VLAAMSERAAD BELEIDSBRIEF. Letteren VERSLAG. namens de Commissie voor Cultuur uitgebracht door de heer J. De Bremaeker

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VLAAMSERAAD BELEIDSBRIEF. Letteren VERSLAG. namens de Commissie voor Cultuur uitgebracht door de heer J. De Bremaeker"

Transcriptie

1 Stuk 290 ( ) Nr. 2 LAAMSERAAD ZITTING DECEMBER 1993 BELEIDSBRIEF Letteren ERSLAG nmens de Commissie voor Cultuur uitgebrcht door de heer J. De Bremeker Smenstelling vn de commissie : oorzitter : de heer L. Peeters. ste Zeden : de heren F. Cuwenberghs, S. De Clerck, L. Goutry, L. Mrtens en M. n Peel ; de heren J. De Bremeker, P. Hostekint, L. Peeters en W. Seeuws ; de heren P. Chevlier, J. Demeulenere en P. Dewel ; de heer F. De Mn ; de heer H. Luwers ; de heer L. Dierickx. Pltsvervngers : mevrouw S. Creyf, mevrouw A. Leysen, de heer H. Mrsoul, mevrouw T. Merckxn Goey en de heer J. ndeurzen ; de heren L. Hncké, R. Lnduyt, A. Schellens en G. Swennen ; de heren P. Berben en L. Monset en mevrouw A.M. NeytsUyttebroeck ; de heer J. Spinnewyn ; de heer H. Olerts ; de heer J. Geysels. Zie : 290 ( ) Nr. 1 : Beleidsbrief 890

2 290 ( ) Nr. 2 PI INHOUD 1. HOORZITTING EN GEDACHTENWISSELING 1. Algemene bespreking 2. De uteurs 3. Leenvergoeding 4. ste boekenprijs 5. Leesbevordering 6. Promotiebeleid II. AANBEELINGEN AN DE COMMISSIE 19 BIJLAGEN 1. Achtpuntenprogrmm vn PENlnderen, L en A 2. Advies vn de Commissie voor het Boek 3. Top100 leenrechtvergoeding in Nederlnd 4. Brief vn de heer H. De Coninck

3 [ ( ) Nr. 2 DAMES EN HEREN. De Commissie voor Cultuur besteedde n de bespreking vn deze beleidsbrief twee vergderingen. Op 27 pril 1993 werd een hoorzitting georgniseerd, wrop representtieve vertegenwoordigers vn de schrijversverenigingen, vn de uitgevers en vn het bibliotheekwezen hun visie op het lmse letterenbeleid konden uiteenzetten. In de confronttie met die visies kwm de Commissie toen l tot een uitgebreide gedchtenwisseling. N die hoorzitting werd een voorstel vn nbevelingen vn de Commissie voor het lms letterenbeleid opgesteld en n de frcties ter overweging voorgelegd. Die nbevelingen werden besproken tijdens de vergdering vn 30 november HOORZITTING EN GEDACHTENWISSELING Op deze vergdering wren de volgende vertegenwoordigers vn de schrijvers, de uitgevers en de openbre bibliotheken nwezig : de heren E. Willekens (ereniging lmse Letterkundigen en Ntionl Centrum Jeugdlitertuur), M. Insingel (PENcentrum), W. Tibergien (Poëziecentrum), J. Cooymns (BADlmse ereniging voor Bibliotheek, Archief en Documenttiewezen), C. n Belen ( BB ereniging ter Bevordering vn het lmse Boekwezen) J. Rens (BB), W. De Mont (BB) Lieten zich verontschuldigen : de heren H. Bousset (Dietsche Wrnde en Belfort), J. Deleu (Ons Erfdeel) J. Keersmeckers (Koninklijke Acdemie voor Nederlndse Tl en Letterkunde). De heer H. De Coninck (Nieuw Wereldtijdschrift), die zich eveneens liet verontschuldigen, verwoordde zijn opmerkingen in een brief n de Commissie, die ls bijlge 4 bij het verslg is gevoegd. Bij deze bespreking ws ook de heer Weckx, lms minister vn Cultuur en Brusselse Angelegenheden nwezig. Er wordt voorgesteld voorf een lgemene bespreking te houden, wrin de sprekers hun bedenkingen over de beleidsbrief kunnen uiteenzetten. Drn zl nder worden ingegn op de concrete beleidsmtregelen : werkbeurzen, leenvergoeding, vste boekenprijs, leesbevordering, spreiding en promotie. 1. Algemene bespreking 1. Crl n Belen (BB) Deze beleidsbrief heeft heel wt positieve specten : het is toe te juichen dt er eindelijk eens een debt over het letterenen boekenbeleid wordt gevoerd ; er komt een verruiming vn middelen en instrumenten ; er is een eerste nzet tot verruiming vn het begrip,,boek, lhoewel dit niet geconcretiseerd wordt. De indruk blijft immers bestn dt het nog voorl om het literire boek gt ;

4 290 ( ) Nr. 2 PI de reltie tussen de verschillende ctoren (uteurs, uitgevers, bibliotheken) wordt geschetst, lhoewel het spijtig is dt de boekhndel hierbij minder n bod komt en het promotiebeleid niet voldoende is ingevuld ; er wordt onderzoek nr het lezen, lenen en kopen vn boeken in het vooruitzicht gesteld. Dit moet zorgen voor de noodzkelijke wetenschppelijke onderbouw vn het toekomstige beleid. In lnderen hebben we voorlsnog te weinig concreet cijfermteril over de houding vn het publiek tegenover het boek ; het pleidooi voor de vste boekenprijs wordt ngehouden. Dit zl op federl niveu moeten worden geregeld en het is drom vn belng dt de ndcht voor het dossier wordt gnde gehouden ; het toekennen vn de leenvergoeding is reeds een oude vrg vn de sector ; nu wordt dt eindelijk geconcretiseerd. Het is bovendien zeer positief dt drbij ook ndcht wordt besteed n de rol vn de uitgever ls producent vn boeken ; de ondersteuning vn de uitgeverij, voorl dn voor het reliseren vn moeilijke projecten, wordt ls een voorwrde voor een degelijk letterenbeleid erkend. Er zijn mken : echter ook een ntl negtieve opmerkingen te er ontbreekt een echt,,boekenbeleid. De beleidsbrief is hoofdzkelijk op litertuur gericht, terwijl het in feite over het medium,,boek in zijn geheel zou moeten gn. Het begrip,,boek zou overigens ook inhoudelijk moeten worden uitgediept ; er is een te eenzijdige gerichtheid op de uteurs, terwijl er ook ndere betrokken prtijen zijn : de boekhndelr ls verdeler, de uitgever ls economisch producent, de bibliotheek ls mededistributieknl. Die ctoren moeten meer worden betrokken. de bevordering vn de leescultuur wordt te weinig geconcretiseerd. De formulering is eerder zwk en te zeer nr de medi gericht. Wt is bijvoorbeeld de plts vn het onderwijs in de leesbevordering? 2. J. Cooymns (BAD) Bij de bibliotheken heerst er enigszins ongenoegen en ongerustheid over het letterenbeleid dt wordt voorgesteld en de rol die de bibliotheken drin wordt toebedeeld. oorf moet worden opgemerkt dt er een zeker pessimisme heerst over de leescultuur. De vrg is of dit pessimisme echt gerechtvrdigd is. Het onderzoek vn professor Ghesquiere (KUL) vn enige tijd geleden over het leesgedrg vn de jeugd wees eerder in een ndere richting. In elk gevl moet deze vststelling een nsporing zijn om eindelijk werk te gn mken vn permnent lezersonderzoek. Dt moet dn wetenschppelijk onderzoek zijn dt over meerdere jren op dezelfde wijze wordt uitgevoerd, zodt de cijfers kunnen worden vergeleken. Drbij moeten lle ctoren worden betrokken. Het mg dus geen onderzoek zijn dt n één vn de betrokkenen, nmelijk de BB, wordt uitbesteed, zols het in de beleidsbrief wordt voorgesteld. Dit ondergrft de geloofwrdigheid vn het onderzoek. Wrom zijn de bibliotheken er niet bij betrokken?

5 ( ) Nr E. Willekens (L) De beleidsbrief houdt veel rekening met de uteursbelngen. Zowel leenvergoeding ls produktieondersteuning zijn vn groot belng voor de schrijvers. Het is positief dt de litertuur ndrukkelijk n bod komt. Bovendien is het toe te juichen dt er een geïntegreerde visie op de sector is. Ook uitgeverijen en bibliotheken komen n bod. Betreurenswrdig is dn weer dt er weinig gezegd wordt over het Fonds der Letteren. Een gezmenlijk Fonds met Nederlnd zou zeer grote diensten kunnen bewijzen n de uteurs. Ten slotte moet er werk worden gemkt vn het sttuut vn de uteur. Het gesprek met de federle overheid drover moet zo snel mogelijk beginnen. 4. M. Insingel (PENcentrum) Er kn wt het stndpunt vn de uteurs betreft worden verwezen nr de cht progrmmpunten die PEN, L en A gezmenlijk hebben uitgewerkt, wrbij ze vrgen nr dringende structurele ingrepen voor een beter letterenbeleid. Uit dit progrmm blijkt duidelijk dt de uteursverenigingen op één lijn zitten. Dit chtpuntenprogrmm wordt ls bijlge 1 bij het verslg gevoegd. Over de smenwerking met Nederlnd worden er in de beleidsbrief lleen een pr deelspecten ngehld. Dit is niet voldoende. Er moet gestreefd worden nr een zo groot mogelijke integrtie met Nederlnd. De beleidsbrief is dr terughoudend tegenover doordt er wordt gesteld dt die integrtie op grote tegenwerking stuit. We zijn lleen mr gebt met een zo intens mogelijke smenwerking met Nederlnd. Dit impliceert echter een bewuste keuze voor een bepld soort litertuur. Als wij ons terugplooien op lnderen, dn kiezen we voor een nder type litertuur, dn wnneer we een heelnederlnds stndpunt innemen. Bijvoorbeeld moeten we dn niet over lmse letterkunde spreken mr over Nederlndse letterkunde in lnderen. We moeten leren onze litertuur te pltsen binnen het groter geheel vn de Nederlndse litertuur. In dit perspectief zl ook duidelijker zijn wt belngrijk is en wt minder belngrijk. Onze schrijvers worden in Nederlnd gelezen. Er zijn meerdere lmse schrijvers er een oplge hlen die tien keer groter is dn wt ze hier verkopen. We mogen ls lmingen niet vergeten dt we tot een groter tlkundig geheel behoren. Dit zl de kwliteit vn onze litertuur ten goede komen. Bij het punt over de promotie komt de smenwerking met Nederlnd ook ter sprke. Is het niet mogelijk een gezmenlijke lmsnederlndse brochure smen te stellen voor de promotie vn de voordrchten vn schrijvers? Er zou meer duidelijkheid over de beschikbre middelen kunnen komen indien er een fzonderlijke post voor de litertuur in de begroting zou worden gecreëerd. Nu is er een gezmenlijke begrotingspost met muziek. We moeten uit de begroting kunnen opmken hoeveel de litertuur precies krijgt. Over de leenvergoeding kunnen we ons fvrgen wrom het weer de ontleners zijn die moeten betlen. De bibliotheken hebben onder hun publiek heel wt schoolgnde jeugd, die niet mg worden fgeschrikt met een bijkomende vergoeding.

6 290 ( ) Nr. 2 l Antwoord vn de minister De betrokkenen uit de sector hebben het document blijkbr ndchtig gelezen en het vrij positief onthld. Deze beleidsbrief is een concretisering vn de prioriteit die n het letterenbeleid wordt gegeven. De minister heeft drbij lle ctoren willen betrekken, die er mee te mken hebben. Nochtns wordt er opgemerkt dt die bendering nog niet breed genoeg is. Toch is het duidelijk dt er een zekere consensus over het letterenbeleid binnen de gehele sector heerst. Is de beleidsbrief teveel op de litertuur gericht? De beleidsbrief is vertrokken vnuit het opstellen vn een letterenbeleid en is dn wt breder vn opvtting geworden. Misschien kn dit in de toekomst nog verder worden uitgewerkt tot een globl boekenbeleid. De vrg nr meer wetenschppelijk onderzoek is gegrond. Het is opvllend dt er in lnderen in de gehele culturele sector op dit vlk een leemte is. Het is dus goed dt er gestrt wordt met wetenschppelijk onderzoek in de boekensector. Er wordt terecht opgemerkt dt men tot permnent wetenschppelijk onderzoek zl moeten komen. En inderdd moet er ook vergelijkend onderzoek met de buurlnden gebeuren. Dt onderzoek moet gn over het koop, leen en leesgedrg vn de lmse lezer. Er is hierover een overeenkomst fgesloten met de BB, zodt het lvst kn worden gestrt. Hopelijk kn er dn lter een permnent onderzoek uit voortspruiten, dt het letterenbeleid een degelijke wetenschppelijke onderbouw kn geven. Het is duidelijk dt bij een meer permnent onderzoek ook het bibliotheekwezen zl moeten worden betrokken. Wordt er te weinig ndcht besteed n de leesbevordering? Er wordt gezegd dt er uitsluitend ndcht is besteed n leesbevordering vi de medi, meer bepld krnten en tijdschriften. Dit is een terechte opmerking. Er wordt echter expliciet n de sector gevrgd welke concrete inititieven er kunnen worden genomen voor de leesbevordering. De beleidsbrief doet enkele zeer lgemene suggesties, die meer moeten worden geconcretiseerd. Er bestt binnen het bibliotheekwezen inderdd ongerustheid over de problemtiek vn de leenvergoeding. Er moet nog eens herhld worden dt het niet om een n het uteursrecht verbonden leenrecht gt, mr wel degelijk om een vergoeding die fondsen of inititieven zou kunnen finncieren. Er is blijkbr geen meningsverschil over de grond vn de zk. Men is het eens over het invoeren vn de leenvergoeding. De ongerustheid in de bibliotheekwereld gt over de inningsprocedure. Er moet in dit verbnd worden bendrukt dt er een integrtie vn twee dministrties is tot stnd gekomen. Het bibliotheekwezen resorteert onder de dministrtie vn het socilcultureel werk. Het letterenbeleid hoort bij de dministrtie voor kunst. Dit zijn twee utonome dministrties die nu smen verder zoeken nr de beste oplossing voor de relistie vn de leenvergoeding. Drbij zl worden geprobeerd de belngen vn de bibliotheken en die vn de uteurs en de uitgevers met elkr te verzoenen. De uteurs verwijzen nr het Nederlndse model vn het Fonds voor de Letteren. Hierover is in bilterle gesprekken met Nederlnd reeds meermls geprt. Het is de stelling vn de minister dt we willen komen tot een integrtie of symbiose vn het beleid met Nederlnd, mr dt betekent

7 ( ) Nr. 2 niet noodzkelijk dt de beleidsvoering moet gebeuren door één en dezelfde instelling, zols bijvoorbeeld een gezmenlijk Fonds voor de Letteren. Er bestt een te positief beeld bij de lmse uteurs over het Nederlndse model. Er zou eens moeten worden onderzocht hoeveel het Nederlndse model n overhed kosten vrgt, hoeveel geld er uiteindelijk niet tot bij de uteurs gerkt mr bij de infrstructuur blijft hngen. Het Nederlndse model heeft zeker schduwzijden en kn dus niet zomr worden ngevolgd. Het is veel belngrijker dt de reglementeringen in lnderen en Nederlnd op elkr worden fgestemd. Er mg bijvoorbeeld geen dubbel gebruik zijn en beide fondsen zouden complementir moeten zijn, zonder dt ze in elkr opgn. Bovendien moet er ook rekening gehouden worden met de Nederlndse mentliteit, die nog mr eens weerspiegeld werd in het wedervren in verbnd met de smenwerking rond de Frnkfurter Buchmesse. Op finncieel vlk gebeurt die smenwerking in een 50/50 verhouding. Niettegenstnde lnderen de helft vn de kosten vn deze opertie drgt, ws het zeer moeilijk om een zelfde verhouding te bewerkstelligen in de omkdering vn het gebeuren. Het is de vste bedoeling om tot een zo verregnd mogelijke smenwerking met Nederlnd te komen. We mogen echter tegelijkertijd niet nïef zijn en ons niet lten minoriseren. Wt de verdeling vn de kredieten voor 1993 betreft wordt vn het gemengde rtikel litertuur en muziek, 18 miljoen vn de 24 miljoen frnk n litertuur besteed, zols blijkt uit de rekeningen. In de toekomst zl dit krediet in de begroting worden opgesplitst. oor de tijdschriftensubsidies gt 6,3 miljoen vn de 8,3 miljoen frnk nr literire tijdschriften en de rest nr muziektijdschriften. Het gros vn de kredieten gt dus nr de letteren. In de toekomst zl er een inspnning worden gedn om dit onderdeel vn de begroting duidelijker op te stellen. Ter fronding vn het ntwoord vn de minister geeft de heer n Belen een ndere toelichting bij het lees, leenen kooponderzoek dt door de BB wordt gevoerd. Het onderzoek is fgestemd op de meetnormen die in Nederlnd worden gebruikt, zodt een vergelijking met Nederlnd kn worden gemkt. Die vergelijking is in september 1994 l mogelijk. Er is vn in het begin voor gekozen om het onderzoek zeer breed te voeren en het niet louter op het commerciële spect vn het boekenvk toe te spitsen. Het gt dus niet lleen over het kopen vn boeken mr ook over het lezen en ontlenen en bovendien worden ook de jongeren (tussen 6 en 15 jr) erbij betrokken, wt oorspronkelijk niet de bedoeling ws. De resultten worden openbr gemkt en zullen ook bruikbr zijn voor de bibliotheken. De heer Willekens merkt n het ntwoord vn de minister nog op dt de uteursverenigingen niet vrgen om het lmse en het Nederlndse fonds voor de letteren onmiddellijk smen te smelten. Hierover mg geen misverstnd bestn. 2. De uteurs De heer Willekens vrgt zich f hoe de toekenning vn de werkbeurzen in zijn werk zl gn. Er worden een ntl normen vernoemd in de beleidsbrief. Blijkbr wordt veel verwcht vn de dviezen vn de Commissie voor de Letteren.

8 290 ( ) Nr. 2 [81 Een lid verwijst in dit verbnd nr de recente strubbelingen die zijn ontstn met het dvies vn de Rd voor Nederlndstlige Drmtische Kunst. Dit is een goed voorbeeld vn het spnningsveld dt bestt tussen de rtistieke wereld en de politieke besluitvorming. Die dviesrd is op dit ogenblik minder politiek smengesteld dn in het verleden, mr dit betekent blijkbr niet dt de dviezen voor minder controverse zorgen. Een meer onfhnkelijke dviescommissie leidt niet noodzkelijk nr meer consensus in de rtistieke wereld. Ook voor de sector vn de letteren is de commissie voor dvies een probleempunt. In de brief vn de heer De Coninck worden opmerkingen gemkt over de smenstelling vn de Commissie voor de Letteren. Er zouden mensen inzitten die niet bekend zijn in het literire milieu. Dit zou een gevolg zijn vn de gepolitiseerde smenstelling vn die commissie. Uit het voorgnde blijkt volgens het lid dt dviezen steeds zullen worden betwist, omdt het budget nooit zo ruim zl zijn dt iedereen n zijn trekken zl kunnen komen. Wt is nu precies het oordeel vn de uteurs over de rol vn de dviserende commissies binnen het subsidiebeleid? Hierover is een zo groot mogelijke duidelijkheid nodig. Nog een nder lid merkt op dt er bij de uteurs grote bezorgdheid bestt over de mnier vn toekennen vn de werkbeurzen en over het functioneren vn de commissie die de beurzen toekent. Er wordt gesproken vn kliekjesvorming en onderlinge tegenstellingen tussen de vertegenwoordigers vn de verschillende genres. Ook over de smenstelling vn de nieuwe commissie is er heel wt wrevel ontstn. Het is voor de uteurs ook niet duidelijk of de werkbeurzen een bekroning, dn wel een nmoedigingspremie zijn. Over de smenstelling vn de lijst voor lezingen en de criteri die er voor worden gehnteerd bestt volgens hetzelfde lid l even veel wrevel bij de uteurs. Die criteri zijn zeer miniml, wrdoor er veel willekeur mogelijk is. Een vn de criteri is dt uteurs in nmerking komen voor de lijst vn de lezingen ls zij ook in nmerking komen voor de boeknkopen door het ministerie. Het gebeurt echter vk dt noch de uteurs, noch de uitgevers op de hoogte zijn vn de mnier wrop die nkopen gebeuren, zodt ze die uteurs ook vn de lezinglijst uitgesloten zijn. De criteri voor de smenstelling vn de lijst moeten duidelijker omschreven worden. De heer De Mont is vn mening dt bij de smenstelling vn de dviescommissies zowel met de mtschppelijke strekkingen ls met deskundigheid wordt rekening gehouden. Mr de volgorde vn deze twee criteri moet worden omgekeerd. Deskundigheid en betrokkenheid met de sector moeten prioritir zijn. Wt hun dviserende rol betreft wordt voorgesteld dt de commissies ook bindende dviezen zouden kunnen geven voor dossiers die de minister voorf nduidt. Dt zl er voor zorgen dt de dviescommissies meer geloofwrdigheid krijgen. De heer Willekens stelt dt de deskundigheid inderdd de prioritire voorwrde is voor de smenstelling vn de commissie. Het is volgens hem misschien ook noodzkelijk de commissie uit te breiden, zodt die gemkkelijker hr tk zou nkunnen. Een lid begrijpt de opmerkingen vn de sprekers over het prioritir pltsen vn de deskundigheid vn de leden vn de dviescommissie. Mr dit zl drom nog niet tot betere resultten leiden. Het is in elk gevl nodig dt politieke en levensbeschouwelijke criteri, die niet onmiddellijk relevnt

9 PI 290 ( ) Nr. 2 zijn voor de rtistieke kwliteit, worden geweerd. Mr voor het overige is er geen eenduidigheid over wt deskundigheid in literire of rtistieke kwesties precies betekent. Het is een illusie te denken dt een representtieve commissie kn worden smengesteld, die eenduidige dviezen zl verstrekken op bsis vn gemeenschppelijke rtistieke criteri. De vrg is dn uiteindelijk wr de definitieve besluitvorming zl liggen : bij een zo evenwichtig mogelijk smengestelde commissie, wrbinnen verschillende visies n bod komen of bij het politiek besluitvormingsniveu, de minister of de lmse regering. De beleidsbrief spreekt expliciet over een dviserende commissie. De uteurs dringen volgens de heer Insingel n op een zeer onfhnkelijke commissie, zols die in Nederlnd bestt. Met het Cultuurpct voor ogen, komt het er voor de uteurs op dit ogenblik op n dt er door de politieke prtijen mensen worden gekozen, die op een brede consensus in het literire milieu kunnen rekenen. De prtijen kiezen dikwijls niet voor zulke mensen. Het moet toch mogelijk zijn dt een levensbeschouwelijk of politiek smengestelde commissie volledig uit deskundige mensen bestt. Bovendien is er over de literire kwliteit wel degelijk een consensus mogelijk. Tlent wordt lgemeen herkend. Alleen voor rndgevllen zl er discussie zijn. Hiertegenover wordt door een lid opgemerkt dt dit tot verstrring zou kunnen leiden. De commissie zl zich enkel op de erkende literire boegbeelden richten en niet op potentiële vernieuwers, wiens tlent nog in vrg kn worden gesteld. Het is steeds gevrlijk om vn de betrokken prtij ook rechter te mken. Belngenvermenging is dn nooit ver f. Er is een instntie nodig die los stt vn de eigenlijke literire wereld om tot objectieve dviezen te komen De heer Tibergien is vn oordeel dt er in de commissie te veel mensen zitten die niet genoeg voeling hebben met de literire wereld, en die dn bovendien geen enkele inspnning doen om met die wereld kennis te mken. Men moet er volgens de heer Cooymns vn uit gn dt ook in Nederlnd politieke motieven meespelen bij de smenstelling vn de dviescommissie. Blijkbr ervrt men dr dt de commissie niettegenstnde dt toch een zeer onfhnkelijke opstelling heeft. Er moet drom eens onderzocht worden wrom dit in Nederlnd lukt en bij ons niet. Er zou moeten worden ngegn op welke mnier de commissie in Nederlnd werkt. De commissie in lnderen is ook n professionlisering toe. De heer n Belen pleit ervoor dt de dviescommissie breder zou zijn dn de louter literire wereld. Ook ndere genres dn de zuivere litertuur moeten n bod komen. Meer nog dn over de smenstelling vn de commissie zou het debt, volgens de heer n Belen, moeten gn over de doelstellingen vn het beleid : wt wil men met de toekenning vn werkbeurzen bereiken? Het belngrijkste debt is dt vn de normen die de commissie hnteert. Dit is een zuiverder discussie dn een discussie over personen. De doelstellingen vn het letterenbeleid zijn in de beleidsbrief overigens te onduidelijk geformuleerd. Zolng die onduidelijkheid bestt kn men de werking vn de Commissie ook niet juist beoordelen. Het moet ook niet de bedoeling zijn om tot een consensus over de normen te komen. De commissie kn even goed ook minderheidsdoelstellingen verdedigen en op bsis drvn een gedeelte vn de budgetten n minderheden toekennen. De heer Insingel vindt dt de rol vn de dviescommissies voor de podiumkunsten niet mg worden vergeleken met die

10 290 ( ) Nr. 2 Wl vn de letteren. Het grote verschil is dt er bij de podiumkunsten een belngrijk socil spect is. Het verminderen of schrppen vn de subsidies vn een thetergezelschp heeft ls onmiddellijk gevolg dt er een grote groep mensen werkloos wordt. De heer Willekens is vn oordeel dt er in de letteren wel ltijd een genertieconflict zl zijn. Er zijn steeds twee of zelfs drie generties tegelijkertijd produktief. Dt geeft ltijd stof tot conflicten. Deze klip kn gemkkelijker worden omzeild ls de doelstellingen precies zijn geformuleerd. De heer Cooymns is er ook vn overtuigd dt er over kunst moeilijk een consensus te bereiken is. De suggestie vn de heer n Belen om de commissie te verruimen verdient volgens hem zeker ndcht. Het is n de opdrchtgever vn de commissie om de doelstellingen te formuleren. Men kn dit niet n de commissie zelf overlten. De vrg wordt dn gesteld over welke doelstellingen het dn mogelijk kn gn. De heer Insingel ntwoordt dt het er voorl op nkomt dt er in lnderen een klimt wordt geschpen wrbinnen litertuur meer wordt geprofessionliseerd. Die professionlisering heeft voorl te mken met mentliteit. Men kiest ofwel voor het geïmproviseerde, mteuristische model ofwel voor het professionele model. Dit houdt geen wrdeoordeel in over de schrijvers die nu l dn niet professioneel n het werk zijn. Het gt om een lgemene optie die wordt genomen. Het voorbeeld wordt gegeven vn Zweden, wr erkende uteurs een vst jrinkomen vn de overheid krijgen. Dit geldt niet lleen voor de succesuteurs, mr ook voor minder succesvolle schrijvers. Een commissie ziet er op toe dt de gesubsidieerde schrijvers wel degelijk produceren. De heer Tibergien dringt er op n om meer ndcht te besteden n debuten. Die vllen dikwijls uit de boot. De heer Insingel stelt dt verder ook de moeilijke genres moeten worden ondersteund. Drbij hoort ook het essy. De tekstcultuur kn in lnderen mr op gng komen ls er een essytrditie zou kunnen ontstn. Essyisten vinden tegenwoordig dikwijls geen uitgever voor een op zich hoogwrdig genre. Het beleid moet hier zeker produktieondersteuning geven. Dit geldt ook voor de poëzie. Een lid stelt vst dt wt de verhoudingen met Nederlnd betreft, de vertegenwoordigers vn de uteursverenigingen er ogenschijnlijk vn uitgn dt goede lmse schrijvers in Nederlnd hoe dn ook zullen kunnen doorbreken. De minister is dr blijkbr niet vn overtuigd. olgens hem zouden er in Nederlnd ook nog ndere dn zuiver literire belngen meespelen. In het commerciële circuit worden de Nederlndse uteurs blijkbr bevoordeeld. Betekent dit niet dt wij er lle belng bij hebben om de eigen lmse uteurs hier lle knsen te geven, ls het inderdd zo mocht zijn dt zij niettegenstnde hun kwliteiten toch niet kunnen doorbreken in Nederlnd? Men kn niet ontkennen dt de Nederlndse medi dikwijls erg denigrerend doen over de lmse litertuur. Drnst kn de vrg worden gesteld wrom beplde uteurs in Nederlnd wel doorbreken. Betekent dit echt dt die kwlittief beter zijn dn de ndere? De heer Insingel bendrukt dt het bsoluut noodzkelijk is om ook nr Nederlnd toe te werken. Hiermee wordt ons potentieel lezerspubliek nmerkelijk vergroot en komen we ook tot een meer volwssen litertuur, die onderdeel wordt vn een groter geheel. Zich terugtrekken op lnderen is een verkeerde politiek.

11 [ ( ) Nr. 2 Een lid twijfelt er n dt kwliteit in Nederlnd ltijd zl kunnen doorbreken. Dr zit precies de essentie vn de hele kwestie. In Nederlnd zijn er veel meer middelen en mogelijkheden beschikbr voor de litertuur. Er zijn meer tijdschriften, het Fonds der Letteren heeft meer middelen, het boekbedrijf is er beter uitgebouwd. Alles wijst op een grotere professionliteit in Nederlnd. Door een gebrek n middelen zijn de lmse uteurs wel tot mteurisme veroordeeld. Drdoor wordt het voor die uteurs wel erg moeilijk om ook in Nederlnd door te breken. Het socileconomisch sttuut vn de uteur moet dus dringend worden onder hnden genomen. Ook de positie vn de lmse uitgeverijen is niet rooskleurig. Dt verklrt de grote chterstnd inzke het uitgeven vn poëzie, essy en literire tijdschriften. Dit wordt door een lid bemd. In het verleden werd een oplge voor een romn vn drieduizend exemplren ls een minimum beschouwd. Nu is dt l gedld tot zevenhonderdvijftig exemplren. oor een echt cultuurbeleid is een betere ondersteuning vn de uitgeverijen nodig. Dit kn bijvoorbeeld gebeuren door fsprken in verbnd met een modelcontrct tussen uitgever en uteur wrin rechten en plichten vn uitgever en uteur duidelijk worden omschreven. Antwoord vn de minister Over de dviesproblemtiek zegt de minister dt het onmogelijk is een goed cultuurbeleid te voeren zonder deskundige dviezen vn dviesrden, die moeten worden smengesteld op bsis vn competentie. De minister wrschuwt echter voor een systeem vn bindende dviezen. Het is wel zo dt zowel de minister ls de dministrtie niet zonder dviezen kunnen, zeker in de kunstensector. De vrg is echter : hoe ver gt dit dvies? De minister moet mximl met die dviezen rekening houden. Mr de beleidsverntwoordelijke heeft ook de plicht om rekening te houden met de mtschppelijke gevolgen vn de dviezen en eventueel te remediëren n negtieve consequenties ervn. Het smengn vn deskundige dviezen en politieke verntwoordelijkheid is niet gemkkelijk, mr het mximl uitvoeren vn de dviezen zou toch de leird moeten zijn. Bindende dviezen zijn in deze optiek niet mogelijk. De minister moet ook zijn verntwoordelijkheid nog kunnen nemen, voorl voor de mtschppelijke gevolgen vn beplde beslissingen. Wnneer nu de minister in zijn beslissingen vn dviezen zou fwijken, dn moet duidelijk gemotiveerd worden wrom dit gebeurt en die motivtie moet bovendien worden publiek gemkt. Zo kn iedereen weten wrom de minister vn het dvies is fgeweken. Moet de minister de doelstellingen beplen wrnr de dviescomissies zich moeten richten? oor wt de werkbeurzen betreft worden die in de beleidsbrief wel degelijk precies omschreven (zie beleidsbrief p. 5) :,,Het toekennen vn een werkbeurs is niet bestemd om socile gevllen,, n een (vervngend) inkomen te helpen, mr, ls spect vn cultuurbeleid, om het cretieve potentieel in een gemeenschp te lten gedijen, liefst vn bij de bron, dt wil zeggen vnf een overwogen project, dt door deskundigen op zijn intrinsieke wrde en (voorspelbre) hlbrheid wordt getoetst en onderweg, evenls chterf op grond vn een ctiviteitenverslg wordt geëvlueerd. Over de werkbeurzen wordt dus wel degelijk een concrete opdrcht n de dviescommissie gegeven.

12 290 ( ) Nr. 2 [ 12 1 Het is drnst vn belng dt steun wordt gegeven n de zogenmde moeilijke genres zols het essy en de poëzie. Er wordt in de beleidsbrief ook met nme gesproken over genres ls de biogrfie en het verzmeld werk. Middelen die eventueel vn een leenvergoeding fkomstig zijn zouden in de eerste plts moeten dienen voor de steun n die moeilijke genres. De heer Willekens wijst op het systeem vn de dditionele honorri. In Nederlnd kunnen er ook boeken in nmerking komen voor de toekenning vn zulke honorri. Dt moet ook hier mogelijk zijn. De minister verwijst nr hetgeen de beleidsbrief over de dditionele honorri zegt (zie p. 6). Additionele honorri worden beschouwd ls een bijdrge die noodzkelijk is voor de jonge en debuterende uteurs. De uitbetling gebeurt vi tijdschriften. Dit systeem moet behouden blijven. Het Nederlndse systeem wordt fgewezen. Dr gt het om een nvullend honorrium voor reeds gevestigde uteurs of uteurs die reeds een werkbeurs hebben. De heer Insingel stelt vst dt de dditionele honorri blijkbr voorl bedoeld zouden moeten zijn voor de uteurs vn de moeilijke genres zols poëzie en essy. Als het nu de bedoeling is om slechts de jonge uteurs in nmerking te lten komen voor dditionele honorri, dn is het gevr groot dt dichters en essyisten in de kou zullen blijven stn. De minister stelt dt de uteurs vn de moeilijke genres op een ndere mnier worden ondersteund, nmelijk door de nkoop vn boeken. We willen komen tot een systeem vn produktiefonds, wrbij de uteurs vn moeilijke genres voorrng zullen krijgen. 3. Leenvergoeding De heer n Belen juicht het decretle inititief over de leenvergoeding toe, dt in de beleidsbrief wordt ngekondigd. Het boekenvk en de uteurs stn er volledig chter. Zols het in de beleidsbrief wordt voorgesteld, is het een zeer relistisch voorstel. Nmens de uteurs zegt de heer Willekens dt hij zeer blij is dt de leenvergoeding er eindelijk komt. Er wordt l meer dn vijfentwintig jr voor geijverd. Als het er nu weer niet vn zl komen, zullen de uteurs zeer teleurgesteld zijn. Het is bovendien zeer positief dt ook de illustrtoren er bij betrokken zijn en niet lleen de schrijvers en de uitgevers. Het komt er nu op n de leenvergoeding te concretiseren. De heer Insingel zegt dt Nederlnd op dit vlk reeds ndere keuzes heeft gemkt. Wrom kn de leenvergoeding niet worden ingevoerd zonder dt er een bijdrge vn de lezers wordt gevrgd? Niemnd mg de dupe worden vn deze mtregel. De heer Cooymns stelt voor lle duidelijkheid dt voor de bibliotheken de socile situtie vn de scheppende kunstenrs zeer belngrijk is. Uiteindelijk zijn zij de levernciers vn de litertuur die in de bibliotheken terechtkomt. Er wordt vstgesteld dt de discussie over leenvergoeding of leenrecht nu duidelijk wordt. Het gt niet lnger om een leenrecht, verbonden n het uteursrecht. Het gt dus niet lnger om het economisch principe vn de inkomensderving, mr om een cultureel recht. Dt is een goede evolutie. Een leenvergoeding op bsis vn een cultureel recht is enigszins in tegensprk met het bibliotheekdecreet, dt ls

13 [ ( ) Nr. 2 bsisprincipe de kosteloosheid vn de uitlenen heeft, lhoewel dit niet bsoluut is gesteld in het decreet. Wt de orgnistie vn de inning vn de leenvergoeding betreft, kn men de bibliotheeksitutie met die in Nederlnd vergelijken. Men moet dn de globle orgnistie vn het bibliotheekwezen bekijken. Zo bestt er in Nederlnd een overkoepelende orgnistie, het NBLC, dt uitgebreide middelen heeft. Er bestt in Nederlnd inderdd een mooie regeling ten behoeve vn de uteurs, mr er moet ook n worden toegevoegd dt Nederlnd in Europ het enige lnd is dt met ristorno s n de uteurs werkt, die op de bibliotheekgebruikers worden verhld. In ndere lnden wordt de leenvergoeding door de cultuurbegroting gedrgen. Het is drbij nuttig de cijfers vn de uitbetlde leenrechtvergoedingen in Nederlnd vn nderbij te bekijken (zie bijlge 3). Hieruit blijkt dt het voorl succesuteurs zijn die ervn profiteren en dt zijn niet direct de grote litertoren uit het tlgebied. Men kn zich dn fvrgen wt de bedoeling vn de leenvergoeding is : gt het om ondersteuning vn de litertuur of om betling vn schrijvers die reeds zeer veel boeken verkopen? De bibliotheken hebben de indruk dt de leenvergoeding gezien wordt ls een contributie vn de lezers voor het gebruik vn de bibliotheek. Dit is een ndere discussie die los stt vn de leenvergoeding. Bovendien stellen vele bibliothecrissen zich de vrg hoe de leenvergoeding zl moeten worden geïnd. Zl het geen dministrtieve rompslomp worden die onevenredig veel werk met zich zl meebrengen voor de bibliothecrissen? Er kn n herinnerd worden dt hetgeen vroeger in heel wt vrije bibliotheken bestond, nmelijk de betling vn een kleine bijdrge voor ontleningen, zeer omslchtig ws. Het bibliotheekdecreet heeft dit terecht vervngen door een soort lidmtschpsbijdrge, die dn nog mr voor beplde ctegorieën vn gebruikers zou gelden. De jeugd zou drvn expliciet vn gevrijwrd worden. De heer n Belen ntwoordt hierop dt hierover een dvies vn de Commissie vn het Boek is wrin uitdrukkelijk wordt voorgesteld dt het om een jrbedrg zou gn vn mximum 100 frnk, dt enkel zou moeten betld worden door volwssen lezers die een inkomen hebben uit een voltijdse beroepsbezigheid. Het bewuste dvies wordt ls bijlge 2 bij dit verslg gevoegd. De minister bevestigt dt dit de denkpiste is die men zl volgen : het zl gn om een jrbedrg dt uitdrukkelijk niet door de jongeren zl moeten worden betld. Hierover is reeds grondig ngedcht binnen het deprtement. Bovendien is er dus l dvies ingewonnen bij de Commissie vn het Boek. Een lid vrgt n de vertegenwoordiger vn de bibliotheken of het invoeren vn een leenvergoeding schdelijk zou zijn voor het bibliotheekgebruik. De heer Cooymns verwijst nr een onderzoek in de regio Turnhout, wruit geconcludeerd wordt dt er wel degelijk een negtieve weerslg zl zijn op het gebruik. Het lid kn zich dit toch moeilijk indenken, omdt het toch om een zeer minimle bijdrge gt. Er kn zelfs iets gezegd worden voor een tegenovergesteld effect, nmelijk dt een leenvergoeding eerder stimulerend zl werken voor de leescultuur. De heer n Belen vecht de conclusie n, die de heer Cooymns uit het onderzoek in Turnhout trekt. De vrg over de leenvergoeding ws slechts één vn de tchtig vrgen uit het onderzoek. Het ws een onderzoek nr leesgedrg

14 290 ( ) Nr en leesmotivtie. Het stellen vn de vrg nr de bereidheid om te betlen voor ontleningen, zonder verdere motivtie, leidt voorspelbr nr een negtief ntwoord. In een bijkomend onderzoek, wrbij de bedoeling vn de leenvergoeding werd omschreven, bleek dt er een verregnde ccepttie vn de leenvergoeding ws. De heer Cooymns vervolgt met duidelijk te stellen dt de bibliotheken geen bezwr hebben tegen een contributie vn de bibliotheekgebruiker, die kn gelden ls een betling vn de gebruikers voor de diensten die de bibliotheek verschft. Een ntl beperkingen zijn drbij nodig : jongeren tot veertien jr moeten er vn worden vrijgesteld, omdt nders het gevr groot is dt die zullen fhken en de bestemming vn die contributie moet duidelijk zijn. Men kn zich drbij dn fvrgen of het ristorneren vn een gedeelte vn de contributie n uteurs vn literire werken gerechtvrdigd is omdt tchtig procent vn de inkomsten fkomstig is vn lezers vn nietliterire werken. Een lid gt er vn uit dt het niet de bedoeling vn het cultuurbeleid kn zijn dt het ontlenen vn kook en tuinboeken wordt gestimuleerd. Men kn er geen bezwr tegen hebben dt het geld nr de uteurs vn literire werken zl vloeien, omdt dit de meest,,bedreigde ctegorie is. De heer Willekens stelt dt dit probleem kn worden opgelost door een ftopping vn de inkomsten vn de populire genres ten voordele vn de minder populire. Populire boeken finncieren op die mnier mede de minder populire boeken. De heer Insingel zegt dt ondertussen de lmse uteurs jrlijks een frekening krijgen uit Nederlnd fkomstig vn het leenrecht. Hij vrgt zich f wrom dit voor lnderen nog niet mogelijk is, terwijl het Nederlndse systeem goed werkt en zelfs de lmse uteurs ten goede komt. De heer Cooymns wijst hierbij op een bijkomend probleem : de invoering vn de leenvergoeding kn er toe leiden dt het grootste deel vn de inkomsten ervn nr Nederlnd zl vloeien. Zl dit op één of ndere mnier onderling met Nederlnd worden geregeld, zols er nu l een regeling voor de werkbeurzen bestt? De minister ntwoordt dt de Europese richtlijnen hoe dn ook moeten worden gerespecteerd. Men kn drin geen selectiviteit toepssen l nrgelng het uitkomt. Een gelijkrdige regeling ls bij de werkbeurzen is goed mogelijk. Het gt hier duidelijk niet om een uteursrecht. In de beleidsbrief worden uteursrecht en leenvergoeding vn elkr losgekoppeld. De minister verduidelijkt verder dt de opbrengst uit de leenvergoeding zl worden verdeeld onder de uteurs, de illustrtoren en de uitgevers. Hoe dit concreet zl worden uitgewerkt stt nog niet volledig vst. Het voorontwerp vn decreet wordt op dit ogenblik nog voorbereid en kn ter gelegener tijd worden voorgelegd n de Commissie voor Cultuur. De heer n Belen zegt dt het dvies vn de Commissie voor het Boek door de betrokkenen uit de sector werd goedgekeurd, met uitzondering vn de vertegenwoordiger vn de bibliotheeksector. De heer Cooymns voegt er n toe dt degene die ls vertegenwoordiger vn de openbre bibliotheken in de Commissie voor het boek tegenstemde, niet gemndteerd ws door de bibliotheeksector.

15 [ ( ) Nr. 2 De minister wijst er op dt in de nieuwe smenstelling vn de Commissie voor het Boek de vertegenwoordiging vn het bibliotheekwezen is uitgebreid. 4. ste boekenprijs De heer n Belen zegt dt er over de vste boekenprijs in lnderen een consensus bestt binnen de sector. Op dit ogenblik is overleg n de gng met de vkgenoten in de Frnse Gemeenschp, wr er een ntl meningsverschillen zijn. Omdt het hier nog ltijd om een ntionle mterie gt, is het noodzkelijk dt er een ntionle consensus komt over de vste boekenprijs. De studie vn professor De Gruwe, die het nut vn de vste boekenprijs in vrg stelt, wordt door de heer n Belen fgedn ls wrdeloos, wegens het ontbreken vn wetenschppelijke gronden. Er wordt dn ook gevrgd met deze studie geen rekening te houden in de verdere besluitvorming. De heer Cooymns is vn oordeel dt het bibliotheekwezen onrechtstreeks ook belnghebbende prtij is. De jcht op bibliothecrissen door boekhndelren die grote kortingen nbieden zl door de vste boekenprijs fgelopen zijn. Het gevolg vn de steeds grotere kortingen is immers een steeds verder chteruitgn vn de dienstverlening vn de boekhndels. Dit is in het ndeel vn de bibliotheken, omdt zij niet zelf mogen beslissen bij welke boekhndel wordt ngekocht. De schepencolleges, die hiervoor bevoegd zijn kiezen voor de goedkoopste boekhndels, bij dewelke het dn dikwijls n dienstverlening ontbreekt. Met de invoering vn de vste boekenprijs zl er eindelijk een behoorlijke reltie kunnen ontstn tussen de bibliotheken en de boekhndels. Een negtief spect voor de bibliotheken zl dn wel zijn dt de mogelijkheden om n te kopen zullen chteruitgn omdt de kortingen wegvllen. olgens de heer Insingel hngt het invoeren vn een vste boekenprijs smen met het bevorderen vn de tekstcultuur. De vste boekenprijs is een bsolute voorwrde om het overleven vn de moeilijke genres te verzekeren. De vste boekenprijs is dus geen economische noodwendigheid, mr wel degelijk een ngelegenheid vn zuiver culturele rd. De vste boekenprijs is in het belng vn de uteurs. 5. Leesbevordering De crucile kwestie is volgens een lid de leesbevordering. De verschillende betrokkenen uit de sector moeten hiervoor voorstellen formuleren. Welke plts nemen de bibliotheken en het onderwijs hierbij in? Over de leesbevordering zegt de heer n Belen dt vnuit de boekensector er zeker concrete voorstellen zullen komen. Het grote probleem is volgens de heer n Belen dt er geen echt gecoördineerd boekenbeleid is. De commissie voor het boek moet gectiveerd worden om tot een overleg te komen tussen de verschillende sectoren. Meer dn over de eigenlijke letterkunde, gt het hierbij om het boek in l zijn vormen. Drenboven is er ook nog het probleem dt het boek slechts een minderheid bereikt en drdoor minder impct heeft dn de ndere medi, zols rdio en televisie.

16 290 ( ) Nr. 2 c 16 1 Een lid ntwoordt hierop dt er toch een duidelijk onderscheid is tussen een boekenbeleid en letterenbeleid. Het pleidooi voor een gecoördineerd boekenbeleid situeert zich eerder in de economische sfeer. Bevorderen vn het lezen op zich ls doelstelling is veel te vg. Het bevorderen vn het lezen vn literire boeken drentegen is een veel duidelijker doel. Dit speelt zich voorl f in de sfeer vn de cultuur. Mensen moeten worden gestimuleerd om een literire ervring te beleven. De heer Willekens stelt dn weer dt een geïntegreerd boekenbeleid de litertuur utomtisch mede ten goede zl komen. In het onderwijs wordt n de lectuur nog ltijd veel te weinig ndcht besteed. Toch kunnen we vststellen dt in de sector vn het jeugdboek reeds zeer veel in gunstige zin vernderd is. De heer Insingel zegt dt het belngrijk is dt in lnderen wordt gestreefd nr bevordering vn de tekstcultuur. Dit is veel belngrijker dn leesbevordering. Het is kenmerkend voor lnderen dt er zeer weinig tekstcultuur bestt. Dit wrom er hier zo weinig litertuurkritiek en essyistiek is. In lnderen is er over het lgemeen te weinig debtcultuur. Het is precies dt wt moet worden bevorderd. Een lid merkt op dt het Nederlnds ls tl in een zwkke positie stt. Wie n een interntionl debt wenst deel te nemen, zl niet in het Nederlnds schrijven. Ook wetenschppelijke litertuur wordt meestl in het Engels of het Frns gepubliceerd. erder wordt de tekstcultuur ls ondergeschikt n de beeldcultuur beschouwd. Dr is mr één oplossing voor : de beeldcultuur ten dienste stellen vn de tekstcultuur. De heer Cooymns ontkent dt er niet n de leesbevordering wordt gewerkt. Reeds negen jr wordt er een Week vn de Openbre Bibliotheek georgniseerd. Drnst is er nog de jeugdboekenweek en lles wt er gebeurt rond de boekenbeurs te Antwerpen. Ook de bibliotheeksector is bereid voorstellen te doen voor de leesbevordering, net zols de boekensector. Bijvoorbeeld kn er gestreefd worden nr een betere smenwerking tussen de scholen en de openbre bibliotheken. De omgng met het boek wordt ngeleerd in de scholen. De stp moet dn worden gezet nr de openbre bibliotheek, die in de meeste gemeenten heden ten dge goed uitgebouwd is. Bovendien moet de overheid de smenwerking tussen scholen en openbre bibliotheken honoreren, wt op dit ogenblik niet het gevl is. Misschien is het nu ook het moment terug vn de grond te helpen. om de Stichting Lezen De heer Tibergien vrgt ndcht voor de bestnde orgnisties die zich nu reeds ddwerkelijk bezighouden met leesbevordering. Het gt hier om instellingen ls het Poëziecentrum, het Ntionl Centrum voor Jeugdlitertuur, de ZW Behoud de Begeerte en nog enkele ndere. oorleer een nieuwe stichting leesbevordering zou worden opgericht, zouden op zijn minst de bestnde orgnisties moeten worden gerdpleegd. Zo mogelijk moeten zij ook meer middelen ter beschikking kunnen krijgen voor hun ctiviteiten ten gunste vn de leesbevordering. Antwoord vn de minister De minister wrschuwt er voor dt de cultuursector niet mg worden overbevrgd. Deze heeft slechts een comple

17 [ ( ) Nr. 2 mentire functie in het stimuleren vn het boekenbeleid. Het gt bij het boek inderdd om een cultuurprodukt, mr in feite is het in de eerste plts toch een economisch produkt. Hetgeen vnuit de cultuursector kn worden gedn is het corrigeren vn een ntl mrktmechnismen. Het is betreurenswrdig dt onder ndere op Europees vlk de boeksector te veel vnuit economisch oogpunt werd benderd. nuit de rd vn Europese ministers vn cultuur zullen er inspnningen worden gedn om door de Europese gemeenschp te doen nvrden dt er vnuit de cultuursector mrktcorrigerende mtregelen kunnen worden genomen. De vste boekenprijs is dr een spect vn. Ook de smenwerking met het onderwijsdeprtement zl onvermijdelijk zijn. Met de minister vn onderwijs is fgesproken een werkgroep op te richten om n te gn hoe cultuur en esthetic meer in het onderwijs kunnen worden ingebrcht. In elk gevl is het zo dt het cultuurdeprtement niet op zijn eentje een echt boekenbeleid zl kunnen voeren. De minister zegt dt er in het fgelopen jr een ntl bijeenkomsten zijn geweest met de schrijvende pers en de ministers vn economie en cultuur, wruit een ntl fsprken zijn voortgevloeid. Een vn de fsprken is de oprichting vn een commissie of stichting die inititieven zou moeten nemen voor leesbevordering, mr dn specifiek nr tijdschriften en krnten gericht. De bestnde inititieven voor leesbevordering worden binnen de beperkte mogelijkheden vn de begroting gesubsidieerd. De minister vn cultuur zl echter zelf geen nieuwe inititieven nemen voor de oprichting vn een stichting voor leesbevordering omdt er inderdd reeds een ntl wrdevolle inititieven bestt. Wt het bibliotheekwezen ngt, is de minister er eveneens vn overtuigd dt deze sector nuwer bij het letterenbeleid moet worden betrokken. De beleidsbrief is vertrokken vn het eigenlijke letterenbeleid, dt onder de verntwoordelijkheid vn het bestuur voor kunst vlt, terwijl de bibliotheeksector een onderdeel is vn het socilcultureel werk. De symbiose tussen beide besturen is niet voldoende tot uiting gekomen. Dt kn nog worden bijgeschfd. De bibliotheken spelen in elk gevl een belngrijke rol. De Week vn de Openbre Bibliotheek is een belngrijk inititief ten gunste vn de leesbevordering. De inspnningen die de lmse Gemeenschp het voorbije decennium heeft gedn nr de bibliotheeksector toe beginnen nu vruchten f te werpen. 22 procent vn de inwoners zijn in lnderen in een bibliotheek ingeschreven. Dt is een belngrijk resultt. 6. Promotiebeleid De heer Rens is vn oordeel dt het een zeer goede beslissing is geweest om het letterenbeleid vn lnderen en Nederlnd niet volledig met elkr te versmelten. Dit geldt ook voor de promotie vn de lmse litertuur. Er moet echter wel voor worden gepleit dt lnderen en Nederlnd op elkr fgesteld blijven. Er stellen zich in lnderen wel enkele problemen. In feite zijn er hier geen goede vertlers en worden er ook geen opgeleid. We hebben ook geen echte promotieorgnistie. In Nederlnd zijn er drvoor zeer goede genten en gent

18 290 ( ) Nr schppen, hetgeen onder ndere voor de promotie OP interntionle beurzen vn grootbelng is. Het ertlershuis in Leuven is volgens de heer Rens een zeer goed inititief, mr de bnd met de uitgeverijen ontbreekt. Mensen die dr n het werk zijn, moeten tegelijkertijd in contct worden gebrcht met lmse uitgeverijen. Het voorstel om het systeem vn de,,writers in residence te herzien en te komen tot verblijven vn korte termijn in het erenigde Stten, wrbij meer zl ingespeeld worden op promotie vn uteurs en uitgeverijen, wordt door de heer Rens toegejuicht. De heer Cooymns wijst er nogmls op dt de inspnningen die de bibliotheken leveren ook hun plts moeten krijgen in de promotie. De Week vn de Openbre Bibliotheek is in dit opzicht belngrijk. Drom wordt er gevrgd of het niet mogelijk is om meer steun te verlenen n dit inititief. Het wegvllen vn de subsidiëring uit de middelen vn de Ntionle Loterij is een belngrijk verlies geweest voor het orgniseren vn de Week vn de Openbre Bibliotheek. Een lid vrgt n de sprekers hoe zij zelf de promotie voor het boek in de medi beoordelen. De heer Rens is vn oordeel dt de medi zeer weinig voor de promotie vn het boek doen. Nochtns is medipromotie zeer efficiënt om de verkoop vn een boek te stimuleren. Er bestt in feite geen echt boekenprogrmm meer op televisie. De impct vn de rdio is zeer beperkt. De minister is het hier niet mee eens. De medi en dn voorl de televisie kunnen inderdd enorm veel doen voor de promotie. De voorbije jren is er wel degelijk een inspnning gedn, lhoewel die inspnning nog niet voldoende is. Bijvoorbeeld is de uitreiking vn de NCRprijs integrl door de BRTN uitgezonden. Ook de opening vn de boekenbeurs is in zijn geheel op het scherm gekomen. Dt neemt niet weg dt culturele progrmm s zols Zigurt op een vroeger uur zouden kunnen worden uitgezonden. Een lid stelt dt de lmse regering inspnningen doet voor de leesbevordering vi de pers. Dg en weekblden worden gezien ls essentieel voor de leesbevordering. An de pers, die op een of ndere mnier toch wordt gesubsidieerd, moeten verplichtingen worden opgelegd in verbnd met promotie vn litertuur. Dt moet gebeuren n de hnd vn welomschreven normen. Zo kn er bijvoorbeeld worden verplicht om ook ndcht te hebben voor moeilijke genres zols poëzie en essy. Een lid is vn oordeel dt de npk door de medi vn belng is. Culturele progrmm s worden veel te veel in een elitire hoek gedrumd. In Nederlnd en Frnkrijk slgt men er wel in om de litertuur op de televisie te vulgriseren. De heer n Belen zegt dt hierin veel vn het ongenoegen vn het boekenvk schuilt : boeken moeten uit de sfeer vn het elitrisme worden gehld. De heer Insingel schrijft dit toe n het lgemene culturele klimt. Schrijvers die tegelijkertijd ook bekende lmingen zijn, drgen l veel bij tot dt culturele klimt door op te treden in niet specifiek literire progrmm s. Drbij moet de mtschppelijke sttus vn de uteur of de scheppende kunstenr verbeteren. Dt heeft ook te mken met de professionlisering wrvoor reeds werd gepleit en de mtschppelijke keuzes die we wensen te mken. De smenstelling vn de zogenmde boeken toptien moet volgens een lid worden geregulriseerd. Nu gebeurt de

19 [ ( ) Nr. 2 dt niet objectief en is er sprke vn een grote willekeur. Dit is vn belng omdt die rngschikking invloed heeft op de verkoop. II. AANBEELINGEN AN DE COMMISSIE Een voorstel vn nbevelingen werd voorf n de frcties toegezonden. Dit voorstel wordt door de Commissie besproken. Een lid stelt dt de bevordering vn de leescultuur niet lnger een ngelegenheid vn het geschreven woord lleen is. Het is ook een zk vn de udiovisuele sector geworden. Hij verwijst nr voorbeelden vn succesvolle literire rdioen televisieprogrmm s in onze buurlnden. De udiovisuele medi moeten zich dus ook ten dienste stellen vn de leescultuur. Dit moet dn ook expliciet in de nbevelingen worden opgenomen. De lmse Gemeenschp heeft volgens een lid een belngrijke bijdrge geleverd in de promotie vn de Nederlndse litertuur op de Frnkfurter Buchmesse. Het wre nochtns beter geweest de fzonderlijke uitgeverijen te ondersteunen in de presenttie vn Nederlndstlige uteurs op die beurs, dn een prte tentoonstelling te houden. De Commissie is het er over eens dt er een evlutie moet komen over de Frnkfurter Buchmesse. Tijdens een volgende vergdering zl de heer G. erhegen, covoorzitter vn de Nederlndslmse prticiptie in de Buchmesse, worden uitgenodigd om hierover met de commissie vn gedchten te wisselen. Een lid zegt dt zijn frctie niet overtuigd is vn het nut vn de vste boekenprijs. Die heeft volgens hem enkel de bedoeling om beplde uitgevers te bevoordelen, wrbij uiteindelijk de consument het slchtoffer zl zijn. De vste boekenprijs kn enkel ls gevolg hebben dt de kostprijs vn boeken wordt opgedreven. Drom zl zijn frctie zich bij de stemming over de nbevelingen onthouden. Hierop ntwoordt de minister dt de vste boekenprijs het enige middel is om de boekhndel, en dus ook een fijnmzig verdelingsnet vn boeken, te ondersteunen. Het is niet zeker dt dit de prijzen zl doen stijgen. In de lnden wr de vste boekenprijs is ingevoerd is er integendeel een omgekeerde tendens wrneembr. N een reltief korte tijd is er een omzetstijging vn boeken en komen de moeilijke genres ook beter n hun trekken. Een lid vrgt of de vste boekenprijs ook betekent dt elke verkoop met kortingen, ook in de groothndel of nr bibliotheken toe, in het vervolg uitgesloten is. Als er geen kortingen meer kunnen worden toegestn, dn zullen de nkoopbudgetten vn de bibliotheken moeten worden verhoogd. De minister ntwoordt dt het geven vn kortingen een verkoopsmodliteit is. Het gt bij de vste boekenprijs eerder om de prijszetting vn het produkt. Over punt 7 (leenvergoeding) zegt een lid dt uitdrukkelijk moet worden vermeld dt het in overleg met de betrokken sectoren moet worden ingevoerd. Er moet ook op worden toegezien dt er goede regeling wordt getroffen, wrdoor de uteurs billijk worden vergoed. Een lid ntwoordt dt punt 7 duidelijk stelt dt er een onderscheid is tussen de uteursrechtelijke regeling, die

20 290 ( ) Nr. 2 [ 20 1 rechtstreeks met de uteur verbonden is en een leenvergoeding, wrvn het de bedoeling is dt de retributies zouden terechtkomen in een soort fonds, om Nederlndstlige uteurs ddwerkelijk te ondersteunen. Er moet wel degelijk overleg zijn met de federle regering, zodt er geen twee prllelle systemen zouden ontstn, vn leenrecht en leenvergoeding. Een lid zegt dt het duidelijk moet zijn dt de leenvergoeding niet lleen n de uteurs mr ook n illustrtoren en uitgevers moet ten goede komen. De minister ntwoordt dt voor het uitwerken vn een regeling vn de leenvergoeding vnzelfsprekend moet worden overlegd met de ndere sectoren. Dn zl ook duidelijkheid worden geschpen over de modliteiten vn de invoering vn de leenvergoeding. In Nederlnd bestt er een systeem vn leenrecht, dt men zou willen koppelen n een totl nieuw uteursrechtelijk sttuut. De federle regering zou in overleg met de gemeenschppen moeten fspreken dt er zeker geen dubbel systeem zou ontstn en dt de leenvergoeding buiten het systeem vn de uteursrechten wordt gehouden. erwijzen nr het Nederlndse systeem is op dit ogenblik niet opportuun, omdt dit onze stelling nr de federle regering toe zou kunnen verzwkken. Alhoewel dit een federle mterie is, zegt een lid dt er ndcht moet zijn voor het fiscl sttuut vn de uteurs. Er moet nr worden gestreefd een oplossing te vinden in verbnd met het spreiden vn de fiscle nslgen over verscheidene jren. De minister wijst er tot slot vn de discussie nogmls op dt nu voor de eerste ml een fundmenteel debt over het letterenbeleid wordt gevoerd in het lmse prlement. Hij herhlt dt het letterenbeleid een prioritire plts inneemt in het globle cultuurbeleid dt de minister vn cultuur wil voeren. Hij pleit er voor om fstnd te nemen vn de negtivistische houding, die er steeds mr op wijst dt er in de buurlnden zeer veel rond de letteren gebeurt, en dt lnderen steeds ten chter blijft. Er moet inderdd meer de ndruk op worden gelegd dt de udiovisuele medi de leescultuur moeten versterken, in plts vn er mee in concurrentie te stn. Beeldcultuur en leescultuur moeten bondgenoten zijn. De weinige progrmm s die op de BRTN over de leescultuur hndelen moeten op zijn minst l op een beter uur worden uitgezonden. De verntwoordelij ken vn de udiovisuele medi moeten drvn worden overtuigd. De volgende nbevelingen worden tot slot vn het debt door de commissie geformuleerd en ngenomen met 7 stemmen voor bij 1 onthouding :,,N een zeer grondige en uitvoerige gedchtenwisseling ngevuld met de conclusies vn de hoorzitting en tot slot vn de bespreking vn de Beleidsbrief Letteren zegt de Commissie Cultuur vn de lmse Rd hr steun toe n de principes vervt in deze beleidsbrief en formuleert zij in het bijzonder volgende nbevelingen over het letterenbeleid vn de lmse regering : 1. Ndruk moet worden gelegd op de culturele relevntie vn het boek en het bevorderen vn de boek en leescultuur zodt de leescultuur een volwrdige plts kn verwerven nst de beeldcultuur. De udiovisuele medi zouden extr inspnningen moeten leveren ter bevordering vn de leescultuur. Drom moet voorrng gegeven worden n de promo

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Stichting Promes, onderdeel Schoolmanagement

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Stichting Promes, onderdeel Schoolmanagement Functiebeschrijving en -wrdering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Slrisschl Indelingsniveu FUWASYS-dvies Werkterrein Activiteiten Kenmerkscores 44343 43334 43 43 Somscore

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Stichting Promes, onderdeel Onderwijsondersteuning Slrisschl 4 Indelingsniveu FUWASYS-dvies IIb Werkterrein Bedrijfsvoering - Mngementondersteuning Activiteiten Bewerken

Nadere informatie

Het bepalen van een evenwichtstoedeling met behulp van het 1 e principe van Wardrop is equivalent aan het oplossen van een minimaliserings-probleem.

Het bepalen van een evenwichtstoedeling met behulp van het 1 e principe van Wardrop is equivalent aan het oplossen van een minimaliserings-probleem. Exmen Verkeerskunde (H1I6A) Ktholieke Universiteit Leuven Afdeling Industrieel Beleid / Verkeer & Infrstructuur Dtum: dinsdg 2 september 28 Tijd: Instructies: 8.3 12.3 uur Er zijn 4 vrgen over het gedeelte

Nadere informatie

Een flexibel samenwerkingsverband

Een flexibel samenwerkingsverband Een flexibel smenwerkingsverbnd Zorg op mt is mogelijk met een flexibele orgnistie en met flexibel inzetbr personeel. Mr hoe krijg je dt voor elkr? Een brochure vn: in opdrcht vn de Projectgroep Pltsingsbeleid.

Nadere informatie

Werken aan resultaat, altijd en overal

Werken aan resultaat, altijd en overal nbroek choemn dviseurs Werken n resultt, ltijd en overl Nr een professionele implementtie vn Het Nieuwe Werken bij de Belstingdienst Michël Geerdink Onder het motto Werken n resultt, ltijd en overl is

Nadere informatie

Checklist. Aanvulling ondersteuningsplan. integratie LWOO en PrO in passend onderwijs. 11 mei 2015. [Typ hier]

Checklist. Aanvulling ondersteuningsplan. integratie LWOO en PrO in passend onderwijs. 11 mei 2015. [Typ hier] [Typ hier] Checklist Anvulling ondersteuningspln integrtie LWOO en PrO in pssend onderwijs 11 mei 2015 Deze checklist is tot stnd gekomen in nuwe smenwerking met: Ministerie vn Onderwijs, Cultuur en Wetenschp

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Stichting Promes, onderdeel Onderwijsondersteuning Slrisschl 5 Indelingsniveu FUWASYS-dvies IIc Werkterrein Onderwijsproces -> onderwijsbegeleiding Activiteiten Bewerken

Nadere informatie

Bijlage agendapunt 7: Inhoudelijke planning overlegtafels 2015

Bijlage agendapunt 7: Inhoudelijke planning overlegtafels 2015 Bijlge gendpunt 7: Inhoudelijke plnning overlegtfels 2015 In de Ontwikkelgend (ijlge 5 ij de Deelovereenkomst mtwerkvoorziening egeleiding 18+) zijn 7 them s en 31 suthem s opgenomen die in 2015 tijdens

Nadere informatie

PROCEDURE SCHADEMELDING - VASTGOED -

PROCEDURE SCHADEMELDING - VASTGOED - PROCEDURE SCHADEMELDING - VASTGOED - Afdeling Finnciën Gemeente Molenwrd Procedure Schdemelding Vstgoed versie 1.0 - pg. 1 Gemeente Molenwrd Inhoud Inleiding 1. Algemene beplingen 1.1 Schde melding 1.2.Schde

Nadere informatie

Economische Topper 4 Evaluatievragen thema 3

Economische Topper 4 Evaluatievragen thema 3 Eonomishe Topper 4 Evlutievrgen them 3 1 Vn een lnd zijn volgende gegevens bekend: bbp in 2002 800 miljrd EUR bbp in 2003 833 miljrd EUR Prijspeil 2002 t.o.v. 2003 + 1,5 % Bevolking 2002 t.o.v. 2003 +

Nadere informatie

14 Effectevaluatie van de Strafrechtelijke Opvang Verslaafden (SOV)

14 Effectevaluatie van de Strafrechtelijke Opvang Verslaafden (SOV) Smenvtting Op 1 pril 2001 trd de wet SOV in werking. Op grond vn deze wet kunnen justitibele verslfden die n een ntl in de wet genoemde voorwrden voldoen, in het kder vn een strfrechtelijke mtregel, voor

Nadere informatie

HANDLEIDING FOKWAARDEN 2014. Informatie & Inspiratie document Met uitleg over het hoe en waarom van de fokwaarden

HANDLEIDING FOKWAARDEN 2014. Informatie & Inspiratie document Met uitleg over het hoe en waarom van de fokwaarden HANDLEIDING FOKWAARDEN 2014 Informtie & Inspirtie document Met uitleg over het hoe en wrom vn de fokwrden Missie Al ruim 25 jr ondersteunt ELDA bedrijven in de grrische sector, en het is voor ons een belngrijke

Nadere informatie

b,^.c/ -í w-t S t><-h.scl

b,^.c/ -í w-t S t><-h.scl Z g AUG Z0lt C \/f2 b,^.c/ -í w-t S t> Retourdres Postbus 88 5000 AB Tilburg OPTIMUS stichting ktholiek, protestnts-christelijk

Nadere informatie

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Verlenen van hand- en spandiensten Beheren/beveiligen van goederen, gebouwen en personen

Functiebeschrijving en -waardering Stichting Promes, Meppel. Verlenen van hand- en spandiensten Beheren/beveiligen van goederen, gebouwen en personen Functiebeschrijving en -wrdering Stichting Promes, Meppel Functie-informtie Functienm Orgnistie Stichting Promes, onderdeel Scholen Slrisschl 3 Indelingsniveu FUWASYS-dvies II Werkterrein Bedrijfsvoering

Nadere informatie

Inkoop- en aanbestedingsbeleid 2013

Inkoop- en aanbestedingsbeleid 2013 Nieuwegein //f/f^jft \ ^ ^ Inkoop- en nbestedingsbeleid 2013 Augustus 2013 Gemeente Nieuwegeir op- en nbestedingsbeleid 2013 (1-8-2013) Inleiding De gemeente Nieuwegein spnt zich continu in voor een (verdere)

Nadere informatie

Voorbereidende opgaven Kerstvakantiecursus

Voorbereidende opgaven Kerstvakantiecursus Voorbereidende opgven Kerstvkntiecursus Tips: Mk de volgende opgven het liefst voorin in één vn de A4-schriften die je gt gebruiken tijdens de cursus. Als een som niet lukt, kijk dn even in het beknopt

Nadere informatie

MARKETING / PR / COMMUNICATIEMEDEWERKER

MARKETING / PR / COMMUNICATIEMEDEWERKER OPLEIDING: MARKETING / PR / COMMUNICATIEMEDEWERKER MET DE SPECIALISATIE SOCIAL MEDIA 2015 1 Mrketing/PR/Communictiemedewerker Specilistie Socil Medi SCHEIDEGGER en CEDOR bieden een unieke opleiding n.

Nadere informatie

DOEL: Weten wat de gevolgen en risico s kunnen zijn van het plaatsen van (persoonlijke) informatie op internet.

DOEL: Weten wat de gevolgen en risico s kunnen zijn van het plaatsen van (persoonlijke) informatie op internet. kennismking met i-respect.nl INTRODUCTIE GEMAAKT DOOR: Annèt Lmmers ONDERWERP: Een eerste kennismking met i-respect.nl en het onderwerp publiceren. DOEL: Weten wt de gevolgen en risico s kunnen zijn vn

Nadere informatie

H. Detacheringen. Artikel 1. Inleiding

H. Detacheringen. Artikel 1. Inleiding H. Detcheringen Onder Dimnt groep Tlent&Werk wordt in deze lgemene verkoopvoorwrden verstn het onderdeel Tlent&Werk vn het rechtspersoonlijkheid bezittend lichm Dimnt groep ls bedoeld ls bedoeld in rtikel

Nadere informatie

Op zoek naar talent en ambitie!

Op zoek naar talent en ambitie! Ersmus MC Desiderius School vn begrijpen nr beslissen Op zoek nr tlent en mbitie! Geneeskunde studeren in Rotterdm Decentrle selectie 2011-2012 Wt hebben we jou te bieden? Sterke knten vn het onderwijsprogrmm

Nadere informatie

Mytylschool De Trappenberg Peter van Sparrentak

Mytylschool De Trappenberg Peter van Sparrentak Mytylshool De Trppenberg Peter vn Sprrentk www.m3v.nl Nieuwbouwonept en revlidtieentrum geriht op de toekomst Mytylshool De Trppenberg en het ngrenzende revlidtieentrum in Huizen willen in de toekomst

Nadere informatie

Erasmus MC Junior Med School

Erasmus MC Junior Med School Ersmus MC Desiderius School vn begrijpen nr beslissen Ersmus MC Junior Med School 2012-2013 De rts-onderzoekers vn morgen Het progrmm Dit progrmm loopt prllel n VWO-5 en -6 en bestt uit vier onderdelen:

Nadere informatie

Wens 1: Oriëntatie op de EU. Inleiding. Leerfilosofie. Tot slot staan wij voor activerend en interoctief onderwijs. Onze opzet, materialen en het

Wens 1: Oriëntatie op de EU. Inleiding. Leerfilosofie. Tot slot staan wij voor activerend en interoctief onderwijs. Onze opzet, materialen en het Wens 1: Oriënttie op de EU Inleiding De doelstellingen en de brede doelgroep voor de opleiding Oriënttie op de EU vrgen om een prktijkgerichte cursus met een grote ndruk op de invloed vn de EU op de werkprocessen

Nadere informatie

Opdrachten bij hoofdstuk 2

Opdrachten bij hoofdstuk 2 Opdrchten ij hoofdstuk 2 2.1 Het vullen vn je portfolio In hoofdstuk 2 he je gezien op welke mnier je de informtie kunt verzmelen. An de hnd vn die informtie kun je de producten mken wrmee jij je portfolio

Nadere informatie

Hoe zichtbaar ben jij mobiel? MOBIELpakket. Oplossingen voor ondernemende kappers die kiezen. 2012 www.wiewathaar.nl

Hoe zichtbaar ben jij mobiel? MOBIELpakket. Oplossingen voor ondernemende kappers die kiezen. 2012 www.wiewathaar.nl Hoe zichtbr ben jij mobiel? MOBIELpkket Oplossingen voor ondernemende kppers die kiezen 2012 www.wiewthr.nl Reviews? Voordelen 27% Nederlnders vindt reviewsites ls WieWtHr.nl erg nuttig* Wiewthr.nl is

Nadere informatie

9,1. KindereN. GeVen een CijFER. Schilderen5. sarah zegt. Volwassenenpagina6-7

9,1. KindereN. GeVen een CijFER. Schilderen5. sarah zegt. Volwassenenpagina6-7 Eenmlige uitgve vn jnuri 2009 DE kinderstem srh zegt KindereN GeVen een CijFER De uitkomst is ls volgt: Het gemiddelde cijfer wt Jouw mening telt! Fier Fryslân helpt vrouwen en kinderen die te mken hebben

Nadere informatie

Crossculturele psychologie

Crossculturele psychologie Csuïstiek bij Crossulturele psyhologie De zoektoht nr vershillen en overeenkomsten tussen ulturen Jn Pieter vn Oudenhoven Tweede, herziene druk o u t i n h o bussum 2008 Deze suïstiek hoort bij de tweede,

Nadere informatie

fonts: achtergrond PostScript Fonts op computers?

fonts: achtergrond PostScript Fonts op computers? fonts: chtergrond PostScript Fonts op computers? Tco Hoekwter tco.hoekwter@wkp.nl bstrct Dit rtikel geeft een korte inleiding in de interne werking vn PostScript computerfonts en hun coderingen. Dit rtikel

Nadere informatie

JUL ZOi: ismeerite Waterland. 17 jut. no C1VI s ;

JUL ZOi: ismeerite Waterland. 17 jut. no C1VI s ; ismeerite Wterlnd JUL Zi: ;MLî\i me Wterlnd 17 jut. no C1VI s ; College vn B&W der Gemeente Wterlnd t..v. de heer P. Sounthernygm Postbus 1000 1140 BA MNNICKENDAM tevens per e mil: p. sounthernygm@wter

Nadere informatie

Prijs consument bereid te betalen voor eerlijke banaan. Fairtrade banaan. Stuntbanaan

Prijs consument bereid te betalen voor eerlijke banaan. Fairtrade banaan. Stuntbanaan w o l l e Y r i F r e p p y D n n B 2,34 Euro. Zoveel denkt de Belg te moeten betlen voor 1 kilogrm bnnen in de supermrkt 1. De reliteit toont echter iets nders. Je hoeft niet veel moeite te doen om bnnen

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl)

Correctievoorschrift VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl) Wiskunde B (nieuwe stijl) Correctievoorschrift VWO Voorbereidend Wetenschppelijk Onderwijs 0 0 Tijdvk Inzenden scores Vul de scores vn de lfbetisch eerste vijf kndidten per school in op de optisch leesbre

Nadere informatie

bezorgerboekje informatie voor

bezorgerboekje informatie voor bezorgerboekje informtie voor Inhoud 2 3 4 6 10 12 13 14 15 Welkom Onmisbre schkel / De Persgroep Distributie Wetten en regels Inschrijven / Bezorgovereenkomst /Arbeidstijdenwet / Arbeidsomstndighedenwet

Nadere informatie

Nee heb je, ja kun je krijgen DE EFFECTIVITEIT VAN FONDSENWERVINGS- EN REKRUTERINGSSTRATEGIEËN VAN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES

Nee heb je, ja kun je krijgen DE EFFECTIVITEIT VAN FONDSENWERVINGS- EN REKRUTERINGSSTRATEGIEËN VAN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES Nee heb je, j kun je krijgen DE EFFECTIVITEIT VAN FONDSENWERVINGS- EN REKRUTERINGSSTRATEGIEËN VAN MAATSCHAPPELIJKE ORGANISATIES René Bekkers ICS/Sociologie Universiteit Utrecht R.Bekkers@fss.uu.nl INLEIDING

Nadere informatie

Onderwijshuisvesting in de 21 e eeuw

Onderwijshuisvesting in de 21 e eeuw Onderwijshuisvesting in de 21 e eeuw Michël Geerdink en Normn ten Pierik Trends, nlyses en ideeën over de betekenis vn huisvesting vn hogescholen De toekomst vn de hogescholen vrgt om vergnde mtregelen

Nadere informatie

abcdefg Nieuwsbrief 1 11 september 2013

abcdefg Nieuwsbrief 1 11 september 2013 bcdefg Nieuwsbrief 1 11 september 2013 lgemeen nieuws Het nieuwe schooljr is begonnen! Het nieuwe schooljr is fgelopen week vn strt gegn. We hopen dt iedereen een leuke vkntie heeft gehd en lekker is uitgerust.

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Beslissen onder risico en onzekerheid

Hoofdstuk 8 Beslissen onder risico en onzekerheid Hoofdstuk 8 Beslissen onder risico en onzekerheid 8.5 Tectronis Tectronis, een friknt vn elektronic, kn vn een nder edrijf een éénjrige licentie verkrijgen voor de fricge vn product A, B of C. Deze producten

Nadere informatie

Keuze van het lagertype

Keuze van het lagertype Keuze vn het lgertype Beschikbre ruimte... 35 Belstingen... 37 Grootte vn de belsting... 37 Richting vn de belsting... 37 Scheefstelling... 40 Precisie... 40 Toerentl... 42 Lgergeruis... 42 Stijfheid...

Nadere informatie

Activiteitenplan 2015

Activiteitenplan 2015 Activiteitenpln 205 Hierbij presenteren wij het Activiteitenpln 205 vn het Domein Applied Science wrbij per onderwerp een prioriteitstelling stt vermeld. Opgenomen zijn in ieder gevl lle jrlijkse en lopende

Nadere informatie

Praktische opdracht Optimaliseren van verpakkingen Inleidende opgaven

Praktische opdracht Optimaliseren van verpakkingen Inleidende opgaven Prktische opdrcht Optimliseren vn verpkkingen Inleidende opgven V, WB Opgve 1 2 Gegeven is de functie f ( x) = 9 x. Op de grfiek vn f ligt een punt P ( p; f ( p)) met 3 < p < 0. De projectie vn P op de

Nadere informatie

Begroting 2014 en meerjarenbegroting 2015 t/m 2017

Begroting 2014 en meerjarenbegroting 2015 t/m 2017 Begroting 2014 en meerjrenbegroting 2015 t/m 2017 September 2013 Concern Zevenheuvelenweg 14 Postbus 5033 5004 EA Tilburg Telefoon 013 46 41 911 Fx 013 46 41 422 Contctpersoon C. Suer Telefoon 013 46 41

Nadere informatie

Handreiking voor zij-instroom in de zuivelindustrie

Handreiking voor zij-instroom in de zuivelindustrie Hndreiking voor zij-instroom in de zuivelindustrie Inleiding In het projet zij-instroom, onderdeel vn het progrmm Areidsmrkt & Opleiding Zuivelindustrie, is in de periode 2011-2012 onderzoek gedn nr mogelijkheden

Nadere informatie

Profijt van de gemeentelijke overheid

Profijt van de gemeentelijke overheid Profijt vn de gemeentelijke overheid De invloed vn het gemeentebeleid op de koopkrcht vn de minim in Groningen Dr. M.A. Allers Profijt vn de gemeentelijke overheid De invloed vn het gemeentebeleid op de

Nadere informatie

{4 akkoord bespreken

{4 akkoord bespreken I ctú >tr.o l to reo GEMEENTE vve E RT l'il_s 1061 Sector Afdeling zknummer(s) ingekomen stuk(ken) Behndelend medewerk(st)er Poftefeuillehouder(s) Inwoners Onderwijs, Cultuur, Sport en Welzijn NNB Sski

Nadere informatie

Buitenlandse rechtsvorm/-persoon Land Rechtsvorm

Buitenlandse rechtsvorm/-persoon Land Rechtsvorm BIBOB vrgenlijst Anvrg omgevingsvergunning ouwen ingevolge rtikel 2.1, lid 1, onder Wet lgemene eplingen omgevingsrecht (Wo) Anvullende vrgen in het kder vn de Wet Bevordering Integriteitseoordelingen

Nadere informatie

t4 akkoord Y Behandeling uiterlijk in college van 4 november 2OL4 *y W PS o l to >tr feo GEMEENTE vveert tl- I I ^ LO lq \ % bespreken n N et akkoord

t4 akkoord Y Behandeling uiterlijk in college van 4 november 2OL4 *y W PS o l to >tr feo GEMEENTE vveert tl- I I ^ LO lq \ % bespreken n N et akkoord I 6ú o l to >tr feo GEMEENTE vveert Sector Afdeling Zknummer(s) ingekomen stuk(ken) Behndelend medewerk(st)er Portefeui I leh ouder(s) Ruimte Ruimtelijk Beleid Rob vn Ekeren H.A. Litjens Tel.: (0495) 57

Nadere informatie

Biense Dijkstra Alg. directeur

Biense Dijkstra Alg. directeur g l s r e v r J Het smenstellen vn het jrverslg 2014 is terugkijken, mr drn zo snel mogelijk weer vooruitkijken. Nog steeds vnuit een sterke finnciële positie. In 2014 hebben we de Hermn Wijffels Innovtieprijs

Nadere informatie

abcdefg Nieuwsbrief 1 9 september 2014

abcdefg Nieuwsbrief 1 9 september 2014 bcdefg Nieuwsbrief 1 9 september 2014 Algemeen nieuws Het nieuwe schooljr is begonnen! Het nieuwe schooljr is fgelopen week vn strt gegn. We hopen dt iedereen een leuke vkntie heeft gehd en lekker is uitgerust.

Nadere informatie

NOTA GRONDBELEID 20L4. vtleert GEMEENTE. Vastgesteld in de gemeenteraadsvergadering van...

NOTA GRONDBELEID 20L4. vtleert GEMEENTE. Vastgesteld in de gemeenteraadsvergadering van... NOTA GRONDBELEID 20L4 GEMEENTE vtleert Vstgesteld in de gemeenterdsvergdering vn... NOTA GRONDBELEID 2014 1 NOTA GRONDBELEID 2014 2 INHOUD pg n 1 1.1 L.2 1.2.1 1.2.2 1.2.3 1.2.4 1.3 1.4 1.5 INLEIDING EN

Nadere informatie

INFORMATIE. hart. verwennend WEEKEND EEN LANG WEEKEND OP EEN TOPLOCATIE VOOR BALANS EN VITALITEIT

INFORMATIE. hart. verwennend WEEKEND EEN LANG WEEKEND OP EEN TOPLOCATIE VOOR BALANS EN VITALITEIT INFORMATIE hrt WEEKEND EEN LANG WEEKEND OP EEN TOPLOCATIE VOOR BALANS EN VITALITEIT COLOFON INHOUD INITIATIEFNEEMSTER Jessy Jnsen www.jessyjnsen.nl Hvelte Inleiding 05 HrtVerwennend voor Jou & Visie 07

Nadere informatie

WET BIBOB MODEL 3 Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur

WET BIBOB MODEL 3 Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur WET BIBOB MODEL 3 Wet evordering integriteitseoordelingen door het openr estuur Formulier voor: Gemchtigd nvrger nmens de rechtspersoon BIBOB VRAGENFORMULIER Bestemd voor GEMACHTIGD AANVRAGER NAMENS DE

Nadere informatie

Algemene ledenvergaderin g Wethoudersvereniging. 2l november 2012. Wethnrn]o. w t ffi Êffiffi **^#

Algemene ledenvergaderin g Wethoudersvereniging. 2l november 2012. Wethnrn]o. w t ffi Êffiffi **^# Algemene ledenvergderin g Wethoudersvereniging 2l november 2012 Wethnrn]o w w t ffi Êffiffi **^# Agend Algemene ledenvergdering \ilethoudersvereniging Groenekn \Moensdg 21 november 2012 I 2 J Opening Mededelingen

Nadere informatie

Gebru kersreglement. zaal- en materiaalverhuur. Retributie op het huren van zalen, sportterreinen en vermelde materialen

Gebru kersreglement. zaal- en materiaalverhuur. Retributie op het huren van zalen, sportterreinen en vermelde materialen Gebru kersreglement zl- en mterilverhuur Retributie op het huren vn zlen, sportterreinen en vermelde mterilen Dienst Vrije Tijd Mrkt 18 1750 Lennik 02 531 02 07 zlverhuur@lennik.be 1 Art. 1: Infrstructuur

Nadere informatie

Adviezen/Gonclusies Vergadering comm issie Bestuurlijke aangelegen heden, Middelen en Zuiveringsbeheer d.d. 6 met 2014

Adviezen/Gonclusies Vergadering comm issie Bestuurlijke aangelegen heden, Middelen en Zuiveringsbeheer d.d. 6 met 2014 Vergdering comm issie Bestuurlijke ngelegen heden, d.d. 6 met 2014 ts.,, :flltlll":, \l:ti, fl,r,f RIINI.ANDEN Onderwerp 1 Opening en vststelling gend Advies / conclusie Anweziq: de heer P.M. Terpstr (W@l)

Nadere informatie

Vraag 2. a) Geef in een schema weer uit welke onderdelen CCS bestaat. b) Met welke term wordt onderstaande processchema aangeduid.

Vraag 2. a) Geef in een schema weer uit welke onderdelen CCS bestaat. b) Met welke term wordt onderstaande processchema aangeduid. Tentmen Duurzme Ontwikkeling & Kringlopen, 1 juli 2009 9:00-12:00 Voordt je begint: schrijf je nm en studentnummer bovenn ieder vel begin iedere vrg op een nieuwe bldzijde ls je een vkterm wel kent in

Nadere informatie

Trendanalyse huurwoningmarkt Verkorten inschrijfduur en leegstandtijd

Trendanalyse huurwoningmarkt Verkorten inschrijfduur en leegstandtijd Verkorten inschrijfduur en leegstndtijd Pul Kooij 165419 Msterproject Business Mthemtics & Informtics Stgeverslg Zig Websoftwre B.V. Botterstrt 51 C 171 XL Huizen Vrije Universiteit Amsterdm Fculteit Copyright

Nadere informatie

ß-tt-Lo)c. to oo GEMEENTE vve E RT. Þ ü. ø n. ? Þ fi 4. n ru et akkoord n Gewijzigde versie. ! Anders, nl. .o l. n c-stuk ADVIES

ß-tt-Lo)c. to oo GEMEENTE vve E RT. Þ ü. ø n. ? Þ fi 4. n ru et akkoord n Gewijzigde versie. ! Anders, nl. .o l. n c-stuk ADVIES ì 6ú.o l >Ê to oo GEMEENTE vve E RT Sector Ruimte Openbr: EI Afdeling Zknummer(s) ngekomen stuk(ken) Behndelend medewerk(st)er Poftefeui I lehouder(s) Not Grondbeleid 2014 Projectontwikkeling Herm Velders-Geurtse

Nadere informatie

Bemoeizucht staat laat geen diversiteit en flexibiliteit toe

Bemoeizucht staat laat geen diversiteit en flexibiliteit toe CDV I NR 7. 8. 91 SEPTEMBER 2001 161 Beoeizuht stt lt geen diversiteit en flexibiliteit toe G. DOLSMA EN C. VAN DER KNAAP Een gezonde groei vn rbeidsprtiiptie is de uitdging voor de koende tijd en vrgt

Nadere informatie

wto ^9-çe" "ì",,:+ 312 n, i. tdnrp. Twitter: @wmoraad

wto ^9-çe ì,,:+ 312 n, i. tdnrp. Twitter: @wmoraad I' wt raàd EñilIlElEl!illll Pstdres: Fiifhuzen 23,928L LH, Hrkem Telefn 0512-361676 E-mil dres : wmrd.chtkrspelen@xs4l l. nl Twitter: @wmrd 61.r ' -.. lnge licl;:::,-r i'..i ^9-çe" "ì",,:+ N.O I 312 n,

Nadere informatie

Werkblad TI-83: Over de hoofdstelling van de integraalrekening

Werkblad TI-83: Over de hoofdstelling van de integraalrekening Werkld TI-8: Over de hoofdstelling vn de integrlrekening. Inleiding We ekijken chtereenvolgens in onderstnde figuren telkens de grfiek vn een functie f met in het intervl [; ]. f ( ) = f ( ) = + y = 5

Nadere informatie

Zo zijn onze manieren Integriteit en gewenst gedrag in het Erasmus MC

Zo zijn onze manieren Integriteit en gewenst gedrag in het Erasmus MC Zo zijn onze mnieren Integriteit en gewenst gedrg in het Ersmus MC Inhoudsopgve 1. Werken met ptiënten, colleg s, studenten en externe relties Inleiding... 3 2. Integriteit en (on)gewenst gedrg Mtschppelijke

Nadere informatie

abcdefg Nieuwsbrief 5 27 november 2012

abcdefg Nieuwsbrief 5 27 november 2012 bcdefg Nieuwsbrief 5 27 november 2012 lgemeen nieuws Sloffen! Beste ouders, Het is bij ons op school verplicht om de schoenen in de gng uit te doen, mr het is niet de bedoeling dt de kinderen drn op sokken

Nadere informatie

HOEVEEL KEREN WIJ UIT? 5.1 Keren we altijd alles uit? WANNEER KEREN WIJ NIET UIT? WAT DOEN WIJ BIJ FRAUDE? 9.1 Wat zijn de gevolgen van fraude?

HOEVEEL KEREN WIJ UIT? 5.1 Keren we altijd alles uit? WANNEER KEREN WIJ NIET UIT? WAT DOEN WIJ BIJ FRAUDE? 9.1 Wat zijn de gevolgen van fraude? VOORWAARDEN Overlijdensrisicoverzekering Delt Lloyd Levensverzekering NV Amsterdm MODEL 2401 U wilt uw finnciële zken goed geregeld heen. Ook ij overlijden. Drom het u een overlijdensrisicoverzekering

Nadere informatie

HANDLEIDING FOKWAARDEN 2015. Informatie & Inspiratie document Met uitleg over het hoe en waarom van de fokwaarden

HANDLEIDING FOKWAARDEN 2015. Informatie & Inspiratie document Met uitleg over het hoe en waarom van de fokwaarden HANDLEIDING FOKWAARDEN 2015 Informtie & Inspirtie document Met uitleg over het hoe en wrom vn de fokwrden Missie Al ruim 25 jr ondersteunt ELDA bedrijven in de grrische sector, en het is voor ons een belngrijke

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde B1,2 (nieuwe stijl)

Examen VWO. wiskunde B1,2 (nieuwe stijl) wiskunde 1,2 (nieuwe stijl) Exmen VWO Voorbereidend Wetenschppelijk Onderwijs Tijdvk 1 insdg 25 mei 13.30 16.30 uur 20 04 Voor dit exmen zijn mximl 86 punten te behlen; het exmen bestt uit 18 vrgen. Voor

Nadere informatie

A. Organisatiebeschrijving academische functie van de school

A. Organisatiebeschrijving academische functie van de school Acdemische opleidingsschool OSR Stndrdlijst jrverslg onderzoek Versie december 2012 [Algemene instructie (s.v.p. geel gemrkeerde tekst verwijderen n invullen): Vul de vrgen in deze lijst zo volledig mogelijk

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2012

Correctievoorschrift VWO 2012 Correctievoorschrift VWO 0 tijdvk wiskunde B Het correctievoorschrift bestt uit: Regels voor de beoordeling Algemene regels Vkspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor de beoordeling

Nadere informatie

Een feestmaal. Naam: -Ken jij nog een ander speciaal feest? Typ of schrijf het hier. a

Een feestmaal. Naam: -Ken jij nog een ander speciaal feest? Typ of schrijf het hier. a Werkbld Een feestml Nm: Ieder lnd en iedere cultuur kent specile dgen. Dn gn fmilies bij elkr op bezoek. Op die specile dgen is er meestl extr ndcht voor het eten. Hier zie je wt voorbeelden vn feesten

Nadere informatie

FACEBOOK MARKETING. WORD óók 6 JUNI 2013

FACEBOOK MARKETING. WORD óók 6 JUNI 2013 Congres FACEBOOK MARKETING 6 JUNI 2013 WORD óók SPONSOR! Op donderdg 6 juni 2013 orgniseren Entopic en Likeconomics de eerste editie vn Congres Fcebook Mrketing. Een event wrbij de inzet vn Fcebook voor

Nadere informatie

Stichting lsendoorn, te dezen rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. E. Lutteke, hierna te noemen: lsendoorn College. Partijen

Stichting lsendoorn, te dezen rechtsgeldig vertegenwoordigd door dhr. E. Lutteke, hierna te noemen: lsendoorn College. Partijen Smenwerkingsovereenkomst vn de bevoegde gezgen vn de onderwijsinstellingen en de contctgemeente vn de RMC-regio Stedendriehoek 11 tnzke het terugdringen vn het ntl nieuwe voortijdige schoolverlters ten

Nadere informatie

Armoedemonitor 1998. Sociaal en Cultureel Planbureau Centraal Bureau voor de Statistiek

Armoedemonitor 1998. Sociaal en Cultureel Planbureau Centraal Bureau voor de Statistiek Armoedemonitor 1998 Socil en Cultureel Plnbureu Centrl Bureu voor de Sttistiek Armoedemonitor 1998 Exemplren vn deze uitgve zijn verkrijgbr in de boekhndel en bij Elsevier bedrijfsinformtie onder vermelding

Nadere informatie

Uitvoeringsregeling Dienstreizen Wageningen UR

Uitvoeringsregeling Dienstreizen Wageningen UR Uitvoeringsregeling Dienstreizen Wgeningen UR Vstgesteld door het College vn Bestuur d.d. 11 ugustus 2003* Gelet op rtikel 3.21 lid 1 su vn de CAO Nederlndse Universiteiten en rtikel 8.5 vn de CAO Stichting

Nadere informatie

svì~lnivo IVIAKELAARDIJLEER www.svmnivo.nl

svì~lnivo IVIAKELAARDIJLEER www.svmnivo.nl svì~lnivo IVIAKELAARDIJLEER 1 november 2005 Beschikbre tijd: 3 uur. AANWIJZING Dit exmen bestt uit 60 m.c.-opgven, Bij elke opgve zijn drie ntwoorden gegeven, wrvn er één het meest juiste is. Is bijvoorbeeld

Nadere informatie

I I. 'woor de toekomst vandoag beginf. 'samen school zijn' ord kwartier lijk Primair Onderuijs. ScnooLpLAN 20L5-2019 CBS oe WlNDRoos

I I. 'woor de toekomst vandoag beginf. 'samen school zijn' ord kwartier lijk Primair Onderuijs. ScnooLpLAN 20L5-2019 CBS oe WlNDRoos ord kwrtier lijk Primir Onderuijs CH RISTELIJKE BASISSCHOOL ScnooLpLAN 20L5-2019 CBS oe WlNDRoos 'smen school zijn' I I I I I 'woor de toekomst vndog beginf I Ju r 2015 INHOUD Deel l: Onze school binnen

Nadere informatie

Wat maak jij. morgen mee MBO. Loonwerk (Groen, grond en infra)

Wat maak jij. morgen mee MBO. Loonwerk (Groen, grond en infra) Wt mk jij morgen mee MBO Loonwerk (Groen, grond en infr) Morgen is groen bij AOC Oost Morgen is groen bij AOC Oost. En dt is mr goed ook. We hebben een groene wereld nodig, wrin jij en je omgeving goed

Nadere informatie

4 HET SAMENGAAN VAN DIVERSE INTERESSES

4 HET SAMENGAAN VAN DIVERSE INTERESSES 4 HET SAMENGAAN VAN DIVERSE INTERESSES 4.1 Inleiding Het huidige vrijetijdsptroon kenmerkt zich door een grote mte vn fwisseling. Mensen houden er diverse liefhebberijen op n. Culturele ctiviteiten worden

Nadere informatie

Functieomschrijving (UFO)

Functieomschrijving (UFO) Functieomschrijving (UFO) De functie Studiedviseur universitir geordend Vnf ugustus 2003 heeft de studiedviseur binnen de universiteit een officiële functieomschrijving gekregen. Alle studiedviseurs zijn

Nadere informatie

Het Museumregister. Museumregistratie anno 2012

Het Museumregister. Museumregistratie anno 2012 Het Museumregister Museumregistrtie nno 2012 Het Museumregister Museumregister Nederlnd Geregistreerde muse Voorwrden voor registrtie Registrtiecyclus Anmelden Voor welke vrgen ij wie? Auditmodule en interctief

Nadere informatie

Het kwadraat van een tweeterm a+b. (a+b)²

Het kwadraat van een tweeterm a+b. (a+b)² Merkwrdig producten: Het kwdrt vn een tweeterm + (+)² Even herhlen Wnneer een getl of een lettervorm met zichzelf vermenigvuldigd wordt, dn duid je dt n door dt getl of die lettervorm één keer te schrijven

Nadere informatie

Routeplanning middels stochastische koeling

Routeplanning middels stochastische koeling Routeplnning middels stochstische koeling Modellenprcticum 2008 Stochstische koeling of Simulted nneling is een combintorisch optimlistielgoritme dt redelijke resultten geeft in ingewikkelde situties.

Nadere informatie

Werkbladen. bij. Sprekend verleden Basisvorming deel 3 Docentenhandleiding

Werkbladen. bij. Sprekend verleden Basisvorming deel 3 Docentenhandleiding 90 425 1526 0 120 Werkblden Sprekend verleden Bsisvorming deel 3 Docentenhndleiding bij Leo Dlhuisen Hrld Buskop Roen vn der Geest Sttus: deze voorlopige versie vn de hndleiding bevt lleen de werkblden

Nadere informatie

Toyota Verzekeringen Altijd de beste oplossing

Toyota Verzekeringen Altijd de beste oplossing Toyot Verzekeringen Altijd de beste oplossing Welke verzekering hebt u nodig? U rijdt met een Toyot of u wcht op zijn levering. Hij is nieuw of tweedehnds. U bent een kilometervreter of rijdt minder dn

Nadere informatie

Jaarrekening 2013. afoto: Wim de Knegt

Jaarrekening 2013. afoto: Wim de Knegt Jrrekening 2013 Foto: Wim de Knegt 1 Jrrekening 2013 Nederlnds Openluchtmuseum Inhoudsopgve Inhoudsopgve 4 Bestuursverslg 5 Blns per 31 december 2013 42 Ctegorile exploittierekening 2013 43 Ctegorile

Nadere informatie

SELECTIE EN REKRUTERING

SELECTIE EN REKRUTERING SELECTIE EN REKRUTERING KENGETALLEN kengetl omschrijving 2001 2002 verhouding interne / externe rekrutering het ntl intern ingevulde vctures (mobiliteit + promotie) t.o.v. het ntl 208 / 854 163 / 678 (1)

Nadere informatie

Overeenkomst op hoofdlijnen

Overeenkomst op hoofdlijnen Overeenkomst op hoofdlijnen 19 november 2008 Prtijen: tionle-ederlnden Levensverzekering Mtschppij.V. Postbnk Levensverzekering.V. RVS Levensverzekering.V. en Stichting Verliespolis Stichting Woekerpolis

Nadere informatie

Anti-Spyware Enterprise Module software

Anti-Spyware Enterprise Module software Anti-Spywre Enterprise Module softwre versie 8.0 Hndleiding Wt is de Anti-Spywre Enterprise Module? De McAfee Anti-Spywre Enterprise Module is een invoegtoepssing voor VirusScn Enterprise 8.0i, wrmee de

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1 BASISBEGRIPPEN

HOOFDSTUK 1 BASISBEGRIPPEN I - 1 HOOFDSTUK 1 BASISBEGRIPPEN 1.1. Het egrip krcht 1.1.1. Definitie vn krcht Een stoffelijk punt is een punt wrn een zekere mss toegekend wordt. Dit punt is meestl de voorstellende vn een lichm. Zo

Nadere informatie

V2.1 Eerlijk verdeeld?

V2.1 Eerlijk verdeeld? Wie verdient wt? v2 Mkt geld gelukkig? L Voor je sisehoeften zols eten, woonruimte en kleding en je l guw dit edrg kwijt. Bedenk mr eens wt de mndhuur is. En hoeveel etl je voor vste lsten 1s gs, liht

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2012

Correctievoorschrift VWO 2012 Correctievoorschrift VWO 0 tijdvk wiskunde B Het correctievoorschrift bestt uit: Regels voor de beoordeling Algemene regels Vkspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor de beoordeling

Nadere informatie

KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN SUBFACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSWETENSCHAPPEN HUB HANDELSWETENSCHAPPEN

KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN SUBFACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSWETENSCHAPPEN HUB HANDELSWETENSCHAPPEN KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN SUBFACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSWETENSCHAPPEN HUB HANDELSWETENSCHAPPEN ELEMENTAIR ALGEBRAÏSCH REKENEN Een zelfhulpgids voor letterrekenen Rekenregels Uitgewerkte voorbeelden

Nadere informatie

Belastingvoordelen voor kleinverbuikers op zonne-energie

Belastingvoordelen voor kleinverbuikers op zonne-energie Belstingvoordelen voor kleinverbuikers op zonne-energie nsluitingen tot en met 3x80 Ampère Mrket Pro is de of ciële deler vn Nord Solr in de Benelux Wie zijn wij? Mrket Pro BV is de of ciële deler vn Nord

Nadere informatie

n scoreohnielr :É nederland o Naam concept: PCM Klimaatwoning

n scoreohnielr :É nederland o Naam concept: PCM Klimaatwoning T 0592-264025 Bn[ 15.64.37.392 KUK 50358936 BITU N1,8226.92.s45.801 Prijsvrg De Voorsprong. n scoreohnielr :É nederlnd Zols door u gevrgd volgt onderstnd de beschrijving vn het concept n de hnd vn de bentwoording

Nadere informatie

provinci renthe Assen, 1B september 2013 en een uiteenzetting van financieringsmogelijkheden beoogt het onderzoek

provinci renthe Assen, 1B september 2013 en een uiteenzetting van financieringsmogelijkheden beoogt het onderzoek Prooincie h øis Westerbrink r, Assen Postdres Postbus rz2, 94ooAc Assen www'drenthe.nl r (ot 92) 36 5t tt r (ot 92) 36 t7 77 provinci renthe An: de voorzitter en leden vn provincile stten vn Drenthe Assen,

Nadere informatie

#JONGERENGIDS. @student @werkzoekende @werknemer. Toegankelijke gezondheid voor iedereen!

#JONGERENGIDS. @student @werkzoekende @werknemer. Toegankelijke gezondheid voor iedereen! #JONGERENGIDS @student @werkzoekende @werknemer Socilistische Mutuliteit vn brbnt Toegnkelijke gezondheid voor iedereen! betlt 40 /jr De Socilistische Mutuliteit terug voor je nticonceptie Love4you.be

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwaarden Hypotheek SpaarVerzekering Model 10052. Delta Lloyd Levensverzekering NV. 1 Wat bedoelen wij met? 3

Inhoudsopgave. Voorwaarden Hypotheek SpaarVerzekering Model 10052. Delta Lloyd Levensverzekering NV. 1 Wat bedoelen wij met? 3 Voorwrden Hypotheek SprVerzekering Model 10052 Delt Lloyd Levensverzekering NV Inhoudsopgve 1 Wt edoelen wij met? 3 2 Wnneer strt uw verzekering? 3 3 Wnneer stopt uw verzekering? 3 3.1 Kunt u de verzekering

Nadere informatie

energiedeskundige berekend energieverbruik (kwh/rn Dit certiflcaat is geldig tot en met 1 november 2021 softwareversie 1.33

energiedeskundige berekend energieverbruik (kwh/rn Dit certiflcaat is geldig tot en met 1 november 2021 softwareversie 1.33 l p 111W II ll I type open bebouwing bestemmng eengezinswoning postnummer 1790 gemeente Affligem nummer 43 bus Dit certiflct is geldig tot en met 1 november 2021 dtum: 01-11-2011 hndtekening: 0 50 100

Nadere informatie

Symposium In relatie tot kanker

Symposium In relatie tot kanker Symposium In reltie tot knker Mndg 26 mei 2014 Loctie: Ersmus MC - Onderwijscentrum te Rotterdm Het medische behndeltrject kn voor de ptiënt vernderingen teweeg brengen in de reltie en rol nr nsten, werk

Nadere informatie

In dit hoofdstuk introduceren we de hoofdrolspelers van het college: eindige automaten.

In dit hoofdstuk introduceren we de hoofdrolspelers van het college: eindige automaten. 9 2 Eindige utomten In dit hoofdstuk introduceren we de hoofdrolspelers vn het college: eindige utomten. 2.1 Deterministische eindige utomten We eginnen met een vooreeld. Vooreeld 2.1 Beschouw het volgende

Nadere informatie

iiitii{iiiiiiiiiiiiiitiiüii!ihiinininiiiiiii!iini nnüiiiiiuii!iii!nniifi!uniiiiii

iiitii{iiiiiiiiiiiiiitiiüii!ihiinininiiiiiii!iini nnüiiiiiuii!iii!nniifi!uniiiiii iiitii{iiiiiiiiiiiiiitiiüii!ihiinininiiiiiii!iini nnüiiiiiuii!iii!nniifi!uniiiiii I WAT IEEREEN MOET WETEW : vn de = I HUUROPZEGBINfiS I E OOR J. @. PRINS = Secretris der Huurcommissie te Amersfoort =

Nadere informatie

Werken aan netwerken tegen armoede Hoe één plus één drie kan worden

Werken aan netwerken tegen armoede Hoe één plus één drie kan worden Werken n netwerken tegen rmoede Hoe één plus één drie kn worden PETER RAEYMAECKERS De grote diversiteit n expertises is tegelijk de krcht én struikelsteen vn netwerken. De term netwerken lijkt het nieuwe

Nadere informatie

Praktische Opdracht Lineair Programmeren V5

Praktische Opdracht Lineair Programmeren V5 Prktische Opdrcht Lineir Progrmmeren V5 Bij deze prktische opdrcht g je n het werk met een ntl prolemen die je door middel vn Lineir Progrmmeren kunt oplossen. Je werkt lleen of in tweetllen. De prktische

Nadere informatie