Lama Wat ga je doen? Jullie hebben een ACTiePlan voor het experiment gemaakt. Dat betekent dat je een nieuwe rol en andere ACTies gaat uitproberen dan

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Infobrochure de Zwier - Multi Functioneel Centrum Sporen

Infobrochure de Zwier - Multi Functioneel Centrum Sporen 1 Infobrochure de Zwier - Multi Functioneel Centrum Sporen De Zwier, een onderdeel van MFC Sporen Geldenaakse baan 428 3001 Heverlee 016/38.76.10 0492/58.07.73 zwier@sporen.be Hallo, In dit boekje willen

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Meander Nijmegen. Samen groot worden. Zorg voor jeugdigen. Begeleiding en (tijdelijk) wonen voor kinderen, jongeren en gezinnen BEGELEID (KAMER) WONEN

Meander Nijmegen. Samen groot worden. Zorg voor jeugdigen. Begeleiding en (tijdelijk) wonen voor kinderen, jongeren en gezinnen BEGELEID (KAMER) WONEN BEGELEID (KAMER) WONEN OPVOEDINGS- ONDERSTEUNING HULP OP MAAT LOGEERHUIS Meander Nijmegen stgmeander.nl Zorg voor jeugdigen Begeleiding en (tijdelijk) wonen voor kinderen, jongeren en gezinnen Samen groot

Nadere informatie

Gerechtelijke jeugdhulp, ervaringen en vragen van ouders. oudergroep Gent maart 2007

Gerechtelijke jeugdhulp, ervaringen en vragen van ouders. oudergroep Gent maart 2007 1 Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 fax 09/233.35.89 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be Gerechtelijke jeugdhulp, ervaringen en vragen van ouders. oudergroep Gent maart 2007

Nadere informatie

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Bertha Middendorp MIGRAINE De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Inhoud Deel 1 12 Inleiding 15 Mijn migraine 21 Hypnose 26 Verhalen uit de praktijk Deel

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

Pestprotocol PCBS Willem van Oranje

Pestprotocol PCBS Willem van Oranje Pestprotocol PCBS Willem van Oranje Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en

Nadere informatie

Geweldloosheid en veiligheid

Geweldloosheid en veiligheid Geweldloosheid en veiligheid Missie van Levenslust Geweldloosheid en veiligheid zijn kernwoorden in ons beleid. We willen onze kinderen en jongeren het belang van een geweldloze wijze van handelen bijbrengen

Nadere informatie

Kernkwaliteit, valkuil, allergie, uitdaging

Kernkwaliteit, valkuil, allergie, uitdaging Kernkwadranten als handig hulpmiddel voor teams Kernkwaliteit, valkuil, allergie, uitdaging Veel mensen kennen het model van kernkwadranten en kernkwaliteiten. Dat het ook geschikt is voor de hulp verlening,

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

Communiceren met ouders. Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland

Communiceren met ouders. Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland Communiceren met ouders Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland Inhoud van de workshop 1. Kind binnen systeem 2. School en ouders gelijkwaardig? 3. Richtlijnen bij oudercontacten 4.

Nadere informatie

tekst voor voorbereiding forum visie

tekst voor voorbereiding forum visie + Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

Werkboek Terugvalpreventie Jeugd Naam van de patiënt

Werkboek Terugvalpreventie Jeugd Naam van de patiënt Werkboek Terugvalpreventie Jeugd Naam van de patiënt Het Werkboek Terugvalpreventie Je behandelaar heeft aan jou het voorstel gedaan om een terugvalpreventieplan op te gaan stellen. Het doel hiervan is

Nadere informatie

OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER SPECIFIEKE DOELGROEPEN OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER GEHANDICAPTENZORG

OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER SPECIFIEKE DOELGROEPEN OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER GEHANDICAPTENZORG OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER SPECIFIEKE DOELGROEPEN OPLEIDING PERSOONLIJK BEGELEIDER GEHANDICAPTENZORG BPV WERKBOEK, LEERJAAR 1 BOL SCHOOLJAAR 2015-2016 Summacollege Cluster Welzijn, Cultuur & Onderwijs

Nadere informatie

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT 1 Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Laterale Sclerose heeft. Het is een lang woord en

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ:

COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ: COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ: NESTEN KRIJGEN DEUKEN OUDERLIJKE STRESS: WEINIG TIJD OM TE COMMUNICEREN. WE GROEIEN UIT ELKAAR EMOTIONELE STRESS: VEEL VERLIESERVARINGEN Even reflecteren naar eigen handelen. Heb

Nadere informatie

Jongeren in therapie

Jongeren in therapie Jongeren in therapie Jongeren in therapie: begrenzing verruimd Voorstelling For K Voorstelling team Begrenzing verruimd Nabijheid Teamproces Beleving jongere Interactie Literatuur Voorstelling For K Start:

Nadere informatie

Aalst CKG. Lierde. Zottegem BEGELEIDING AAN HUIS OUDERTRAINING IN GROEP AMBULANTE OPVANG RESIDENTIËLE OPVANG

Aalst CKG. Lierde. Zottegem BEGELEIDING AAN HUIS OUDERTRAINING IN GROEP AMBULANTE OPVANG RESIDENTIËLE OPVANG Aalst CKG Lierde Zottegem BEGELEIDING AAN HUIS OUDERTRAINING IN GROEP AMBULANTE OPVANG RESIDENTIËLE OPVANG Den Boomgaard werkt voor gezinnen met kinderen in de leeftijd van 0 t.e.m. 12 jaar. We bieden

Nadere informatie

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg.

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Vzw Ondersteuningsstructuur Bijzondere Jeugdzorg info@osbj.be - www.osbj.be Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Deel 2: aandachtspunten voor organisaties Naar aanleiding van het

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Slecht nieuws goed communiceren

Slecht nieuws goed communiceren Slecht nieuws goed communiceren M A N U K E I R S E F A C U L T E I T G E N E E S K U N D E, K U L E U V E N Waarheid is een van de meest krachtige medicamenten waarover men beschikt, maar men moet nog

Nadere informatie

GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN

GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN GRONDHOUDINGEN IN HET OMGAAN MET (KANSARME) MENSEN We vragen ons vaak af hoe we op een goede manier kunnen omgaan met gekwetste mensen. Dit is een vraag waarop we geen pasklaar antwoord kunnen geven. We

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder!

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder! 24 uurshulp Met Cardea kun je verder! Met Cardea kun je verder! 24 UURSHULP De meeste kinderen en jongeren wonen thuis bij hun ouders totdat ze op zichzelf gaan wonen. Toch kunnen er omstandigheden zijn,

Nadere informatie

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2 Toetsopdracht Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra Studentnummer: 500646500 Klas: 2B2 Datum: 15 januari 2013 Reflectieverslag bijeenkomst 1,2 en 3 Zingevingsgesprekken Dit

Nadere informatie

Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand

Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand Verwachtingen? Leervragen? Doelen De deelnemers reflecteren op de rol van mensen en cultuur bij schoolontwikkeling hebben meer inzicht in weerstand en krijgen

Nadere informatie

Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten.

Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten. Kan het anders? (Uit: Kompas) Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten. Behandelende onderwerpen het recht veilig in vrijheid te leven het recht op respect

Nadere informatie

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ]

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] 24- uursbehandeling [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] In het noorden en oosten van Nederland behandelen en begeleiden wij kinderen, jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

Vraag 4 Wat vind jij de meest geschikte houding? Vergelijk je antwoord met dat van je medestudenten. Typ het antwoord in in het antwoordformulier.

Vraag 4 Wat vind jij de meest geschikte houding? Vergelijk je antwoord met dat van je medestudenten. Typ het antwoord in in het antwoordformulier. Open vragen bij Casus Marco Vraag 1 Bekijk scène 1 nogmaals. Wat was jouw eerste reactie op het gedrag van Marco in het gesprek met de medewerker van Bureau HALT? Wat roept zijn gedrag op aan gedachten,

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf.

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf. Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Lateraal Sclerose heeft. Het is een lang woord en het wordt vaak afgekort tot ALS. Niet veel

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG :

Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG : Bijlage Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG : Interview: vragen gast : Levensgeschiedenis: Zie dossier Hoe vind

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

RECHT OP MENSWAARDIGE BEHANDELING AVE REGINA VZW

RECHT OP MENSWAARDIGE BEHANDELING AVE REGINA VZW RECHT OP MENSWAARDIGE BEHANDELING AVE REGINA VZW INHOUD VAN DE WORKSHOP Doelgroep van Ave Regina vzw - Jongerenzorg Preventief werken binnen de leefgroep Vrijheidsbeperkende maatregelen en sanctiebeleid

Nadere informatie

Progressiegerichte organisatieverandering van oplossing naar progressie

Progressiegerichte organisatieverandering van oplossing naar progressie Progressiegerichte organisatieverandering van oplossing naar progressie Gwenda Schlundt Bodien Stagnatie Drie managers van een dienstverlenende organisatie voor hulpbehoevende cliënten wilden progressiegericht

Nadere informatie

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht?

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht? Inleiding: De school dient aandacht te schenken aan en beleid te ontwikkelen op het gebied van veiligheid tegen agressie en geweld op school. Dit moet resulteren in een plan welk bedoeld is om de veiligheid

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus

Creatief en flexibel toepassen van Triplep. Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Creatief en flexibel toepassen van Triplep Maarten Vos Doe, laat zien, lach, oefen en geef applaus Programma Overzicht Kennismaking Persoonlijke werving van ouders Een goede relatie opbouwen met de ouders

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Wat je zaait is wat je oogst

Wat je zaait is wat je oogst opvoeden & persoonlijke ontwikkeling Wat je zaait is wat je oogst In de vorige Spiegelbeeld stond een artikel over een nieuwe, integrale visie op kinderen, opvoeden en persoonlijke ontwikkeling. U hebt

Nadere informatie

Ambulante begeleidingsdienst ZigZag

Ambulante begeleidingsdienst ZigZag Ambulante begeleidingsdienst ZigZag Gestichtstraat 4 9000 Gent 09/2401325 Ambulante begeleidingsdienst ZigZag Binnen ambulante begeleidingsdienst ZigZag onderscheiden wij twee types van ondersteuning in

Nadere informatie

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren

UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren UMCG Centrum voor Revalidatie locatie Beatrixoord Pijnrevalidatie voor kinderen en jongeren Informatie voor kinderen, jongeren en ouders Wat staat er in deze folder? Inleiding voor ouders 1 Informatie

Nadere informatie

VZW LOOPBAANCENTRUM. Voor u zit iemand met een burn-out. wat nu?

VZW LOOPBAANCENTRUM. Voor u zit iemand met een burn-out. wat nu? VZW LOOPBAANCENTRUM Voor u zit iemand met een burn-out wat nu? Voor u zit iemand met een burn-out... wat nu? Een burn-out heb je niet alleen Voordat iemand een burn-out krijgt, is hij al lange tijd roofbouw

Nadere informatie

WAT IS MOEILIJK GEDRAG?

WAT IS MOEILIJK GEDRAG? OMGAAN MET MOEILIJK GEDRAG WAT IS MOEILIJK GEDRAG? Brainstorm An Coetsiers Kinderpsycholoog/gedragtherapeut www.depraatdoos.be IS HET GEDRAG MOEILIJK GEDRAG? Voorbeeld gedragsdagboek Individueel bepaald

Nadere informatie

Wacht maar tot ik groot ben!

Wacht maar tot ik groot ben! www.geerttaghon.be Wacht maar tot ik groot ben! Omgaan met agressie bij kleine kinderen Geert Taghon 2013 Ontwikkeling kleine kind De wereld leren kennen en zich hieraan aanpassen (adaptatie) Processen

Nadere informatie

STOP 4-7 programma. Samen sterker Terug. Pad

STOP 4-7 programma. Samen sterker Terug. Pad STOP 4-7 programma Samen sterker Terug Op Pad STOP 4-7 PROGRAMMA Samen sterker Terug Op Pad Ecologisch (samen) en positief (sterker terug op pad) Een vroeg interventie- of preventieprogramma: kindtraining

Nadere informatie

Samenvatting van de enquête over de screening (53 reacties)

Samenvatting van de enquête over de screening (53 reacties) Samenvatting van de enquête over de screening (53 reacties) Juni 2014 Wat is de leeftijd van je leerling? jonger dan 13 4 8 13 5 9 14 17 32 15 12 23 16 3 6 17 10 19 18 1 2 19 1 2 ouder dan 19 0 0 Is de

Nadere informatie

Gatekeeper training. 08-10- 2014 workshop Trainer: Gerrie Hendriks

Gatekeeper training. 08-10- 2014 workshop Trainer: Gerrie Hendriks Gatekeeper training 08-10- 2014 workshop Trainer: Gerrie Hendriks Gatekeepers Jullie gaan deuren openen naar hulp voor mensen die gevaar lopen zichzelf wat aan te doen waarom 1600 suïcides per jaar waarvan

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ]

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] 24- uursbehandeling [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] In het noorden en oosten van Nederland behandelen en begeleiden wij kinderen, jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

Iedereen heeft een verhaal

Iedereen heeft een verhaal informatie voor jongeren Iedereen heeft een verhaal > Goed om te weten als je tijdelijk naar JJC gaat Iedereen heeft een eigen verhaal. Veel verhalen gaan over waarom het niet allemaal gelopen is zoals

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Hulpverlening Lijn5. Kom verder! www.ln5.nl LVB-ZORG PROVINCIE UTRECHT. Algemene informatiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers

Hulpverlening Lijn5. Kom verder! www.ln5.nl LVB-ZORG PROVINCIE UTRECHT. Algemene informatiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers Hulpverlening Lijn5 LVB-ZORG PROVINCIE UTRECHT Algemene informatiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers Kom verder! www.ln5.nl Daarnaast geeft Lijn5 ook advies en consultatie aan bijvoorbeeld een

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

De Inner Child meditatie

De Inner Child meditatie De Inner Child meditatie copyright Indra T. Preiss volgens Indra Torsten Preiss copyright Indra T. Preiss Het innerlijke kind Veel mensen zitten met onvervulde verlangens die hun oorsprong hebben in hun

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Thema Kernelementen Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Tips voor de trainer: Werken met mensen is werken met emotie. Leer emoties als signaal te herkennen, maar niet als leidraad te

Nadere informatie

Ervaringen van ouders binnen de Bijzondere Jeugdbijstand. Over samenwerken en overleggen met ouders.

Ervaringen van ouders binnen de Bijzondere Jeugdbijstand. Over samenwerken en overleggen met ouders. 1 Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 fax 09/233.35.89 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be Ervaringen van ouders binnen de Bijzondere Jeugdbijstand. Over samenwerken en overleggen

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les twee Welkom bij les twee van deze e-cursus waarin we je willen laten zien hoe je groter kunt worden zodat je problemen

Nadere informatie

Pedagogische Begeleidingsdienst Basisonderwijs GO! wereldoriëntatie

Pedagogische Begeleidingsdienst Basisonderwijs GO! wereldoriëntatie & Pedagogische Begeleidingsdienst Basisonderwijs GO! wereldoriëntatie E HO DIT T RK AL E W ITA? G I D IER H CA mens & maatschappij specifieke visie van leerlijn naar methodiek van methodiek naar leerlijn

Nadere informatie

REACTIEPLAN LOKAAL NIVEAU. groen geel rood zwart Inschatten mate van ernst bij vermoeden, onthulling of vaststelling

REACTIEPLAN LOKAAL NIVEAU. groen geel rood zwart Inschatten mate van ernst bij vermoeden, onthulling of vaststelling WAT? Dit plan beschrijft de stappen die een lokale groep kan zetten bij een vermoeden, onthulling of vaststelling van seksueel (grensoverschrijdend) gedrag of seksueel misbruik t.a.v. de leden. Het is

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen 1 Voorwoord Beste ouders Beste leerlingen Dit is het antipestplan van WICO campus Sint-Jozef. Het draaiboek pesten is geschreven voor de leerlingen, ouders en medewerkers van de school. Het geeft het beleid

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE SCHELP

PESTPROTOCOL DE SCHELP PESTPROTOCOL DE SCHELP Pestprotocol De Schelp Dit pestprotocol heeft als doel voor de De Schelp: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Grenzen stellen Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Grenzen stellen Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich bewust van de grenzen die zij stellen als het gaat om vakantie, relaties, alcohol/drugs en geloof. Ouders bespreken welke grenzen hun kinderen opzoeken rondom deze thema

Nadere informatie

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben.

Bewustwording dag 1 Ik aanvaard mezelf zoals ik nu ben. Het meditatieprogramma duurt veertig dagen en bestaat uit tien affirmaties. Het is fijn om gedurende dit programma een dagboek bij te houden om je bewustwordingen en ervaring op schrijven. Elke dag spreek

Nadere informatie

Welkom. Op de koffie bij het gezin stassers!

Welkom. Op de koffie bij het gezin stassers! Welkom Op de koffie bij het gezin stassers! Welke rol speelt ouderbegeleiding binnen de ambulante hulpverlening voor kinderen en jongeren met autisme Verloop van de lezing: Wat is thuisbegeleiding? Verwerking

Nadere informatie

Sint-Franciscus Roosdaal

Sint-Franciscus Roosdaal Sint-Franciscus Roosdaal Najaar 2010: oproep VAPH Bespreking op coördinatoren niveau en stafniveau: moeten we hier wel in stappen Hele proces van minder is meer nog bezig Op sommige plaatsen al wel verlichting

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

Dagcentrum De Wip Deken Michielsstraat, 89 1500 Halle Tel: 02/360.24.31.

Dagcentrum De Wip Deken Michielsstraat, 89 1500 Halle Tel: 02/360.24.31. Dagcentrum De Wip Deken Michielsstraat, 89 1500 Halle Tel: 02/360.24.31. Waarom naar dagcentrum De Wip? - Je ouders zijn aan het scheiden. Vaak is er ruzie thuis en niemand die oog heeft voor de vragen

Nadere informatie