Determinanten van binge drinking De rol van impliciete cognities bij alcoholgebruik en misbruik bij jongeren

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Determinanten van binge drinking De rol van impliciete cognities bij alcoholgebruik en misbruik bij jongeren"

Transcriptie

1 Determinanten van binge drinking De rol van impliciete cognities bij alcoholgebruik en misbruik bij jongeren Bachelorthese veiligheid en gezondheid Faculteit Gedragswetenschappen Bachelor Psychologie Universiteit Twente Enschede Augustus 2010 Susan Middelkoop S e begeleider: dr. M. E. Pieterse 2 e begeleider: dr. H. Boer

2 Samenvatting Alcoholgebruik onder jongeren is een actueel probleem in Nederland. Overmatig alcoholgebruik brengt ernstige problemen met zich mee voor de gezondheid. Na bestudering van verschillende onderzoeken naar determinanten van alcoholgebruik en -misbruik is gebleken dat dit waarschijnlijk het beste verklaard kan worden door (een combinatie van) verschillende factoren. Om dat de rol van impliciete cognities daarbij onderbelicht is gebleven is het doel van dit onderzoek hoofdzakelijk om te bekijken wat de rol is van impliciete cognities bij alcoholgebruik en misbruik. Hierbij wordt tegelijkertijd gekeken naar de rol van persoonlijkheid en expliciete cognities op alcoholgebruik en misbruik. Bovendien wordt er in dit onderzoek gekeken wat de mogelijke relatie is tussen de expliciete cognities en de impliciete cognities en wat de mogelijke relatie is tussen de persoonlijkheid en de impliciete cognities. 86 proefpersonen tussen 16 en 22 jaar hebben via internet een enquête ingevuld. Deze enquête bestaat uit 4 vragenlijsten die de persoonlijkheid, expliciete- en impliciete cognities en het risicogedrag met betrekking tot het drankgebruik van de proefpersonen meet. Van de persoonlijkheid worden 4 verschillende trekken gemeten, namelijk sensation seeking, impulsiviteit, angst sensitiviteit en hopeloosheid. Door middel van de constructen prototype, similarity en willingness van het Prototype Willingness Model en het toegevoegde construct descriptieve norm worden de expliciete cognities van proefpersonen ten opzichte van alcohol gemeten. De zin aanvul test wordt gebruikt om de impliciete cognities van proefpersonen ten opzichte van alcohol te meten. Door middel van een (pearson) correlatie wordt gekeken wat voor correlatie de verschillende constructen hebben met elkaar en met het risicogedrag. Vervolgens wordt met een hiërarchische lineaire regressieanalyse gekeken wat voor rol de verschillende constructen hebben bij het verklaren van het risicogedrag. Uit dit onderzoek kan worden geconcludeerd dat zowel impliciete cognities als expliciete cognities een redelijk sterke relatie met alcoholgebruik en misbruik hebben, terwijl van de onderzochte persoonlijkheidstrekken alleen impulsiviteit een marginale correlatie bleek te hebben met het alcoholgebruik en -misbruik. Van alle correlaties bleken de correlaties tussen het construct willingness en de score op het risicogedrag en de ZAT-score en de score op het risicogedrag het hoogst. De hiërarchische lineaire regressieanalyse laat zien dat het effect van het construct impulsiviteit op het risicogedrag gemediëerd wordt door de impliciete cognities. Het effect van de impliciete cognities op het risicogedrag wordt gemediëerd door het construct willingness. Deze resultaten geven aan dat impliciete cognities en expliciete cognities samen bijdragen aan het ontstaan van riskant alcoholgebruik. Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

3 Abstract Underage drinking is a current problem in the Netherlands. Excessive drinking can have serious health consequences. After numerous research on alcohol use and abuse it appears that this can best be explained by (a combination of) different factors. Because the role of implicit cognitions on alcohol use and abuse has not been thoroughly researched, this research sets out to research what role implicit cognitions play in alcohol use and abuse. Simultaneously the possible role that personality and explicit cognitions play in alcohol use and abuse is researched. Furthermore the relation between explicitand implicit cognitions and the relation between personality and implicit cognitions will be checked. 86 subjects between 16 and 22 years of age filled out a survey online. This survey consists of 4 questionnaires which measure personality, explicit- and implicit cognitions. 4 different personality traits are also measured: sensation seeking, impulsivity, hopelessness and anxiety sensitivity. The constructs prototype, similarity and willingness of the Prototype Willingness Model and an added construct descriptive norm measure the subjects explicit cognitions with respect to alcohol. A sentence completion test is used to measure a subjects implicit cognitions with respect to alcohol. Lastly a questionnaire measures how much risky behavior with respect to alcohol subjects display. By means of a (pearson) correlation analysis the correlation between the different constructs and the risky behavior are calculated. Subsequently a hierarchical linear regression analysis is used to investigate the role of the different constructs and the risky behavior. This research demonstrates that both implicit cognitions and explicit cognitions have a reasonably strong relation with alcohol use and abuse, whereas of the 4 personality traits measured solely impulsivity had a correlation between alcohol use and abuse. This correlation was only marginal. Of all correlations, the correlation between the score on the sentence completion test and the score on the risky behavior and the correlation between willingness and the score on the risky behavior were the largest. The hierarchical linear regression analysis shows the effect of impulsivity on the risky behavior is mediated by the implicit cognitions. The effect of the implicit cognitions on the risky behavior is mediated by willingness. These results show that implicit cognitions and explicit cognitions together contribute to risky alcohol use. Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

4 Inhoudsopgave 1. Inleiding Methode Proefpersonen Materialen Demografische variabelen Substance Use Risk Profile Scale (SURPS) Vragenlijst alcohol behavior Prototype Willingness Model (PWM) Zin Aanvul Test (ZAT) Procedure Data-analyse Resultaten Steekproef Beschrijvende gegevens Correlaties Hiërarchische lineaire regressieanalyse Discussie Referentielijst Bijlage I: De vragenlijst Bijlage II: omgeschaalde items Bijlage III: scoring zin aanvul test Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

5 1. Inleiding Alcoholgebruik onder jongeren is een actueel probleem in Nederland. Er wordt door jongeren veel alcohol gedronken en vaak beginnen zij hiermee op vroege leeftijd. Dit is bijvoorbeeld te zien aan het aantal ziekenhuisopnames. In 2008 waren er 711 ziekenhuisopnames van jongeren onder de 16 jaar vanwege alcohol gerelateerde problematiek (Trimbos instituut, 2010 P.171). Volgens een peiling van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) uit 2008 is het percentage drinkers al jaren vrij stabiel. Volgens deze peiling drinkt ongeveer 81% van de mensen van 12 jaar en ouder wel eens alcohol (CBS, 2009). Onder jongeren van 12 tot en met 14 jaar was een daling van 15% zichtbaar van 2003 tot 2007 in het ooitgebruik en actueel gebruik van alcohol?, onder 15 tot 18 jarigen bleef het ooitgebruik en actueel gebruik van 2003 tot 2007 echter wel stabiel, respectievelijk 76% en 75% ( Monshouwer, Verdurmen, van Dorsselaer, Smit, Gorter & Vollebergh, 2008). Ook een Fenomeen als binge drinking blijft populair onder jongeren. Onder binge drinking verstaat men het drinken van meer dan 5 glazen alcohol op één gelegenheid. Uit het jaarbericht van 2009 van het Trimbos instituut (2010) bleek namelijk dat het percentage scholieren van jaar dat in de vier weken voorafgaand aan het onderzoek wel eens vijf glazen of meer alcohol bij één gelegenheid had gedronken stabiel was gebleven. In 2003 was dit 66% en in 2007 was dit 68%. Uit het jaarbericht van het Trimbos instituut (2010), waarin 15 verschillende landen zijn bekeken op basis van het drugsgebruik, alcoholgebruik en tabakgebruik, werd daarnaast duidelijk dat Nederlandse scholieren van 15 en 16 jaar vergeleken met andere landen van Europa qua alcoholgebruik tot de hoogste regionen behoren. Op de maat minstens tien keer alcohol drinken in de maand voorafgaand aan de peiling werd Nederland in 2007 alleen overtroffen door Oostenrijk (respectievelijk 24% en 30%). Regelmatig excessief drinken kan het risico vergroten om aan een diagnose alcoholafhankelijkheid of alcoholmisbruik te voldoen (Stolle, Sack & Thomasius, 2009). Daarbij hebben jongeren die voor hun 15 e beginnen met het regelmatig drinken van alcohol een vier maal grotere kans om alcoholafhankelijkheid te ontwikkelen dan jongeren die pas op hun 20 e beginnen met het regelmatig drinken van alcohol (Grant & Dawson, 1997). Men spreekt van alcoholafhankelijkheid wanneer er sprake is van ten minste drie van de volgende symptomen die in een jaar regelmatig zijn voorgekomen of ten minste een maand hebben geduurd. Optreden van tolerantie; onthoudingsverschijnselen; langer of meer gebruiken dan voorgenomen; hevig verlangen naar het middel; veel tijd en energie spenderen om aan het middel te komen; opgeven of verwaarlozen van belangrijke sociale, werk- en recreatieve activiteiten; voortgezet gebruik ondanks kennis van negatieve consequenties (Schippers & van den Brink, 2008). Onder alcoholmisbruik wordt verstaan: herhaald gebruik met een verhoogde kans op fysiek gevaar, verwaarlozing van maatschappelijke verplichtingen, problemen met politie/justitie en/of interpersoonlijke problemen (Schippers & van den Brink, 2008). De volgende cijfers onderbouwen de omvang van het probleem: uit het NEMESIS-2- onderzoek van bleek dat er ongeveer mensen, in de leeftijd van 18 tot 64 jaar, voldeden aan de diagnose alcoholafhankelijkheid en mensen aan de diagnose alcoholmisbruik (Trimbos instituut, 2010). Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

6 Overmatig alcoholgebruik brengt ernstige problemen met zich mee voor jongeren, zo wordt bijvoorbeeld de gezondheid aangetast. Uit onderzoek is gebleken dat zwaar alcoholgebruik van minderjarigen kan leiden tot het kleiner worden van de hippocampus (DeBellis, Clark, Beers, Soloff, Boring & Hall, 2000), het kan het vermogen om nieuwe herinneringen op te slaan aantasten (White & Swarztwelder, 2004), alsook het vermogen om eerder geleerde informatie te reproduceren (Brown, Tapert, Granholm, Delis, 2000). Tevens kan het ervoor zorgen dat er een grotere hoeveelheid hersencapaciteit nodig is om geheugengerelateerde taken uit te voeren (Tapert, Pulido, Paulus, Schuckit & Burke, 2004). Deze schade kan langdurige effecten hebben die kan leiden tot afname van de cognitieve functie in de vroege volwassenheid (Tapert, Grahnholm, Leedy & Brown, 2002). Uiteindelijk kan overmatig alcoholgebruik zelfs leiden tot sterfte. Uit het jaarbericht van 2009 van het Trimbos instituut bleek dat sterfte door het gebruik van alcohol is toegenomen (Trimbos instituut, 2010 P.176). Als men kijkt naar de sterftecijfers van 2008 ten opzichte van 2007 dan is het dodenaantal waarbij alcohol expliciet wordt genoemd gestegen met 2% naar 1724 mensen. De echte cijfers kunnen echter nog hoger zijn omdat de bijdrage van alcohol bij het overlijden niet altijd herkend wordt (Trimbos instituut, 2010 P 176). Omdat overmatig alcoholgebruik al geruime tijd een maatschappelijk probleem is, zijn er veel onderzoeken gedaan naar determinanten van alcoholgebruik. Het merendeel van deze onderzoeken gaan over bewuste, expliciete processen en de relaties die deze processen hebben met het al dan niet ontwikkelen van een alcoholverslaving. Todd, Armeli en Tennen (2009) geven, naar aanleiding van hun onderzoek, bijvoorbeeld aan dat mensen gaan drinken als zij negatieve gevoelens hebben. De hoeveelheid die men drinkt blijkt echter niet bepaald door deze gevoelens. Daarnaast blijkt uit de literatuur dat oorzaken om te gaan drinken en verwachtingen van het effect van alcohol, de zogeheten uitkomstverwachtingen, invloed op alcoholconsumptie en drinkpatronen kunnen hebben (Galen, Henderson & Coovert, 2001). Over uitkomstverwachtingen is in de literatuur al veel geschreven. Volgens Wiers, van Woerden, Smulders & de Jong (2002) kunnen deze verwachtingen tot wel 50% van de variantie in alcoholgebruik voorspellen wanneer structural equation modelling wordt gebruikt.verschillende auteurs stellen dat de uitkomstverwachting een belangrijke mediërende factor is in de etiologie van alcoholmisbruik (Wiers et al. 2002). Er zijn meerdere modellen waarmee het gebruik en misbruik van alcohol zou kunnen worden verklaard. Onder deze modellen zijn ook dual-process modellen (Mandler, 1980). Deze modellen hebben als uitgangspunt dat gedrag wordt verklaard door twee afzonderlijke processen; een onbewust en een bewust proces. Één van deze modellen is het Prototype Willingness Model, dit model gaat ervan uit dat men steeds op twee manieren beslissingen maakt met betrekking tot gedrag (Gerrard, Gibbons, Houlihan, Stock & Pomery, 2008; Gibbons & Gerrard, 1995). De eerste manier is op een analytisch niveau, hierbij maakt iemand bewust een keuze. De andere manier is op een onbewust (heuristiek) niveau, hierbij valt te denken aan iemands sociale reactie en onopzettelijke gedrag, en dan voornamelijk het starten, aanhouden en afbreken van onopzettelijk gedrag dat iemands gezondheid negatief kan beïnvloeden. Dit brengt 3 concepten met zich mee; ten eerste het risk prototype, hiermee wordt het beeld bedoeld van een stereotype persoon die een bepaald risicogedrag vertoont. Uit onderzoek van Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

7 Gerrard et al. (2008) is gebleken dat mensen een prototypisch beeld hebben bij de uitvoerder van een bepaald risicogedrag, en dat dit beeld werkt soms als een soort doel voor hoe een persoon wil zijn. Zo was de vroegere reclame van Marlboro voor sommige mensen een motivatie om te gaan roken omdat ze zo wilden zijn als de Marlboro-man. Uit ander onderzoek kwam bevestiging van dit perspectief (Chassin, Presson, Sherman, Corty, & Olshavsky, 1981; Chassin, Tetzloff, & Hershey, 1985). Deze onderzoekers beweren dat hoe meer verwant een adolescent zich voelt aan het beeld dat hij of zij heeft van de typische drinker, des te groter is de intentie van diegene om te drinken. Dit wordt ook wel prototype matching genoemd. Het tweede concept is similarity, hiermee wordt bedoeld in hoeverre iemand zich verwant voelt aan de prototypische persoon die een bepaald risicogedrag vertoont. Uit het onderzoek van Gerrard et al. (2008) blijkt dat hoe similar iemand zich voelt, of hoe similar iemand zich wil voelen aan de prototypische persoon die een bepaald risicogedrag vertoont hoe meer die persoon dat risicogedrag vertoont. Het derde concept is willingness, hiermee wordt de bereidheid om risicovol gedrag te vertonen bedoeld (Gerrard et al., 2008). Een ander construct wat in dit onderzoek bekeken is als toevoeging aan het Prototype Willingness Model is de descriptieve norm. Met descriptieve norm wordt bedoeld wat belangrijke mensen in de omgeving van een persoon doen met betrekking tot bepaald (risico) gedrag (Deutsch & Gerrard, 1955). Met risicogedrag wordt in dit onderzoek riskant alcoholgebruik bedoeld. Descriptieve norm is volgens het onderzoek van Carey, Borsari, Carey & Maisto (2006) in combinatie met self-other differences gelinkt aan risicogedrag. Met self-other difference (SOD) wordt gerefereerd aan het feit dat de gemiddelde student denkt dat anderen zwaarder drinken en dat anderen positievere attitudes hebben ten opzichte van alcohol dan degene zelf (Carey, Borsari, Carey & Maisto 2006). Als iemand denkt dat de SOD groter is, zal diegene ook denken dat anderen meer drinken, hierdoor zal diegene zelf ook meer drinken. Volgens Norman & Conner (2007) is er aanzienlijk empirisch bewijs voor het Prototype Willingness Model in relatie met het voorspellen van risicogedrag ten opzichte van gezondheid van jongeren. In onderzoek naar alcoholgebruik en misbruik wordt een onderscheid gemaakt tussen proximale en distale determinanten. De gevoelens, verwachtingen en ervaringen van een persoon, worden ook wel proximale determinanten genoemd. Proximale determinanten zijn determinanten die sterk verbonden zijn aan het onderzochte gedrag (Brug, van Assema, & Lechner, 2007). Hiermee wordt bedoeld dat deze determinanten een causaal verband hebben met het onderzochte gedrag, waarbij het onderzochte gedrag (deels) verklaard wordt door de proximale determinanten. Naast deze proximale determinanten kunnen ook distale determinanten van invloed zijn op alcoholgebruik. Distale determinanten staan wat verder van het gedrag af en hebben een meer indirecte invloed op het onderzochte gedrag (Brug et al., 2007). Fischer, Forthun, Pidcock en Dowd (2007) komen, naar aanleiding van hun onderzoek onder studenten, bij een distale determinant: de ouders. De invloed van ouders speelt volgens Fischer et al. (2007) namelijk ook een rol bij alcoholgebruik van jongeren. Te denken valt aan het wel of niet drinken van de ouders zelf, hoe streng ouders zijn omtrent regels over bijvoorbeeld het gebruik van alcohol. Andere factoren zijn onder andere hoe het kind emotioneel en sociaal ontwikkeld is, wat de leeftijd, het geslacht en de etniciteit is. Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

8 Zoals hiervoor vermeld zijn er al veel invloeden onderzocht die mogelijk een determinant zijn voor het al dan niet ontwikkelen van een alcoholverslaving. Van deze onderzoeken zijn er echter relatief weinig waarin ook onderzoek is gedaan naar de invloeden van onbewuste, impliciete, processen op alcoholverslaving. Toch zijn er ook onderzoeken die aantonen dat niet alleen de mening die iemand heeft over alcohol en de expliciete cognities, maar ook impliciete cognities een rol spelen in alcoholgebruik en misbruik, (o.a. Pieters, van der Vorst, Engels, Wiers, 2010). Volgens Thush, Wiers, Ames, Grenard, Sussman & Stacy (2007) beïnvloeden expliciete en impliciete cognities samen het gedrag. Het impliciete gedeelte is automatisch, het expliciete gedeelte is bewuster en trager. Onderzoek naar impliciete processen biedt de mogelijkheid om nieuwe inzichten te verkrijgen en nieuwe interventies te bedenken (Stacy, Ames, Leigh, 2004). Bovendien kan het meten van impliciete cognities cognitieve processen tonen die niet meetbaar zijn door middel van introspectie of expliciete memory retrieval (Nisbett & Wilson, 1977). Hoewel theoretische toepassingen van impliciete processen bij onderzoek naar verslaving vaker zijn gebruikt, zijn empirische studies met tests waarbij impliciete cognities werkelijk gemeten zijn schaars (Baker, Morse, & Sherman, 1987). Naast expliciete en impliciete cognities over alcohol kan persoonlijkheid ook een invloed uitoefenen op alcoholgebruik en misbruik. Een van de persoonlijkheidsfactoren die een risico is gebleken voor het ontstaan van alcoholmisbruik is angst sensitiviteit (Conrod, Pihl & Vassileva, 1998). Met angst sensitiviteit wordt bedoeld dat iemand gelooft dat angst- gerelateerde sensaties ernstige en negatieve consequenties kunnen hebben (Reiss, 1991). Hieronder vallen bijvoorbeeld een verhoogde hartslag, zweten en het aanspannen van spieren. Angst sensitiviteit voorspelt de mate van het drankgebruik, waarbij mensen die hoog scoren op angst sensitiviteit meer drinken (Stewart, Peterson, & Pihl, 1995; Stewart, Zvolensky, & Eifert, 2001). Bij een hogere score op angst sensitiviteit wordt ook een hogere incidentie gevonden van problematisch drankgebruik (Conrod et al., 1998). Verschillende studies hebben een relatie aangetoond tussen angst sensitiviteit en alcoholgebruik als copingsmechanisme (o.a. Comeau, Sewart & Loba, 2001). Volgens Stewart, Zvolensky, & Eifert (in press), is angst sensitiviteit ook gerelateerd aan alcoholgebruik als een manier om zich aan te passen aan de sociale omgeving (conformiteitmotief). Sensation seeking is een andere persoonlijkheidsfactor, die geassocieerd is met een verhoogd risico voor zwaarder drinken en bovendien met een verhoogde kans voor ongunstige consequenties van het drankgebruik (Conrod, Peterson, & Pihl, 1997; Schall, Kemeny, & Maltzman, 1992; Zacny, 2010). Sensation seeking is door Zuckerman gedefinieerd als een persoonlijkheidstrek die gekarakteriseerd wordt door een behoefte aan gevarieerde, nieuwe en complexe sensaties en ervaringen, en de bereidheid om fysieke en sociale risico s te nemen om deze te kunnen ervaren (Zuckerman, 1990). Sensation seeking is volgens Cooper, Frone, Russell & Mudar (1995) geassocieerd met drankgebruik als enhancement motive. Met enhancement motive wordt bedoeld dat men drank gebruikt als manier om een positieve stemming te bereiken. Uit onderzoek van Conrod, Pihl, Stewart, Dongier (2000) bleek dat de persoonlijkheidsfactor hopeloosheid een risicofactor is voor drankmisbruik. Onder hopeloosheid wordt verstaan dat een persoon weinig succes verwacht in zijn of haar leven (Erickson, Post & Paige, 1975). Volgens Woicik, Stewart, Pihl & Conrod (2009) is Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

9 hopeloosheid positief geassocieerd met zelfgerapporteerde copingsmotieven en conformiteitmotieven voor alcoholgebruik. Impulsiviteit is ook een persoonlijkheidsfactor die een risico is gebleken voor drankmisbruik. Volgens Conrod et al. (2000) is zwaar en problematisch drankgebruik de consequentie van het gebrek aan inhibitie dat zich voordoet bij mensen die impulsief zijn. Dit verklaart volgens Conrod et al. (2000) de associatie tussen impulsiviteit en problematisch drankgebruik. Na verscheidene onderzoeken over determinanten die alcoholgebruik en misbruik kunnen verklaren te hebben bestudeerd, kan worden geconcludeerd dat er vanuit verschillende invalshoeken determinanten zijn gevonden, waarbij vooral expliciete cognities en persoonlijkheidstrekken zijn onderzocht. Het lijkt echter niet uitsluitend iemands persoonlijkheid, expliciete cognities of impliciete cognities die het gebruik van alcohol en de hoeveelheid alcohol die gedronken wordt verklaart, maar (een combinatie van) verschillende factoren. Daarom wordt in dit onderzoek getracht deze verschillende determinanten te meten en te kijken of- en in welke mate de factoren met elkaar correleren en of er verbanden of patronen te herkennen zijn. In dit onderzoek ligt de nadruk op het meten van impliciete cognities, omdat hier nog weinig over bekend is door de geringe hoeveelheid onderzoeken die hiernaar gedaan zijn, terwijl dit nieuwe inzichten kan verschaffen die belangrijk kunnen zijn voor eventuele nieuwe interventies. In dit onderzoek worden echter ook de expliciete cognities ten opzichte van alcohol gemeten en persoonlijkheidstrekken die een risicofactor zijn gebleken voor risicogedrag ten opzichte van alcohol, deze worden later gecorreleerd aan de impliciete cognities. Deze combinatie van impliciete- en expliciete cognities en persoonlijkheidstrekken is nog niet vaak onderzocht, dit kan zodoende voor nieuwe inzichten zorgen. Figuur 1 is het model dat in dit onderzoek getoetst wordt. In dit onderzoek wordt een antwoord gezocht op de volgende vragen: De hoofdvraag die door middel van dit onderzoek wordt beantwoord is: In hoeverre spelen impliciete cognities een rol bij het alcoholgebruik en misbruik van jongeren? Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

10 De deelvragen die in dit onderzoek beantwoord worden zijn deze: Is het model dat in dit onderzoek getoetst wordt een goede representatie van de uitkomsten van het onderzoek? In hoeverre spelen expliciete cognities een rol bij het alcoholgebruik en misbruik van jongeren en wat is de verklarende waarde van het Prototype Willingness Model? In hoeverre spelen de persoonlijkheidstrekken een rol bij het alcoholgebruik en misbruik van jongeren? Is er een relatie tussen de impliciete-, expliciete cognities en persoonlijkheid met betrekking tot alcohol? Zo ja, hoe groot is deze relatie dan? Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

11 2. Methode 2.2 Proefpersonen De proefpersonen zijn geselecteerd op basis van leeftijd (16-22 jaar). Dit omdat de kans het grootst is dat in deze levensfase alcoholafhankelijkheid of misbruik ontwikkeld wordt. Om proefpersonen te werven is in dit onderzoek gebruik gemaakt van snowball sampling. Deelname aan het onderzoek was geheel vrijwillig. In totaal deden er 86 proefpersonen mee, waarvan 34 mannen en 52 vrouwen. De opleiding was als volgt verdeeld over de 86 proefpersonen: 3 proefpersonen van het VMBO, 8 proefpersonen van de HAVO, 6 proefpersonen van het VWO, 16 proefpersonen van het MBO, 26 proefpersonen van het HBO, en 27 van het WO. 2.2 Materialen In dit onderzoek is gebruik gemaakt van 4 vragenlijsten. De Substance Use Risk Profile Scale, de vragenlijst alcohol behavior, een vragenlijst over het Prototype Willingness Model en de Zin Aanvul Test. Hiervan meet de eerste de score van een proefpersoon op de persoonlijkheidsfactoren waarvan eerdere onderzoeken hebben aangetoond dat deze een invloed hebben op alcoholgebruik en- misbruik, de volgende meet de mate waarin de proefpersoon het risicogedrag vertoont, de volgende vragenlijst meet de expliciete cognities van de proefpersonen en de laatste meet de impliciete cognities van de proefpersonen Demografische variabelen In de enquête werd door de proefpersonen hun leeftijd in jaren, geslacht en opleiding gerapporteerd. Bij opleiding moesten proefpersonen een antwoord selecteren, hierbij konden zij kiezen uit vmbo, havo, vwo, mbo, hbo of wo Substance Use Risk Profile Scale (SURPS) Conrod et al. (2000) hebben een systeem ontwikkeld waarmee gebruikers van verschillende verslavende stoffen geclassificeerd kunnen worden. Dit is de Substance Use Risk Profile Scale oftewel de SURPS. De SURPS is gebaseerd op 4 verschillende persoonlijkheidstrekken die een risico zijn gebleken voor alcoholgebruik en misbruik. In de SURPS wordt getest in welke mate deze verschillende persoonlijkheidstrekken passen bij de proefpersonen. De persoonlijkheidstrekken die bekeken worden zijn: hopeloosheid, angst sensitiviteit, sensation seeking, en impulsiviteit. Van de SURPS is een Nederlandse vertaling ontwikkeld door ter Maat (2008). De SURPS vragenlijst is gebruikt omdat deze een goede betrouwbaarheid heeft en een goede interne consistentie. Van de SURPS zijn in verschillende onderzoeken betrouwbaarheidsanalyses uitgevoerd, deze analyses duiden aan dat er bij de SURPS Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

12 sprake is van goede interne consistentie van de subschalen. Zo waren voor hopeloosheid, angst sensitiviteit, impulsiviteit en sensation seeking de alpha s respectievelijk.82,.76,.70 en.75 (ter Maat, 2008). Door ter Maat (2008) is bij de Nederlandse vertaling van de SURPS ook een betrouwbaarheidsanalyse uitgevoerd van de constructen. Hierbij waren voor hopeloosheid, angst sensitiviteit, impulsiviteit en sensation seeking de alpha s respectievelijk.82,.76,.65 en.63. In de SURPS wordt hopeloosheid gemeten met 7 items, een voorbeeld van een item is ik ben tevreden. Angst sensitiviteit wordt gemeten met 5 items, een voorbeeld van een item is: Het is beangstigend om je duizelig te voelen. Sensation seeking wordt gemeten met 6 items, een voorbeeld van een item is ik zou graag skydiven. Impulsiviteit wordt gemeten met 5 items, een voorbeeld van een item is ik denk vaak niet goed na over iets, voordat ik het zeg. De antwoorden worden gemeten via een 4- punts Likert schaal: 1 = helemaal mee oneens, 2 = mee oneens, 3 = mee eens en 4 = helemaal mee eens (Butler, Woicik, Conrod & Pihl, 2006). Over de verschillende constructen van de SURPS is in dit onderzoek een betrouwbaarheidsanalyse uitgevoerd. De Cronbach s alpha van het construct sensation seeking was.62, van het construct impulsiviteit was deze.59 na het weglaten van één item werd deze echter.70. De Cronbach s alpha van het construct angst sensitiviteit was.66, en van het construct hopeloosheid Vragenlijst alcohol behavior Deze vragenlijst is gebruikt om te meten in hoeverre de proefpersonen het risicogedrag vertonen. De items die in dit onderzoek gebruikt zijn komen uit de Nederlandse vertaling van de SURPS (Ter Maat, 2008). De wijze van antwoorden varieert in deze test, er wordt gebruikt gemaakt van zowel multiple choice als de Likertschaal. Op basis van enkele van de vragen uit deze lijst wordt een score berekend die in het vervolg de score op het risicogedrag wordt genoemd. Deze score wordt berekend op basis van de volgende 3 vragen: Hoe vaak heb je de afgelopen 4 weken 5 of meer drankjes (met alcohol) gedronken bij één gelegenheid?, Hoeveel glazen, flesjes of blikjes alcohol drink je dan meestal op zo n doordeweekse dag?, Hoeveel glazen, flesjes of blikjes alcohol drink je dan meestal op zo n weekend dag? Over deze 3 vragen over het risicogedrag is een betrouwbaarheidsanalyse uitgevoerd, de Cronbach s alpha hiervan was Prototype Willingness Model (PWM) In dit onderzoek zijn drie verschillende constructen onderzocht van het Prototype Willingness Model, die in dit onderzoek is toegepast om expliciete cognities van de proefpersonen ten aanzien van alcoholgebruik en misbruik te meten. Deze zijn prototype, similarity en willingness. Aan deze constructen is daarnaast het construct descriptieve norm toegevoegd. Het construct prototype wordt door een achttal items gemeten. Dit zijn items als: De typische persoon die meer dan 5 glazen alcohol drinkt op één gelegenheid : is cool, is interessant, is populair etc. De Cronbach s alpha van dit construct was.90. Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

13 Het construct similarity is door één item gemeten, dit item luidt lijk je zelf op deze persoon. Bij deze vraag wordt gerefereerd naar de vorige vraag waarbij het ging over de prototypische persoon die meer dan 5 glazen alcohol drinkt op één gelegenheid. Het construct willingness wordt door 3 items gemeten, bij deze items hoorde een inleidend verhaal, de proefpersoon moet zich bij deze 3 items voorstellen dat hij/zij op een feest is, de proefpersoon heeft al 5 glazen alcohol gedronken maar krijgt nog een alcoholisch drankje aangeboden van een vriend of vriendin. De vraag is wat de proefpersonen zouden doen; het drankje aannemen en opdrinken, nee bedankt zeggen en het drankje niet aannemen of het drankje aannemen om het vervolgens weg te zetten en niet op te drinken. Bij alle drie de items moet geantwoord worden via een 5-punts Likert schaal. Deze schaal bevat de volgende antwoordmogelijkheden: zeker niet, waarschijnlijk niet, misschien, waarschijnlijk wel, beslist wel. Na een betrouwbaarheidsanalyse bleek dat het laatste item beter uit de schaal verwijderd kon worden, de Cronbach s alpha steeg hierdoor namelijk van.62 naar.83. Het construct descriptieve norm wordt ook door één item gemeten, dit item luidt: Hoeveel van de mensen waarmee jij regelmatig omgaat drinken wel eens meer dan 5 glazen alcohol op één avond? Dit was een meerkeuzevraag, mensen hadden de keuze uit: allemaal, de meeste, meer dan de helft, minder dan de helft of niemand Zin Aanvul Test (ZAT) Er is aanzienlijk bewijs, dat het gebruik van associatie tests als maat van impliciete cognitieve processen en associatieve herinneringen, ondersteunt (Stacy & Ames, 2001). De zin aanvul test is een voorbeeld van een associatie test. Deze test is in dit onderzoek gebruikt omdat hiermee ook te zien is of de impliciete associatie positief of negatief is. Als er dan gebruik gemaakt wordt van een woord associatie test is niet duidelijk of iets een positieve of een negatieve associatie is. In de zin aanvul test moeten proefpersonen zelf een zin afmaken. In dit onderzoek is een zin aanvul test ontwikkeld om de impliciete cognities ten opzichte van alcohol te meten. Na een pretest van de oorspronkelijke Zin Aanvul Test bleek dat nagenoeg niemand alcoholgerelateerde woorden ingevuld had. Omdat het in dit onderzoek belangrijk is dat de impliciete cognities ten opzichte van alcohol worden gemeten is ervoor gekozen om mensen onder andere zinnen te geven die eerder alcoholgerelateerde antwoorden zouden uitlokken. De uiteindelijke zinnen die de proefpersonen hadden afgemaakt laten de impliciete cognities zien. Deze worden gescoord of de uiteindelijke zin wel of niet alcoholgerelateerd afgemaakt is, een 0-score geeft een zin aan die geen alcohol gerelateerde woorden bevat, een 1-score geeft een zin aan die één alcohol gerelateerd woord bevat, een 2-score geeft een zin aan die meerdere alcohol gerelateerde woorden bevat. Dit is gedeeltelijk zoals Stacy (1997) een soortgelijke test heeft gescoord in zijn onderzoek naar de invloed van geheugen activatie en verwachtingen bij het verklaren van alcohol- en marihuana gebruik. Hierbij werden echter geen 2-scores toegekend, dit is in dit onderzoek wel gedaan, omdat er in de steekproef iemand was die bij één zin antwoordde met twee verschillende zinnen met twee verschillende alcoholgerelateerde woorden erin. Een hoge score op de zin aanvul test geeft aan dat die persoon vatbaarder is voor riskant alcoholgebruik, dit is af te leiden uit het artikel van Stacy et al. (2004). De Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

14 betrouwbaarheidsanalyse van de Zin Aanvul Test gaf een Cronbach s alpha van.50. De betrouwbaarheidsanalyse van de prime zinnen van de zin aanvul test gaf een Cronbach s alpha van.43. De betrouwbaarheid van deze test is redelijk laag, het is echter ook vanzelfsprekend dat de betrouwbaarheid van de zin aanvul test nooit heel hoog zal worden. Anders is er namelijk geen onderscheid meer tussen mensen die een snellere associatie met alcoholgerelateerde onderwerpen hebben en mensen die dit niet hebben 2.3 Procedure In dit onderzoek is gebruik gemaakt van snowball sampling, dit wil zeggen dat de proefpersonen die al mee hebben gedaan aan het onderzoek binnen hun omgeving andere proefpersonen wierven. Bij het werven van de initiële proefpersonen is gebruik gemaakt van mensen in de nabije omgeving (collega s, kennissen, vrienden en familie) aangevuld met sociale netwerken op internet. De proefpersonen zijn persoonlijk of via benaderd met de vraag of zij een vragenlijst wilden invullen. Zij werden tevens verzocht aan het eind van de vragenlijst adressen in te vullen van bekenden die vervolgens gevraagd konden worden om ook deel te nemen aan het onderzoek. Met het oog op de respons is de vragenlijst via het internet afgenomen. Dit is namelijk een gebruiksvriendelijke manier voor respondenten om de vragenlijst in te vullen. De meeste mensen hebben toegang tot een computer en kunnen de enquête invullen wanneer en waar dit hun het beste uitkomt, het kost mensen daarom over het algemeen minder tijd dan een papieren vragenlijst. Hierdoor zullen ze waarschijnlijk eerder deelnemen aan het onderzoek. Uit onderzoek is daarnaast gebleken dat het invullen van vragenlijsten via internet over het algemeen betrouwbare resultaten oplevert (Graham & Papandonatos, 2008). Het levert echter ook beperkingen op doordat er, bij het invullen van vragenlijsten via het internet, sprake kan zijn van een selectie bias (Bethlehem, 2010). Als extra motivatie om deel te nemen aan het onderzoek konden proefpersonen een bioscoopbon winnen. 65 van de 85 proefpersonen waren uiteindelijk bereid om de gehele enquête in te vullen. Ongeveer 25% van de proefpersonen is voortijdig gestopt met het invullen van de enquête. Er is getracht deze mensen later alsnog zover te krijgen dat ze de enquête toch nog in zouden vullen. Deze proefpersonen zijn meerdere malen g d met het verzoek of ze bereid waren alsnog de enquête af te maken. Deze inspanning heeft niet het beoogde resultaat opgeleverd. Door de lage respons is nog geprobeerd om op een middelbare school de enquête rond te sturen, maar vanwege technische redenen bleek dit niet mogelijk. Om de respons te verhogen zijn daarnaast op de universiteit flyers uitgedeeld, dit heeft echter geen extra respondenten opgeleverd. Na het verzamelen van de data is voor de ZAT-score de interbeoordelaarsbetrouwbaarheid bekeken voor de eerste 10 proefpersonen. Met uitzondering van 1 proefpersoon kwamen de berekende ZAT-scores van beide beoordelaars overeen. De uitzondering bleek te gaan om het woord drinken, waarbij niet duidelijk was of de proefpersoon alcoholische of niet-alcoholische drank bedoelde. Om deze reden is het woord drinken in de categorie twijfel opgenomen (zie bijlage III). De uiteindelijke codering de ZAT zag er als volgt uit: een 0 voor zinnen die niets met alcohol te maken hadden, een 1 voor zinnen met een alcohol gerelateerd woord erin, en een 2 voor zinnen met meerdere alcohol gerelateerde woorden erin. Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

15 Omdat in dit onderzoek impliciete cognities over alcohol worden gemeten mochten de proefpersonen vooraf niet weten dat het onderzoek over alcohol ging. Om deze reden is ervoor gekozen om de ZAT als eerste in te laten vullen. Bij de overige items is bekeken of deze omgeschaald moesten worden of niet. Sommige van deze items zijn vervolgens omgeschaald, zodat op alle items een hoge score een hoge score op het risicogedrag betekent (in bijlage II is aangegeven welke items omgeschaald zijn). Vervolgens zijn met behulp van SPSS verschillende data-analyses uitgevoerd. 2.4 Data-analyse De analyse van de verkregen data is als volgt aangepakt: ten eerste zijn van alle afzonderlijke constructen betrouwbaarheidsanalyses uitgevoerd. Hierna is bekeken of er bij bepaalde constructen mogelijkheid was voor verbetering door te kijken naar scale if item deleted. Waar dit nodig was zijn items verwijderd uit een schaal, deze zijn niet meegenomen voor verdere analyse. Hierbij is aangehouden dat bij verwijdering van een item de betrouwbaarheid van de schaal daardoor met minstens.10 verbeterd moest worden. Ten tweede zijn van alle constructen de minimum- en de maximum score, het gemiddelde en de standaarddeviatie berekend met behulp van descriptive statisctics. Dit is gedaan om te kijken of de populatie opvallend hoog of laag scoorde op bepaalde constructen. Dit zou namelijk kunnen betekenen dat de populatie niet heterogeen is. Ten derde zijn alle correlaties berekend met een bivariate (pearson) correlatie analyse. De correlaties zijn berekend tussen de expliciete- en impliciete cognities en de score op het risicogedrag, en de persoonlijkheidstrekken en de score op het risicogedrag. Als laatst is een lineaire hiërarchische regressieanalyse uitgevoerd op de constructen die bij de correlaties een p-waarde hadden die lager was dan.10. Deze analyse is uitgevoerd om te kijken welke constructen de meeste verklarende waarde hebben bij de score op het risicogedrag. Hierbij is bovendien bekeken of er mogelijke mediërende constructen waren. Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

16 3. Resultaten 3.1 Steekproef De steekproef bestond uit 86 personen in de leeftijd van 16 tot 22 jaar, hiervan hebben 65 proefpersonen de vragenlijst volledig ingevuld. Onder de 86 proefpersonen waren 34 mannen en 52 vrouwen, onder de proefpersonen was het opleidingsniveau redelijk gelijk verdeeld. 3.2 Beschrijvende gegevens Van deze 86 proefpersonen zijn de gemiddelde scores berekend op de verschillende constructen. Hieruit komt onder andere naar voren dat er sprake is van een redelijk heterogene populatie. De informatie over de scores op de verschillende constructen wordt hieronder weergegeven in tabel 1. Uit tabel 1 komt naar voren dat over de verschillende constructen weinig uitschieters in gemiddelde scores voorkomen. Bij de scores op het risicogedrag en de ZAT-scores zijn de standaarddeviaties echter wel redelijk hoog. Dit betekent dat er een Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

17 grote variatie is in de antwoorden van de proefpersonen. In tabel 1 is verder te zien wat deze steekproef populatie kenmerkt. Zo zijn de gemiddelde scores op de zin aanvul test en het risicogedrag laag. Dit houdt in dat in de steekproef door de proefpersonen niet veel alcoholgerelateerde woorden genoemd worden in de zin aanvul test en dat in de steekproef de binge drinking frequentie en het algemene drankgebruik redelijk laag is. Op de rest van de constructen wordt redelijk gemiddeld gescoord. 3.3 Correlaties In tabel 2 en 3 zijn de correlaties uit het onderzoek weergegeven. In tabel 2 staan de correlaties voor de scores op het risicogedrag en de ZAT-scores met de constructen van het Prototype Willingness Model en de toegevoegde variabele descriptieve norm. In tabel 3 staan de correlaties voor de scores op het risicogedrag en de ZAT-scores met persoonlijkheidsfactoren. Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

18 In zowel tabel 2 als tabel 3 is de correlatie te zien tussen de ZAT-score en de score op het risicogedrag, hieruit komt naar voren dat de score op de zin aanvul test positief gecorreleerd is met de score op het risicogedrag. Deze correlatie is relatief hoog, namelijk.60. Een hoge score op het risicogedrag betekent dat iemand vaker aan binge drinking doet en/of dat iemand over het algemeen meer drinkt per avond. Uit een hoge ZAT-score kan opgemaakt worden dat iemand sneller een alcoholgerelateerde associatie maakt. Uit de positieve correlatie tussen de ZAT-score en de score op het risicogedrag zou opgemaakt kunnen worden dat iemand die sneller een alcoholgerelateerde associatie maakt ook een hogere binge drinking frequentie heeft en/of over het algemeen meer drinkt. Deze correlatie is significant bij een significantieniveau van.01. In deze steekproef was geen van de constructen van de persoonlijkheid in hoge mate gecorreleerd met de score op het risicogedrag of de score op de zin aanvul test. Alleen impulsiviteit heeft een marginale significante correlatie met de score op het risicogedrag. Hierbij is de correlatie namelijk.22, de bijbehorende p-waarde is.08. Als men een significantieniveau zou hanteren van.10 dan zou deze correlatie wel significant zijn. Van het Prototype Willingness Model waren verschillende constructen significant gecorreleerd met de score op het risicogedrag. Zo bleek het construct similarity negatief gecorreleerd te zijn met de score op het risicogedrag, deze correlatie was Dit wil zeggen dat iemand die een hoge score op het risicogedrag had, vond dat hij of zij niet op de typische persoon lijkt die vaak aan binge drinking doet. Dit bleek significant bij een significantieniveau van 01. Het construct willingness van het Prototype Willingness Model bleek echter positief gecorreleerd te zijn met de score op het risicogedrag, deze correlatie was relatief Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

19 hoog, namelijk.62. Een hoge score op willingness geeft aan dat iemand bereid is om meer te drinken. Een positieve correlatie tussen deze 2 constructen betekent dat iemand die bereid is om veel te drinken vaker aan binge drinking doet en/of over het algemeen meer drinkt. Deze correlatie is significant bij een significantieniveau van.01. Het construct prototype bleek geen significante correlatie te hebben met de score op het risicogedrag. Het toegevoegde construct descriptieve norm was negatief gecorreleerd met de score op het risicogedrag, deze was namelijk Dit zou aanduiden dat iemand die een hoge score op het risicogedrag had, minder mensen in zijn of haar omgeving had die ook aan binge drinking deden. Van het Prototype Willingness Model waren verschillende constructen ook significant gecorreleerd met de zin aanvul test. Zo was het similarity construct van het Prototype Willingness Model negatief gecorreleerd met de zin aanvul test, deze correlatie was Dit wil zeggen dat iemand die veel alcoholgerelateerde woorden had ingevuld op de zin aanvul test zich niet verwant voelt aan de prototypische persoon die op één avond meer dan 5 glazen alcohol drinkt. Dit was een opmerkelijke uitkomst, het tegenovergestelde werd namelijk verwacht. Het construct willingness van het Prototype Willingness Model was daarentegen positief gecorreleerd met de zin aanvul test, deze correlatie was.42. Dit houdt in dat iemand die veel alcoholgerelateerde woorden invult op de zin aanvul test meer bereid is om veel te drinken op één avond. Dit was significant bij een significantieniveau van.01. Het construct prototype van het Prototype Willingness Model bleek net als bij de score op het risicogedrag geen significante correlatie te hebben met de zin aanvul test. Het toegevoegde construct descriptieve norm was negatief gecorreleerd met de zin aanvul test, deze correlatie was Dit geeft aan dat iemand die veel alcoholgerelateerde woorden had ingevuld op de zin aanvul test minder mensen in de omgeving had die vaak meer dan 5 glazen alcohol drinken op één avond. Dit is nog een vreemde uitkomst, hier werd het tegenovergestelde verwacht. Uit het onderzoek komt verder naar voren dat verschillende constructen van het Prototype Willingness Model significant aan elkaar gecorreleerd te zijn. Zo bleek willingness negatief gecorreleerd met zowel similarity als het toegevoegde construct descriptieve norm, respectievelijk -.43 en Met betrekking tot similarity houdt dit in dat, als men zich minder verwant voelt aan de typische persoon die meer dan 5 glazen alcohol drinkt op één avond, diegene liever veel zou drinken op één avond. Met betrekking tot descriptieve norm zou het betekenen dat iemand, die minder mensen in zijn of haar omgeving heeft die meer dan 5 glazen alcohol drinken op één avond, zelf liever veel zou drinken op één avond. Dit zijn beide onverwachte uitkomsten. Similarity bleek in dit onderzoek positief gecorreleerd aan de descriptieve norm, deze correlatie was.27. Hieruit kan opgemaakt worden dat iemand, die zich verwant voelt aan de typische persoon die meer dan 5 glazen alcohol drinkt op één avond, meer mensen in zijn of haar omgeving heeft die meer dan 5 glazen alcohol drinken op één avond. Deze correlatie was significant bij een significantieniveau van.05. De gevonden correlaties zijn ook weergegeven in figuur 2. Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

20 3.4 Hiërarchische lineaire regressieanalyse Als laatst is een hiërarchische lineaire regressieanalyse uitgevoerd. De uitkomsten van deze analyse zijn te zien in tabel 4. Hierbij is één hiërarchische lineaire regressieanalyse uitgevoerd met 4 stappen. In de eerste stap werd alleen impulsiviteit als verklarende variabele gebruikt, in stap 2 werden zowel impulsiviteit als de ZAT-score gebruikt, in stap 3 werden similarity en descriptieve norm hieraan toegevoegd en in de vierde stap werd willingness toegevoegd. Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

21 In de eerste stap was impulsiviteit significant bij een significantieniveau van 0,05. Impulsiviteit verklaart 6% van de variantie in de score van het risicogedrag. In de tweede stap, waarbij de ZAT-score werd toegevoegd is impulsiviteit niet meer significant, de ZAT-score is echter wel sterk significant. In de tweede stap wordt 38% van de variantie in de score van het risicogedrag verklaard, De ZAT-score voegt 32% toe aan de proportie verklaarde variantie, dit is te zien aan de R 2 change. In de derde stap worden aan impulsiviteit en de ZAT-score similarity en descriptieve norm toegevoegd, impulsiviteit is wederom niet significant. De ZAT-score blijft in deze stap nog steeds significant, similarity en descriptieve norm zijn ook significant. In deze stap wordt 56% van de variantie in de score op het risicogedrag verklaard. In de laatste stap worden aan impulsiviteit, ZAT-score, similarity en descriptieve norm willingness toegevoegd. In de laatste stap zijn alleen de ZAT-score, similarity en willingness nog significant. In deze laatste stap wordt 63% van de variantie in de score op het risicogedrag verklaard. In de laatste stap verdwijnt het verklarende effect van descriptieve norm, dit gebeurt na toevoeging van het construct willingness. Impulsiviteit en descriptieve norm leveren uiteindelijk geen unieke bijdrage meer in het verklaren van het risicogedrag met betrekking tot riskant alcoholgebruik. In de laatste stap is te zien dat de ZAT-score, similarity en willingness significante determinanten zijn voor de score op het risicogedrag. Het toevoegen van de ZAT-score in de tweede stap heeft een redelijk grote toename in de proportie verklaarde variantie tot gevolg. Dit betekent dat de ZAT-score een verklarende waarde heeft bij de score van het risicogedrag. Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

22 4. Discussie Alcoholgebruik en misbruik onder jongeren is een actueel probleem in Nederland. Er is veel onderzoek gedaan om dit gedrag te verklaren vanuit verschillende invalshoeken. Zo wordt er geprobeerd het gedrag te verklaren met behulp van expliciete of impliciete cognities, of persoonlijkheidstrekken. Er is echter een lacune in de literatuur. Dit onderzoek levert hopelijk een bijdrage om deze lacune op te vullen. Er is namelijk weinig aandacht aan (en er ontbreekt empirische toetsing van) de rol van impliciete cognities bij alcoholgebruik en misbruik, en in combinatie met expliciete cognities en persoonlijkheidstrekken. Het doel van dit onderzoek is om nieuwe inzichten te vinden voor de (sterkte van) deze rol en de onderlinge verbanden tussen de verschillende factoren, zodat uiteindelijk het probleem van alcoholgebruik en misbruik onder jongeren beter aangepakt kan worden. Een belangrijke toegevoegde waarde van dit onderzoek is dat er empirisch bewijs is gevonden voor de rol van impliciete cognities bij alcoholgebruik en misbruik en dat daarbij een vragenlijst is ontwikkeld die de impliciete cognities over alcohol meet (de zin aanvul test). Hoewel deze nog ruimte over laat voor verbetering is er een begin gemaakt aan het ontwikkelen van een test om de impliciete cognities te meten ten opzichte van alcohol. In dit onderzoek wordt een antwoord gezocht op de volgende vragen: De hoofdvraag die door middel van dit onderzoek wordt beantwoord is: In hoeverre spelen impliciete cognities een rol bij het alcoholgebruik en misbruik van jongeren? De deelvragen die in dit onderzoek beantwoord worden zijn deze: Is het model dat in dit onderzoek getoetst wordt een goede representatie van de uitkomsten van het onderzoek? In hoeverre spelen expliciete cognities een rol bij het alcoholgebruik en misbruik van jongeren en wat is de verklarende waarde van het Prototype Willingness Model? In hoeverre spelen de persoonlijkheidstrekken een rol bij het alcoholgebruik en misbruik van jongeren? Is er een relatie tussen de impliciete-, expliciete cognities en persoonlijkheid met betrekking tot alcohol? Zo ja, hoe groot is deze relatie dan? In hoeverre spelen impliciete cognities een rol bij het alcoholgebruik en misbruik van jongeren? De impliciete cognities worden in dit onderzoek gemeten door middel van een zin aanvul test. De score op de zin aanvul test heeft een relatief hoge correlatie met de score op het risicogedrag, deze is namelijk.60. Uit de lineaire hiërarchische regressieanalyse bleek bovendien dat het toevoegen van de ZAT-score als determinant van risicogedrag ten opzichte van alcohol de proportie verklaarde variatie verhoogt van 6% naar 38%. De ZAT-score heeft dus een behoorlijke verklarende waarde bij het verklaren van het risicogedrag ten opzichte van alcohol. Dit zou aanduiden dat mensen die ontvankelijker zijn voor het maken van alcoholgerelateerde associaties meer drinken en/of een hogere Bachelorthese S.M.H. Middelkoop. Psychologie; veiligheid en gezondheid

Onderzoek naar de rol van impliciete en expliciete cognities en de rol van impulsiviteit bij het verklaren van alcoholgebruik

Onderzoek naar de rol van impliciete en expliciete cognities en de rol van impulsiviteit bij het verklaren van alcoholgebruik Dual proces model Onderzoek naar de rol van impliciete en expliciete cognities en de rol van impulsiviteit bij het verklaren van alcoholgebruik Geeft de Zinaanvultest als maat voor de impliciete cognities

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen.

De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. De relatie tussen intimiteit, aspecten van seksualiteit en hechtingsstijl in het dagelijks leven van heteroseksuele mannen en vrouwen. The Relationship between Intimacy, Aspects of Sexuality and Attachment

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen

De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de. Lichaamsbeweging van Ouderen Running head: ACTIEVE OUDEREN EN BEWEGEN 1 De Invloed van Identificatie met Actieve Ouderen en Welbevinden op de Lichaamsbeweging van Ouderen The Influence of Identification with 'Active Elderly' and Wellbeing

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Leader Member Exchange: Effecten van Locus of Control, Coping en de Mediatie van Persoonlijk Initiatief

Leader Member Exchange: Effecten van Locus of Control, Coping en de Mediatie van Persoonlijk Initiatief Leader Member Exchange: Effecten van Locus of Control, Coping en de Mediatie van Persoonlijk Initiatief Leader Member Exchange: Effects of Locus of Control, Coping and the Mediation of Personal Initiative

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything:

Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie. I feel nothing though in essence everything: Ik voel niets maar eigenlijk alles: Verbanden tussen Alexithymie, Somatisatiestoornis en Depressie I feel nothing though in essence everything: Associations between Alexithymia, Somatisation and Depression

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

Alcoholgebruik bij studenten; de rol van cognities, stemming en drink motieven.

Alcoholgebruik bij studenten; de rol van cognities, stemming en drink motieven. Alcoholgebruik bij studenten; de rol van cognities, stemming en drink motieven. Auteur: Nora Saghir Studentnummer: s0128813 Bachelorthese Veiligheid & Gezondheid Faculteit: Gedragswetenschappen Opleiding:

Nadere informatie

Een verklaring voor de relatie tussen de culturele context en binge drinking. De medierende rol van de Theory of Planned Behavior

Een verklaring voor de relatie tussen de culturele context en binge drinking. De medierende rol van de Theory of Planned Behavior Een verklaring voor de relatie tussen de culturele context en binge drinking De medierende rol van de Theory of Planned Behavior Universiteit Twente Auteur: Teresa Stolte (s0190349) Begeleiders: Pia Hunger

Nadere informatie

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans

Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Mathilde Descheemaeker Adriaan Spruyt Dirk Hermans Experimentele psychopathologie Op zoek naar de psychologische processen die een rol spelen bij het ontstaan, in stand houden en terugval van psychopathologie

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

Running Head EXECUTIEVE FUNCTIES EN EXTERNALISEREND GEDRAG BIJ ADOLESCENTEN

Running Head EXECUTIEVE FUNCTIES EN EXTERNALISEREND GEDRAG BIJ ADOLESCENTEN 1 Zelf Gerapporteerde Alledaagse Executieve Functies en Externaliserende Gedragsproblemen bij Adolescenten in en buiten de Jeugdhulpverlening Self-reported Everyday Executive Functioning and Externalising

Nadere informatie

Alcoholgebruik, misbruik & afhankelijkheid

Alcoholgebruik, misbruik & afhankelijkheid ALCOHOLGEBRUIK: BEWUST OVERWOGEN OF ONBEWUST OVERKOMEN? Impliciete en expliciete processen bij alcoholgebruik en implicaties voor interventies Katrijn Houben k.houben@maastrichtuniversity.nl Alcoholgebruik,

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Ouderen & Alcoholgebruik in Nederland

Ouderen & Alcoholgebruik in Nederland Ouderen & Alcoholgebruik in Nederland Zwolle, 23 april 2012 Gun ze toch hun borreltje!? VU University Amsterdam, Marja Aartsen Windesheim, Carolien Smits Ouderen & Alcohol: waarom interessant? Ouderen

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Alcohol

GO Jeugd 2008 Alcohol GO Jeugd 2008 Alcohol Samenvatting alcohol Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 63% van de Friese 12 t/m 18 jarigen wel eens alcohol heeft, 51% nog in de vier voorafgaand aan het

Nadere informatie

Rommelen met je identiteit. Landelijk scholierenonderzoek naar de aard en de omvang van de falsificatie van legitimatiebewijzen door jongeren

Rommelen met je identiteit. Landelijk scholierenonderzoek naar de aard en de omvang van de falsificatie van legitimatiebewijzen door jongeren Rommelen met je identiteit Landelijk scholierenonderzoek naar de aard en de omvang van de falsificatie van legitimatiebewijzen door jongeren Utrecht, maart 2005 2 Rommelen met je identiteit Uitvoerder:

Nadere informatie

De invloed van communicatie op het beeld van meisjes van een prototypische alcohol drinker

De invloed van communicatie op het beeld van meisjes van een prototypische alcohol drinker De invloed van communicatie op het beeld van meisjes van een prototypische alcohol drinker Bacheloropdracht van: Kristin Seeger s0159301 Faculteit: Gedragswetenschappen Begeleiders: Dr. Henk Boer en Dr.

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar

Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar - Factsheet - Trendonderzoek: Alcoholkennis bij jongeren tussen 12 en 25 jaar NIGZ, Project Alcohol Voorlichting en Preventie 3 juli 2003 Inleiding Het NIGZ voert elk jaar, als onderdeel van het Alcohol

Nadere informatie

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner The association between momentary affect and sexual desire: The moderating role of partner

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Het Welbevinden van Mantelzorgers in Vlaanderen: Relaties tussen Sociale Steun, Sense of Coherence, Bevlogenheid en Welbevinden.

Het Welbevinden van Mantelzorgers in Vlaanderen: Relaties tussen Sociale Steun, Sense of Coherence, Bevlogenheid en Welbevinden. Het Welbevinden van Mantelzorgers in Vlaanderen: Relaties tussen Sociale Steun, Sense of Coherence, Bevlogenheid en Welbevinden. Well-being of Family Caregivers in Flanders: The Relationships between Social

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

MINDFULNESS, ZELFASPECTEN EN WELZIJN 1. Bewust (wel)zijn? De mediërende rol van het zelf in de relatie tussen mindfulness en psychologisch welbevinden

MINDFULNESS, ZELFASPECTEN EN WELZIJN 1. Bewust (wel)zijn? De mediërende rol van het zelf in de relatie tussen mindfulness en psychologisch welbevinden MINDFULNESS, ZELFASPECTEN EN WELZIJN 1 Bewust (wel)zijn? De mediërende rol van het zelf in de relatie tussen mindfulness en psychologisch welbevinden Mindful (well)being? The mediating role of the self

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nicotine en alcohol kunnen de placenta passeren en zo het risico op nadelige uitkomsten voor het ongeboren kind verhogen. Stoppen met roken en alcoholgebruik tijdens de zwangerschap lijkt vanzelfsprekend,

Nadere informatie

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Nederlandse Samenvatting De adolescentie is levensfase waarin de neiging om nieuwe ervaringen op te

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Actie 30 dagen zonder alcohol werkt!

Actie 30 dagen zonder alcohol werkt! Actie 30 dagen zonder alcohol werkt! Factsheet effectmeting 2015 Voor de vierde keer op rij organiseerde GGD Gooi en Vechtstreek in 2015 de actie 30 dagen zonder alcohol. En met succes! Minstens 650 mensen

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

De rol van de sociale media in alcoholgebruik bij jongeren

De rol van de sociale media in alcoholgebruik bij jongeren De rol van de sociale media in alcoholgebruik bij jongeren Prof. Dr. Kathleen Beullens School for Mass Communication Research, KU Leuven Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek (FWO) Vlaamse jongens en meisjes

Nadere informatie

Wat motiveert u in uw werk?

Wat motiveert u in uw werk? Wat motiveert u in uw werk? Begin dit jaar heeft u kunnen deelnemen aan een online onderzoek naar de motivatie en werktevredenheid van actuarieel geschoolden. In dit artikel worden de resultaten aan u

Nadere informatie

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren

Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren Ondanks dat het in Nederland niet is toegestaan om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar, drinkt een groot deel van deze jongeren alcohol. Dit proefschrift laat zien dat de meerderheid van

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Marktonderzoek en kwaliteitsmeting nova uitzendbureau 2003-2004

Marktonderzoek en kwaliteitsmeting nova uitzendbureau 2003-2004 Marktonderzoek en kwaliteitsmeting nova uitzendbureau 2003-2004 1 Inleiding 1.1 Achtergrond en doelstellingen nova heeft de afgelopen jaren haar dienstenpakket steeds verder uitgebreid. Het was nu tijd

Nadere informatie

Factsheet Veilig Uitgaan = Veilig thuiskomen

Factsheet Veilig Uitgaan = Veilig thuiskomen Factsheet Veilig Uitgaan = Veilig thuiskomen Achtergrond Veilig uitgaan = Veilig thuiskomen Onderzoeksdoel en onderzoeksopzet Steekproef Resultaten werkelijk gebruik Resultaten gebruik in verkeer Resultaten

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Dit document beschrijft kort de bevindingen uit het onderzoek over biseksualiteit van het AmsterdamPinkPanel.

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

tot 24 jaar Monitor jongeren 12

tot 24 jaar Monitor jongeren 12 Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

(In)effectiviteit van Angstcommunicaties op Verminderen van Lichamelijke Inactiviteit: Rol van Attitudefuncties, Self-Monitoring en Self-Esteem

(In)effectiviteit van Angstcommunicaties op Verminderen van Lichamelijke Inactiviteit: Rol van Attitudefuncties, Self-Monitoring en Self-Esteem (In)effectiviteit van Angstcommunicaties 1 (In)effectiviteit van Angstcommunicaties op Verminderen van Lichamelijke Inactiviteit: Rol van Attitudefuncties, Self-Monitoring en Self-Esteem (In)effectiveness

Nadere informatie

In hoeverre verschillen de testsscores van laaggeschoolden (tm vmbo tl niveau)van die van hoger geschoolden.

In hoeverre verschillen de testsscores van laaggeschoolden (tm vmbo tl niveau)van die van hoger geschoolden. In hoeverre verschillen de testsscores van laaggeschoolden (tm vmbo tl niveau)van die van hoger geschoolden. Houding ten aanzien van arbeid (WAV) De wav onderscheidt de volgende persoonlijkheidstrekken

Nadere informatie

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten

De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk. en Lichamelijke Gezondheidsklachten De Modererende Invloed van Sociale Steun op de Relatie tussen Pesten op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten The Moderating Influence of Social Support on the Relationship between Mobbing at Work

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch Stress en Psychose 59 Noord Stress and Psychosis 59 North A.N.M. Busch Prevalentie van Subklinische Psychotische Symptomen en de Associatie Met Stress en Sekse bij Noorse Psychologie Studenten Prevalence

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven Onderzoek werkstress, herstel en cultuur De rol van vrijetijdsbesteding 6 februari 2015 Technische Universiteit Eindhoven Human Performance Management Group ir. P.J.R. van Gool prof. dr. E. Demerouti /hpm

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Peiling: Koop- en drinkgedrag van Friese 16- en 17-jarigen na invoering van de nieuwe Drank- en Horecawet

Peiling: Koop- en drinkgedrag van Friese 16- en 17-jarigen na invoering van de nieuwe Drank- en Horecawet Peiling: Koop- en drinkgedrag van Friese 16- en 17-jarigen na invoering van de nieuwe Drank- en Horecawet September 2014 Opdrachtgever: Platform Nuchtere Fries Platform Nuchtere Fries is een samenwerking

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

Alcoholgebruik: omvang in de regio

Alcoholgebruik: omvang in de regio Alcoholgebruik: omvang in de regio Schadelijk alcoholgebruik in de regio Het alcoholgebruik(1) onder volwassenen (tot 65 jaar) in Zuid-Limburg is 85%. Van de ouderen (65+) geeft 75% aan alcohol te drinken.

Nadere informatie

Samenvatting Nederlands

Samenvatting Nederlands Samenvatting Nederlands 178 Samenvatting Mis het niet! Incomplete data kan waardevolle informatie bevatten In epidemiologisch onderzoek wordt veel gebruik gemaakt van vragenlijsten om data te verzamelen.

Nadere informatie

De relatie tussen de nieuwe alcoholwetgeving in Nederland, het alcoholgebruik en de alcoholgerelateerde cognities van minderjarige scholieren.

De relatie tussen de nieuwe alcoholwetgeving in Nederland, het alcoholgebruik en de alcoholgerelateerde cognities van minderjarige scholieren. De relatie tussen de nieuwe alcoholwetgeving in Nederland, het alcoholgebruik en de alcoholgerelateerde cognities van minderjarige scholieren. Emmelie Bierens de Haan Studentnummer: 3709124 Bachelorproject

Nadere informatie

De Rol van Sociale Identiteit in de Effectiviteit van Angstcommunicaties: Invloed op Kwetsbaarheid en Moderatie bij Roken en Alcoholgebruik

De Rol van Sociale Identiteit in de Effectiviteit van Angstcommunicaties: Invloed op Kwetsbaarheid en Moderatie bij Roken en Alcoholgebruik SOCIALE IDENTITEIT IN ANGSTCOMMUNICATIES 1 De Rol van Sociale Identiteit in de Effectiviteit van Angstcommunicaties: Invloed op Kwetsbaarheid en Moderatie bij Roken en Alcoholgebruik The Role of Social

Nadere informatie

Computeraffiniteit belangrijk op kantoor

Computeraffiniteit belangrijk op kantoor Auteur A.R. Goudriaan E-mailadres alex@goudriaan.name Datum 16 november 2008 Versie 1.0 Titel Computeraffiniteit belangrijk op kantoor Computeraffiniteit belangrijk op kantoor tevredenheid over de automatiseringsafdeling

Nadere informatie

TECHNISCHE HANDLEIDING IQ TEST

TECHNISCHE HANDLEIDING IQ TEST TECHNISCHE HANDLEIDING IQ TEST 12 December 2011 INHOUDSOPGAVE TESTOVERZICHT Meetpretentie Theoretische achtergrond Kenmerken Samenstelling Toepassingsgebied Voorbeelditems TESTKENMERKEN Vraag die voor

Nadere informatie

Depressieve Klachten bij Adolescenten: Risicofactoren op School en de Invloed. van Geslacht, Coping, Opleiding en Sport

Depressieve Klachten bij Adolescenten: Risicofactoren op School en de Invloed. van Geslacht, Coping, Opleiding en Sport Depressieve Klachten bij Adolescenten: Risicofactoren op School en de Invloed van Geslacht, Coping, Opleiding en Sport Depressive Complaints in Adolescents: Risk Factors at School and the Influence of

Nadere informatie

Pijn-Coping-Inventarisatielijst (PCI) Kraaimaat, Bakker & Evers (1997)

Pijn-Coping-Inventarisatielijst (PCI) Kraaimaat, Bakker & Evers (1997) Pijn-Coping-Inventarisatielijst (PCI) Kraaimaat, Bakker & Evers (1997) Achtergrond In de literatuur over (chronische)pijn wordt veel aandacht besteed aan de invloed van pijncoping strategieën op pijn.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Onderzoeksvragen p. 3 Afleiding van het model en daaruit resulterende vergelijkingsmogelijkheden p. 3 Theoretisch kader p.

Inhoudsopgave. Onderzoeksvragen p. 3 Afleiding van het model en daaruit resulterende vergelijkingsmogelijkheden p. 3 Theoretisch kader p. Inhoudsopgave Inleiding p. 1 Onderzoeksvragen p. 3 Afleiding van het model en daaruit resulterende vergelijkingsmogelijkheden p. 3 Theoretisch kader p. 5 Methode p. 6 Procedure en respondenten p. 6 Meetinstrument

Nadere informatie

Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG)

Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG) Patient reported Outcomes in Cognitive Impairement (PROCOG) Bowman, L. (2006) "Validation of a New Symptom Impact Questionnaire for Mild to Moderate Cognitive Impairment." Meetinstrument Patient-reported

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

Onderzoeksrapport. Hou vol! Geen alcohol. Een alcohol preventieprogramma gericht op basisschool leerlingen en hun moeders.

Onderzoeksrapport. Hou vol! Geen alcohol. Een alcohol preventieprogramma gericht op basisschool leerlingen en hun moeders. Onderzoeksrapport Hou vol! Geen alcohol Een alcohol preventieprogramma gericht op basisschool leerlingen en hun moeders. Suzanne Mares, MSc Dr. Anna Lichtwarck-Aschoff Prof. Dr. Rutger Engels Inleiding

Nadere informatie

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Irene Houtman & Ernest de Vroome (TNO) In het kort: Onderzoek naar de ontwikkeling van burn-outklachten en verzuim door psychosociale

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

De Substance Use Risk Profile Scale voor zwakbegaafde en licht verstandelijk gehandicapte mensen.

De Substance Use Risk Profile Scale voor zwakbegaafde en licht verstandelijk gehandicapte mensen. De Substance Use Risk Profile Scale voor zwakbegaafde en licht verstandelijk gehandicapte mensen. Susan Bergsma Bachelorthese 3 november 2010 Psychologie (Veiligheid en Gezondheid) Universiteit Twente/

Nadere informatie

DATA-ANALYSEPLAN (20/6/2005)

DATA-ANALYSEPLAN (20/6/2005) DATA-ANALYSEPLAN (20/6/2005) Inleiding De manier waarop data georganiseerd, gecodeerd en gescoord (getallen toekennen aan observaties) worden en welke technieken daarvoor nodig zijn, dient in het ideale

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 137 138 Het ontrafelen van de klinische fenotypen van dementie op jonge leeftijd In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, komt dementie ook op jonge leeftijd voor. De diagnose

Nadere informatie

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen.

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen. Samenvatting Samenvatting Depressie en angst zijn de meest voorkomende psychische stoornissen in de adolescentie met een enorme impact op het individu. Veel adolescenten rapporteren depressieve en angst

Nadere informatie

Benchmark Klanttevredenheid

Benchmark Klanttevredenheid Benchmark Klanttevredenheid - dummy rapport - Laurens van Graafeiland 14-10-2010 1 Toelichting benchmark Methodiek In de benchmark worden de verdelingen van het gebruik van de verschillende communicatiemiddelen

Nadere informatie

Onderzoek Inwonerspanel Jongerenonderzoek: alcohol

Onderzoek Inwonerspanel Jongerenonderzoek: alcohol 1 (19) Onderzoek Inwonerspanel Auteur Tineke Brouwers Respons onderzoek Op 5 december kregen de panelleden van 12 tot en met 18 jaar (280 personen) een e-mail met de vraag of zij digitaal een vragenlijst

Nadere informatie

Fort van de Democratie

Fort van de Democratie Fort van de Democratie Stichting Vredeseducatie / peace education projects Het Fort van de Democratie WERKT! Samenvatting van een onderzoek door de Universiteit van Amsterdam naar de effecten van de interactieve

Nadere informatie

Een verklaring voor de relatie tussen sensation seeking, impulsiviteit en onveilig seksueel gedrag, binge drinken en cannabisgebruik.

Een verklaring voor de relatie tussen sensation seeking, impulsiviteit en onveilig seksueel gedrag, binge drinken en cannabisgebruik. Een verklaring voor de relatie tussen sensation seeking, impulsiviteit en onveilig seksueel gedrag, binge drinken en cannabisgebruik. De mediërende rol van de Theory of Planned Behavior en Prototypes Sarah

Nadere informatie

Hiv en stigmatisering in Nederland

Hiv en stigmatisering in Nederland Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Political & Social Samenvatting Hiv en stigmatisering in Nederland

Nadere informatie

Preventie van Alcoholgebruik. Ina Koning

Preventie van Alcoholgebruik. Ina Koning Van wetenschap naar praktijk: Preventie van Alcoholgebruik Ina Koning Drinkt onze jeugd? Een impressie... i.koning@uu.nl We weten dat De feiten... Vroegtijdig drinken (Verdurmen et al., 2012): 13 jaar

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak

Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak 1 Achtergrond van het onderzoek Bedrijven vertrouwen meer en meer op social media om klanten te betrekken

Nadere informatie

Handleiding Nederlandse Werkwaardentest

Handleiding Nederlandse Werkwaardentest Handleiding Nederlandse Werkwaardentest Versie 1.0 (c), mei 2008 Dr Edwin van Thiel Nederlandse werkwaardentest De Nederlandse werkwaardentest is eind 2006 ontwikkeld door 123test via een uitgebreid online

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Figuur 1 Precede/Proceed Model

Figuur 1 Precede/Proceed Model Nederlandse samenvatting Benzodiazepinen zijn geneesmiddelen die vooral bij angstklachten en slaapstoornissen worden voorgeschreven. Ze vormen de op één na meest voorgeschreven middelen in Nederland. Tien

Nadere informatie

Het mediatie-effect van drinkmotieven op sekseverschillen in drinkpatroon van Nederlandse jongeren

Het mediatie-effect van drinkmotieven op sekseverschillen in drinkpatroon van Nederlandse jongeren Het mediatie-effect van drinkmotieven op sekseverschillen in drinkpatroon van Nederlandse jongeren Floor Belle 0203807 Universiteit Utrecht Juni 2008 Begeleiding: Wilma Vollebergh Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2

Nadere informatie

Universiteit Utrecht Master psychologie, Sociale Psychologie

Universiteit Utrecht Master psychologie, Sociale Psychologie Universiteit Utrecht Master psychologie, Sociale Psychologie DE REPRESENTATIE VAN ALCOHOL De invloed van omgeving op de conceptuele representatie van alcohol Silke Verwei 3581012 26 juni 2014 Mike Keesman

Nadere informatie

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga

Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Psychosocial Problems in Cancer Genetic Counseling: Detecting and Facilitating Communication W. Eijzenga Nederlandse samenvatting INLEIDING Mensen met een mogelijk verhoogde kans op kanker kunnen zich

Nadere informatie