Management review 2014 Centre of Expertise Healthy Ageing

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Management review 2014 Centre of Expertise Healthy Ageing"

Transcriptie

1 Management review 2014 Centre of Expertise Healthy Ageing 26 juni 2014

2 Inhoudsopgave 1 Inleiding Typering Centre of Expertise Visie en beleid Voortgang positionering Voortgang doelstellingen Voortgang producten en diensten Voortgang doelgroepen en bereik Voortgang PR en communicatie Organisatie Voortgang organisatie en besturing Voortgang ondersteunende faciliteiten CoE HA Voortgang business development Finance en control Voortgang kosten en baten Voortgang (Co)Financiering... 14

3 1 Inleiding Deze management review beschrijft de huidige stand van zaken van het CoE HA en geeft een overzicht van de plannen en werkwijze voor de komende tijd. De vorige management review dateert van september In oktober 2013 heeft de reviewcommissie geconstateerd dat het CoE HA goede voortgang heeft geboekt. Het CoE heeft zich goed ontwikkeld als innovatieplatform. Binnen anderhalf jaar is samen met de partners voor meer dan 7 miljoen aan nieuwe concrete innovatieprogramma s in zorg en welzijn in gang gezet voor de periode t/m Intussen draaien 18 innovatiewerkplaatsen (IWP s). Vanuit het CoE HA wordt begeleiding geboden op o.a. business development en ehealth. Het management stuurt op de resultaten van de IWP s en van het Centre als geheel. Evenals de vorige keer heeft het management van het CoE HA ervoor gekozen om ter voorbereiding op de review een sterkte-zwakte analyse te maken van de actuele stand van zaken bij het CoE HA, in samenwerking met het Platform Bèta Techniek. Ter voorbereiding hiervan hebben experts van het Platform 9 telefonische interviews afgenomen bij vertegenwoordigers van de onderwijspartners, de zorgpartners, de bedrijfspartners en bij de directeur van het CoE. Op basis hiervan is een conceptanalyse gemaakt door het Platform. Deze analyse is op 22 april besproken tijdens een bijeenkomst met elf externe partners en een aantal vertegenwoordigers van de Hanzehogeschool. In de management review staat per onderwerp beschreven wat de stand van zaken is en welke ontwikkelingen in gang gezet zijn. Daarbij wordt steeds de verbinding gelegd met de criteria die OCW gesteld heeft voor 2014 en de do s en don ts zoals die zijn beschreven in het Fasemodel publiek-private samenwerking in het beroepsonderwijs. De resultaten van de sterkte zwakte analyse zijn verwerkt in deze management review. In het analyserapport van Platform Bèta Techniek (mei 2014) staat onder meer: Het centrum heeft in een zeer korte tijd veel van de grond weten te krijgen en een goed netwerk opgebouwd. Verschillende IWP s hebben zeker de potentie om uit te groeien tot financieel zelfstandige publiek-private samenwerking. De overall conclusie is dat dit centrum (ook in vergelijking met andere centra) heel veel heeft weten te bereiken in korte tijd. Een indrukwekkend aantal IWP s is gestart en een aantal van de IWP s heeft al flinke stappen gezet. Daarnaast kan worden gesteld: In de IWP s is sterk de nadruk gelegd op het creëren van concrete producten en diensten, die uiteindelijk ook vermarkt kunnen worden, waardoor een IWP inkomsten kan genereren die nodig zijn voor een financieel zelfstandig voortbestaan. Er is een netwerk opgebouwd van 90 commerciële en niet commerciële partners. Er zijn verbindingen gelegd die anders niet tot stand waren gekomen. Er is binnen de IWP s duidelijk sprake van co-creatie tussen onderwijs en bedrijfsleven c.q. zorginstellingen. Door de vele IWP s wordt de innovatievoucher van 25k niet gezien als een subsidie, maar als een investering, die gebruikt kan worden voor het ontwikkelen van producten en diensten. Het concept IWP biedt een goed platform, dat verder uitgebouwd kan worden. Door het kiezen van een aantal thema s heeft men programmalijnen kunnen uitzetten en zijn de IWP s meer dan alleen een verzameling projecten. Een groot aantal studenten participeert in de IWP s, niet alleen hbo-, maar ook mbo-studenten. Vele centra hebben deze ambitie, maar dit centrum is een van de weinige centra waar mbo en hbo samenwerken. De participatie van een lector die zowel voor mbo als hbo werkt is een groot pluspunt. In de IWP s werken verschillende onderwijsinstellingen samen, niet alleen een aantal hbo-scholen, maar ook RUG, UMCG en ROC s. Door deze gezamenlijke aanpak heeft het hbo/mbo zich ook een sterkere positie weten te verwerven binnen netwerken zoals het HANNN, waar vooral de universiteiten een dominante positie hebben. 1

4 Het centrum heeft zich de afgelopen tijd vooral gericht op het opstarten en begeleiden van de IWP s. Een belangrijke mijlpaal die bereikt dient te zijn om van fase 1 naar fase 2 te kunnen is het vaststellen van de gewenste positionering in de markt ten opzichte van anderen, inclusief het bijbehorende business model, de doelgroepen en de financiering. Dan kan fase 2 ook snel doorlopen worden. De uitdagingen voor de komende jaren zijn: - Sterkere positionering en profilering (inclusief duidelijke innovatievisie) - Focus op thema s, cluster IWP s - Versterken van ondernemerschap en business development We kunnen ons vinden in de conclusies van het Platform Bèta Techniek en zijn trots op het vele dat in weinig tijd is bereikt. De verbeterpunten zijn heel logisch, gezien het feit dat het CoE HA nog geen anderhalf jaar bestaat. We hebben ervoor gekozen om te starten vanuit de innovatiewerkplaatsen. Nu het concept van de IWP s staat, komt de fase dat we het CoE HA als geheel sterk neerzetten als platform voor publiek-private samenwerking op Healthy Ageing en sterkere verbindingen gaan leggen tussen de IWP s. Opmerking: we spreken van bedrijven als we organisaties in de commerciële private sector bedoelen. Daarnaast zijn er zorg- en welzijnsinstellingen en kennisinstellingen betrokken als partner bij het CoE HA. De management review is geschreven vanuit de Hanzehogeschool als penvoerder en eindverantwoordelijke van het CoE HA. In een aantal teksten ligt daardoor een relatief groot accent op de inbreng vanuit de Hanzehogeschool, echter in het ontwikkelen van concrete activiteiten en het maken van inhoudelijke keuzes hebben alle partners een rol. De conceptversie is in de adviesraad besproken en in de stuurgroep. Tevens is het concept voorgelegd aan de beoordelingscommissie en een aantal van de betrokken deans, lectoren en trekkers van IWP s. De reacties zijn verwerkt. 1.1 Typering Centre of Expertise Het Centre of Expertise Healthy Ageing is één van de achttien Centres of Expertise die op dit moment worden ingericht in Nederland rond thema's die gelden als belangrijke (inter)nationale speerpunten. Het CoE HA richt zich op de maatschappelijke en economische uitdagingen in de zorg- en welzijnssector. Deze sector heeft te maken met vergrijzing, ontgroening, individualisering en technologische innovaties. Door o.a. de vergrijzing stijgen de zorgkosten enorm. Voor Noord- Nederland geldt daarnaast dat in de krimpgebieden de kwaliteit van zorg nog extra onder druk staat. In Nederland is het CoE HA het enige Centre of Expertise dat zich richt op Zorg en Welzijn. Het CoE HA is voor Noord-Nederland een volgende stap in aansluiting op eerdere initiatieven. Deze initiatieven hebben geleid tot het ontstaan van netwerken en programma s binnen de thematiek van Healthy Ageing. Kennisinstellingen, bedrijven en overheden hebben zich in 2009 verbonden in het Healthy Ageing Network Northern Netherlands (HANNN). Binnen de Hanzehogeschool Groningen is Healthy Ageing een zwaartepunt: het is de centrale thematiek van kenniscentrum CaRES, en andere kenniscentra werken vanuit hun eigen context aan de Healthy Ageing-thematiek. De gezamenlijke noordelijke hogescholen hebben bovendien in het sectorplan Scholen voor Ambitie Healthy Ageing gekozen als een gezamenlijk strategisch thema. Eind 2012 heeft het ministerie van OCW besloten vier miljoen euro subsidie toe te kennen aan het nieuwe CoE HA, voor innovaties op het gebied van gezond opgroeien en gezond ouder worden. Op 1 januari 2013 is het CoE HA van start gegaan. Daarbij werkt de Hanzehogeschool Groningen (HG) inmiddels samen met ruim 120 partners, waarvan er bijna 100 actief betrokken zijn in de innovatiewerkplaatsen. Tot de partners behoren onder andere het UMCG, NHL Hogeschool, Van Hall Larenstein, Stenden, de noordelijke ROC s, zorg- en welzijnsinstellingen (o.a. ziekenhuizen, Timpaan Groep, Tinten Welzijnsgroep, ZuidOostZorg Friesland, GGD/GGZ) en bedrijven (o.a. Ordina, VitalinQ). De Hanzehogeschool is penvoerder van het CoE HA en daarmee eindverantwoordelijk. In totaal gaat het om 16 miljoen euro, 2

5 inclusief de 4 miljoen subsidie. Het CoE HA maakt onderdeel uit van de prestatieafspraken die de Hanzehogeschool Groningen heeft gemaakt met het Ministerie van OCW. Onlangs zijn in overleg met de partners de missie en visie aangescherpt. Daarbij is meer accent gelegd op de rollen en meerwaarde van het CoE als innovatieplatform. Ook is de visie op innovatie explicieter beschreven. Missie: Het Centre of Expertise Healthy Ageing (CoE HA) is een netwerkorganisatie van bedrijven, zorg- en welzijnsinstellingen, onderwijs- en kennisinstellingen, die gezamenlijk praktische innovatie van zorg en welzijn bewerkstelligen en kennis daarover ontwikkelen voor nieuw en beter onderwijs. Het CoE HA draagt door nieuwe markttoepassingen, dienstverlening aan bedrijven en instellingen bij aan de verbetering van de beroepspraktijk, vergroting van gezondheid en welzijn en participatie van burgers (jong en oud) en aan versterking van de economie. Visie: Het CoE HA is in 2016 een duurzaam en toekomstbestendig netwerk waarin partijen samenwerken aan praktijkgerichte vragen en innovaties in zorg en welzijn. Het CoE HA is financieel gezond en draait vanaf 2016 zonder subsidie. In het CoE HA is sprake van publiek-private samenwerking op het terrein van active and healthy ageing. Ondernemers, wetenschappers, docenten en studenten werken in multidisciplinair verband samen aan onderzoek, innovatie en het bevorderen van de kwaliteit van onderwijs. Het CoE HA initieert nieuwe activiteiten, verbindt partners, biedt ondersteuning en borgt de kwaliteit. Om innovaties met maatschappelijke en/of economische meerwaarde succesvol op de markt te brengen biedt het CoE HA ondersteuning op business development, ehealth/technologie en onderwijs/opleiden van professionals. (Top)onderwijs, toegepast onderzoek, innovaties in zorg en welzijn en om-, bij- en nascholing zijn nauw aan elkaar gelieerd. Op deze wijze bieden de beroepspraktijk van zorg en welzijn, bedrijven en onderwijsinstellingen samen toegevoegde waarde aan onderwijs, onderzoek, business en human capital op het gebied van healthy ageing. Visie op innovatie: Het CoE HA richt zich op het realiseren van praktijkgerichte innovatie. Dit betreft het verbeteren en doorontwikkelen van bestaande producten, diensten en onderwijs en het implementeren van innovaties in de praktijk. We sturen op innovaties die zodanig worden ontwikkeld, dat ze reproduceerbaar en opschaalbaar zijn. Er is een relatief grote kans van slagen door het optimaal benutten van bestaande expertise. Daarnaast wil het CoE HA enkele disruptieve innovaties realiseren, met geheel nieuwe diensten en producten. 3

6 2 Visie en beleid Dit hoofdstuk beschrijft de voortgang, als het gaat om de positionering, de doelstellingen, producten en diensten en bereik studenten en bedrijven. Het CoE HA heeft een voortvarende start gemaakt, wat onder meer blijkt uit het aantal innovatiewerkplaatsen dat al van start gegaan is en de eerste innovaties die gerealiseerd zijn. De eerste twee jaar richten we ons op de opbouw van de regionale innovatiewerkplaatsen met de partners en volgen we de nationale en internationale ontwikkelingen. In het derde en vierde jaar zullen we ons meer richten op de landelijke rol van het CoE HA, ook in relatie tot de Europese plannen en ontwikkelingen. 2.1 Voortgang positionering Het CoE HA is een duidelijk herkenbare organisatie die zich van andere initiatieven in Noord-Nederland onderscheidt door de samenwerking tussen onderzoek, onderwijs, bedrijven en instellingen met de nadruk op praktijkgerichte innovaties. Het CoE HA onderscheidt zich onder meer door het grote aandeel praktijkgericht onderzoek en de sterke betrokkenheid van studenten. Door de gekozen opzet met innovatiewerkplaatsen met een grote in kind bijdrage van de partners heeft het CoE HA een grote uitvoeringscapaciteit. Bovendien is er door de aanwezigheid van de onderwijsinstellingen een directe lijn naar het opleiden van professionals. Het CoE HA draagt door de gekozen opzet bij aan verdere versterking van het noordelijke speerpunt Healthy Ageing, het sluit aan bij de Top sector Life Sciences and Health (LSH) en het biedt kansen voor vergroten van de economische bedrijvigheid. Het CoE HA sluit aan bij de brede aanpak van het thema Healthy Ageing in Noord-Nederland. Noord-Nederland onderscheidt zich door de focus op preventie, participatie en een gezonde leefstijl van jong tot oud. Op 1 juli 2013 is Noord-Nederland in Brussel door het European Innovation Partnership on Active and Healthy Ageing uitgeroepen tot een van de top drie voorbeeldregio s in Europa op het gebied van Active & Healthy Ageing. Het CoE HA sluit aan op de Human Capital Agenda van de topsector Life Sciences & Health, die vraagt om nieuwe opleidingen voor specialismen in de gezondheidstechnologie, een goede inbedding van gezondheidstechnologie in de curricula van de overige opleidingen, intensieve samenwerking tussen moderne gezondheidszorgpraktijken, bedrijfsleven en opleidingen en het verbeteren van de aantrekkelijkheid van de sector, de opleidingen en het werken in de zorg. Een goed voorbeeld van samenwerking is het Centre of Expertise Healthy Ageing, waar hogescholen en ondernemers de innovatiekracht versterken. Rob van Leen, boegbeeld Life Sciences and Health in Life Science & Health Special, Dagblad van het Noorden en Leeuwarder Courant. Maart 2014 In Noord-Nederland zijn meerdere netwerken actief op het terrein van Healthy Ageing. Door het HANNN, ZIF, UMCG en andere partners wordt het CoE HA beschouwd als een waardevolle toevoeging aan het netwerk, met name door het grote aantal concrete projecten in de IWP s, de sterke participatie van bedrijven en het accent op praktijkgericht onderzoek, opleiden van professionals en het implementeren van innovaties in de praktijk. Het Zorg Innovatie Forum (ZIF) participeert actief in twee innovatiewerkplaatsen. Het CoE HA zal binnen Noord Nederland haar positie komende jaren verder versterken en ook op landelijk niveau zal het CoE HA een steeds belangrijkere rol gaan vervullen op het terrein van Healthy Ageing. Waar mogelijk haken we aan bij Europese ontwikkelingen. Een aantal partners is al betrokken bij Europese projecten en ontwikkelingen waaronder het European Innovation Partnership Active and Healthy Ageing. 4

7 2.2 Voortgang doelstellingen OCW criteria 2014: 1. Ten aanzien van de gestelde doelstellingen is sprake van substantiële en aantoonbare vooruitgang Sinds de review in 2013 heeft er verdere vooruitgang plaatsgevonden ten aanzien van de doelen: - In samenspraak met de partners zijn de missie/visie en doelen verder aangescherpt en is de meerwaarde van het CoE HA beschreven. - Bij het CoE HA zijn inmiddels ruim 120 partners aangesloten, waarvan bijna 100 actief betrokken zijn in de innovatiewerkplaatsen. - Er zijn in januari nieuwe innovatiewerkplaatsen gestart, waardoor het totaal nu staat op 18. Nieuwe innovatiewerkplaatsen zijn in voorbereiding. Aanvragen worden eind juni ingediend. Het streven is dat er eind innovatiewerkplaatsen operationeel zijn. - De innovatiewerkplaatsen leveren de eerste concrete resultaten op. - Het CoE HA biedt ondersteuning aan de partners in de innovatiewerkplaatsen op business development, ehealth-technologie en onderwijsontwikkeling/bijscholing professionals. - Elk jaar worden waar nodig verschillende onderdelen van het businessplan geactualiseerd. Op basis van de aangescherpte missie en visie is voor het CoE HA het volgende hoofddoel geformuleerd: Na vier jaar is het CoE HA een duurzaam ecosysteem voor publiek-private samenwerking. Het is een innovatieplatform met 25 innovatiewerkplaatsen, waar tientallen praktijkgerichte onderzoeken en implementaties van nieuwe zorg- en preventieoplossingen plaatsvinden. Het CoE HA schaalt de resultaten op naar landelijke en eventueel internationale toepassing en zorgt voor inbedding in nieuw en verbeterd onderwijs. Het hoofddoel is uitgewerkt in subdoelstellingen en prestatie indicatoren voor de komende 4 jaar. Hieronder staat in tabelvorm de voortgang ten aanzien van de subdoelstellingen en prestatie indicatoren weergegeven. De pi s Waarde jaar 1 en 2 en jaar 3 en 4 zijn afkomstig uit het oorspronkelijke Businessplan. Subdoelstellingen Het CoE ontwikkelt in de periode tot 2017 een netwerk van innovatiewerkplaatsen. In een periode van 4 jaar initieert en voert het CoE praktijkgericht onderzoek uit (4 grote en 15 kleinere projecten). Het CoE HA actualiseert onderwijs en ont- Prestatie indicatoren Aantal innovatiewerkplaatsen Aantal deelnemende bedrijven/zorg- en welzijnsinstellingen Aantal deelnemende onderwijsinstellingen/ kennisinstellingen Aantal hbo- En mbo-stagiairs Aantal onderzoeksprogramma s met aandacht voor leren, voeding, bewegen (sport) Kleinere onderzoeksprojecten Aandacht voor ouderenzorg in de verpleegkun- Waarde jaar 1 en Waarde jaar 3 en Verdubbeling aantal Stand van zaken juni In verschillende iwp s is de onderwijsontwikkeling een van de doelen/ activi- Stand van zaken april mbo stagiairs 61 hbostagiairs 21 onderzoeksprojecten 71 Nulmeting is bij een aantal partners uitgevoerd. 5

8 wikkelt nieuw onderwijs ten behoeve van het hbo en het mbo (in samenwerking met mbo, hbo en zorg- en welzijnsinstellingen). Er zijn in de periode tot 2017 innovaties/ toepassingen/ producten die geschikt zijn voor de markt (valorisaties) Start ups (nieuw toevoegde pi) Het CoE HA is financieel gezond en de inkomsten dekken de kosten. dige, paramedische, welzijns- en aanverwante hboen mboopleidingen Aandacht voor technologie en e- health in bovengenoemde opleidingen Hoeveelheid ontwikkeld onderwijs op basis van input van de partners (zorg- en welzijnsinstellingen en bedrijven) Aantal innovaties Waarvan aantal regionaal toepasbare zorginnovaties Waarvan aantal nationaal toepasbare zorginnovaties Waarvan aantal Europees toepasbare zorginnovaties Aantal nieuwe bedrijven op het gebied van Healthy Ageing Financiële bijdrage van partners (cash inkomsten) binnen 4 jaar ects. Verdubbeling aantal ects. Verdubbeling aantal ects teiten. De resultaten worden pas (i.v.m. doorlooptijd van onderwijsontwikkeling) na twee jaar verwacht. Ook de stand van de te verwachten innovaties zal pas na twee jaar zichtbaar worden. O.a. HG start in credits nieuw ontwikkeld onderwijs (3 minoren); Alfacollege verschillende modulen en aanpassen competentieprofielen en kwalificatiedossiers K pm Bijdrage in het eerste jaar is ,- cash van partners tot april 2014 is 136K aan cash toegezegd in de IWP s Nu de basis voor het CoE HA is gelegd, gaan we focussen, kiezen en positioneren. Komende maanden wordt sterk ingezet op de positionering en profilering van het CoE HA; het uitwerken van het business model en het sterker sturen op thema s en samenhang tussen de IWP s. Het doel is dat het CoE HA na vier jaar structureel kan functioneren zonder overheidssubsidies. Hiervoor werken we het business model voor het CoE HA komende tijd verder uit, in samenwerking met partners van het CoE HA en experts op dit terrein. Er ligt een aantal alternatieve verdienmodellen (zie paragraaf 4.1). Bij de uitwerking gebruiken we de uitkomsten van de risico-analyse die in het voorjaar van 2014 is uitgevoerd. Waar nodig zullen we alternatieve scenario s ontwikkelen. 6

9 2.3 Voortgang producten en diensten OCW criteria 2014: 2. In het werkveld is het Centre bekend, en worden de (verwachte) opbrengsten van het Centre als waardevol beschouwd. Het CoE HA is een duidelijk herkenbaar centrum, dat zich van andere initiatieven in Noord Nederland onderscheidt door de nadrukkelijke samenwerking tussen onderzoek, onderwijs, bedrijven en zorginstellingen, met de nadruk op praktijkgerichte innovaties. Dat het centre bekendheid en betekenis krijgt in de regio blijkt ook uit de groei van het aantal partners in de afgelopen maanden en de grote belangstelling voor het aanvragen van innovatiewerkplaatsen. Het onderscheidend vermogen van het CoE HA ten opzichte van andere netwerken is met name de grote beschikbare expertise en menskracht en de praktische insteek. Tijdens de sterkte zwakte analyse in april 2014 werd dit bevestigd. Tevens werd aangegeven dat het CoE HA verbindingen tot stand brengt in de publiek-private samenwerking die anders niet waren gelegd. Centre of Expertise Healthy Ageing Het CoE HA biedt voor de partners de volgende diensten aan: - Een groot netwerk met veel expertise en kennisdeling. - Ondersteuning en advies bij het opzetten en inrichten van de innovatiewerkplaats, met name als het gaat om business development, ehealth en onderwijs. In totaal zijn nu 18 innovatiewerkplaatsen actief op de thema s: Bewegen en sport; Voeding; Wonen, vrije tijd en zorg; Welzijn en zorg; ehealth en technologie; Jeugd en Leefstijl; en Arbeid en Zorg. - Informatieve bijeenkomsten en kennisdeling via themabijeenkomsten, voortgangsgesprekken met IWP s en een jaarlijks symposium. De partners zien duidelijk de meerwaarde van de innovatiewerkplaatsen. Dit blijkt onder meer uit de grote belangstelling voor deelname aan de innovatiewerkplaatsen en het aantal aanvragen. Met name het grote netwerk, de publiek-private samenwerking in de innovatiewerkplaatsen en de sturing op business development maakt dat men verwacht dat het CoE HA waardevolle producten en diensten op zal leveren. De innovatiewerkplaatsen In de innovatiewerkplaatsen is sprake van co-creatie. Partners afkomstig uit bedrijven, zorg- en welzijnsinstellingen en kennisinstellingen werken veelal in samenspraak met klanten/gebruikers aan praktijkgericht onderzoek en de beoogde innovaties. Het praktijkgerichte onderzoek is tegen relatief lage kosten door de inbreng van de hogescholen (onderzoekers, lectoren, kennis en ervaring) en de betrokkenheid van studenten. Innovatiewerkplaatsen kunnen alleen starten als er innovatieve producten en diensten ontwikkeld worden met maatschappelijke en economische meerwaarde op de gekozen thema s. Dit staat in de voorwaarden voor het aanvragen van een innovatiewerkplaats. In de 18 innovatiewerkplaatsen vindt veel praktijkgericht onderzoek plaats. De ruim 20 onderzoeksprogramma s, de ruim 70 onderzoeksprojecten en de 5 promotietrajecten gaan de komende tijd veel resultaten opleveren. Het CoE zet sterk in op de verbinding tussen de iwp s op thema s en de vraagsturing vanuit de markt. Voorbeelden van producten en diensten die de innovatiewerkplaatsen zullen ontwikkelen zijn: toolkits, leefstijlprogramma s, gevalideerde app s, nascholingen voor professionals, zelfmonitoringdienst, serious games. Het CoE HA heeft een overzicht gemaakt van alle te verwachten resultaten per IWP. Komend jaar zullen waarschijnlijk nog circa 7 innovatiewerkplaatsen starten. Vanuit de innovatiewerkplaatsen zijn nu al de eerste concrete en innovatieve producten en diensten opgeleverd. Een aantal voorbeelden van concrete resultaten tot nu toe (mei 2014): IWP Clinical Malnutrition : Ontwikkeling van een nieuwe app, de Pt-Global app. Met de Pt-Global app kan niet alleen worden gescreend op ondervoeding, maar juist ook ondervoeding worden vastgesteld en gemonitord. Het doel van de IWP Clinical Malnutrition is de kennis rondom voeding en beweging in relatie tot ondervoeding te vergroten, zowel bij de professional als bij de patiënt/cliënt. 7

10 De beoogde innovaties dragen bij aan efficiëntie en effectiviteit binnen de zorg (o.a. diëtetiek en fysiotherapie) en daarmee aan een gezonde leefstijl van de patiënt. Partners van IWP Clinical Malnutrition zijn o.a. UMCG Kaakchirurgie (trekker), FrieslandCampina, Ordina, Hanzehogeschool Groningen, Mediq Tefa. De Pt-Global is als testversie gepresenteerd tijdens de Clinical Nutrition Week 2014 in Savannah, USA. IWP Active Ageing: ehealth platform 'leef gezond met diabetes' voor mensen met diabetes met interactieve informatie over diabetes, beweging en gezonde voeding. Het platform is geïntegreerd met de activity tracker Fitbit Zip. Op onderwijs gebied: Scholingsdag voor zorgverleners over gebruik e- Health platform, diabetes, psychosomatiek, Fitbit en motivational interviewing. Op het gebied van onderzoek: Set meetinstrumenten om verandering van gedrag (beweging, voeding en motivatie) te kunnen kwantificeren. IWP Kind in de Wijk: Analyse van de wijkplannen is gedaan, keuze van de speerpunten is gemaakt; uitvoeringsplan, voeding en bewegen. Nu wordt er concreet gewerkt aan analyse van de opbrengsten tot nu toe m.b.t. voeding en bewegen, validatiebijeenkomst is gepland met de belangrijkste stakeholders. IWP Health Space Design: Ontwerpvoorstellen ter verbetering van: de wayfinding voor ouderen in het UMCG; de wayfinding voor alle bezoekers in Martini Ziekenhuis Groningen; de positionering van Facility Management in het bouwkundig ontwerpproces (UMCG); organisatorisch-ruimtelijke thema s aangedragen door s Heerenloo. IWP Health Food & Technolgy: Gouden standaard aminozuurprofilering opgezet. Bedrijfskundige informatiestroom opgezet door Telson en Ordina. Start van product development met Medisch Centrum Leeuwarden en Koninklijke Koopmans om te komen tot gezonde voeding van voorheen waardeloze afvalstromen van garnalen en wei. IWP Maatschappelijke Participatie van mensen met een psychische beperking: Realisatie van rehabilitatieplan en wordt nu ingebouwd in EPD. De IRB gedachte is wijd verspreid en trainingen zijn gestart voor rehabiliteitsplan. Nu wordt er concreet gewerkt aan de Woonschool en herstelacademie. Deze zullen ervoor zorgen dat we een duurzame ambulantisering kunnen maken. Onderwijs Met de kennis van de innovaties in de praktijk van zorg en welzijn en de vernieuwingen die in de innovatiewerkplaatsen ontstaan, geeft CoE-HA een impuls aan (vraaggestuurde) vernieuwing en uitbreiding van het onderwijs op het brede terrein van Healthy Ageing. Het CoE HA ondersteunt de ontwikkeling van masters, bachelors, majors, minoren en excellentieprogramma s. Verder biedt CoE-HA studenten, docenten, leerlingen en professionals uit wo, hbo en mbo de gelegenheid deel te nemen aan praktijkprojecten zoals die worden uitgevoerd in o.a. de innovatiewerkplaatsen. In januari 2014 waren al 160 studenten betrokken bij de IWP s. Ook biedt het CoE HA ondersteuning aan de IWP s op onderwijsontwikkeling en het opleiden van professionals. Voorbeelden van concrete activiteiten die in gang gezet zijn: Ontwikkeling 3 masteropleidingen: Master Healthy Ageing Sport, healthcare & wellbeing, (Hanzehogeschool); Master Talentkracht, gezond opgroeien (Hanzehogeschool); Zorgtechnologie, (NHL Hogeschool). Bij elke masteropleiding hoort een boegbeeld lector, die ook betrokken is bij IWP s en die masterstudenten zal inzetten bij onderzoek en innovatie binnen IWP s. Ontwikkeling topminor Toekomst in Gezondheid (30 credits, start september 2014: samenwerking vier noordelijke hogescholen). Ontwikkeling minoren Financieel Management in de Zorg en Zorgmarketing (beide 30 credits, Hanzehogeschool, start september 2014) Ontwikkeling modulen ouderen en aanpassen competentieprofielen en kwalificatiedossiers voor technische medewerkers en zorgverleners (Alfa College) Inrichten elektronische leeromgeving (Stichting ZON) met onderwijsmateriaal over veel ehealth/technologie thema s. 8

11 Het CoE HA biedt de partners een aantal ondersteunende diensten aan, zoals advies op het gebied van business development, ehealth en onderwijs. Er worden voortgangsgesprekken gevoerd met de trekkers van de IWP s en door middel van themabijeenkomsten en een jaarlijks symposium wordt expertise en kennis gedeeld binnen een breed netwerk. 2.4 Voortgang doelgroepen en bereik Bij het CoE HA hebben zich inmiddels 122 partners aangesloten, waarvan er ruim 96 actief betrokken zijn bij de innovatiewerkplaatsen. Het aantal partners is het afgelopen jaar sterk gegroeid. In de eerste tranche zijn 6 innovatiewerkplaatsen gestart, in de tweede tranche 8 en in de derde tranche 4. In onderstaande tabel staat een overzicht met het aantal partners dat actief betrokken is in de eerste 18 innovatiewerkplaatsen. Het aantal betrokken partners is in onderstaande tabel afgezet tegen de pi s uit het oorspronkelijke businessplan. Type organisatie Aantal partners in CoE Aantal partners actief in iwp PI: Waarde jaar 1 en 2 PI: Waarde jaar 3 en 4 Bedrijven Zorg- en welzijnsinstellingen Kennisinstellingen Onderwijsinstellingen MBO Onderwijsinstellingen VMBO 2 2 Netwerkorganisaties 7 5 Overheden 5 5 Totaal Tabel: Aantal partners in CoE HA, stand van zaken mei 2014 De onderwijsinstellingen die betrokken zijn bij het CoE HA hebben een aanbod van opleidingen die professionals opleiden voor de zorg en welzijnssector, zowel op mbo niveau als op hbo niveau. Het CoE HA heeft niet zozeer tot doel om het aantal studenten in deze sector te vergroten, dan wel om studenten beter voor te bereiden op de praktijk en de uitdagingen in de zorg- en welzijnssector. Daarnaast is het doel om het aantal studenten uit andere sectoren, zoals studenten uit economische opleidingen en technische opleidingen te interesseren en op te leiden voor de uitdagingen in de zorg- en welzijnssector. Studenten werken regelmatig in multidisciplinaire opdrachten samen met studenten van verschillende opleidingen, bijvoorbeeld bij opdrachten rondom zorg en technologie. Het doel is om het aantal studenten uit deze nadere sectoren dat werkt aan Healthy Ageing gerelateerde opdrachten te vergroten. Vanaf september 2013 is het aantal studenten dat werkt en leert in de innovatiewerkplaatsen sterk toegenomen. In verschillende innovatiewerkplaatsen wordt ervaring opgedaan met het concept leerwerkplaatsen. In totaal zijn al ongeveer 160 studenten betrokken bij de innovatiewerkplaatsen. Met name de innovatiewerkplaats Welzijn en zorg ouderen: innoveren door leren werkt met grote groepen mbo en hbo studenten. Het aantal studenten dat betrokken is bij de innovatiewerkplaatsen zal verder stijgen. We verwachten komend jaar een verdubbeling. Het aantal studenten dat HA gerelateerd onderwijs volgt zal verder toenemen, onder andere door het aanbod van nieuw onderwijs op dit vlak. 9

Centre of Expertise Healthy Ageing Actuele samenvatting businessplan en stand van zaken, september 2013

Centre of Expertise Healthy Ageing Actuele samenvatting businessplan en stand van zaken, september 2013 Centre of Expertise Healthy Ageing Actuele samenvatting businessplan en stand van zaken, september 2013 1 Inleiding In de voorbereidingsfase van het Centre of Expertise Healthy Ageing (CoE HA) is in nauwe

Nadere informatie

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Symposium Healthy Ageing in mbo en hbo Joost Degenaar Directeur Centre of Expertise Healthy Ageing Centre of Expertise Healthy Ageing

Nadere informatie

Businessplan 2015 & 2016. Centre of Expertise Healthy Ageing OCW-project

Businessplan 2015 & 2016. Centre of Expertise Healthy Ageing OCW-project Businessplan 2015 & 2016 Centre of Expertise Healthy Ageing OCW-project 1 mei 2015 1 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 2 2 Inleiding... 5 2.1 Centre of Expertise Healthy Ageing... 5 2.2 Positionering...

Nadere informatie

Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo

Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo www.healthyageing.net Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo Symposium CoE HA Docenten mbo en hbo Assen, 3 februari 2016 Healthy Ageing Active and Healthy

Nadere informatie

Innovatie in zorg en welzijn

Innovatie in zorg en welzijn Innovatie in zorg en welzijn Centre of Expertise Healthy Ageing van idee naar product of dienst criteria en werkwijze voor het opzetten van een innovatiewerkplaats Centre of Expertise Healthy Ageing Groningen,

Nadere informatie

Eindrapportage Centre of Expertise Healthy Ageing 18 april 2016 1

Eindrapportage Centre of Expertise Healthy Ageing 18 april 2016 1 Eindrapportage Centre of Expertise Healthy Ageing 18 april 2016 1 1 Inleiding Het Centre of Expertise Healthy Ageing (CoE HA) is een toekomstbestendig netwerk waarin partijen samenwerken aan praktijkgerichte

Nadere informatie

Impressie Informatiebijeenkomst Zorgeconomie voor Friese gemeenten - 12 maart 2015

Impressie Informatiebijeenkomst Zorgeconomie voor Friese gemeenten - 12 maart 2015 Impressie Informatiebijeenkomst Zorgeconomie voor Friese gemeenten - 12 maart 2015 Aanleiding De informatiebijeenkomst is in samenwerking tussen de provincie en de VFG georganiseerd vanwege signalen dat

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders)

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders) LANDSDEEL NOORD Het landsdeel Noord, bestaande uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe, heeft het Techniekpact regionaal vertaald in de Techniekagenda Noord Nederland. In de noordelijke provincies

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Samenwerking hogescholen en MKB in de topsectoren ZWAARTEPUNTVORMING PROFILERING SAMENWERKING KWALITEIT DUURZAME VERANKERING

Samenwerking hogescholen en MKB in de topsectoren ZWAARTEPUNTVORMING PROFILERING SAMENWERKING KWALITEIT DUURZAME VERANKERING Samenwerking hogescholen en MKB in de topsectoren ZWAARTEPUNTVORMING PROFILERING SAMENWERKING KWALITEIT DUURZAME VERANKERING 14 december Bedrijfslevenbrief Het kabinet heeft samenleving en bedrijfsleven

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg Auditrapportage 2014 Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel Dynamiek onderweg De vier geïdentificeerde typologieën van de Centra co-creator; incubator; transformator; facilitator - zijn hieronder kort

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Brainport Development, 2014. De kracht van samenwerking. PPS in de praktijk. Ton Pagen Programmamanager Zorgtechniek Limburg

Brainport Development, 2014. De kracht van samenwerking. PPS in de praktijk. Ton Pagen Programmamanager Zorgtechniek Limburg 1 PPS in de praktijk Ton Pagen Programmamanager Zorgtechniek Limburg 2 Centrum voor Innovatief Vakmanschap (2 e generatie CIV) - Gestart op 1 maart 2013 - Financiering: - Ministerie OCW (Platform Bèta

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010 januari 2010 Pagina: 2 Missie Het Medisch Applicatie Centrum (MAC) is een onafhankelijk Midden Brabants samenwerkingsverband van gezondheidszorginstellingen, verzekeraars, kennisinstellingen en bedrijven

Nadere informatie

10 Jaar Lectoraat Rehabilitatie. Welkom

10 Jaar Lectoraat Rehabilitatie. Welkom 10 Jaar Lectoraat Rehabilitatie Welkom Groningen 7 oktober 2013 Annemarie Zijlstra, Promens Care a.zijlstra@promens-care.nl In deze bijdrage Kenniscirculatie Partners 3 thema s: praktijk, onderzoek & innovatie,

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie oktober 2014 In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren

Nadere informatie

Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo

Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo Voor zowel studenten als werkgevers is het belangrijk dat een beroepsopleiding goed aansluit op de arbeidsmarkt. Daarom werken steeds meer scholen en bedrijven

Nadere informatie

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR FEBRUARI 2014

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR FEBRUARI 2014 ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR FEBRUARI 2014 Dit formulier is bedoeld voor afstudeeropdrachten die in een periode van ruim 4 maanden (kunnen) worden uitgevoerd. Alle afstudeeropdrachten moeten voldoen aan de

Nadere informatie

Creativiteit in zakelijkheid. Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013

Creativiteit in zakelijkheid. Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013 Creativiteit in zakelijkheid Matthijs Bobeldijk 17 juni 2013 Welkom! Vandaag deel ik met jullie een reisverslag Langs 4 centra uit de eerste generatie 4 Met deze centra hadden wij een workshop over nieuwe

Nadere informatie

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel Instellingsbeleid doelstellingen en profiel 1 Inleiding 2 Beleid 3 Onderwijs 4 Onderzoek 5 Beroepspraktijk en regio 6 Kwaliteit is mensenwerk 7 Operational Excellence 8 Bestuur 9 Raad van Toezicht 10 Financiën

Nadere informatie

Ruimte voor Ontwikkeling

Ruimte voor Ontwikkeling hbo centres of expertise mbo centra voor innovatief vakmanschap Ruimte voor Ontwikkeling Bijlage 7 Overzicht governance varianten inrichting Centra Bijlage bij advies Commissie Van der Touw, juni 2013

Nadere informatie

CVO Groningen. Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012

CVO Groningen. Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012 CVO Groningen Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012 Centrum voor Valorisatie en Ondernemerschap Stimuleren van kennisintensief ondernemerschap Drijvende krachten Valorisatie en Ondernemerschap

Nadere informatie

Center of Expertise Zorg / Healthy Ageing 18 juni 2012

Center of Expertise Zorg / Healthy Ageing 18 juni 2012 Center of Expertise Zorg / Healthy Ageing 18 juni 2012 12_0301 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Missie, visie en doelen... 4 2.1 Aanleiding... 4 2.2 Het Concept... 5 2.3 Inhoudelijke focus... 7 2.4 Missie

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde. Uw businessmodel voor de toekomst

Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde. Uw businessmodel voor de toekomst Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde Uw businessmodel voor de toekomst Missie: economische groei door versterken van innovatie in het MKB Concurrentiekracht van Nederland versterken Innovatie in het MKB

Nadere informatie

Wmo-werkplaats Noord. Terugblik. Uitkomsten innovatie

Wmo-werkplaats Noord. Terugblik. Uitkomsten innovatie Wmo-werkplaats Noord Terugblik Terugblik en vooruitblik: van Wmo-werkplaats naar Werkplaats Sociaal Domein Lies Korevaar Groningen, 3 December 2015 2 Uitkomsten innovatie Midden Drenthe: Het Gesprek Opsterland:

Nadere informatie

Beleidsplan fondsenwerving HagaVrienden 2013-2015

Beleidsplan fondsenwerving HagaVrienden 2013-2015 Beleidsplan fondsenwerving HagaVrienden 2013-2015 Opgesteld door: Helene Marcus-Baart, coördinator HagaVrienden I.s.m: Hans de Sonnaville, secretaris HagaVrienden (Beknopt) beleidsplan HagaVrienden 2013-2015

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Regionaal Investeringsfonds mbo

Regionaal Investeringsfonds mbo Regionaal Investeringsfonds mbo Concept Subsidieregeling voor publiek-private samenwerking in het beroepsonderwijs Amsterdam, 23 januari 2014 Jonne Groot Iris Binken Nb. Aan deze tekst kunnen geen rechten

Nadere informatie

1. FORMAT PLAN VAN AANPAK

1. FORMAT PLAN VAN AANPAK INHOUDSOPGAVE 1. FORMAT PLAN VAN AANPAK 1.1. Op weg naar een kwaliteitsmanagementsysteem 1.2. Besluit tot realisatie van een kwaliteitsmanagementsysteem (KMS) 1.3. Vaststellen van meerjarenbeleid en SMART

Nadere informatie

Healthy Ageing. Onderwijs, Onderzoek en Ondernemerschap samen werken aan gezondheid en participatie

Healthy Ageing. Onderwijs, Onderzoek en Ondernemerschap samen werken aan gezondheid en participatie Onderwijs, Onderzoek en Ondernemerschap samen werken aan gezondheid en participatie Sport & Bewegen Bewegen en sporten is gezond, voor jong en oud! Regelmatig bewegen is een oplossing voor het steeds vaker

Nadere informatie

Globaal project- en stappenplan WMO Werkplaats Noord

Globaal project- en stappenplan WMO Werkplaats Noord Globaal project- en stappenplan WMO Werkplaats Noord In dit stappenplan wordt het projectplan dat bij VWS is ingediend uitgewerkt in een stappenplan. Allerlei inhoudelijk beschrijvingen worden hier weggelaten.

Nadere informatie

Lunchlezing KCNR VastgoedLAB Groningen V&M 26 mei 2016

Lunchlezing KCNR VastgoedLAB Groningen V&M 26 mei 2016 Lunchlezing KCNR VastgoedLAB Groningen V&M 26 mei 2016 Agenda 1. Uitwisseling IWP: naar een sterke verbinding tussen de drie cirkels 2. VastgoedLAB Groningen eerste ervaringen en leerpunten van studenten,

Nadere informatie

Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G.

Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G. S T A T E N V O O R S T E L Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G. Mik Titel : Inzet middelen

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

Active ageing bij kwetsbare ouderen: gedragsbeïnvloeding als sleutel voor een succesvol beweegklimaat

Active ageing bij kwetsbare ouderen: gedragsbeïnvloeding als sleutel voor een succesvol beweegklimaat Onderzoeksopdracht Kenniscentrum Noorderruimte (KCNR) Living Lab Health Space Design (HSD) september 2014 Titel van het project Active ageing bij kwetsbare ouderen: gedragsbeïnvloeding als sleutel voor

Nadere informatie

MAC Midden-Brabant platform voor zorginnovaties

MAC Midden-Brabant platform voor zorginnovaties platform voor zorginnovaties Ontwikkeling Business Case MAC 25 november 2010 Dit project is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van De Ideale Connectie (REAP) Pagina: 2 Business Case De business case

Nadere informatie

Projectplan MKB Roadmaps 2.0

Projectplan MKB Roadmaps 2.0 Projectplan MKB Roadmaps 2.0 In 2013 is MKB Roadmaps voor het eerst opgestart, met als doelstelling om (aspirant) ondernemers te helpen om de zakelijke kant van hun innovatie te ontwikkelen. De eerste

Nadere informatie

GEMEENTE HOOGEVEEN. Voorstel voor burgemeester en wethouders. Onderwerp: Start HBO Hoogeveen

GEMEENTE HOOGEVEEN. Voorstel voor burgemeester en wethouders. Onderwerp: Start HBO Hoogeveen Onderwerp: Start HBO Hoogeveen Voorgesteld besluit: 1. t.b.v. voorbereiding opleiding CE Cultuurmanagement (start: studiejaar 2007-2008) 20.000,- beschikbaar stellen aan Hogeschool Drenthe. Genomen besluit

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Hier komt uw titel te staan 1

Hier komt uw titel te staan 1 Hier komt uw titel te staan 1 Regionale visie van de 3 O s Regionale visie van de 3 O s De regionale visie vormt de basis en het uitgangspunt voor het gezamenlijk meerjarig inzetten van acties door diverse

Nadere informatie

Call 1: Meer Veerkracht, Langer Thuis

Call 1: Meer Veerkracht, Langer Thuis Call 1: Meer Veerkracht, Langer Thuis Programma voor alleenstaande ouderen met een beperking om hen langer zelfstandig te kunnen laten wonen, zonder verlies van kwaliteit van leven. Oproep tot het indienen

Nadere informatie

Healthy Ageing. Onderwijs, Onderzoek en Ondernemerschap samen werken aan gezondheid en participatie

Healthy Ageing. Onderwijs, Onderzoek en Ondernemerschap samen werken aan gezondheid en participatie Onderwijs, Onderzoek en Ondernemerschap samen werken aan gezondheid en participatie Sport & Bewegen Bewegen en sporten is gezond, voor jong en oud! Regelmatig bewegen is een oplossing voor het steeds vaker

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews

Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews PLATO - Centre for Research and Development in Education and Lifelong Learning Leiden University Content Vraagstellingen voor case studies m.b.t.

Nadere informatie

Rotary & Nyenrode. Cursus voor Surinaamse ondernemers

Rotary & Nyenrode. Cursus voor Surinaamse ondernemers Rotary & Nyenrode Cursus voor Surinaamse ondernemers Nieuwsbrief, februari 2011 een training gericht op professionalisering van (beginnende) Surinaamse ondernemers Gesprekspartners Rotary Interland Commissie

Nadere informatie

Ecological Management Foundation

Ecological Management Foundation Ecological Management Foundation Beleidsplan Frederik Claasen In opdracht van Bestuur EMF December 2013 Projectnummer 2047 Ecological Management Foundation C/o Aidenvironment Barentszplein 7 1013 JN Amsterdam

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

Workshop Ondernemerschap

Workshop Ondernemerschap HBO Congres 17 april 2014 Workshop Ondernemerschap Geert-Jan Sweers Onno Bieleman - Hogeschool van Arnhem en Nijmegen - Birch Consultants 1 Onderzoek en ondernemerschap Lectoraten (t=539) 90% 5% 5% Lectoraten

Nadere informatie

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst René Wijffels Inhoud Wat is Biobased Economy? De bio-economy in de VS Behoefte aan professionals in bio-based economy Een groene generatie met energie

Nadere informatie

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg HealthValley where health & innovation meet Succesvol innoveren in de zorg 1 Succesvol innoveren in de zorg Health Valley Health Valley is een netwerk van bedrijven, overheden, kennis- en zorginstellingen

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG Plan voor een scholings CJG: in en vanuit het CJG Uitgaan van de eigen kracht van ouders en kinderen, die eigen kracht samen versterken en daar waar nodig er op af en ondersteunen Het scholingsplan CJG

Nadere informatie

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Simone Vermeulen Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Syntens Innovatiecentrum Nieuwe verbindingen, nieuwe business 12-10-2012 > Onafhankelijke sparringpartner voor MKB-ondernemers

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

Thema maatschappelijke participatie

Thema maatschappelijke participatie Naam organisatie Jongerenvereniging KPJ Limburg 1. Activiteitnaam (en nummer) LimburgPaviljoen 2. Korte omschrijving Jongeren hebben verfrissende ideeën en weten hoe ze andere jongeren kunnen enthousiasmeren.

Nadere informatie

Een Training Die Een Stap Verder Gaat. Donderdag 16 januari 2014, Utrecht

Een Training Die Een Stap Verder Gaat. Donderdag 16 januari 2014, Utrecht Donderdag 16 januari 2014, Utrecht Intensieve Training Sociale Media voor marketing-en communicatie professionals in het onderwijs Met 2 interessante praktijkpresentaties van: Ingmar Volmer : Sociale Media

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13 Facts & Figures 24 Deel II LANDSDEEL zuidoost De Human Capital Agenda Brainport 2 vormt de basis voor het regionaal Techniekpact van het landsdeel Zuidoost, bestaande uit de provincies Noord-Brabant en

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Inleiding 4. Competentiescan SGM 5. Uitgebreide toelichting per competentie 6

Inleiding 4. Competentiescan SGM 5. Uitgebreide toelichting per competentie 6 INHOUDSOPGAVE Inleiding 4 Competentiescan SGM 5 Uitgebreide toelichting per competentie 6 KT1 Verandert gedrag duurzaam binnen het domein van sport-, bewegen en gezonde leefstijl. 6 SGM1 Testen, adviseren,

Nadere informatie

Collegevoorstel - 1 - Gemeente Amersfoort

Collegevoorstel - 1 - Gemeente Amersfoort Collegevoorstel Sector : SOB Reg.nr. : 4540609 Opsteller : J.C. Engels Telefoon : (033) 469 42 99 User-id : ENGH Onderw erp Indiening Europese subsidieaanvraag FI-PPP Media in the City Voorstel: 1. De

Nadere informatie

Visiedocument. Educohof Podium voor duurzame leefomgeving. Presentatie versie

Visiedocument. Educohof Podium voor duurzame leefomgeving. Presentatie versie Visiedocument Educohof Podium voor duurzame leefomgeving Presentatie versie Courante communicatie, sponsoring, fondswerving Teylingerweg 35 2114 EG Vogelenzang T 020 716 5274 E nicole@courante.nl 13 augustus

Nadere informatie

Projectplan MKB Roadmaps 3.0

Projectplan MKB Roadmaps 3.0 Projectplan MKB Roadmaps 3.0 In 2013 is MKB Roadmaps voor het eerst opgestart, met als doelstelling om (aspirant) ondernemers te helpen om de zakelijke kant van hun innovatie te ontwikkelen. Wegens succes

Nadere informatie

Mogelijkheden voor partnerschap

Mogelijkheden voor partnerschap Mogelijkheden voor partnerschap Wat doet Kennispoort Regio Zwolle Kennispoort helpt innovaties realiseren. Ondernemers in de Regio Zwolle krijgen concreet onafhankelijk advies om innovaties in de praktijk

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Het Studiesuccescentrum Koersen op succes 2015-2016

Het Studiesuccescentrum Koersen op succes 2015-2016 Ik wil succesvol studeren! Het Studiesuccescentrum saxion.nl/succesvolstuderen saxion.nl/studysuccessfully Het Studiesuccescentrum (SSC) coacht, ondersteunt en verbindt zodat de student zo succesvol mogelijk

Nadere informatie

Position Paper. Samenwerking Noord. Samenwerken door Samen te Doen!

Position Paper. Samenwerking Noord. Samenwerken door Samen te Doen! Position Paper Samenwerking Noord Samenwerken door Samen te Doen! Mei 2015 Samenwerking Noord is een netwerkorganisatie van (semi)overheidsorganisaties gericht op een duurzame ontwikkeling van de ICT functie

Nadere informatie

Notitie Bevindingen na afloop van het beoordelingsproces

Notitie Bevindingen na afloop van het beoordelingsproces Notitie Bevindingen na afloop van het beoordelingsproces Geschreven door de commissie ICT doorbraak De zorg ontzorgd met ICT bestaande uit: Rien Meijerink (voorzitter), Claus Verbrugge, Jan Romme, Hans

Nadere informatie

Factsheet d.d. 11 december 2013 Limburgs plan van aanpak DuurzaamDoor 2013-2016: sociale innovatie voor een groene economie.

Factsheet d.d. 11 december 2013 Limburgs plan van aanpak DuurzaamDoor 2013-2016: sociale innovatie voor een groene economie. Factsheet d.d. 11 december 2013 Limburgs plan van aanpak DuurzaamDoor 2013-2016: sociale innovatie voor een groene economie. Auteur: H.W. (Hein) van der Meer beleidsmedewerker Leefmilieu Werkveld Beleid

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

WORKSHOP Opstellen van een plan voor een succesvolle PPS. Platform Bèta Techniek Matthijs Bobeldijk 11 december 2013 Veldhoven

WORKSHOP Opstellen van een plan voor een succesvolle PPS. Platform Bèta Techniek Matthijs Bobeldijk 11 december 2013 Veldhoven WORKSHOP Opstellen van een plan voor een succesvolle PPS Platform Bèta Techniek Matthijs Bobeldijk 11 december 2013 Veldhoven De komende 1,5 uur behandelen we met elkaar hoe je een succesvol PPS plan kunt

Nadere informatie

Healthy ageing: research initiatives in the North of The Netherlands. Doede Binnema

Healthy ageing: research initiatives in the North of The Netherlands. Doede Binnema Healthy ageing: research initiatives in the North of The Netherlands Doede Binnema Topics - Healthy Ageing Healthy Ageing Network Northern Netherlands (HANNN) - HA at the Hanze University of Applied Sciences

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

SUBSIDIEREGELING THE HAGUE SECURITY DELTA (HSD) STIMULERINGSFONDS DEN HAAG 2014

SUBSIDIEREGELING THE HAGUE SECURITY DELTA (HSD) STIMULERINGSFONDS DEN HAAG 2014 Gemeente Den Haag Ons kenmerk DSO/2014.542 RIS 274416 SUBSIDIEREGELING THE HAGUE SECURITY DELTA (HSD) STIMULERINGSFONDS DEN HAAG 2014 HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS, Besluit: I. Vast te stellen

Nadere informatie

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan: penvoerders opleidingsscholen en contactpersonen lerarenopleidingen Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze

Nadere informatie

Roest Advies ontwikkelt ondernemerschap

Roest Advies ontwikkelt ondernemerschap Roest Advies ontwikkelt ondernemerschap voor zelfstandig ondernemers en maatschappelijke organisaties Voor meer informatie: info@roestadvies.nl telefoon 030-2640480 www.roestadvies.nl Wie zijn wij Roest

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie Een nieuw Fries programma voor innovatie Om innovatie in Fryslân een impuls te geven hebben de en de Europese Commissie het Regionaal Innovatie Programma Fryslân (RIPF) opgezet. Dit programma wil de in

Nadere informatie

Inleiding MCN. Cees van Duyvendijk, Voorzitter Bestuur MCN Maritime Maintenance Conferentie, Den Helder 28 november 2013. www.maritimecampus.

Inleiding MCN. Cees van Duyvendijk, Voorzitter Bestuur MCN Maritime Maintenance Conferentie, Den Helder 28 november 2013. www.maritimecampus. Inleiding MCN Cees van Duyvendijk, Voorzitter Bestuur MCN Maritime Maintenance Conferentie, Den Helder 28 november 2013 Missie: Het duurzaam aanwenden van de zee en haar omgeving ten behoeve van het langdurig

Nadere informatie

Telezorgcentrum een oplossing? Luc de Witte

Telezorgcentrum een oplossing? Luc de Witte 22-10-2015 Telezorgcentrum een oplossing? Luc de Witte Hoogleraar en Lector Technologie in de Zorg Directeur Expertisecentrum voor Innovatieve Zorg en Technologie (EIZT) TIJD 16.00 tot 16.30 Waar staan

Nadere informatie

Besluitvorming. Plafond/streefbedrag 10.000.000. Minimumbedrag 0

Besluitvorming. Plafond/streefbedrag 10.000.000. Minimumbedrag 0 Criteria Naam en nummer Soort Instellingsdatum Besluitvorming Nut en noodzaak Functie Doel Ambtelijk beheerder Voeding Toelichting B0442003 Reserve Cofinancieringsfonds Kennis en innovatie Bestemmingsreserve

Nadere informatie

project Versterking Innovatieve Bedrijvigheid Personalized Health te

project Versterking Innovatieve Bedrijvigheid Personalized Health te 27 januari 2015 Corr.nr. 2015-02576, ECP Nummer 69a/2014 Zaaknr. 556431 Herziene voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen in het kader van de consultatie van Provinciale

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT

Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT Examenprofiel mbo Zakelijke dienstverlening Orde & Veiligheid ICT Sector: ESB&I Gevalideerd door: de paritaire commissie ECABO Vaststellingsdatum: 7 oktober 2014 Examenprofielnummer: EXPRO.16 1 Inleiding

Nadere informatie