Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg?"

Transcriptie

1 Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg? Roderik F. Viergever* Bij kwetsbare groepen kan bij uitstek gezondheidswinst behaald worden middels selectieve, geïndiceerde en/of zorggerelateerde preventie. Het is daarom van belang te monitoren of het beschikbare preventie- en zorgaanbod voor deze groepen aansluit bij bestaande zorgbehoeften. Het doel van deze studie was te onderzoeken hoe gezondheidsmonitoring voor kwetsbare groepen plaatsvindt op regionaal niveau in Nederland. Hiertoe werden documenten die betrekking hebben op gezondheidsmonitoring verzameld bij alle 28 GGD en. Ten eerste werd in deze documenten geïnventariseerd voor welke kwetsbare groepen monitoring plaatsvindt. Ten tweede werd de beschikbaarheid van informatie omtrent de aard en omvang van de kwetsbare groepen, de zorgbehoeften van die groepen, en het bestaande preventie- en zorgaanbod voor de groepen geanalyseerd. Uit deze analyses bleek dat er tussen GGD en grote verschillen bestaan in de kwaliteit van gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen. Diverse kwetsbare groepen blijven bij veel GGD en buiten beeld. Verder levert de huidige manier van gezondheidsmonitoring bij veel GGD en niet voldoende informatie op om verbeteringen te kunnen suggereren voor de bestaande preventie en zorg voor kwetsbare groepen. Verbeteringen zijn derhalve wenselijk op verschillende onderdelen van het monitoringsproces op regionaal en nationaal niveau, met name met betrekking tot inclusiviteit, standaardisatie en het creëren van een samenhangend beeld van gezondheid, preventie en zorg. Trefwoorden: kwetsbare groepen, gezondheidsmonitor, GGD, VTV, rvtv, OGGZ * Faculty of Public Health and Policy, London School of Hygiene and Tropical Medicine, Londen Afdeling Eerstelijnsgeneeskunde, UMC St Radboud, Nijmegen. Inleiding Gezondheidsmonitoring, het verkrijgen van inzicht in de gezondheidssituatie van de bevolking, is noodzakelijk om gezondheidsbevorderende en -beschermende interventies op te kunnen zetten die aansluiten bij bestaande zorgbehoeften. 1 Gezondheidsmonitoring gebeurt in Nederland op verschillende niveaus (Figuur 1). 2 Het Rijk baseert haar Rijksnota gezondheidsbeleid op de landelijke Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) een overzicht van de landelijke toestand van de volksgezondheid. Op vergelijkbare wijze baseren gemeenten hun lokale nota s gezondheidsbeleid op een gezondheidsmonitor (er zijn monitors Jeugdgezondheid, Volksgezondheid en Gezondheid Ouderen) of een regionale VTV (rvtv) documenten die op regionaal niveau inzicht geven in de toestand van de volksgezondheid. 2 Omdat bij kwetsbare groepen bij uitstek gezondheidswinst behaald kan worden middels selectieve, geïndiceerde en/of zorggerelateerde preventie, 3 is het verkrijgen van inzicht in deze groepen een belangrijk onderdeel van gezondheidsmonitoring. 1,4-6 In de context van gezondheidsmonitoring kunnen kwetsbare groepen gedefinieerd worden als diegenen met een risico op ongelijke mogelijkheden om de voor hen maximaal haalbare gezondheid (noot a) en kwaliteit van leven te behalen. 7 De ongelijke mogelijkheden die leiden tot kwetsbaarheid kunnen bestaan uit een afwijkende of verhoogde zorgbehoefte, of uit een verminderde toegang tot preventie of zorg. 7-9 Dergelijke ongelijke mogelijkheden kunnen ontstaan door lichamelijke, psychische of sociale oorzaken 7,10 of door factoren die betrekking hebben op de individuele leefstijl of fysieke omgeving. 11 Voor een effectieve gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen zijn drie elementen nodig: 1 Inzicht in welke verschillende kwetsbare groepen er bestaan en waarbij derhalve monitoring gewenst is; 2 een overzicht van de aard, omvang en gezondheidsproblematiek / zorgbehoeften van elke groep; 3 een evaluatie van het bestaande preventie- en zorgaanbod voor elke groep en of deze aansluiten bij de zorgbehoeften. Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen gebeurt in Nederland op regionaal niveau op twee verschillende manieren. Ten eerste, via de hierboven beschreven gezondheidsmonitors en rvtv s. Ten tweede, via de monitors Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGZ). 12 tsg jaargang 91 / 2013 nummer 6 Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg? - pagina 347 / TSG 91 / nummer 6 347

2 IGZ Staat van de openbare gezondheidszorg VTV Landelijke toestand volksgezondheid De preventiecyclus Gemeentelijke nota s Lokaal gezondheidsbeleid rvtv en/of gezondheidsmonitor Regionale toestand volksgezondheid Kernpunten. Bij kwetsbare groepen kan bij uitstek gezondheidswinst behaald worden middels selectieve, geïndiceerde en/of zorggerelateerde preventie.. Diverse kwetsbare groepen blijven in de regionale gezondheidsmonitoring bij veel GGD en buiten beeld.. De huidige manier van gezondheidsmonitoring levert bij veel GGD en onvoldoende informatie op om verbeteringen te kunnen suggereren voor de bestaande preventie en zorg voor kwetsbare groepen.. Verbeteringen aan het monitoringsproces zijn wenselijk, met name met betrekking tot inclusiviteit, standaardisatie en het creëren van een samenhangend beeld van gezondheid, preventie en zorg. Rijksnota Prioriteiten voor collectieve preventie Methoden Definities Deze tweede groep monitors geeft inzicht in de omvang en problematiek van sommige van de meest kwetsbare groepen die vallen onder de OGGZ. Zoals gezondheidsmonitors en rvtv s dienen als informatiebron voor gemeentelijke nota s gezondheidsbeleid in het kader van de Wet Publieke Gezondheid (WPG), dienen OGGZ monitors als informatiebron voor gemeentelijke beleidsnota s in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Het doel van deze studie was meer inzicht te verwerveninhoegezondheidsmo- nitoring voor kwetsbare groepen plaatsvindt op regionaal niveau in Nederland. In 2008 is reeds bestudeerd hoe OGGZ monitors invulling geven aan de monitoring van kwetsbare groepen. 12 Hoe invulling wordt gegeven aan de monitoring van kwetsbare groepen binnen gezondheidsmonitors en rvtv s is echter tot op heden niet bestudeerd. Derhalve beoogde deze studie binnen gezondheidsmonitors en rvtv s te onderzoeken voor welke kwetsbare groepen gezondheidsmonitoring plaatsvindt en of er bepaalde kwetsbare groepen zijn bij wie monitoring op dit moment achterblijft. Tevens is onderzochtofdehuidigemanier van monitoren voldoende informatie oplevert om verbeteringen te kunnen suggereren voor de bestaande preventie en zorg voor deze groepen. Getracht is de resultaten van deze studie aan te laten sluiten bij voorgaand onderzoek naar hoe OGGZ monitors invulling geven aan de monitoring van kwetsbare groepen. 12 Derhalve werd deze studie beperkt tot groepen die kwetsbaar zijn door sociale oorzaken. Definitie van kwetsbaarheid door sociale oorzaken Bij gebrek aan een specifieke definitie van kwetsbaarheid door sociale oorzaken in het kader van gezondheidsmonitoring werd een brede definitie gehanteerd van groepen die een kenmerk van maatschappelijke aard delen dat risico s voor de gezondheid met zich meedraagt. Deze definitie is bewust breder dan de definitie van sociaal kwetsbare groepen / OGGZ doelgroepen in het kader van de Wmo (zie Box). Voorbeelden van sociale oorzaken die kunnen leiden tot kwetsbaarheid met betrekking tot gezondheid zijn het wonen in een bepaalde wijk, het hebben van een bepaald opleidingsniveau, het hebben van een bepaalde etnische of culturele achtergrond, of het hebben meegemaakt van een bepaalde levensgebeurtenis die risico s voor de gezondheid met zich meedraagt. 3,13 De andere vier oorzaken van kwetsbaarheid, namelijk lichamelijke of geestelijke oorzaken van kwetsbaarheid (zoals een fysieke of mentale handicap), leefstijl gezondheidsdeterminanten (zoals roken, voeding of alcoholgebruik) en oorzaken in de fysieke omgeving, vielen buiten het bereik van deze studie. Er bestaat echter overlap tus- Figuur 1 De preventiecyclus De preventiecyclus is een vierjarige beleidscyclus en de basis voor de preventiecyclus is de Wet Publieke Gezondheid (WPG). 6,49 In de landelijke Volksgezondheid Toekomst Verkenningen (VTV) wordt een overzicht gecreëerd van de landelijke toestand van volksgezondheid. Deze vormt de basis voor de Rijksnota. 13 GGD en kunnen een regionale VTV gebruiken om lokale, regionale en landelijke informatie over volksgezondheid en zorg te integreren en zo gemeentes te assisteren om een lokale gezondheidsnota vast te stellen die zowel rekening houdt met de lokale gezondheidstoestand als met de landelijke vastgestelde prioriteiten voor volksgezondheid. 6 Ook gezondheidsmonitors, periodieke rapporten van de gezondheidstoestand van de bevolking in een GGDregio, worden gebruikt als bron van informatie bij de vorming van gemeentelijk gezondheidsbeleid. tsg jaargang 91 / 2013 nummer 6 Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg? - pagina 348 / TSG 91 / nummer 6 348

3 sen de verschillende groepen oorzaken. Bij twijfel of de oorzaak wel van sociale aard was of bij overlap met andere oorzaken werd de oorzaak beschouwd als vallend binnen het bereik van de studie. Dataverzameling Dataverzameling vond plaats middels een documentanalyse. In Nederland wordt de uitvoering van lokale gezondheidsmonitoring door gemeenten uitbesteed aan de Gemeentelijke of Gemeenschappelijke Gezondheidsdiensten (GGD en). Derhalve werden de GGD-websites van alle 28 GGD en doorzocht op regionale documenten gepubliceerd tussen januari 2005 en mei 2012 (het moment van dataverzameling) die monitoring van de aard, omvang of zorgbehoeften van kwetsbare groepen rapporteerden en/of inzicht gaven in het bestaande preventie- en zorgaanbod voor deze groepen. 14 OGGZ monitors of andere monitors die dienden als informatiebron voor gemeentelijke beleidsnota s in het kader van de Wet Wmo kwamen niet in aanmerking voor inclusie, omdat deze reeds bestudeerd zijn in het kader van een andere studie. 12 Gezondheidsmonitors, rvtv s, Regionale Kompassen en regionale sociale kaarten werden wel geïncludeerd (Tabel 1). Indien meerdere documenten van dezelfde aard werden gevonden werd het meest recente document geïncludeerd. Omwille van overzichtelijkheid is de dataverzameling voor deze studie beperkt tot de algemene monitors Volksgezondheid en werden monitors Jeugdgezondheid en Gezondheid Ouderen niet geïncludeerd. Tot slot kwamen alleen rapporten waarin data tevens besproken konden worden in aanmerking voor inclusie; tabellenboeken en gezondheidsatlassen (online digitale databases met uitslagen van de gezondheidsenquêtes) zijn derhalve niet meegenomen. Naast het doorzoeken van GGD-websites werd elke GGD individueel per benaderd met een verzoek tot verschaffing van bovenstaande documentatie. Van 18 van de 28 GGD en werd een reactie ontvangen. De meeste reacties verwezen naar de publicatiesectie van de GGDwebsite; geen van de reacties bracht nieuwe documenten voort die nog niet geïdentificeerd waren op de website. Documenten over kwetsbare groepen op gemeentelijk niveau en op landelijk niveau vielen buiten het bereik van de studie Data analyse De data analyse bestond uit twee onderdelen. Ten eerste werd voor alle geïncludeerde documenten, gezondheidsmonitors, rvtv s, Regionale Kompassen en sociale kaarten, geïnventariseerd welke kwetsbare groepen werden besproken. Bekeken werd of er verschillen bestonden tussen GGD en wat betreft de groepen die besproken werden. Ten tweede werd voor alle documenten (behalve de sociale kaarten (noot b)) geïnventariseerd in welke mate de aard en omvang en de zorgbehoeften van kwetsbare groepen werden beschreven, alsmede het bestaande preventie- en zorgaanbod voor kwetsbare groepen in de regio. Hiervoor werd bekeken of er verschillen waren tussen verschillende kwetsbare groepen in hoe vaak deze elementen van gezondheidsmonitoring (aard/omvang kwetsbare groep; gezondheidsbehoeften; preventie- en zorgaanbod) werden besproken. Ook werd bekeken of er verschillen waren tussen GGD en in hoe vaak deze elementen aanwezig waren voor kwetsbare groepen in het algemeen. Hiertoe werd specifiek bekeken of een integrale bespreking van deze elementen per kwetsbare groep bevorderlijk was voor de aanwezigheid van betreffende elementen. Resultaten Dataverzameling vond plaats van 8 mei 2012 tot en met 16 mei Bij tien GGD en werd alleen een gezondheidsmonitor gevonden, bij zeven GGD en alleen een rvtv en bij tien GGD en beiden. Bij één GGD werd geen van beide gevonden. Verder werd bij zeven GGD en een Regionaal Kompas gevonden en bij 13 GGD en een verwijzing naar een regionale sociale kaart. Over welke kwetsbare groepen werd gerapporteerd? GGD en rapporteerden in gezondheidsmonitors en rvtv s over de aard, omvang en/of gezondheid van 54 verschillende groepen (Figuur 2). De mediaan van het aantal groepen waarover individuele GGD en rapporteerden was 12 (IQR 9 20,5). Voor de 17 GGD en met een rvtv was de mediaan 17 (IQR 11-23). Voor de tien GGD en zonder rvtv was de mediaan 9,5 (IQR 6,8-12,0). Binnen de groepen die werden gevonden konden patronen worden onderscheiden (zie gekleurde balken in Figuur 2). Gezondheidsmonitoring gebeurt in Nederland voor een groot deel door middel van bevolkingssteekproeven onder jeugd, volwassen en ouderen (de gezondheidsenquêtes). Alle 27 GGD en waarvoor documenten werden gevonden rapporteerden, in meer of mindere mate, de resultaten van de gezondheidsenquête. Uit deze enquêtes kwamen kwetsbare groepen naar voren die gekenmerkt werden door sociodemografische of socioeco- Tabel 1 Schematisch overzicht van de verschillende typen documenten die in aanmerking kwamen voor inclusie Dataverzameling Documenten Bronnen Vier verschillende typen documenten werden verzameld bij 28 GGD en. 14 Welke documenten werden verzameld? Gezondheidsmonitor: een periodiek rapport van de gezondheidstoestand van de bevolking in een GGD-regio (noot c). regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenningen (rvtv): een beschrijving van de regionale gezondheidstoestand van de bevolking en van de beschikbare preventie en zorg volgens een landelijk gestandaardiseerd format (noot c). Regionaal Kompas: online informatie over gezondheidsproblematiek en de mogelijkheden voor beleid in de regio. Regionale sociale kaart: een index van zorg- en hulporganisaties. tsg jaargang 91 / 2013 nummer 6 Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg? - pagina 349 / TSG 91 / nummer 6 349

4 Box Het belang van context voor de definitie van kwetsbaarheid: kwetsbaarheid door sociale oorzaken in het kader van de WPG versus sociaal kwetsbare groepen in het kader van de Wmo Kwetsbaarheid kent verschillende definities en context is van belang om te beslissen welke definitie passend is. Sociaal kwetsbare groepen worden in Nederland in de regel gedefinieerd naar de conceptualisering van sociale uitsluiting van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) en de beschrijving van de doelgroepen van de Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGZ) door Wolf. 19,50 Het SCP beschrijft dat sociale uitsluiting gezien kan worden als een achterstand op vier dimensies (onvoldoende sociale participatie; onvoldoende normatieve integratie; materiële deprivatie; onvoldoende toegang tot social rights ). 50 Wolf stelt dat de OGGZ doelgroepen kunnen worden beschreven als kwetsbare mensen die niet of onvoldoende in staat zijn om in de eigen bestaansvoorwaarden te voorzien; meerdere problemen tegelijkertijd hebben; vanuit het perspectief van professionele hulpverleners niet de zorg krijgen die ze nodig hebben om zich in de samenleving te handhaven; en geen hulpvraag stellen waar de reguliere hulpverlening antwoord op heeft. 19 Binnen de context van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), bijvoorbeeld, is dit een breed geaccepteerde definitie van sociaal kwetsbare groepen. Het doel van een regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning (rvtv) of gezondheidsmonitor is om een uitgangspunt te vormen voor gemeentelijk gezondheidszorgbeleid binnen de context van de Wet Publieke Gezondheid (WPG). 2 Hieruit volgt dat een rvtv of gezondheidsmonitor zich in ieder geval ten dele ten doel zou moeten stellen om kwetsbare groepen te identificeren waarvoor behoefte is aan selectieve, geïndiceerde en/of zorg gerelateerde preventie. 1,6 Een dergelijke definiëring van kwetsbare groepen sluit aan bij internationaal gestelde definities voor kwetsbare groepen in de context van gezondheidszorgbeleid: Vulnerable populations are those at risk at any particular point in time for unequal opportunity to achieve maximum possible health and quality of life. 7 Kwetsbaarheid met betrekking tot gezondheid kan ontstaan door lichamelijke, psychische of sociale oorzaken, 7,10 of door factoren die betrekking hebben op de individuele leefstijl of fysieke omgeving. 11 Kwetsbaarheid door sociale oorzaken, gedefinieerd in het kader van gezondheidsmonitoring, omvat de OGGZ doelgroepen zoals gedefinieerd door Wolf en het SCP, maar is breder en kan het best gedefinieerd worden als groepen die een kenmerk van maatschappelijke aard delen dat risico s voor de gezondheid met zich meedraagt. Dit wordt bevestigd in aanbevelingen van de European Health Committee, waarin een groep die doet denken aan de OGGZ doelgroepen ( Précarité / persons living in insecure conditions ) wordt benoemd als slechts één groep binnen het spectrum van maatschappelijke groepen die gemarginaliseerd kunnen zijn in het kader van gezondheidszorg. 51 De focus op OGGZ doelgroepen binnen gezondheidsmonitoring voor kwetsbare groepen die in deze studie wordt gevonden is waarschijnlijk mede te wijten aan de ruime landelijke aandacht voor OGGZ doelgroepen in recente jaren, 19,52 mede in het kader van nieuwe wetgeving (Wmo). 53,54 Om de periodieke nota s Wmo te onderbouwen worden geregeld OGGZ-monitors, Wmo-monitors of monitors kwetsbare groepen uitgevoerd. 55,56 Een tweede belangrijke oorzaak is dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) kwetsbare groepen synoniem heeft gesteld aan de OGGZ doelgroepen in haar basisset indicatoren publieke gezondheidszorg. 5,57 Het is belangrijk te waken voor de verwarring die lijkt te hebben plaatsgevonden tussen de definitie van sociaal kwetsbare groepen in de context van maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de definitie van kwetsbaarheid door sociale oorzaken met betrekking tot de gezondheid in de context van de publieke gezondheidszorg (WPG). De definitie van sociaal kwetsbare groepen, synoniem met OGGZ doelgroepen, wordt vaak vanuit een context waar deze definitie op zijn plaats is (maatschappelijke ondersteuning / Wmo) overgenomen naar een context waar deze niet toereikend is (publieke gezondheidszorg / WPG). In het kader van gezondheidsmonitoring leidt een dergelijke definiëring van kwetsbaarheid door sociale oorzaken tot een incompleet overzicht van maatschappelijke groepen waarbij mogelijk sprake is van behoefte aan selectieve, geïndiceerde en/of zorggerelateerde preventie. nomische factoren die een risicofactor vormden voor ongezondheid (bijvoorbeeld lage sociaaleconomische status (SES) of een laag onderwijsniveau). De terminologie die gebruikt werd om deze groepen te duiden was niet eenduidig: meestal werden zij risicogroepen genoemd, maar ook wel groepen met gezondheidsachterstanden, kwetsbare groepen of aandachtsgroepen. Deze risicogroepen die volgden uit gezondheidsenquêtes werden het vaakst gerapporteerd door GGD en, net als enkele andere kwetsbare groepen die ook standaard voorkwamen in gezondheidsenquêtes (mantelzorgers, slachtoffers van huiselijk geweld, slachtoffers van kindermishandeling en eenzame mensen) (Figuur 2 en 3). Bij 13 GGD en (48%) werd naast de risicogroepen die volgden uit de gezondheidsenquêtes verder weinig andere kwetsbare groepen besproken. Bij 14 GGD en (52%) bevatte de rvtv of gezondheidsmonitor echter in toevoeging hierop een apart hoofdstuk over kwetsbare groepen (12 van 17 GGD en (71%) met een rvtv en twee van tien GGD en (20%) met alleen een gezondheidsmonitor) (Figuur 2 en 3). Bij drie van deze 14 (21%) werd zelfs een volledig aparte rvtv of gezondheidsmonitor voor kwetsbare groepen gevonden. Binnen deze aparte hoofdstukken werd met name informatie verzameld over OGGZ doelgroepen, Maatschappelijke Zorg doelgroepen of Wmo prestatieveld 7-9 doelgroepen. Ook hier was de terminologie die gebruikt werd om deze groepen te duiden niet eenduidig: meestal werden zij kwetsbare groepen of sociaal kwetsbare groepen genoemd, maar ook wel bijzondere aandachtsgroepen. Bij acht van deze 14 tsg jaargang 91 / 2013 nummer 6 Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg? - pagina 350 / TSG 91 / nummer 6 350

5 Figuur 2 Kwetsbare groepen geïdentificeerd in gezondheidsmonitors en rvtv s tsg jaargang 91 / 2013 nummer 6 Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg? - pagina 351 / TSG 91 / nummer 6 351

6 Monitoringskaders binnen gezondheidsmonitors en rvtv s bij 28 GGD en Betere inventarisatie (6 GGD en) Bij 6 GGD en werd een bredere inventarisatie gemaakt van welke kwetsbare groepen relevant waren voor de regio Monitoringskader 2: OGGZ (14 GGD en) OGGZ doelgroepen, Maatschappelijke Zorg doelgroepen of Wmo prestatieveld 7-9 doelgroepen Monitoringskader 1: risicogroepen die volgen uit gezondheidsenquêtes (27 GGD en) Groepen die naar voren komen uit gezondheidsenquêtes en gekenmerkt worden door sociodemografische of socioeconomische factoren die een risicofactor vormen voor de gezondheid Figuur 3 Monitoringskaders van kwetsbare groepen in gezondheidsmonitors en rvtv s In het algemeen viel gezondheidsmonitoring bij GGD en binnen twee monitoringskaders: 1. risicogroepen die volgen uit gezondheidsenquêtes (gerapporteerd door alle GGD en, behalve 1 GGD waarvoor geen gezondheidsmonitor of rvtv werd gevonden); 2. de OGGZ doelgroepen (gerapporteerd door 14 GGD en). Slechts bij uitzondering (6 GGD en) werd er specifiek breder geïnventariseerd voor welke groepen monitoring nodig is. Tabel 2 Aantal maal dat kwetsbare groepen uit Figuur 2 gespecificeerd werden in sociale kaarten met een apart tabblad doelgroepen. Aantal maal gerapporteerd in Kwetsbare groepen* sociale kaarten Verslaafden / drugsgebruikers 9 Dak- en thuislozen 8 Migranten 7 Vluchtelingen / asielzoekers 7 Mantelzorgers 6 Tienerouders / jonge moeders 6 Zwerfjongeren 5 (Ex-)gedetineerden 4 Mensen met een lage SES / kansarmen 4 Voortijdige schoolverlaters 4 Zorgmijders / OGGZ doelgroepen 4 Allochtonen 3 Homoseksuelen 3 Prostituees 3 Risico- / probleemjongeren 3 Slachtoffers van loverboys 3 (Langdurig) werklozen 2 Alleenstaande minderjarige asielzoekers (ama s) 2 Arbeidsgehandicapten 2 Eenzame mensen 2 Slachtoffers van (huiselijk) geweld 2 Alleenstaanden 1 Bijstandsgerechtigden 1 Illegalen 1 Jeugdige delinquenten 1 Mensen met een laag inkomen 1 Mensen met schulden 1 Onverzekerden 1 Overlastveroorzakers (meldpunt) 1 Slachtoffers van kindermishandeling 1 Sociaal kwetsbaren 1 * Termen gebruikt in sociale kaarten zijn zo veel mogelijk aangehouden en groepen met mogelijke overlap zijn derhalve bewust niet samengevoegd. GGD en (57%) werden in dit extra hoofdstuk over kwetsbare groepen uitsluitend OGGZ, Maatschappelijke Zorg of Wmo prestatieveld 7-9 doelgroepen besproken. Bij de andere zes GGD en (43%) werden kwetsbare groepen, in wisselende mate, breder geïnventariseerd (maar wel altijd inclusief de OGGZ doelgroepen) (Figuur 3). Van de 54 geïdentificeerde kwetsbare groepen vielen 29 groepen (54%) buiten de twee hierboven beschreven monitoringskaders (1. groepen die volgen uit gezondheidsenquêtes en 2. de OGGZ doelgroepen (Figuur 2 en 3)). Deze 29 groepen werden het minst vaak gemonitord door GGD en. In de zeven Regionale Kompassen die werden gevonden was de mediaan van het aantal besproken groepen 3 (IQR 1,5 3). In totaal werden zes verschillende groepen uit Figuur 2 als thema besproken: Lage SES (N=6), mantelzorg (N=5), eenzaamheid (N=3), huiselijk geweld (N=3), allochtonen (N=1) en zorgmijders (N=1). Eén van de zeven regionale kompassen had een apart tabblad over doelgroepen voor preventieactiviteiten. Negen van de 13 sociale kaarten (68%) die werden gevonden bij GGD en bevatten een tabblad doelgroepen. De mediaan van het aantal groepen dat per sociale kaart onder dit tabblad werd besproken was 10 (IQR 7 15). In totaal werden 34 verschillende groepen uit Figuur 2 besproken door de verschillende sociale kaarten (Tabel 2). Informatie over zorgbehoeften en preventie en -zorgaanbod GGD en beschreven bijna altijd de aard en omvang van kwetsbare groepen. Wat betreft de beschrijving van zorgbehoeften en preventie- en zorgaanbod waren er grote verschillen zowel tussen verschillende kwetsbare groepen als tussen GGD en. Voor kwetsbare groepen uit het eerste monitoringskader, groepen die volgden uit de gezondheidsenquêtes, was vaker een beschrijving van de gezondheidsproblematiek beschikbaar (dankzij de gezondheidsenquêtes). Voor de groepen uit het tweede monitoringskader, de OGGZ doelgroepen, werd relatief vaak het zorgaanbod besproken. In lijn met de landelijk bepaalde preventie-speerpunten beperkten besprekingen van bestaand preventieaanbod zich met name tot leefstijlfactoren en soms lage SES, zonder dat daarbij het preventieaanbod voor andere kwetsbare groepen werd besproken. 3 Er waren ook verschillen tussen GGD en. Voor de 14 GGD en waarbij de gevonden documenten een apart hoofdstuk of sectie over kwetsbare groepen bevatten werd bekeken of de aard en omvang van deze kwetsbare tsg jaargang 91 / 2013 nummer 6 Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg? - pagina 352 / TSG 91 / nummer 6 352

7 groepen, hun zorgbehoeften en het bestaand preventieen zorgaanbod als integraal geheel werden besproken. Dit was bij vijf GGD en het geval. Bij deze vijf GGD en werd voor groepen die als kwetsbaar werden geïdentificeerd daardoor vaak ook de zorgbehoeften en het preventie- en zorgaanbod besproken. Bij de andere negen GGD en werden deze elementen van gezondheidsmonitoring niet integraal per kwetsbare groep besproken, maar verspreid over het document. Dit gebeurde veelal in navolging van het rvtv model waarin gezondheid, gezondheidsdeterminanten en preventie en zorg apart besproken worden. Bij deze negen GGD en kwamen veel groepen die wel als kwetsbaar werden geïdentificeerd niet terug onder besprekingen van bestaand preventie- en zorgaanbod. Van de vijf GGD en die de verschillende elementen van gezondheidsmonitoring integraal per groep bespraken, kwamen er vier overeen met de zes GGD en die breder inventariseerden voor welke kwetsbare groepen er gemonitord moest worden (zie eerder in Resultaten), suggererend dat een onderliggende specifieke aandacht voor kwetsbare groepen bij deze GGD en positieve gevolgen had voor beide onderdelen van gezondheidsmonitoring. Regionale Kompassen bevatten allen voor de kwetsbare groepen die besproken werden integrale overzichten van de aard, omvang, zorgbehoeften en het bestaande preventie- en zorgaanbod in de regio. Discussie Bij kwetsbare groepen kan bij uitstek gezondheidswinst behaald worden middels selectieve, geïndiceerde en/of zorggerelateerde preventie. 3 Het is derhalve van belang dat er voor deze groepen een effectief systeem van gezondheidsmonitoring bestaat. Uit deze studie blijkt dat verbeteringen aan het huidige gezondheidsmonitoringsysteem wenselijk zijn zowel wat betreft de groepen waarvoor door GGD en gemonitord wordt (inclusiviteit) als in de wijze van monitoring (standaardisatie en het creëren van een samenhangend beeld van gezondheid, preventie en zorg) (Tabel 3). Monitoring van de juiste groepen: inclusiviteit De helft van de GGD en presenteerde in haar regionale gezondheidsrapportages weinig tot geen informatie over kwetsbare groepen buiten de groepen die volgden uit gezondheidsenquêtes. Dit beperkt de inclusiviteit van het monitoringsproces, want veel kwetsbare groepen zijn te klein om te monitoren via bevolkingssteekproeven. Van de andere helft van de GGD en die wel specifiek aandacht besteedde aan kwetsbare groepen in een apart hoofdstuk of aparte monitor, definieerde de helft deze groepen als zijnde synoniem met de OGGZ doelgroepen. Ook de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) stelt kwetsbare groepen gelijk aan de OGGZ doelgroepen. 6 Dat er in het kader van gezondheidsmonitoring met klem aandacht wordt besteed aan de OGGZ doelgroepen is bemoedigend. Dit betreft een zeer kwetsbaar gedeelte van de populatie. Echter, de OGGZ doelgroepen worden gekenmerkt door een specifieke definitie. 19 In het kader van gezondheidsmonitoring is het gelijkstellen van kwetsbare groepen aan de OGGZ doelgroepen te beperkt (Box). Er zijn veel kwetsbare groepen bij wie er mogelijk sprake is van behoefte aan selectieve, geïndiceerde en/of zorggerelateerde preventie, maar bij wie monitoring op dit moment achterblijft, omdat zij buiten deze twee monitoringskaders vallen (Figuur 2 en 3). Verschillende maatregelen zouden getroffen kunnen worden om een grotere inclusiviteit in dit proces te bewerkstelligen. Ten eerste laat deze studie zien dat het maken van een rvtv en het wijten van een apart hoofdstuk aan kwetsbare groepen resulteren in grotere inclusiviteit. Ten tweede is het opvallend dat slechts bij uitzondering door GGD en werd geïnventariseerd voor welke groepen monitoring nodig is. Een bewuste inventarisatie als onderdeel van het monitoringsproces van welke kwetsbare groepen relevant zijn voor de regio zou bevorderlijk zijn voor de inclusiviteit. Tot slot suggereert de grote mate van variabiliteit in het aantal en de soort groepen waarvoor GGD en monitoren dat een landelijke standaard van kwetsbare groepen waarvoor gemonitord kan worden van waarde zou zijn. Dit zou een uitgangspunt kunnen bieden voor individuele GGD en bij besluitvorming omtrent welke kwetsbare groepen in het kader van gezondheidsmonitoring voor de regio relevant zijn. Dit zou niet een minimum set moeten betreffen (zoals de IGZ indicatoren basisset publieke gezondheidszorg 6 ), maar een maximum-set, in lijn met de gestandaardiseerde mogelijkheden die de Lokale en Nationale Monitor volksgezondheid biedt voor de monitors Jeugdgezondheid, Volksgezondheid en Gezondheid Ouderen. 20 De resultaten van deze studie vormen een eerste stap naar een dergelijke maximum-set. Echter, deze studie heeft de monitors Jeugdgezondheid en Gezondheid Ouderen buiten beschouwing gelaten, waar andere kwetsbare groepen uit naar voren zouden kunnen komen. Ook was deze studie beperkt tot het inventariseren van groepen die kwetsbaar zijn door sociale oorzaken (en is dus kwetsbaarheid door andere oorzaken, zoals lichamelijke of geestelijke beperkingen, buiten beschouwing gebleven). Een inventarisatie van welke kwetsbare groepenerzijnbinnendezekadersisderhalvenognodig. Daarnaast was deze studie gebaseerd op hoe GGD en op dit moment monitoren; om een maximum-set te ontwikkelen moet er tevens breder geïnventariseerd worden of er kwetsbare groepen zijn die tot op heden volledig buiten beschouwing zijn gebleven in de monitoring bij GGD en. De wijze van monitoring: standaardisatie De Lokale en Nationale Monitor gezondheid biedt naast standaardisering van mogelijke indicatoren voor de monitors Jeugdgezondheid, Volksgezondheid en Gezondheid Ouderen ook standaardisering voor hoe die indicatoren gemeten moeten worden. Zij suggereert standaard vraagstellingen voor bevolkingssteekproeven en data uit registraties. 20,21 Dergelijke standaardisering biedt twee belangrijke voordelen. Ten eerste maakt het vergelijking op landelijk niveau mogelijk. 22 Ten tweede vergemakkelijkt dit het dataverzamelingsproces voor GGD en en verhoogt daarmee de kans op dataverzameling op regionaal/lokaal niveau. 21 tsg jaargang 91 / 2013 nummer 6 Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg? - pagina 353 / TSG 91 / nummer 6 353

8 Tabel 3 Samenvattingstabel: Het monitoren van de gezondheid van kwetsbare groepen in Nederland wat kan er beter? Wat is er nodig? Voor een effectieve gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen is nodig: 1 Inzicht in welke verschillende kwetsbare groepen er bestaan en waarbij derhalve monitoring gewenst is; 2 een overzicht van de aard, omvang, en zorgbehoeften van elke groep; 3 een evaluatie van het bestaande preventie- en zorgaanbod voor elke groep en of deze aansluiten bij de zorgbehoeften. Wat kan er beter? Monitoring van de juiste groepen Inclusiviteit Er is grote variabiliteit in het aantal en de soort kwetsbare groepen die gemonitord worden door GGD en. Voor welke groepen gezondheidsmonitoring plaatsvindt wordt heden impliciet bepaald door twee monitoringskaders: 1) risicogroepen die volgen uit gezondheidsenquêtes en 2) de OGGZ doelgroepen. Vaak ontbreekt een expliciete inventarisatie van voor welke groepen monitoring nodig is. Dit resulteert in een gebrek aan inclusiviteit binnen het proces van gezondheidsmonitoring. De wijze van monitoring Standaardisatie Voor veel kwetsbare groepen bestaan op dit moment geen standaard indicatoren of (mogelijke) methoden voor dataverzameling. Zelfs voor de groepen waarvoor standaardisatie het meest ontwikkeld is, de OGGZ doelgroepen, is dit maar gedeeltelijk gelukt. Gezien de problematische aard van gezondheidsmonitoring bij kwetsbare groepen is het juist van groot belang om GGD en meer handvatten te bieden omtrent indicatoren en methoden voor dataverzameling. Het creëren van een samenhangend beeld van gezondheid, preventie en zorg Naast een overzicht van de aard en omvang van kwetsbare groepen is het belangrijk inzicht te hebben in wat de (extra) zorgbehoeften zijn van deze groepen en of het bestaande preventie- en zorgaanbod voorziet in die behoeften. Een samenhangend beeld van gezondheid, preventie en zorg is echter zelden aanwezig. Hoe kan het beter? Regionaal:. Stel kwetsbare groepen centraal in de regionale rapportage over gezondheidsmonitoring door deze groepen in een apart hoofdstuk te bespreken.. Maak een rvtv. GGD en die rvtv s produceren rapporteren over meer kwetsbare groepen dan GGD en die dat niet doen.. Inventariseer welke kwetsbare groepen er zijn in de regio en voor welke groepen derhalve monitoring nodig is. Landelijk:. Creëer op landelijk niveau een lijst van groepen waarvoor informatie verzameld zou kunnen worden (een maximum-set ), als uitgangsbasis voor GGD en en gemeentes om te beslissen welke kwetsbare groepen relevant zijn op regionaal en lokaal niveau. Dit zou bijvoorbeeld kunnen door de Lokale en Nationale Monitor gezondheid uit te breiden met een vierde doelgroep (naast jeugd, volwassen en ouderen): kwetsbare groepen. Regionaal:. Beperk dataverzameling niet tot de gezondheidsenquêtes, maar initieer waar nodig standaard dataverzameling voor kwetsbare groepen door gebruik te maken van registratiegegevens of periodiek onderzoek i.s.m. gespecialiseerde (zorg)instellingen. Landelijk:. Voeg aan de maximum-set van groepen waarover informatie verzameld zou kunnen worden standaard indicatoren en (mogelijke) dataverzamelingsmethoden toe. Regionaal:. Beperk de regionale rapportage over gezondheidsmonitoring niet tot het presenteren van de resultaten van de gezondheidsenquêtes maar koppel de zorgbehoeften van de populatie aan het bestaande preventie- en zorgaanbod in een rvtv.. Stel kwetsbare groepen centraal in de regionale rapportage over gezondheidsmonitoring door de aard, omvang en de zorgbehoeften van elke groep samen met de bestaande preventie en zorg als één integraal geheel te bespreken.. Integreer monitoring van kwetsbare groepen in het kader van de Wet WPG en de Wet Wmo.. Stimuleer de ontwikkeling van samenwerkingsnetwerken voor specifieke kwetsbare groepen waarin met alle betrokkenen de afstemming tussen zorgbehoefte en preventie- en zorgaanbod besproken kan worden. Landelijk:. Stel kwetsbare groepen centraal in de landelijke rapportage over gezondheidsmonitoring door deze groepen apart te bespreken en maak de systematische monitoring van alle kwetsbare groepen tot een preventie-speerpunt. Voor kwetsbare groepen is standaardisering van indicatoren en dataverzamelingsmethoden problematisch. Anders dan bij de andere gezondheidsmonitors (Jeugdgezondheid, Volksgezondheid en Gezondheid Ouderen) kan informatie over kwetsbare groepen vaak niet middels bevolkingssteekproeven verkregen worden; de kwetsbare groepen waarover informatie nodig is zijn daar vaak te klein en specifiek voor. 23 Data kunnen dan alleen verkregen worden via registratiegegevens van gespecialiseerde (zorg)instellingen of via gericht onderzoek binnen deze groeperingen. 24,25 Standaardisering van dergelijke informatieverzameling op regionaal niveau is lastig, mede door regionale verschillen in de samenstelling van kwetsbare groepen en het zorgaanbod voor deze groepen. 26 Voor veel van de groepen in Figuur 2 zijn op dit moment dan ook nog geen standaard indicatoren of methoden voor dataverzameling beschreven. Voor de OGGZ doelgroepen heeft de meeste standaardisatie plaatsgevonden, maar zelfs voor deze groepen is dit slechts in beperkte mate gelukt 6,12,26 (er wordt gewerkt aan verdere standaardisatie ). Echter, bestaande processen voor gestandaardiseerde informatieverzameling voor enkele groepen, zoals drugsgebruikers en verslaafden, 30,31 en slachtoffers van mensenhandel, 32,33 tonen aan dat dergelijke monitoring wel degelijk haalbaar is. Tevens bestaat er in sommige gevallen ondersteuning voor het opzetten van dit soort dataverzamelings-samenwerkingsverbanden, zoals de Good practice guidelines for monitoring and measuring homelessness van de European Federation of National Organisations working with the Homeless (FEANTSA). 34 Voor de OGGZ zijn cliëntvolgsystemen beschikbaar die de standaardise- tsg jaargang 91 / 2013 nummer 6 Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg? - pagina 354 / TSG 91 / nummer 6 354

9 ring van dit soort dataverzameling kunnen vergemakkelijken. 35,36 Meer standaardisatie wat betreft indicatoren en methoden van dataverzameling is dus wenselijk, maar vormt een methodologische uitdaging. Juist omdat dataverzameling voor deze groepen voor GGD en problematisch en dus tijdrovend is, is het van belang dat hen zoveel mogelijk handvatten geboden worden, om de kans op monitoring en de kwaliteit van monitoring op regionaal niveau te maximaliseren. Toevoeging van standaard indicatoren en (mogelijke) methoden voor dataverzameling aan de eerder genoemde maximum-set van kwetsbare groepen zou de kans op monitoring binnen deze groepen aanzienlijk kunnen vergroten. Wijze van monitoring: creëren van een samenhangend beeld van gezondheid, preventie en zorg Naast informatie over de aard en omvang van relevante kwetsbare groepen is het tevens belangrijk inzicht te hebben in de zorgbehoeften van groepen, de mogelijke interventies, en het bestaande preventie- en zorgaanbod voor deze groepen. Dit is belangrijk om twee redenen. Ten eerste, ter bevordering van instroom en toegankelijkheid. Zowel hulpverleners als patiënten/cliënten moeten toegang kunnen hebben tot een bron van informatie over waar zorg gevonden kan worden. Ten tweede, door een samenhangend beeld van gezondheid, preventie en zorg 13 te creëren voor deze groepen, kunnen suggesties gemaakt worden voor een betere afstemming tussen behoefte aan preventie en zorg, en het aanbod. 37 Deze studie laat zien dat gezondheidsmonitors, rvtv s, Regionale Kompassen en sociale kaarten slechts in beperkte mate inzicht verschaffen in de zorgbehoeften van en het preventie- en zorgaanbod voor kwetsbare groepen. Voor het bevorderen van instroom en toegankelijkheid zijn sociale kaarten een passend middel. Deze bieden een index van maatschappelijke zorg organisaties, doorgaans voor veel verschillende kwetsbare groepen. Echter, niet alle GGD en hebben een regionale sociale kaart of verwijzen naar een landelijke sociale kaart. 38,39 Hiernaast is een samenhangend beeld van gezondheid, preventie en zorg van kwetsbare groepen in de regionale gezondheidsrapportering maar zelden beschikbaar. Slechts een klein aantal GGD en heeft een Regionaal Kompas en het aantal kwetsbare groepen waar Regionale Kompassen inzicht in verschaffen is doorgaans laag. Verder bieden maar enkele gezondheidsmonitors en/of rvtv s een systematisch overzicht van de verschillende kwetsbare groepen, de zorgbehoeften van die groepen, en een overzicht van het bestaande regionale preventie- en zorgaanbod. Dit komt ten eerste doordat verschillende GGD en alleen de resultaten van de gezondheidsenquête rapporteren en deze resultaten niet bespreken in een rvtv waarin de zorgbehoeften van de populatie gekoppeld worden aan het bestaande aanbod. Ten tweede bespreekt de helft van alle gezondheidsmonitors en rvtv s kwetsbare groepen niet specifiek in een apart hoofdstuk of rapport. Tot slot worden, wanneer dit wel gebeurt, de zorgbehoeften en het bestaande preventie- en zorgaanbod voor veel groepen vaak niet besproken. Besprekingen van zorgaanbod voor kwetsbare groepen blijven bijna altijd gelimiteerd tot de OGGZ. Besprekingen van preventieaanbod blijven bijna altijd gelimiteerd tot de landelijk bepaalde preventie-speerpunten (overgewicht, diabetes, depressie, roken en schadelijk alcoholgebruik (en lage SES)). 3 In 2008 is bestudeerd hoe kwetsbare groepen worden gemonitord binnen OGGZ monitors. 12 Dit onderzoek schetste een zelfde beeld: vooral de omvang van verschillende doelgroepen werd gerapporteerd; er werd weinig aandacht besteedt aan cliëntprofielen en het voorzieningenaanbod binnen de OGGZ werd tevens niet in zijn geheel gestructureerd in beeld gebracht. 12 Het centraal stellen van kwetsbare groepen binnen regionale gezondheidsrapportering, door de gezondheid, preventie en zorg voor elke groep integraal te bespreken, is derhalve van belang. Het behoeft hierbij aanbeveling monitoring voor kwetsbare groepen in het kader van de Wetten WPG en Wmo te integreren. Dit zou een basis kunnen vormen voor betere afstemming en integratie van Wmo-beleid en gezondheidszorgbeleid door gemeentes en GGD en voor deze groepen. 37,40-42 Naast het helpen beter afstemmen van preventie- en zorgaanbod op zorgbehoeften, zou een integrale bespreking van de gezondheid, preventie en zorg voor elke groep tevens gaten in de beschikbare informatie over verschillende groepen kunnen aantonen zodat duidelijk wordt voor welke groepen via gezondheidsenquêtes, registratiedata of onderzoek meer gegevens verkregen moeten worden. Informatie over kwetsbare groepen schiet op dit moment vaak tekort 37,43,44 en gebrek aan betrouwbare informatie over kwetsbare groepen is een van de grootste struikelblokken in het formuleren van een effectief publiek gezondheidszorgbeleid voor deze groepen. 45 Totslotzouhetcentraal stellen van kwetsbare groepen in het proces van gezondheidsmonitoring het ontstaan van samenwerkingsnetwerken kunnen stimuleren, waarin vragen over behoefteaanbod aansluiting en beschikbaarheid van informatie door alle betrokkenen in samenspraak beantwoord zouden kunnen worden. 46 Deze studie was beperkt tot het inventariseren van groepen die kwetsbaar zijn door sociale oorzaken, maar een dergelijke focus op kwetsbaarheid zou tevens groepen die kwetsbaar zijn door andere oorzaken (bijvoorbeeld lichamelijke of geestelijke beperkingen) moeten omvatten. Dankwoord Ik ben alle reviewers van het Onderzoekscentrum maatschappelijke zorg (Omz) van het Universitair Medisch Centrum St Radboud erkentelijk voor hun suggesties. Daarnaast wil ik Esther van Kleef, Rosanne Meulenbeld en Maaike Vintges bedanken voor hun review van eerdere versies van dit manuscript. Noten a In dit hele artikel wordt met gezondheid bedoeld lichamelijk, geestelijk, en maatschappelijk welzijn. 47 b Sociale kaarten zijn indices van organisaties die zorg aanbieden en waren niet relevant voor dit gedeelte van de analyse. tsg jaargang 91 / 2013 nummer 6 Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg? - pagina 355 / TSG 91 / nummer 6 355

10 c Gezondheidsmonitoren en documenten die niet de naam monitor droegen maar wel inzicht gaven in de gezondheidstoestand van de populatie werden geïncludeerd als gezondheidsmonitor. rvtv s en documenten die niet de naam rvtv droegen maar wel voldeden aan de definitie van het regionale rapport behorende tot een rvtv 48 werden als rvtv geïncludeerd. Abstract Public health monitoring of vulnerable groups in the Netherlands: are we doing enough? For vulnerable groups, the potential for public health gain through prevention is particularly high. Therefore, it is important to monitor whether prevention and care for these groups match existing health care needs. The goal of this study was to create more insight into how public health monitoring takes place at the regional level for vulnerable groups in the Netherlands. The focus of the study lay on vulnerability caused by social factors. Documents relating to public health monitoring were collected from all 28 municipal health services in the Netherlands. From these documents, an inventory was made of the vulnerable groups for whom monitoring takes place. In addition, the availability of information on the nature and size of the groups, their health care needs and the current availability of prevention and care were analysed. These analyses showed that the quality of public health monitoring of vulnerable groups varies substantially among the 28 municipal health services. Various vulnerable groups remain outside the scope of monitoring with many municipal health services. Furthermore, the manner in which many municipal health services monitor vulnerable groups does not result in enough information to be able to suggest improvements for prevention and care for these groups. Improvements to the monitoring process are desirable both at the regional and the national level with respect to inclusivity, standardization and the creation of integral understanding of health, prevention and care. Keywords: vulnerable groups, marginal groups, marginalization, vulnerability, public health monitoring Literatuur 1. Wet publieke gezondheid (WPG). Den Haag: Ministerie van VWS, Toolkit regionale VTV. 3. Berg M van de, Schoemaker CG. Effecten van preventie: Deelrapport van de VTV 2010 Van gezond naar beter. Bilthoven: RIVM, Beleidsterreinen Publieke Gezondheid. 5. Toolkit regionale VTV: Zorg - Algemeen - Publieke gezondheidszorg. zorg/publieke-gezondheidszorg/. 6. Inspectie voor de Gezondheidszorg: Basisset indicatoren Publieke Gezondheidszorg Den Haag: IGZ, Danis M, Clancy C, Churchill L. Ethical Dimensions of Health Policy. Oxford: Oxford University Press; Hanning C, Paijmans IJM, Rossum MF van et al. Groeien in Gezondheid II: Gezondheid en zorg in Midden-Holland, nu en in de toekomst. Gouda: GGD Hollands midden, Goddard M. Access to health care services an English policy perspective. Health Econ Policy Law 2009;4: Campen C van. Kwetsbare ouderen. Den Haag, SCP: Hollander AEM de, Hoeymans N, Melse JM, Oers JAM van, Polder JJ. Zorg voor gezondheid: Volksgezondheid Toekomst Verkenning Bilthoven: RIVM, Snoek A, Poel A van der, Mheen D van de, Boutellier H, Davelaar M, Klein M van der, Rijkschroeff R. State-of-the-art-onderzoek Prestatievelden 7-9 van de Wmo ( Kwetsbare burgers ). Rotterdam:IVO, Lucht F van der, Polder JJ. Van gezond naar beter: kernrapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning Bilthoven: RIVM, GGD Adressen. publicaties/publicatie/ loketgezondleven.nl - I-database. interventies/i-database/zoeken-in-i-database/. 16. loketgezondleven.nl - Doelgroepen. infopunt/doelgroepen/. 17. Nationaal Kompas Volksgezondheid: Preventie gericht op doelgroepen Opvangatlas Nederland Wolf J. Handreiking OGGZ in de Wmo. Den Haag: ministerie van VWS / VNG, Lokale en nationale monitor gezondheid Brochure De Lokale en Nationale Monitor Gezondheid. Door uniform onderzoek gerichter gezondheidsbeleid GGD en zetten grote stap met gezamenlijke gezondheidsmonitor. nieuws/ GGD Gelre-IJssel. OGGZ monitor. ExtraMenu/Onderzoeksgegevens/Gezondheidsmonitors/Geestelijke-gezondheidszorg. 24. GGD Rotterdam-Rijnmond, Cluster Zorgregie SO& P. Zorgmonitor: Kwetsbare groepen in Barendrecht: Doelgroepen Wmo presatievelden Rotterdam: GGD Rotterdam- Rijnmond, Jansen S, Walg C. De WMO in zicht in de regio Gelre-IJssel. Deventer: GGD Gelre-IJssel, Toolkit regionale VTV. Zorg - Geestelijke gezondheidszorg - Openbare geestelijke gezondheidszorg. inhoud/indicatoren-en-bronnen/zorg/openbare-geestelijkegezondheidszorg/. 27. Verhoeff A, Scholten C. Werkplan ACWP OGGZ - G4 november november 2011 definitief. Amsterdam: GGD Amsterdam, Werkgroep Monitor OGGZ. files/werkgroep Monitor OGGZ.pdf. 29. Ontwikkeling van een standaard model voor een monitor sociaal kwetsbare groepen. onderzoek/instituten-en-researchgroepen/tranzo/onderzoek/ lopend/standaardmodelmonitorsociaalkwetsbaregroepen/. 30. Nationale drug monitor. tsg jaargang 91 / 2013 nummer 6 Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg? - pagina 356 / TSG 91 / nummer 6 356

11 31. IVZ Verslavingszorg - LADIS. ladis. 32. CoMensha. Jaarverslag Amersfoort: CoMensha, CoMensha. Plan van aanpak pilot Categorale Opvang Slachtoffers Mensenhandel (COSM). Amersfoort: CoMensha, European Federation of National Organisations working with the Homeless (FEANTSA): Good practice guidelines for monitoring and measuring homelessness. Brussels: FEANTSA, Team Openbare Geestelijke Gezondheidszorg GGD Flevoland. Jaarverslag OGGz Lelystad: GGD Flevoland, Zorg voor sociaal kwetsbaren: Cliëntvolgsysteem Vriends KLHM, Bergstra AD, Bos HJ et al. Gezondheid boven water in Zeeland: Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning Goes: GGD Zeeland, Digitale Sociale Kaart (DISK) Samen werken aan Eén Sociale Kaart. thema/publieksinformatie/publicaties/publicatie/ Walg CB. Relatie tussen de WCPV en de WMO: Kansen voor de openbare gezondheidszorg! Deventer: GGD Gelre-Ijssel, Toolkit regionale VTV: integraal gezondheidsbeleid. integraal-gezondheidsbeleid/. 42. Boluijt PR, Hoeven-Mulder HB, Pieterse GC et al. De regionale Volksgezondheid toekomst verkenning 2010: Gezondheid in de regio Gelre-Ijssel. Apeldoorn: GGD Gelre-IJssel, Bon-Martens MJH van, Eck ECM van, Hogendoorn SM, Hoogen PCW van den, Oers JAM van. Gezondheid telt! in West-Brabant: Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning Breda: GGD West-Brabant, Beuker RJ, Brussee-Lasschuijt JE, Wolde SA ten et al. Gezondheid op Peil in Zuid-Holland West: Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning Zoetermeer: GGD Zuid-Holland West, Oram SL. Human Trafficking and Health in UK Public Policy. London: London School of Hygiene & Tropical Medicine, Schutgens CAE, Molleman GRM. Gezondheid in de regio Nijmegen Regionaal gezondheidsprofiel Nijmegen: GGD regio Nijmegen, World Health Organization. Constitution of the World Health Organization. Geneve: WHO, Toolkit regionale VTV. Doel en definitie van een regionale VTV [http://www.toolkitvtv.nl/doel-en-definitie/. 49. Dekker E, Moerman M. Gezond verder: Regionaal gezondheidsbeleid Rivierenland Tiel: GGD Rivierenland, Jehoel-Gijsbers G. Sociale uitsluiting in Nederland. Den Haag: SCP, Council of Europe Committee of Ministers CM 136add1 European Health Committee (CDSP). Draft Recommendation Rec (2001) on the adaptation of health care services to the demand for health care and health care services of people in marginal situations - Explanatory memorandum. https:// wcd.coe.int/viewdoc.jsp?id=221881&site=cm 52. Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling. Kwetsbaar in kwadraat: Krachtige steun aan kwetsbare mensen: Advies 16. Den Haag: RMO, Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO). Den Haag: Ministerie van VWS. 54. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Monitor Kwetsbare groepen. teid=3&contentid=217&hoofdid=133&pagetitle=kwetsbare_- groepen 56. Wolf J, Mensink C. Lokale OGGZ Monitoring. Nijmegen: SWP, Inspectie voor de Gezondheidszorg: Staat van de Gezondheidszorg Den Haag: IGZ, Correspondentieadres Roderik F. Viergever, Tavistock Place, London, WC1H 9SH, United Kingdom, tel. +44(0) , tsg jaargang 91 / 2013 nummer 6 Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg? - pagina 357 / TSG 91 / nummer 6 357

Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg?

Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg? Gezondheidsmonitoring van kwetsbare groepen in Nederland: weten we genoeg? Rik Viergever, MD Promovendus London School of Hygiene and Tropical Medicine (LSHTM) Gezondheidsmonitoring Gezondheidsmonitoring,

Nadere informatie

Hoe is het Nederlandse preventiebeleid gestoeld op wetenschappelijke evidentie? VGE-NVTAG Congres/ 210510. Frederiek Mantingh Ministerie van VWS

Hoe is het Nederlandse preventiebeleid gestoeld op wetenschappelijke evidentie? VGE-NVTAG Congres/ 210510. Frederiek Mantingh Ministerie van VWS Hoe is het Nederlandse preventiebeleid gestoeld op wetenschappelijke evidentie? VGE-NVTAG Congres/ 210510 Frederiek Mantingh Ministerie van VWS Policy (To decide: Integrated knowledge) Knowledge (To integrate:

Nadere informatie

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016 Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020 Workshop 18 februari 2016 Programma 9.30 uur Welkom Toelichting VTV 2014 en Kamerbrief VWS landelijk gezondheidsbeleid Concept Positieve Gezondheid Wat is integraal gezondheidsbeleid?

Nadere informatie

3 De WMO in zicht in de regio Gelre-IJssel

3 De WMO in zicht in de regio Gelre-IJssel 3 De WMO in zicht in de regio Gelre-IJssel SAMENVATTING Voor een goede ontwikkeling van beleid op het gebied van de WMO alsmede voor evaluatie van gevoerd beleid, zijn cijfers onontbeerlijk. De afdeling

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. WPG / Ouderen. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport WPG / Ouderen

Regionale VTV 2011. WPG / Ouderen. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport WPG / Ouderen Regionale VTV 2011 WPG / Ouderen Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport WPG / Ouderen Auteurs: Drs. L. de Geus, GGD West-Brabant M. Spermon, GGD Brabant-Zuidoost

Nadere informatie

Onderwerp: Verlengen nota Lokaal gezondheidsbeleid Wijk bij Duurstede 2008-2011

Onderwerp: Verlengen nota Lokaal gezondheidsbeleid Wijk bij Duurstede 2008-2011 Raadsvergadering, 31 januari 2012 Voorstel aan de Raad Onderwerp: Verlengen nota Lokaal gezondheidsbeleid Wijk bij Duurstede 2008-2011 Nr.: 483 Agendapunt: 11 Datum: 31 januari 2012 Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

Bestuursopdracht Raad

Bestuursopdracht Raad Bestuursopdracht Raad Natuurlijk: gezond! Uitgangspunten notitie lokaal gezondheidsbeleid Naam ambtenaar: P.M. Veldkamp Datum: 18 april 2008 1. Aanleiding. Gemeenten zijn verplicht om iedere vier jaar

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Psychische gezondheid - Depressie

Regionale VTV 2011. Psychische gezondheid - Depressie Regionale VTV 2011 Psychische gezondheid - Depressie Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Psychische gezondheid - Depressie Auteurs: Drs. A. Gietman, GGD Brabant

Nadere informatie

Afstemming monitoractiviteiten. Carolien van den Brink

Afstemming monitoractiviteiten. Carolien van den Brink Afstemming monitoractiviteiten Carolien van den Brink 1 Gezondheidsmonitor 2012 Afstemming van monitoractiviteiten GGD en Wettelijke taak (Wet publieke gezondheid) van gemeenten om 1 keer in de 4 jaar

Nadere informatie

deelrapport Levensverwachting en sterfte

deelrapport Levensverwachting en sterfte deelrapport Levensverwachting en sterfte Regionale Volksgezondheid Toekomstverkenning Zeeland 2012 Inhoud Kernboodschappen 3 Inleiding 4 Levensverwachting en sterfte in Zeeland 5 Wat brengt de toekomst?

Nadere informatie

Profiel van daklozen in de vier grote. steden. Omz, UMC St Radboud Nijmegen. IVO, Rotterdam. Jorien van der Laan Sandra Boersma Judith Wolf

Profiel van daklozen in de vier grote. steden. Omz, UMC St Radboud Nijmegen. IVO, Rotterdam. Jorien van der Laan Sandra Boersma Judith Wolf Profiel van daklozen in de vier grote Omz, UMC St Radboud Nijmegen steden Resultaten uit de eerste meting van de Cohortstudie naar daklozen in de vier grote steden (Coda-G4) IVO, Rotterdam Jorien van der

Nadere informatie

Raadsvergadering, 29 januari 2008. Voorstel aan de Raad

Raadsvergadering, 29 januari 2008. Voorstel aan de Raad Raadsvergadering, 29 januari 2008 Voorstel aan de Raad Nr: 206 Agendapunt: 8 Datum: 11 december 2007 Onderwerp: Vaststelling speerpunten uit de conceptnota Lokaal Gezondheidsbeleid Wijk bij Duurstede 2008-2011

Nadere informatie

PROGRAMMABEGROTING 2015-2018

PROGRAMMABEGROTING 2015-2018 PROGRAMMABEGROTING 2015-2018 Programma 1 : Zorg, Welzijn, Jeugd en Onderwijs 1A Lokale gezondheidszorg Inleiding Op grond van de Wet publieke gezondheid (Wpg) heeft de gemeente de taak door middel van

Nadere informatie

Lokale en Nationale Monitor Gezondheid. Door uniform onderzoek gerichter gezondheidsbeleid

Lokale en Nationale Monitor Gezondheid. Door uniform onderzoek gerichter gezondheidsbeleid Lokale en Nationale Monitor Gezondheid Door uniform onderzoek gerichter gezondheidsbeleid Inleiding Hoe ging het vroeger? Om goed gezondheidsbeleid te maken, is inzicht nodig in de gezondheid en gezondheidsbeleving

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

Bijlagen: 1. Concept nota lokaal Gezondheidsbeleid 2008-2011 "Oosterhout stimuleert gezonde samenleving"

Bijlagen: 1. Concept nota lokaal Gezondheidsbeleid 2008-2011 Oosterhout stimuleert gezonde samenleving NOTA VOOR DE RAAD Datum: 21 september 2007 Nummer raadsnota:0 0 0 7 0 7 8 Onderwerp: Nota lokaal Gezondheidsbeleid 2008-2011, "Oosterhout stimuleert gezonde samenleving" l co Portefeuillehouder: van Brummen

Nadere informatie

Bijlage 3 Jaarprogramma gemeente Meerssen 2008 (inclusief Jeugdgezondheidszorg)

Bijlage 3 Jaarprogramma gemeente Meerssen 2008 (inclusief Jeugdgezondheidszorg) Bijlage 3 Jaarprogramma gemeente Meerssen 2008 (inclusief Jeugdgezondheidszorg) Deze bijlage is een eerste aanzet. Aan de hand van het nieuwe productenboek van de GGD Zuid - Limburg zal het jaarprogramma

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 december 2014 Betreft: nieuwe opzet Leefstijlmonitoring

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 8 december 2014 Betreft: nieuwe opzet Leefstijlmonitoring > Retouradres: Postbus 20350, 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

=CONCEPT= Startnotitie nota volksgezondheid Drimmelen

=CONCEPT= Startnotitie nota volksgezondheid Drimmelen =CONCEPT= Startnotitie nota volksgezondheid Drimmelen Doel: vaststellen speerpunten & procedure 1. Inleiding Op basis van de Wet collectieve preventie volksgezondheid (hierna: Wcpv) zijn gemeenten verplicht

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 015 Kindermishandeling Nr. 82 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Welzijn Nieuwe Stijl. preventie zorg en opvang. 27 juni 2011

Welzijn Nieuwe Stijl. preventie zorg en opvang. 27 juni 2011 Welzijn Nieuwe Stijl 27 juni 2011 Prestatieveld 7: het bieden van maatschappelijke opvang, waaronder vrouwenopvang Prestatieveld 8: het bevorderen van openbare geestelijke gezondheidszorg, met uitzondering

Nadere informatie

Inleiding. Johan Van der Heyden

Inleiding. Johan Van der Heyden Inleiding Johan Van der Heyden Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat, 14 B - 1050 Brussel 02 / 642 57 26 E-mail : johan.vanderheyden@iph.fgov.be

Nadere informatie

Monitor CGL-producten 2014

Monitor CGL-producten 2014 Monitor CGL-producten Jaarlijks monitort RIVM Centrum Gezond Leven (CGL) hoe professionals CGLproducten gebruiken. Op basis van deze kwantitatieve monitorresultaten schatten we in welke producten, hoe

Nadere informatie

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Samenvatting Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. De Jeugdmonitor Zeeland De Jeugdmonitor Zeeland is een plek waar allerlei informatie bij

Nadere informatie

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar speerpuntennotitie? Wat doen/deden we al? Welke gezondheidsproblemen

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar Overzicht bachelorcursussen Dit overzicht geeft een groot aantal bachelorcursussen weer die aandacht besteden cultuur en/of gender op het gebied van gezondheidszorg. Het overzicht betreft cursussen uit

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Gezondheidsbeleid. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Gezondheidsbeleid

Regionale VTV 2011. Gezondheidsbeleid. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Gezondheidsbeleid Regionale VTV 2011 Gezondheidsbeleid Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Gezondheidsbeleid Auteurs: Drs. J. Piek, GGD Hart voor Brabant, Drs. Th.J.M. Kuunders,

Nadere informatie

Gezondheid op Peil. in Zuid-Holland West. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2010

Gezondheid op Peil. in Zuid-Holland West. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2010 Gezondheid op Peil in Zuid-Holland West Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2010 GEZONDHEID OP PEIL IN ZUID-HOLLAND WEST Gezondheid op Peil in Zuid-Holland West Regionale Volksgezondheid Toekomst

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M.

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M. Regionale VTV 2011 Levensverwachting en sterftecijfers Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Levensverwachting en sterftecijfers Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van

Nadere informatie

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling.

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Rapport Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Auteurs: F.J.M. van Leerdam 1 K. Kooijman 2 F. Öry 1 M. Landweer 3 1: TNO Preventie en Gezondheid Postbus

Nadere informatie

Kerncijfers van de gemeente Leiden (gezondheidspeiling 2012)

Kerncijfers van de gemeente Leiden (gezondheidspeiling 2012) Kerncijfers van de gemeente Leiden (gezondheidspeiling 2012) Gezondheid Leiden Hollands Midden 19-64 65+ 19-64 65+ één of meer chronische aandoeningen 50% 78% 51% 78% onder behandeling voor één of meer

Nadere informatie

Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant. Aangenaam kennis te maken

Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant. Aangenaam kennis te maken Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant Aangenaam kennis te maken Via dit overzicht laten wij u graag nader kennis maken met de medewerkers en activiteiten van de Academische Werkplaats Publieke

Nadere informatie

In de Gemeente Marum

In de Gemeente Marum In de Gemeente Marum Gezamenlijk Plan van aanpak ondersteuning mantelzorg en vrijwillige thuishulp van de gemeenten Marum, Grootegast en Leek 27 april 2006 Projectbureau WWZ Mw. H.J. Vrijhof J.J. de Jong

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Verminderen van suïcidaliteit

Verminderen van suïcidaliteit Improving Mental Health by Sharing Knowledge Verminderen van suïcidaliteit Van beleidsadvies naar uitvoering Judith Blekman 11 mei 2010 De aanloop naar nieuw beleid Start buiten de overheid: Ivonne van

Nadere informatie

Verslaglegging bijeenkomst voor informatie en opinie 3 februari 2010 van 19.30 uur tot 20.30 uur

Verslaglegging bijeenkomst voor informatie en opinie 3 februari 2010 van 19.30 uur tot 20.30 uur Verslaglegging bijeenkomst voor informatie en opinie 3 februari 2010 van 19.30 uur tot 20.30 uur Aanwezigen: Dhr. R. van Lavieren, voorzitter Mw. M.J.H. Barra-Leenheer, PvdA Dhr. O. Yilmaz, PvdA Dhr. dr.ir.

Nadere informatie

Sociaal kwetsbare burgers in Eersel. Antje Eugster Onderzoeksfunctionaris

Sociaal kwetsbare burgers in Eersel. Antje Eugster Onderzoeksfunctionaris Sociaal kwetsbare burgers in Eersel Antje Eugster Onderzoeksfunctionaris Prestatievelden Wmo 1. Het bevorderen van sociale samenhang en leefbaarheid dorpen 2. Op preventie gerichte ondersteuning van jeugdigen

Nadere informatie

Kwetsbare burgers in beeld? Workshop Symposium 10 februari 2014 Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant

Kwetsbare burgers in beeld? Workshop Symposium 10 februari 2014 Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant Kwetsbare burgers in beeld? Workshop Symposium 10 februari 2014 Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Brabant Kwetsbaarheid in beeld Inhoud workshop Het algemene beeld: Monitor Sociaal Kwetsbare Groepen

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Sociale omgeving en participatie

Regionale VTV 2011. Sociale omgeving en participatie Regionale VTV 2011 Sociale omgeving en participatie Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Sociale omgeving en participatie Auteurs: Dr. A. Eugster, GGD Brabant-Zuidoost

Nadere informatie

Handreiking Gezonde Gemeente. Voor beleid en uitvoering in wijk en gemeente

Handreiking Gezonde Gemeente. Voor beleid en uitvoering in wijk en gemeente Handreiking Gezonde Gemeente Voor beleid en uitvoering in wijk en gemeente Handreiking Gezonde Gemeente Voor beleid en uitvoering in wijk en gemeente In de digitale Handreiking Gezonde Gemeente op Loketgezondleven.nl

Nadere informatie

B&W. Advies. Noodopvang en woningen bijzondere doelgroepen. Zoetermeer steeds ondernemend. \u,/.,;/ 9P..\9\.\ Zocx C?.3-.l.l.--2:c.

B&W. Advies. Noodopvang en woningen bijzondere doelgroepen. Zoetermeer steeds ondernemend. \u,/.,;/ 9P..\9\.\ Zocx C?.3-.l.l.--2:c. Zoefermeer VERGADERING B&W ó.d. IJ NOV 2009 B&W DM^nr. 2009/20150 Advies 090641 Datum: 03-11-2009 Versie: 1 Conform advies bésldtëh Noodopvang en woningen bijzondere doelgroepen Verantwoordelijk Portefeuille

Nadere informatie

Bijlage 5: Model basisset kwaliteitseisen Wmo-ondersteuning voor zeer kwetsbare burgers

Bijlage 5: Model basisset kwaliteitseisen Wmo-ondersteuning voor zeer kwetsbare burgers Bijlage 5: Model basisset kwaliteitseisen Wmo-ondersteuning voor zeer kwetsbare burgers Samenvatting In de Wmo 2015 is geregeld dat er nieuwe taken naar gemeenten gaan. Het gaat om taken die tot 2015 vallen

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Niek Jaspers. Arts maatschappij en. gezondheid. Sociaal geriater

Niek Jaspers. Arts maatschappij en. gezondheid. Sociaal geriater Gezekerd klimmen met de jaren Niek Jaspers Arts maatschappij en gezondheid Sociaal geriater Themamiddag Public Health en senioren Inleiding Tendensen Demografie Huidige preventie en zorg Geriatrisch paradigma

Nadere informatie

Rol onderzoek voor cluster Maatschappelijke Ontwikkeling, Gemeente Rotterdam

Rol onderzoek voor cluster Maatschappelijke Ontwikkeling, Gemeente Rotterdam Rol onderzoek voor cluster Maatschappelijke Ontwikkeling, Gemeente Rotterdam Wilma Jansen Kenniscoördinator Jeugd Gemeente Rotterdam Inhoud presentatie Cluster Maatschappelijke Ontwikkeling Rol onderzoek

Nadere informatie

Ouderenbeleid met specifieke aandacht voor volksgezondheid. Raadsrotonde 22 september 2011

Ouderenbeleid met specifieke aandacht voor volksgezondheid. Raadsrotonde 22 september 2011 Ouderenbeleid met specifieke aandacht voor volksgezondheid Raadsrotonde 22 september 2011 Doelstelling Gedachtenwisseling over het ouderenbeleid en de uitvoering daarvan met specifieke aandacht voor volksgezondheid

Nadere informatie

Instructie cliëntprofielen

Instructie cliëntprofielen Bijlage 4 Instructie cliëntprofielen Dit document beschrijft: 1. Inleiding cliëntprofielen 2. Proces ontwikkeling cliëntprofielen 3. Definitie cliëntprofielen 4. De cliëntprofielen op hoofdlijnen 5. De

Nadere informatie

Gezondheid dichtbij. Samenvatting landelijke nota gezondheidsbeleid 2011

Gezondheid dichtbij. Samenvatting landelijke nota gezondheidsbeleid 2011 Gezondheid dichtbij Samenvatting landelijke nota gezondheidsbeleid 2011 Auteur: team Lokaal Gezondheidsbeleid DMS: 92576 Titel: Gezondheid dichtbij Versie: 1 Datum: 26 mei 2011 GGD West-Brabant Inleiding

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Welzijnszorg Oosterschelderegio

Welzijnszorg Oosterschelderegio Goes, 28 juni 2012 4g Samenwerkingsverband Welzijnszorg Oosterschelderegio Gemeente Borsele t.a.v. College van B & W Postbus 1 4450 AA Heinkenszand Onderwerp: Behandeld: Bijlage(n): Email: Evaluatie regionaal

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

Stimuleringsprogramma lokale aanpak gezondheidsachterstanden

Stimuleringsprogramma lokale aanpak gezondheidsachterstanden Stimuleringsprogramma lokale aanpak gezondheidsachterstanden Inleiding Gezondheid is het belangrijkste dat er is. Ook gemeenten hebben baat bij gezonde en actieve burgers. Ze participeren meer, zijn zelfredzamer,

Nadere informatie

Factsheet. Eenzaamheid. Gelderland-Zuid. Onderzoek onder volwassenen en ouderen

Factsheet. Eenzaamheid. Gelderland-Zuid. Onderzoek onder volwassenen en ouderen Gelderland-Zuid Factsheet Eenzaamheid Onderzoek onder volwassenen en ouderen Onderzoek naar eenzaamheid De Volwassenen- en ouderenmonitor is eind 2012 onder ruim 22.000 zelfstandig wonende inwoners van

Nadere informatie

CONVENANT TOT UITVOERING VAN HET BELEID INZAKE OPENBARE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG

CONVENANT TOT UITVOERING VAN HET BELEID INZAKE OPENBARE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG CONVENANT TOT UITVOERING VAN HET BELEID INZAKE OPENBARE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG Den Haag, 19 oktober 1999 CONVENANT TOT UITVOERING VAN HET BELEID INZAKE OPENBARE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG Partijen,

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

LANDELIJKE EN REGIONALE SCENARIO S VOOR TOEKOMST VAN ZORG EN GEZONDHEID

LANDELIJKE EN REGIONALE SCENARIO S VOOR TOEKOMST VAN ZORG EN GEZONDHEID LANDELIJKE EN REGIONALE SCENARIO S VOOR TOEKOMST VAN ZORG EN GEZONDHEID Momenteel zijn er veel veranderingen op het gebied van zorg en gezondheid. Het is daardoor moeilijk te voorspellen hoe dit veld er

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Roken. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Roken

Regionale VTV 2011. Roken. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Roken Regionale VTV 2011 Roken Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Roken Auteurs: Drs. I.H.F. van Veggel, GGD Hart voor Brabant Dr. M.A.M. Jacobs-van der Bruggen,

Nadere informatie

Uitvoeringsplan Lokaal Gezondheidsbeleid 2013 en 2014

Uitvoeringsplan Lokaal Gezondheidsbeleid 2013 en 2014 Uitvoeringsplan Lokaal Gezondheidsbeleid en 2014 Via de evaluatie Lokaal Gezondheidsbeleid 2010- hebben wij gemeld dat voor Lokaal Gezondheidsbeleid geen afzonderlijke nota meer verschijnt. Dit omdat gezondheid

Nadere informatie

Gezondheidsprofiel Boxtel Oost

Gezondheidsprofiel Boxtel Oost Gezondheidsprofiel Boxtel Oost Verbinden preventie-curatie Presentatie wijkteam 6 februari 2014 Marije Scholtens (GGD Hart voor Brabant), Nicole de Baat (Robuust) Programma 16.00 16.05 welkom en voorstelrondje

Nadere informatie

Wmo beleidsplan Maatschappelijke Zorg 2012-2014. Centrumgemeenteregio Zuid-Holland Zuid

Wmo beleidsplan Maatschappelijke Zorg 2012-2014. Centrumgemeenteregio Zuid-Holland Zuid Wmo beleidsplan Maatschappelijke Zorg 2012-2014 Centrumgemeenteregio Zuid-Holland Zuid Raadscarrousel Drechtsteden 2 oktober 2012 Opbouw presentatie 1. Maatschappelijke Zorg (Wmo prestatievelden 7, 8 en

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda

Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda Toeleg Meedoen & Samenwerken in Breda 2012-2013 Inleiding M&S Breda bestaat uit acht organisaties die er voor willen zorgen dat de kwetsbare burger in Breda mee kan doen. De deelnemers in M&S Breda delen

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Samen Beter. Lokaal Gezondheidsbeleid gemeente Hardenberg 2008 2011

Samen Beter. Lokaal Gezondheidsbeleid gemeente Hardenberg 2008 2011 Samen Beter Lokaal Gezondheidsbeleid gemeente Hardenberg 2008 2011 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Algemeen Gezondheidsbeleid 3 2.1 GGD IJssel-Vecht 3 2.2 Financieel overzicht Algemeen Gezondheidsbeleid 3 2.3

Nadere informatie

Staat van de Gezondheidszorg

Staat van de Gezondheidszorg Staat van de Gezondheidszorg 2010 Meer effect mogelijk van publieke gezondheidszorg Utrecht, maart 2010 Inhoud Voorwoord 7 Leeswijzer 10 Beleidssamenvatting 11 1 Doel: verbeteren lokaal gezondheidsbeleid

Nadere informatie

OGGZ: een blik naar de toekomst Y.K. van Pareren (lid Platform OGGZ) Inhoud Terugblik Visie document Uitdagingen en rol platform / NVAG 2 NRC Handelsblad oktober 2003 Terugblik 4 Trouw augustus 1993: Zorgwekkende

Nadere informatie

Samenvatting Valongevallen en eenzaamheid bij ouderen

Samenvatting Valongevallen en eenzaamheid bij ouderen Samenvatting Valongevallen en eenzaamheid bij ouderen Deel I Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Valongevallen en eenzaamheid bij ouderen Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

ambitieakkoord stichting jongeren op gezond gewicht

ambitieakkoord stichting jongeren op gezond gewicht akkoord stichting jongeren op gezond gewicht De stichting Jongeren Op Gezond Gewicht en haar partners verbinden zich met dit akkoord gezamenlijk, elk vanuit de eigen verantwoordelijkheid, in de periode

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Ziekten in de toekomst. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst

Regionale VTV 2011. Ziekten in de toekomst. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst Regionale VTV 2011 Ziekten in de toekomst Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Ziekten in de toekomst Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van der Bruggen, GGD Hart voor

Nadere informatie

Visie op aanpak overgewicht jeugd, GGD Zaanstreek-Waterland november Inleiding Doelgroep Leeswijzer 3

Visie op aanpak overgewicht jeugd, GGD Zaanstreek-Waterland november Inleiding Doelgroep Leeswijzer 3 Inhoudsopgave Hoofdstuk Paginanummer 1. Inleiding 2 1.1 Doelgroep 2 1.2 Leeswijzer 3 2. Visie aanpak overgewicht jeugd 4 3. Uitgangspunten aanpak overgewicht jeugd 5 3.1 Inhoudelijke uitgangspunten 5 3.1.1

Nadere informatie

postbusŵgemëeñfeňoořdëľnveldľnl- uèťheenïe NOORDENVELD

postbusŵgemëeñfeňoořdëľnveldľnl- uèťheenïe NOORDENVELD G E M E E N T E R15.00047 III N O O R D E N V E L D B E Z O E K A D R E S t Raadhuisstraat 1 9301 AA Roden P O S T A D R E S Ť Postbus 109 9300 AC Roden î W E B S I T E / E - M A I L t www.gemeentenoordenveld.nl

Nadere informatie

OInleiding1c Psychische ongezondheid Psychische problemen Ervaren gezondheid Eenzaamheid

OInleiding1c Psychische ongezondheid Psychische problemen Ervaren gezondheid Eenzaamheid OInleiding 1 c Depressie is één van de belangrijkste psychische stoornissen waar met preventie gezondheidswinst is te behalen. Depressie is daarom als landelijk speerpunt gekozen. In deze factsheet zal

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen

Ouderenmonitor 2011. Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen. Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen Ouderenmonitor 2011 Gezondheidsonderzoek 65-plussers regio Nijmegen Gezondheidsonderzoek kinderen 0-12 jaar regio Nijmegen De Ouderenmonitor is een onderzoek naar de lichamelijke, sociale en geestelijke

Nadere informatie

Voorbeeldadvies Cijfers

Voorbeeldadvies Cijfers Voorbeeldadvies GGD Twente heeft de taak de gezondheid van de Twentse jeugd, volwassenen en ouderen in kaart te brengen. In dit kader worden diverse gezondheidsmonitoren afgenomen om inzicht te verkrijgen

Nadere informatie

Beleidsnotitie Dak- en Thuislozen CSA05.062. Aanleiding

Beleidsnotitie Dak- en Thuislozen CSA05.062. Aanleiding Onderwerp CSA05.062 Beleidsnotitie Dak- en Thuislozen Aanleiding In 2004 is al een begin gemaakt met de formulering van genoemd beleid rond dak- en thuislozen. Medio 2004 is in de Commissie Samenleving

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

De kernboodschappen voor het gezondheidsbeleid van Westvoorne zijn:

De kernboodschappen voor het gezondheidsbeleid van Westvoorne zijn: Startnotitie Lokaal Gezondheidsbeleid 2014-2017 Inleiding Voor u ligt de startnotitie Lokaal Gezondheidsbeleid van de gemeente Westvoorne. De startnotitie is bedoeld als richtinggevend kader voor de komende

Nadere informatie

VOORSTEL OPSCHRIFT. Vergadering van december 2013. Onderwerp:

VOORSTEL OPSCHRIFT. Vergadering van december 2013. Onderwerp: VOORSTEL OPSCHRIFT Vergadering van december 2013 Besluit nummer: 2013_Raad_00078 Onderwerp: Procesnota - Lokaal gezondheidsbeleid 2014-2017 - Besluitvormend Beknopte samenvatting: In dit voorstel wordt

Nadere informatie

Evidence-based beleid maken?! Marja van Bon-Martens & Joyce de Goede Symposium Bouwen aan de Brug, 1 november 2007

Evidence-based beleid maken?! Marja van Bon-Martens & Joyce de Goede Symposium Bouwen aan de Brug, 1 november 2007 1 Evidence-based beleid maken?! Marja van Bon-Martens & Joyce de Goede Symposium Bouwen aan de Brug, 1 november 2007 1 2 Evidence-based gezondheidsbeleid Bewust, expliciet en oordeelkundig gebruiken van

Nadere informatie

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer IJsselland Wijkgezondheidsprofiel Deventer Januari 2015 Wijkgezondheidsprofiel Dit wijkgezondheidsprofiel bestaat uit gegevens afkomstig van diverse bronnen, registraties en (bewoners)onderzoeken. Voor

Nadere informatie

Eva l u a t i e. Ont w i k k e l i n g re g i o n a l e. Vo l k s g e z o n d h e i d To e k o m s t Ve r k e n n i n g 2006

Eva l u a t i e. Ont w i k k e l i n g re g i o n a l e. Vo l k s g e z o n d h e i d To e k o m s t Ve r k e n n i n g 2006 w e t e n s c h a p p e l i j k c e n t r u m v o o r t r a n s f o r m a t i e in z o r g e n w e l z i j n Eva l u a t i e Ont w i k k e l i n g re g i o n a l e Vo l k s g e z o n d h e i d To e k o

Nadere informatie

Startnotitie jeugd- en jongerenbeleid Dalfsen 2009-2012 Segment-groep, J. de Zeeuw september 2008

Startnotitie jeugd- en jongerenbeleid Dalfsen 2009-2012 Segment-groep, J. de Zeeuw september 2008 Startnotitie jeugd en jongerenbeleid Dalfsen 20092012 Segmentgroep, J. de Zeeuw september 2008 1. Inleiding De gemeente wil de huidige nota jeugdbeleid 20052008 evalueren en een nieuwe nota integraal jeugdbeleid

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

deelrapport Kwetsbare burgers

deelrapport Kwetsbare burgers deelrapport Kwetsbare burgers Regionale Volksgezondheid Toekomstverkenning Zeeland 212 Inhoud Kernboodschappen 3 Kwetsbare burgers 4 Literatuur en websites 8 Gegevensbronnen 8 Lijst met afkortingen 8 J.M.

Nadere informatie

Beukenhorst/Bergwijkpark, Diemen

Beukenhorst/Bergwijkpark, Diemen Rapport thematoezicht Gezonde Zorg: samenwerking tussen eerstelijnscentrum, de GGD en de thuiszorginstelling op het gebied van leefstijlondersteuning Beukenhorst/Bergwijkpark, Diemen Amsterdam, september

Nadere informatie

Ouderenmishandeling De rol van de gemeente

Ouderenmishandeling De rol van de gemeente Ouderenmishandeling De rol van de gemeente 11/21/2013 Congres huiselijk geweld 18 november 2013 Programma: Opening Inleiding landelijke aanpak ouderenmishandeling; de meldcode De rol van de gemeente: s-hertogenbosch

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Sociale Veiligheid. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Sociale Veiligheid

Regionale VTV 2011. Sociale Veiligheid. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Sociale Veiligheid Regionale VTV 2011 Sociale Veiligheid Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Sociale Veiligheid Auteurs: Drs. E.T.M. Anzion, GGD Hart voor Brabant Dr. M.A.M. Jacobs-van

Nadere informatie

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces SURF Seminar September 2015 Frank Benneker, ICTS Universiteit van Amsterdam Perspectief ICTS & OO dienstverlening

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

2010D02442. Lijst van vragen totaal

2010D02442. Lijst van vragen totaal 2010D02442 Lijst van vragen totaal 1 In hoeverre heeft de staatssecretaris jongerenorganisaties betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van haar beleid? 2 Welke verband ligt er tussen de brief over

Nadere informatie

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Aanleiding voor de werkconferenties Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) brengt in het najaar van 2006 een tweede Preventienota

Nadere informatie

Zelfredzaamheid-Matrix. Volledige en telbare beoordeling van cliënten

Zelfredzaamheid-Matrix. Volledige en telbare beoordeling van cliënten Zelfredzaamheid-Matrix Volledige en telbare beoordeling van cliënten Wat is de Zelfredzaamheid-Matrix? Zelfredzaamheid Zelfredzaamheid is: Het zelf realiseren van een acceptabel niveau op belangrijke domeinen

Nadere informatie

OplegvelRaadsvoorstel tot het vaststellen van de nota lokaal gezondheidsbeleid

OplegvelRaadsvoorstel tot het vaststellen van de nota lokaal gezondheidsbeleid gemeente Eindhoven Dienst Maatschappelijke Onnvikkeling Raadsnummer 07.R2264.OOI Inboeknummer o7bstor347 Beslisdatum B%W tr september 2007 Dossiernummer 737.45I OplegvelRaadsvoorstel tot het vaststellen

Nadere informatie

Is valpreventie kosteneffectief?

Is valpreventie kosteneffectief? Is valpreventie kosteneffectief? Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be Maart 2014 1 Reactie van de overheden op de crisis Jaarlijkse

Nadere informatie

Gezondheid InZicht Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning Zuid-Holland Zuid

Gezondheid InZicht Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning Zuid-Holland Zuid Gezondheid InZicht Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning Zuid-Holland Zuid J.J.M.F. Wagemakers, I. Avotina, E. Joosten-van Zwanenburg, A.C. Mellaard, F.L. Sanavro, M. Schutten, J.J. van Veelen,

Nadere informatie