DEEL 1: INLEIDING: AUDITING EN HET AUDITBEROEP

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DEEL 1: INLEIDING: AUDITING EN HET AUDITBEROEP"

Transcriptie

1 INHOUDSTAFEL De auteurs Woord vooraf van de heer Muis Woord vooraf van de heer Swolfs v vii ix DEEL 1: INLEIDING: AUDITING EN HET AUDITBEROEP 1 Hoofdstuk 1 CONTROLE EN AUDIT Controle Auditing: controle van de tweede orde Accounting en auditing Audittypes Financiële audit Operationele audit Overeenstemmingsaudit (compliance audit) Managementaudit Computeraudit Speciale audits 9 Hoofdstuk 2 INTERNECONTROLESYSTEMEN, INTERNE AUDIT EN EXTERNE AUDIT Het internecontrolesysteem in de onderneming De benadering van het Institute of Internal Auditors Interne controle zoals beschreven in het COSO-rapport Interne audit Externe controle of externe audit Situering Basisstandaarden van de externe audit Kernelementen van het externeauditproces Vergelijking van het interne- en externeauditberoep 21 Hoofdstuk 3 DE ECONOMISCHE ROL VAN AUDITING Wat wordt aangeboden? Vraag naar auditdiensten Kenmerken van het auditaanbod en van de -productie 27 xi

2 Handboek auditing 3.4 Auditmarkten, prijszetting en kwaliteitsdifferentiatie Economische argumenten voor auditregulering 30 Hoofdstuk 4 HET INSTITUTIONEEL KADER VAN DE EXTERNE AUDIT Institutioneel kader van externe audit in België Het externeauditberoep in België Het Instituut der Bedrijfsrevisoren: Oprichting, opdracht en werking Toegang tot het beroep van bedrijfsrevisor Opdrachten van de bedrijfsrevisor 40 A. Wettelijke opdrachten 40 B. Non-auditdiensten verenigbaar met de onafhankelijkheid van de commissaris 41 C. Non-auditdiensten onverenigbaar met de onafhankelijkheid van de commissaris Deontologische code vervat in het KB van 10 januari Nieuwe onafhankelijkheidsregels vervat in de Corporate Governance Wet van 2 augustus 2002 en het KB van 4 april A. Wachtperiode van twee jaar 48 B. Uitbreiding van het toepassingsgebied 49 C. One-to-one regel 49 D. Vastleggen van een lijst van onverenigbare activiteiten 50 E. Comité voor advies en controle 50 F. Openbaarmaking van honoraria Algemene auditnormen Instituut der Accountants en Belastingconsulenten Hoge Raad voor het Bedrijfsrevisoraat en voor de Accountancy Relevante internationale regelgeving en buitenlandse beroepsverenigingen Internationale regelgeving Wereldwijd: IFAC De Europese Commissie Het onafhankelijkheidsdebat in de VS: de Sarbanes-Oxley wet 59 A. Public Company Accounting Oversight Board 60 B. Strengere onafhankelijkheidsregels in Sarbanes-Oxley Buitenlandse toonaangevende externeauditberoepsverenigingen: NIVRA, AICPA, ICAEW 62 xii

3 Inhoudstafel Hoofdstuk 5 INSTITUTIONEEL KADER VAN INTERNE AUDIT De opdracht en de werking van het Intitute of Internal Auditors (IIA) Lidmaatschap van het IIA Het certificaat Certified Internal Auditor (CIA) Algemeen Het CIA-examen Opdrachten van de interne auditor volgens het IIA Doelstelling en reikwijdte Verantwoordelijkheid en bevoegdheid Onafhankelijkheid Deontologische code Algemene auditnormen Professional Standards and Responsibilities Committee Doelstellingen en opbouw 71 Hoofdstuk 6 De audit van de 21ste eeuw De derde millennium auditor Inleiding Auditrisicobeoordeling doorheen een strategische bril Een ruimer kader voor een strategische risico-georiënteerde auditbenadering Bedrijfsmetingsproces Analyse van de ondernemingsprocessen Risicobeoordeling Resultaatmeting Continue verbetering Verband tussen het ondernemingsmodel, de sleutelperformantieindicatoren en het bewijskrachtig auditmateriaal Besluit 90 DEEL 2: INTERNE CONTROLE 93 Hoofdstuk 7 INTERNE CONTROLE INLEIDING Enkele definities van interne controle Belang van interne controle voor operationele en financiële audit 97 xiii

4 Handboek auditing Hoofdstuk 8 HET COSO-RAPPORT: EEN GEÏNTEGREERD REFERENTIEKADER VOOR INTERNE CONTROLE Inleiding Doelstellingen van het COSO-rapport Definitie van interne controle Componenten van het internecontrolesysteem Inleiding Controleomgeving Risicobeoordeling Controlemaatregelen Soorten controleactiviteiten Integratie met risicobeoordeling Controlemaatregelen m.b.t. het informatiesysteem Informatie en communicatie Controlebewaking Beperkingen van het internecontrolesysteem Naar een nieuw referentiekader voor de risicogebaseerde interne audit Evolutie in het audit- en controleconcept Voordelen van dit nieuwe referentiekader Een nieuwe definitie van risicobeheer De categorieën doelstellingen en componenten van het ERM-Referentiekader Vier categorieën doelstellingen Acht componenten Interne omgeving Bepaling van de doelstellingen Identificatie van de gebeurtenissen Risicobeoordeling Risicorespons Samenvatting: van COSO-raamwerk naar ERM-raamwerk 119 DEEL 3: ALGEMEEN CONCEPTUEEL KADER VOOR AUDITING 121 Hoofdstuk 9 HET AUDITPROCES Fase 1 Planning van de opdracht Doelstelling en reikwijdte Risicobeoordeling Samenstelling van het auditteam Voorbereiding van de auditprogramma s 126 xiv

5 Inhoudstafel Materiële voorbereiding 129 a) Nazicht van de vorige auditdossiers en aanmaak van het nieuwe auditdossier 129 b) Aankondiging van de audit 129 c) Vastlegging van een budget Fase 2 Uitvoering van de opdracht Fase 3 Afsluiting van de opdracht Afwerking en laatste nazicht van het dossier Rapportering Voortgangscontrole urenbesteding Klassement van de dossiers Kwaliteitscontrole Fase 4 Opvolging 132 Hoofdstuk 10 MATERIALITEIT EN RISICO Materialiteit Materialiteit in het algemeen Materialiteit in de context van attestatie van financiële informatie 133 a) Kwantitatieve bases van materialiteit 134 b) Kwalitatieve elementen 134 c) Materialiteit opsplitsen 135 d) Illustratie van allocatie van materialiteit aan balansrubrieken Auditrisico Auditrisico en de financiële audit 137 a) Soorten auditrisico 137 b) Het auditrisico-model: componenten 138 c) Gebruik van het ARM voor planningsdoeleinden 140 d) Tekortkomingen van het ARM en alternatieve modellen 141 e) Analyse van de bedrijfsomgeving van de geauditeerde Risicoanalyse voor allocatie van middelen in de interne audit 142 Hoofdstuk 11 BESCHRIJVING EN EVALUATIE VAN HET INTERNECONTROLE- SYSTEEM (ICS) Beschrijving van het ICS Vormen van procedurebeschrijvingen Bronnen van informatie 147 xv

6 Handboek auditing De inhoud van de procedurebeschrijvingen Flowcharting Kenmerken en soorten Werkwijze en symbolen Voorbeeld Procedure aankoopcyclus Beschrijving Flowchart Walk-through tests Fase 1 van de evaluatie van het ICS: proceduretests Risicogebaseerde Interne Audit (Risk-Based Auditing) Verantwoordelijkheden van het management en van de auditor Bedrijfsdoelstellingen Risicobeoordeling Interne controles Auditopdracht Doelstellingen interne controle en identificatie van potentiële risico s Identificatie van de sterke punten Identificatie van de zwakke punten Evaluatie per doelstelling (effectief/niet effectief) Conclusie van het sterkte/zwakte-onderzoek Adviesverstrekking aan de geauditeerde dienst Fase 2 van de evaluatie van het ICS: Planning en uitvoering van de transactietests Overeenstemmingstransactietests Algemeenheden Planning en uitvoering Evaluatie Substantieve transactietests Model van werkpapier Illustratie 174 Hoofdstuk 12 SOORTEN BEWIJSKRACHTIG MATERIAAL, CONTROLES EN AUDITTESTS Algemeenheden Relevante normen aangaande het verzamelen van bewijsmateriaal Bewijskracht van auditbewijsmiddelen Controle door middel van steekproeven 182 xvi

7 Inhoudstafel 12.2 Vormen van controles Formele vs. materiële controle Detailcontrole vs. totaalcontrole Positieve vs. negatieve controle Inventarisatie Fysieke telling Situering van de audittechniek Bespreking van de auditprocedure Voorbereiding Inventarisatieprocedures van de cliënt Beoordeling van de inventarisatieprocedures Controletellingen Auditwerkzaamheden ná de inventarisopname Tijdstip Voorraadtelling op het jaareinde Voorraadtelling vóór het jaareinde (op interimbasis) Telling ná het jaareinde Bijzondere modaliteiten Voorraden opgeslagen in verschillende magazijnen Goederen in bewerking Voorraden opgeslagen buiten de onderneming Bijstand van een extern deskundige Cyclische voorraadtelling Alternatieve procedures Confirmaties Situering van de audittechniek Bespreking van de auditprocedure Saldobevestigingen Soorten en gebruik Planning Analyse van de antwoorden Bespreking van de auditmaatregel Alternatieve procedures Boeken en verantwoordingsstukken Observatie Inlichtingen ingewonnen bij de cliënt en/of bij derden Rekenkundig nazicht Analytische tests Situering Doelstellingen Vormen Technieken Verband tussen de auditdoelstellingen en de auditmiddelen Overzicht van de audittests Proceduretests 207 xvii

8 Handboek auditing Transactietests Doel Overeenstemmingstransactietests Substantieve transactietests Analytische tests Directe balanstests 209 Hoofdstuk 13 STEEKPROEVEN EN STATISTISCHE METHODEN IN DE AUDIT Basisprincipes van sampling Het nemen van statistische versus niet-statistische steekproeven Basisbegrippen uit de waarschijnlijkheidsleer 212 a) Populatie 212 b) Steekproefeenheid (sampling unit) 213 c) Frame 213 d) Kenmerken (characteristics) 213 e) Variabele 213 f) Attribuut 213 g) Waarschijnlijkheidsverdeling 214 h) Populatieverdeling 214 i) Steekproefverdeling (sampling distribution) Soorten steekproefselectiemethodes 214 a) Niet-probabilistische methodes 214 b) Probabilistische methodes Typische stappen in een auditsamplingbenadering Het plannen van de steekproef 217 a) Definitie van de auditdoelstellingen van de audittest 217 b) Bepalen of een steekproefbenadering relevant is voor de gekozen audittest 217 c) Definitie van het kenmerk 217 d) Definitie van de populatie 217 e) Definitie van de steekproefeenheid 217 f) Specificeren van de aanvaardbare afwijking (TER en TM) 218 g) Specificeren van het aanvaardbare steekproefrisico (ARACR en ARIA) 218 h) Ex-ante verwachting inzake afwijking in de populatie (EPER en EPM) 219 i) Het bepalen van de initiële steekproefgrootte 219 xviii

9 Inhoudstafel Steekproefselectie en uitvoeren van auditprocedures 220 a) Steekproefselectie 220 b) Uitvoeren van de auditprocedures Evaluatie van de resultaten 220 a) Veralgemening van de steekproefresultaten naar de populatie 220 b) Analyse van de afwijkingen 221 c) Beslissing of de populatie aanvaard kan worden Precisie, betrouwbaarheid en steekproefrisico: verdere verduidelijking van enkele begrippen Attributes sampling Attributes sampling en de binomiale waarschijnlijkheidsverdeling Bepalen van de steekproefgrootte bij attributes sampling Het evalueren van steekproefresultaten bij attributes sampling Variables sampling Puntschatting en intervalschatting Variables sampling in de auditcontext 235 a) Mean estimation 236 b) Difference estimation 238 c) Ratio estimation 241 Hoofdstuk 14 DOSSIERBEHEER EN RAPPORTERING Dossierbeheer en rapportering Definitie en kenmerken Relevante normen Het nut van het auditdossier Regels voor goed dossierbeheer Soorten dossiers Review van werkpapieren Review door de auditoren belast met de audit Review door een ander auditteam Confraternele controle Rapportering Interne rapportering Externe rapportering 252 xix

10 Handboek auditing DEEL 4: OPERATIONELE AUDIT 253 Hoofdstuk 15 DOELSTELLINGEN, METHODOLOGIE EN PROGRAMMA Doelstellingen van de operationele audit Algemene doelstellingen Een adequaat ICS Dat in de praktijk wordt toegepast Formuleren van aanbevelingen Specifieke doelstellingen Reikwijdte Doelstelling en reikwijdte van een auditopdracht Methodologie van de operationele audit Fase 1 deel 1: voorbereiding Selectie van de auditentiteit Vastlegging van de doelstelling en de reikwijdte Planning van de rapportering Fase 1 deel 2: vooronderzoek Eerste gesprek Vastlegging van de benodigde informatie Kennismaking met de activiteit Rondleiding Beschrijving van de activiteiten Fase 2 deel 1: onderzoek naar de adequaatheid van het ICS Opbouw Bemerkingen aangaande de beschrijving van het ICS Fase 2 deel 2: onderzoek naar de effectiviteit van het ICS Gebruik van steekproeftechnieken bij de evaluatie van het ICS: voorbeeld 267 a) Plannen van de overeenstemmingstest 268 b) Steekproefselectie en uitvoeren van auditprocedures 269 c) Evaluatie van de resultaten Auditprogramma & auditmaatregelen Het auditprogramma Auditmaatregelen 277 Hoofdstuk 16 OPERATIONELE AUDIT VAN DE BELANGRIJKSTE TRANSACTIE- CYCLI Audit van de aankoopcyclus Audit van de verkoopcyclus Audit van de investeringscyclus Audit van de personeelscyclus 295 xx

11 Inhoudstafel 16.5 Audit van de productie- en voorraadcyclus Audit van de boekhoud- en financiële rapporteringscyclus 303 Hoofdstuk 17 DOSSIERBEHEER, RAPPORTERING EN OPVOLGING Dossierbeheer en werkpapieren Documentatie van het sterkte/zwakte-onderzoek Documentatie van vaststellingen en aanbevelingen 307 a) Formulering van auditvaststellingen 307 b) Formulering van aanbevelingen 308 c) Vastlegging van een vaststelling en een aanbeveling 309 d) Supervisie Werkpapieren gebruikt voor documentatie van detailtests Rapportering De exit meeting Nut van het auditrapport Rapportering van de vaststellingen en aanbevelingen Opvolging Begripsomschrijving Verantwoordelijkheid Opvolgingsmaatregelen Planning Procedures Follow-up Hulpmiddel: opvolgingstabel 320 DEEL 5: FINANCIËLE AUDIT 323 Hoofdstuk 18 DOELSTELLINGEN, METHODOLOGIE EN PROGRAMMA Doelstellingen van de financiële audit Algemene doelstelling Beweringen van het topmanagement Auditsegmentering Bespreking van de negen algemene auditdoelstellingen 330 a) Globale redelijkheid 330 b) Rechtmatigheid of validiteit Enkel rechtmatige bedragen zijn opgenomen 330 c) Volledigheid Alle bedragen die opgenomen moeten worden, zijn opgenomen 331 xxi

12 Handboek auditing d) Eigendom Alle opgenomen activa/passiva behoren de onderneming toe 331 e) Waardering Alle rubrieken zijn behoorlijk gewaardeerd 331 f) Classificatie Alle rekeningen zijn in de juiste rubriek opgenomen 331 g) Toerekening tot de juiste periode (cutoff) De boekhoudkundige afgrenzing 332 h) Rekenkundige juistheid en accuratessecontroles 332 i) Openbaarmaking Specifieke doelstellingen Methodologie van de financiële audit Voorbereiding Auditstrategie Algemene omgevingsinformatie 335 a) Opvragen van algemene omgevingsinformatie 335 b) Checken van juridische verplichtingen 335 c) Beslissen omtrent de aanvaardbaarheid van de opdracht 336 d) Planning van het personeel voor de opdracht 337 e) Opstellen van de opdrachtbevestigingsbrief (letter of engagement) Voorlopige planning Studie en evaluatie van het internecontrolesysteem Aanpassing van de planning Auditprogramma & auditmaatregelen Het auditprogramma Auditmaatregelen 342 Hoofdstuk 19 DE FINANCIËLE AUDIT VAN DE JAARREKENING Audit van de jaarrekening: algemeenheden Analytische tests Tests op de jaarrekening Verificatie van de aansluiting van de jaarrekening met de proef- en saldibalans Controle van de eindejaarsverrichtingen Beoordeling van de waarderingsgrondslagen Nazicht van de rubrieken van de balans en de resultatenrekening Controle op de naleving van de wettelijke voorschriften 348 xxii

13 Inhoudstafel Gebeurtenissen na balansdatum Algemeen principe Gebeurtenissen vóór de datum van het auditrapport Gebeurtenissen die worden geconstateerd na de datum van het auditrapport, maar voordat de jaarrekening openbaar wordt gemaakt Feiten die worden geconstateerd nadat de jaarrekening openbaar is gemaakt (USGAAS) Voorbereiding van de directe balanstests Audit van de vaste activa Doelstelling van de externe auditor Audit van de oprichtingskosten Audit van de immateriële vaste activa 354 a) Activeren van immateriële vaste activa 354 b) Auditeren van immateriële vaste activa Audit van de materiële vaste activa 357 a) Controle van de waardering en juistheid 357 b) Controle van de volledigheid en van het bestaan 358 c) Controle van de eigendom 358 d) Controle van de voorstelling in de jaarrekening 359 e) Andere controles inzake vaste activa Audit van de financiële vaste activa 360 a) Controle van de volledigheid, de eigendom en het bestaan 360 b) Controle van de juistheid en waardering 361 c) Controle van de voorstelling in de jaarrekening Audit van de vlottende activa Doelstelling van de externe auditor Voorraden en bestellingen in uitvoering 363 a) Analytische controles 363 b) Fysieke inventarisatie of hoeveelheidstelling 364 c) Waardering 366 d) Eigendom 367 e) Afgrenzing 367 f) Voorstelling in de jaarrekening Vorderingen op ten hoogste één jaar 368 a) Analytische tests van de vorderingen 369 b) Directe balanstests van de vorderingen Geldbeleggingen en liquide middelen 371 a) Analytische procedures 372 b) Directe balanstests Overlopende rekeningen actief 373 xxiii

14 Handboek auditing 19.4 Audit van het eigen vermogen en voorzieningen voor risico s en kosten Audit van het vreemd vermogen op lange termijn 376 a) Analytische controles 377 b) Detailtests Audit van het vreemd vermogen op korte termijn Audit van de kosten en opbrengsten Audit van de belastingen Audit van de resultaatverwerking 385 Hoofdstuk 20 DOSSIERBEHEER EN RAPPORTERING Dossierbeheer en werkpapieren Bij het opstellen van werkpapieren van het jaardossier Planning van lay-out en inhoud Indexeren 390 a) Controletekens ( tick marks ) 390 b) Kruisreferenties Verticale en horizontale tellingen van tabellen ( Footing en Cross-footing ) Aantekening op het auditprogramma De hoofdwerkpapieren ( lead-schedules ) Onderzoek van de onderliggende documenten en handelingen Het aanleggen van een nog-te-doen-lijst De correctie- en reclasseringsjournaalposten ( adjustment journal entries (AJE) en reclassification journal entries (RJE)) Afsluiting van auditdossiers Aaneenschakeling van de detailwerkpapieren Leidraad voor de aanmaak van werkpapieren Keuze van de aanpak Volgorde van de uit te voeren werkzaamheden Doorvoeren van de correctiejournaalposten in de boeken van de geauditeerde Afsluiting van de audit Rapportering Auditrapport Waarmerking van de jaarrekening Rapport met bevindingen en aanbevelingen management letter 418 xxiv

15 Inhoudstafel APPENDIX A: INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 421 APPENDIX B: STANDAARD NORMAAL VERDELING 426 BIBLIOGRAFIE Normatief kader Financiële audit Interne controle & Operationele audit Andere 432 xxv

16

De auteurs 5. Deel 1 Inleiding: auditing en het auditberoep 23

De auteurs 5. Deel 1 Inleiding: auditing en het auditberoep 23 De auteurs 5 Deel 1 Inleiding: auditing en het auditberoep 23 1 Controle en Audit 25 1.1 Controle 25 1.2 Auditing: controle van de tweede orde 25 1.3 Accounting en auditing 27 1.4 Audittypes 28 1.4.1 Financiële

Nadere informatie

Handboek auditing. Rudi Dries, Lieven Van Brussel en Marleen Willekens. Derde herwerkte druk. Antwerpen Cambridge

Handboek auditing. Rudi Dries, Lieven Van Brussel en Marleen Willekens. Derde herwerkte druk. Antwerpen Cambridge Handboek auditing Rudi Dries, Lieven Van Brussel en Marleen Willekens Derde herwerkte druk Antwerpen Cambridge Handboek auditing. Derde herwerkte druk R. Dries, L. Van Brussel en M. Willekens 2011 Intersentia

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7

Inhoud. Woord vooraf 7 Inhoud Woord vooraf 7 1 Diverse aspecten van de controle 9 1.1 Doelstelling van de controle van de jaarrekening 9 1.1.1 Basisprincipes 9 1.1.2 De specifieke Belgische context 10 1.2 Andere controleopdrachten

Nadere informatie

Inleiding - wat is audit? externe en interne audit

Inleiding - wat is audit? externe en interne audit 1. Inleiding - wat is audit interne en externe audit 2. Soorten audit 3. Kernelementen van een auditproces 4. Fases van het auditproces 5. Materialiteit en risico 6. Auditsegmentering 7. Controledoelstellingen

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 11

Inhoud. Woord vooraf 11 5 Inhoud Woord vooraf 11 1 Diverse aspecten van de controle 13 1.1 Doelstelling van de controle van de jaarrekening 14 1.1.1 Basisprincipes 14 1.1.2 De specifieke Belgische context 15 1.2 Andere controleopdrachten

Nadere informatie

Inhoud DEEL 1 ALGEMENE INLEIDING BOEKHOUDING EN RAPPORTERING... 1 HOOFDSTUK 1 HISTORISCHE EVOLUTIE... 3 1 EVOLUTIE VAN DE BEGRIPPEN...

Inhoud DEEL 1 ALGEMENE INLEIDING BOEKHOUDING EN RAPPORTERING... 1 HOOFDSTUK 1 HISTORISCHE EVOLUTIE... 3 1 EVOLUTIE VAN DE BEGRIPPEN... DEEL 1 ALGEMENE INLEIDING BOEKHOUDING EN RAPPORTERING... 1 HOOFDSTUK 1 HISTORISCHE EVOLUTIE... 3 1 EVOLUTIE VAN DE BEGRIPPEN... 4 2 ENKELE GESCHIEDKUNDIGE STAPPEN... 5 2.1 Belgische ondernemingen... 5

Nadere informatie

De effectieve directie

De effectieve directie Studiedag - Journée d études De interne audit en het auditcomité Walgraeve M. Hoofd interne audit NVSM 17.10.2008 Verslag over: De effectieve directie - Financiële, operationele en strategische risico

Nadere informatie

Inhoud. Lijst van tabellen... Lijst van figuren... Inleiding... HOOFDSTUK 1 FINANCIËLE ANALYSE: INLEIDING... 1

Inhoud. Lijst van tabellen... Lijst van figuren... Inleiding... HOOFDSTUK 1 FINANCIËLE ANALYSE: INLEIDING... 1 Lijst van tabellen... Lijst van figuren... Inleiding... xv xix xxi HOOFDSTUK 1 FINANCIËLE ANALYSE: INLEIDING... 1 1.1. Onderneming, toegevoegde waarde en belanghebbenden... 2 1.2. Rol van de financiële

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1 BASISBEGINSELEN VAN HET DUBBEL BOEKHOUDEN

HOOFDSTUK 1 BASISBEGINSELEN VAN HET DUBBEL BOEKHOUDEN WOORD VOORAF... OVER DE AUTEURS... v vii HOOFDSTUK 1 BASISBEGINSELEN VAN HET DUBBEL BOEKHOUDEN 1 INLEIDING... 2 2 DE BALANS... 3 2.1 Ondernemingsmiddelen of activa... 4 2.2 Ondernemingsbronnen of passiva...

Nadere informatie

Lokaal Financieel Management Boekhoudpraktijk beleids- en beheerscyclus. Woord vooraf I / 1

Lokaal Financieel Management Boekhoudpraktijk beleids- en beheerscyclus. Woord vooraf I / 1 INHOUDSOPGAVE I. Woord vooraf I / 1 II. De algemene boekhouding voor lokale en provinciale besturen II / 1 Inleiding II / 1 II.1. Uitgangspunten, krachtlijnen en toepassingsgebied II.1 / 1 1. Studieronde

Nadere informatie

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem

De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem De logica achter de ISA s en het interne controlesysteem In dit artikel wordt de logica van de ISA s besproken in relatie met het interne controlesysteem. Hieronder worden de componenten van het interne

Nadere informatie

Norm inzake de toepassing van de ISA's in Belgie

Norm inzake de toepassing van de ISA's in Belgie Norm inzake de toepassing van de ISA's in Belgie De Raad van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren, Overwegende dat het moderniseren van het norrnatief kader voor de uitvoering van revisorale opdrachten

Nadere informatie

INHOUD. Lijst van tabellen... Lijst van figuren... Inleiding... xxi

INHOUD. Lijst van tabellen... Lijst van figuren... Inleiding... xxi INHOUD Voor een eerste kennismaking of een inleidende cursus kunnen de delen met * weggelaten worden. Lijst van tabellen.............................................. Lijst van figuren..............................................

Nadere informatie

Inhoud WOORD VOORAF... 1 1. INLEIDING... 3

Inhoud WOORD VOORAF... 1 1. INLEIDING... 3 WOORD VOORAF.......................................................... 1 1. INLEIDING............................................................. 3 2. PUBLICATIEVERPLICHTINGEN...........................................

Nadere informatie

Charter Audit Comité Goedgekeurd door de Raad van Bestuur op 2 oktober 2014

Charter Audit Comité Goedgekeurd door de Raad van Bestuur op 2 oktober 2014 Charter Audit Comité Goedgekeurd door de Raad van Bestuur op 2 oktober 2014 Charter van het Audit Comité van de Raad van Bestuur van Indaver NV 1 Doelstelling van het Auditcomité Het Auditcomité van Indaver

Nadere informatie

Inhoud WOORD VOORAF... 1 1. INLEIDING... 3

Inhoud WOORD VOORAF... 1 1. INLEIDING... 3 Inhoud WOORD VOORAF.......................................................... 1 1. INLEIDING............................................................. 3 2. PUBLICATIEVERPLICHTINGEN..........................................

Nadere informatie

2.4. Doelstelling van de controle van de jaarrekening (5 januari 1987) 65

2.4. Doelstelling van de controle van de jaarrekening (5 januari 1987) 65 3. Interactie tussen toepassingscontroles en algemene IT-controles Toepassingscontroles en algemene IT-controles zijn sterk met elkaar verbonden. De algemene IT-controles zijn noodzakelijk om de betrouwbaarheid

Nadere informatie

Handboek financiële analyse van de onderneming

Handboek financiële analyse van de onderneming Handboek financiële analyse van de onderneming Theorie en toepassing op de jaarrekening Boekdeel 1 Prof. dr. Hubert OoGHE Emeritus buitengewoon hoogleraar aan de Vlerick Leuven Gent Management School en

Nadere informatie

3. HORIZONTALE EN VERTICALE ANALYSE

3. HORIZONTALE EN VERTICALE ANALYSE KDT Financiele analyse P02.00 1 3. HORIZONTALE EN VERTICALE ANALYSE 1 KDT Financiele analyse P02.00 2 3.1 HORIZONTALE ANALYSE doel techniek evolutie in de tijd vaststellen analyse beperkt tot 2 jaar per

Nadere informatie

INHOUD AUTEURSLIJST 3 WOORD VOORAF 15. AFDELING 1 De jaarrekening opstellen 17

INHOUD AUTEURSLIJST 3 WOORD VOORAF 15. AFDELING 1 De jaarrekening opstellen 17 INHOUD AUTEURSLIJST 3 WOORD VOORAF 15 AFDELING 1 De jaarrekening opstellen 17 1. Algemene principes 17 1.1. Evolutie 17 1.2. Het principe van de secties 17 1.3. De omschrijving van bepaalde rubrieken 18

Nadere informatie

Studiedag «Prestatie-audit in de federale overheid: stand van zaken en vooruitblik» K.U.Leuven-Instituut voor de Overheid

Studiedag «Prestatie-audit in de federale overheid: stand van zaken en vooruitblik» K.U.Leuven-Instituut voor de Overheid Studiedag «Prestatie-audit in de federale overheid: stand van zaken en vooruitblik» K.U.Leuven-Instituut voor de Overheid ROLLEN VOOR DE INSPECTIE VAN FINANCIEN IN HET BELGISCH AUDITSYSTEEM 29 oktober

Nadere informatie

Administratie Diamant Politie

Administratie Diamant Politie De resultaten van drie onderzoeksprojecten van het SOMA Dossier Administratie Diamant Politie We hebben de lezers steeds op de hoogte gehouden van de onderzoeks- projecten van het SOMA. We zijn dan ook

Nadere informatie

TRANSPARANTIEVERSLAG 2013

TRANSPARANTIEVERSLAG 2013 TRANSPARANTIEVERSLAG 2013 1. Inleiding Dit verslag bevat de informatie zoals bepaald in artikel 15 van de wet van 22 juli 1953 houdende de oprichting van een Instituut van de Bedrijfsrevisoren, aangepast

Nadere informatie

Inleiding / Doel van de vraag om advies. Belangrijkste gegevens van het dossier ADVIES- EN CONTROLECOMITÉ OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS

Inleiding / Doel van de vraag om advies. Belangrijkste gegevens van het dossier ADVIES- EN CONTROLECOMITÉ OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS ADVIES- EN CONTROLECOMITÉ OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS Ref : Accom AFWIJKING 2005/1 Samenvatting van het advies dd. 17 mei 2005 met betrekking tot een vraag om afwijking van de regel die

Nadere informatie

Modelverslagen met betrekking tot de statistieken

Modelverslagen met betrekking tot de statistieken Bijlage 6 Circulaire _2011_06-6 dd. 14 februari 2011 Modelverslagen met betrekking tot de statistieken Toepassingsveld: Openbare instellingen voor collectieve belegging naar Belgisch recht met een veranderlijk

Nadere informatie

Deontologische Code. Deze Deontologische Code is zowel op individuen als op entiteiten die interne auditdiensten verlenen van toepassing.

Deontologische Code. Deze Deontologische Code is zowel op individuen als op entiteiten die interne auditdiensten verlenen van toepassing. Deontologische Code INLEIDING Het doel van de Deontologische Code van het Instituut is het stimuleren van een ethische cultuur binnen het geheel van de professionele uitoefening van interne audit. Interne

Nadere informatie

Hoofdstuk II Boekhoudtheorie

Hoofdstuk II Boekhoudtheorie Hoofdstuk II Boekhoudtheorie 1. Structuur 2. Basisveronderstellingen a. Entiteitveronderstelling b. Continuïteitsveronderstelling c. Geldwaarde-uitdrukkingsveronderstelling d. Veronderstelling van de historische

Nadere informatie

Syllabus. Algemene boekhouding voor lokale en provinciale besturen volgens de beleids- en beheerscyclus. Rubrieken en waarderingsregels.

Syllabus. Algemene boekhouding voor lokale en provinciale besturen volgens de beleids- en beheerscyclus. Rubrieken en waarderingsregels. Syllabus Algemene boekhouding voor lokale en provinciale besturen volgens de beleids- en beheerscyclus Rubrieken en waarderingsregels Editie 2011 Slideshow Christophe Vanhee UGent 2011 pag. 1 Opdeling

Nadere informatie

Pilootproject VVM De Lijn

Pilootproject VVM De Lijn Pilootproject VVM De Lijn Netwerk organisatiebeheersing 24 januari 2013 Dominiek Viaene VVM De Lijn Jo Fransen IAVA Agenda 1. Kerncijfers VVM De Lijn 2. Situering pilootproject single audit 3. Methodiek

Nadere informatie

Interne audit in de FOD Mobiliteit en Vervoer

Interne audit in de FOD Mobiliteit en Vervoer Interne audit in de FOD Mobiliteit en Vervoer Josiane Van Waesberghe FOD Mobiliteit en Vervoer Studiedag Modernisering van de Controlepiramide Instituut van de Overheid 12 mei 2005 FOD Agenda Agenda Huidige

Nadere informatie

OPLOSSING OEFENINGEN REEKS 2

OPLOSSING OEFENINGEN REEKS 2 OPLOSSING OEFENINGEN REEKS 2 Oefening 1 (= oefening 4 van reeks 1): Open het grootboek en het journaal. Stel voor elke transactie het algoritme op, registreer elke verrichting in het grootboek en in het

Nadere informatie

Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3

Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3 HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3 3 WIE ZIJN DE INFORMATIEVRAGERS?... 5 4 DE JAARREKENING, EEN ANTWOORD AAN DE INFORMATIEVRAGERS...

Nadere informatie

1. FINANCIËLE INFORMATIESYSTEMEN

1. FINANCIËLE INFORMATIESYSTEMEN Inhoud 1. FINANCIËLE INFORMATIESYSTEMEN............................. 13 1. Wat is boekhouden?........................................ 13 2. Gebruikers van boekhoudinformatie...........................

Nadere informatie

Examenvragen BIBF Uitdieping boekhoudrecht - jaarrekeningenrecht

Examenvragen BIBF Uitdieping boekhoudrecht - jaarrekeningenrecht Examenvragen BIBF Uitdieping boekhoudrecht - jaarrekeningenrecht Vraag 1 Vreemde munten. a) Geef de basisprincipes met betrekking tot de omrekening van vreemde munten. b) De boekhouding wordt gevoerd en

Nadere informatie

Inhoudstafel per onderwerp volume 2 experimenten op de mens en menselijk lichaamsmateriaal

Inhoudstafel per onderwerp volume 2 experimenten op de mens en menselijk lichaamsmateriaal Inhoudstafel per onderwerp volume 2 experimenten op de mens en menselijk lichaamsmateriaal Pharma Codex Deel I vol. 2 vii Voor de bijlagen bij de omzendbrieven en de nota s, raadpleeg de website van het

Nadere informatie

Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3

Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3 Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3 3 WIE ZIJN DE INFORMATIEVRAGERS?... 5 4 DE JAARREKENING, EEN ANTWOORD AAN DE INFORMATIEVRAGERS...

Nadere informatie

4. Wettelijke basis 17 4.1. Europese richtlijnen en verordeningen 17 4.2. Belgische wetgeving 17 4.3. Voor vzw s 18

4. Wettelijke basis 17 4.1. Europese richtlijnen en verordeningen 17 4.2. Belgische wetgeving 17 4.3. Voor vzw s 18 Inhoud 1. Financiële informatiesystemen 13 1. Wat is boekhouden? 13 2. Gebruikers van boekhoudinformatie 14 3. Financial versus management accounting 15 3.1. Financial accounting (of algemeen boekhouden)

Nadere informatie

INHOUD. VOORWOORD... v

INHOUD. VOORWOORD... v INHOUD VOORWOORD...................................................... v HOOFDSTUK 1. WETTELIJK KADER.................................................. 1 1.1. Wet van 27 juni 1921 gewijzigd door de Wet

Nadere informatie

Bijlage 3. Intern reglement van het Auditcomité

Bijlage 3. Intern reglement van het Auditcomité Bijlage 3 Intern reglement van het Auditcomité 1. Samenstelling en vergoeding Het Comité bestaat uit twee leden die door de Raad van Bestuur van de Zaakvoerder worden aangeduid uit de onafhankelijke Bestuurders.

Nadere informatie

2. METHODOLOGIE VAN DE CONTROLE

2. METHODOLOGIE VAN DE CONTROLE 2. METHODOLOGIE VAN DE CONTROLE 2.1. Controlerisico (3 december 1993) 58 1. Inleiding 1.1.Het hoofddoel van de controle van de jaarrekening bestaat erin de lezer de zekerheid te geven dat deze een

Nadere informatie

Stand van zaken van het begeleidingsplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren inzake de invoering van de ISA s in België op 30 september 2014

Stand van zaken van het begeleidingsplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren inzake de invoering van de ISA s in België op 30 september 2014 Stand van zaken van het begeleidingsplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren inzake de invoering van de ISA s in België op 30 september 2014 A. Algemene beschouwing 1. De norm van 10 november 2009

Nadere informatie

eliminatie van wederzijdse vorderingen en schulden

eliminatie van wederzijdse vorderingen en schulden KDT Consolidatie 2 1 Procedure optellen van alle rubrieken (activa, passiva en resultatenrekeningen) van de enkelvoudige jaarrekeningen van de ondernemingen uit de consolidatiekring, alsof de groep van

Nadere informatie

Norvell & Associates En Wat Ze Kunnen Doen Voor Uw Bedrijf

Norvell & Associates En Wat Ze Kunnen Doen Voor Uw Bedrijf Norvell & Associates En Wat Ze Kunnen Doen Voor Uw Bedrijf Boekhouding, voor vele eeuwen, heeft een waarborg voor de financiële stabiliteit, niet alleen voor individuen maar meer zo voor bedrijven verstrekt.

Nadere informatie

PROXIMUS NV van publiek recht CHARTER VAN HET AUDIT- EN TOEZICHTSCOMITE

PROXIMUS NV van publiek recht CHARTER VAN HET AUDIT- EN TOEZICHTSCOMITE PROXIMUS NV van publiek recht CHARTER VAN HET AUDIT- EN TOEZICHTSCOMITE Statuut Het Audit- en Toezichtscomité is een raadgevend comité van de Raad van Bestuur, met uitzondering voor de punten waarvoor

Nadere informatie

DEEL 1...9 SITUERING VAN HET BEGRIP ONDERNEMING...9

DEEL 1...9 SITUERING VAN HET BEGRIP ONDERNEMING...9 2 Inhoudstafel DEEL 1...9 SITUERING VAN HET BEGRIP ONDERNEMING...9 HOOFDSTUK 1 : WAT IS EEN ONDERNEMING?...10 1.1. Taalkundige benadering...10 1.2. Juridische benadering...10 1.2.1. Wetboek van koophandel...10

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Deel I: Krachtlijnen van de vernieuwing 1. Hoofdstuk 1: Situering van het OCMW naar vernieuwende aspecten 3

Inhoud. Voorwoord. Deel I: Krachtlijnen van de vernieuwing 1. Hoofdstuk 1: Situering van het OCMW naar vernieuwende aspecten 3 Inhoud Voorwoord V Deel I: Krachtlijnen van de vernieuwing 1 Hoofdstuk 1: Situering van het OCMW naar vernieuwende aspecten 3 1. Inleiding 3 2. Structuur van het Organieke Decreet 3 3. Krachtlijnen van

Nadere informatie

Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3

Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3 Inhoud HOOFDSTUK 1 ACHTERGROND EN WETTELIJK KADER... 1 1 WAT IS BOEKHOUDEN?... 2 2 EEN KORT GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT... 3 3 WIE ZIJN DE INFORMATIEVRAGERS?... 5 4 DE JAARREKENING, EEN ANTWOORD OP DE INFORMATIEVRAGERS...

Nadere informatie

NGO s en bedrijfsrevisoren: nieuwe Belgische en Europese regelgevingen

NGO s en bedrijfsrevisoren: nieuwe Belgische en Europese regelgevingen Journée d études - Studiedag NGO s en bedrijfsrevisoren ONG et réviseurs d entreprises Studiedag - Journée d études NGO s en bedrijfsrevisoren: nieuwe Belgische en Europese regelgevingen 1 Tussenkomst

Nadere informatie

Syllabus. Algemene boekhouding voor lokale en provinciale besturen volgens de beleids- en beheerscyclus. Rubrieken en waarderingsregels.

Syllabus. Algemene boekhouding voor lokale en provinciale besturen volgens de beleids- en beheerscyclus. Rubrieken en waarderingsregels. Syllabus Algemene boekhouding voor lokale en provinciale besturen volgens de beleids- en beheerscyclus Rubrieken en waarderingsregels Editie 2011 Slideshow Christophe Vanhee UGent 2011 pag. 1 Opdeling

Nadere informatie

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Materieel belang in de jaarrekening Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Agenda Inleiding Doel van de jaarrekening Wat is materieel belang Wat

Nadere informatie

inhoud voorwoord lijst van figuren inleiding hoofdstuk 1. de jaarrekening

inhoud voorwoord lijst van figuren inleiding hoofdstuk 1. de jaarrekening inhoud 5 inhoud voorwoord 11 lijst van figuren 13 inleiding 17 hoofdstuk 1. de jaarrekening 19 1.1 Inleiding 19 1.2 De onderdelen van de jaarrekening 22 1.2.1 De balans 22 1.2.2 De resultatenrekening 23

Nadere informatie

Waarschuwing Woord vooraf Executive Summary (NL) Executive Summary (FR) Executive summary (EN) Inleiding 1

Waarschuwing Woord vooraf Executive Summary (NL) Executive Summary (FR) Executive summary (EN) Inleiding 1 Waarschuwing Woord vooraf Executive Summary (NL) Executive Summary (FR) Executive summary (EN) V VII IX XV XXI XXVII Inleiding 1 Hoofdstuk 1. Het commissarisverslag: structuur 3 1.1. Inleiding 5 1.2. Verslag

Nadere informatie

Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie

Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie 1 Publieke versus private audit Gelijkenissen en verschillen een persoonlijke-ervaringsgebaseerde toelichting Martine Verluyten Voorzitter van het Auditcomité van de Vlaamse Administratie 2 2 1 Context

Nadere informatie

INHOUD. Beknopte biografie van de auteurs. HOOFDSTUK 1 Draagwijdte van het financieel beheer 1. HOOFDSTUK 2 Inleiding tot de jaarrekening 19

INHOUD. Beknopte biografie van de auteurs. HOOFDSTUK 1 Draagwijdte van het financieel beheer 1. HOOFDSTUK 2 Inleiding tot de jaarrekening 19 INHOUD Beknopte biografie van de auteurs v HOOFDSTUK 1 Draagwijdte van het financieel beheer 1 1.1. Het financieringsvraagstuk 1 1.2. Draagwijdte, organisatie en stijgend belang van de financiële functie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 30 413 Regels betreffende pensioenen (Pensioenwet) Nr. 5 NOTA VAN VERBETERING Ontvangen 25 januari 2006 In het voorstel van wet (stuk nr. 2) worden

Nadere informatie

Inleiding / Doel van de vraag om advies. Belangrijkste gegevens van het dossier. Ref: Accom AFWIJKING 2004/1

Inleiding / Doel van de vraag om advies. Belangrijkste gegevens van het dossier. Ref: Accom AFWIJKING 2004/1 ADVIES- EN CONTROLECOMITE OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS Ref: Accom AFWIJKING 2004/1 Samenvatting van het advies met betrekking tot een vraag om afwijking van de regel die het bedrag beperkt

Nadere informatie

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008

Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controleen overige standaarden Vastgesteld 18 december 2008 1 Besluit tot wijziging van de Nadere voorschriften controle- en overige standaarden Vastgesteld

Nadere informatie

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen

SAP Risk-Control Model. Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen SAP Risk-Control Model Inzicht in financiële risico s vanuit uw SAP processen Agenda 1.Introductie in Risicomanagement 2.SAP Risk-Control Model Introductie in Risicomanagement Van risico s naar intern

Nadere informatie

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief.

De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. De definitieve Code Corporate Governance, enige beschouwingen vanuit risicoperspectief. In de Code van Commissie Peters De Veertig Aanbevelingen (juni 1997) staat in zeer algemene termen iets over risicobeheersing.

Nadere informatie

INHOUDSTAFEL I. INLEIDING...1

INHOUDSTAFEL I. INLEIDING...1 INHOUDSTAFEL I. INLEIDING...1 II. ENKELE STELLINGEN...4 A. Algemeen...4 B. In de consultatieplaats...5 C. Ondersteuning, gegevensbanken en protocollen...6 D. Veiligheid...7 E. Taak overheid/beroepsvereniging...7

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 610 HET IN AANMERKING NEMEN VAN DE INTERNE AUDITWERKZAAMHEDEN INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-4 Reikwijdte en doelstellingen van de interne audit... 5 Verhouding

Nadere informatie

Opgesteld te Halle op 7 september 2009. De Raad van bestuur, Bijlage: Staat van activa en passiva per 31/07/2009. Piet Colruyt), bestuurder

Opgesteld te Halle op 7 september 2009. De Raad van bestuur, Bijlage: Staat van activa en passiva per 31/07/2009. Piet Colruyt), bestuurder Verslag van de Raad van Bestuur van Etn. Fr. Colruyt NV aan de Buitengewone Algemene Vergadering van de aandeelhouders van 16 oktober 2009 inzake doelwijziging De Raad van Bestuur verklaart te zijn samengekomen

Nadere informatie

1. Wijziging in waarderingsregels in de periode 2009-2013

1. Wijziging in waarderingsregels in de periode 2009-2013 De distributienetbeheerder dient volgende detail bijkomend toe te voegen bij de aanlevering van zijn rapporteringsmodel m.b.t. de niet-exogene kosten: 1. Wijziging in waarderingsregels in de periode -

Nadere informatie

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITE

INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITE BIJLAGE 4 BIJ HET CORPORATE GOVERNANCE CHARTER INTERN REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITE Oorspronkelijke versie goedgekeurd door de Raad van Bestuur van 4 oktober 2007. Bijwerking goedgekeurd door de Raad van

Nadere informatie

SOLVAY NV HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITE. De leden van het Auditcomité worden benoemd voor een hernieuwbare termijn van twee jaar.

SOLVAY NV HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITE. De leden van het Auditcomité worden benoemd voor een hernieuwbare termijn van twee jaar. SOLVAY NV HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN HET AUDITCOMITE I. SAMENSTELLING VAN HET AUDITCOMITÉ 1. Aantal leden - Duur van de mandaten Het Auditcomité telt minstens vier leden. De leden van het Auditcomité

Nadere informatie

Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410

Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410 Spotlight Meer duidelijkheid over samenstellingsopdrachten met komst Standaard 4410 Robert van der Glas - Statutaire compliance, Tax Reporting & Strategy De NBA heeft onlangs de herziene standaard uitgebracht

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 501 CONTROLE-INFORMATIE AANVULLENDE BESCHOUWINGEN VOOR SPECIFIEKE ASPECTEN

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 501 CONTROLE-INFORMATIE AANVULLENDE BESCHOUWINGEN VOOR SPECIFIEKE ASPECTEN INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 501 CONTROLE-INFORMATIE AANVULLENDE BESCHOUWINGEN VOOR SPECIFIEKE ASPECTEN INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-3 Het fysiek bijwonen van voorraadopnames... 4-18 Dit

Nadere informatie

Interne controle en risicobeheer

Interne controle en risicobeheer COMMISSIE CORPORATE GOVERNANCE PRIVATE STICHTING Interne controle en risicobeheer Richtlijnen in het kader van de wet van 6 april 2010 en de Belgische Corporate Governance Code 2009 Hulpdocument voor het

Nadere informatie

Modulefiche. Naam module: Bedrijfsbeheer (A3) Datum: 1 september 2012 ECONOMIE. Begincompetenties: Geen

Modulefiche. Naam module: Bedrijfsbeheer (A3) Datum: 1 september 2012 ECONOMIE. Begincompetenties: Geen Naam module: Bedrijfsbeheer (A3) Datum: 1 september 2012 ECONOMIE Begincompetenties: Geen Modulefiche Leerinhoud: Consumentengedrag o Inleidende begrippen Behoefte Schaarste Nuttigheid en keuzeprobleem

Nadere informatie

Voorwoord... Opzet en leidraad... Lijst van de gebruikte afkortingen...

Voorwoord... Opzet en leidraad... Lijst van de gebruikte afkortingen... i INHOUDSTAFEL Voorwoord.............................................. Opzet en leidraad.......................................... Lijst van de gebruikte afkortingen............................. vii ix

Nadere informatie

1.3. Werkdocumenten van de bedrijfsrevisor (5 januari 1987) 54

1.3. Werkdocumenten van de bedrijfsrevisor (5 januari 1987) 54 1.3. Werkdocumenten van de bedrijfsrevisor (5 januari 1987) 54 1. Inleiding Onderhavige aanbeveling wil een nadere uitwerking geven van de in paragraaf 2.2. van de algemene controlenormen opgenomen regel:

Nadere informatie

Nr. 0462.312.589. LIJST VAN DE BESTUURDERS, ZAAKVOERDERS EN COMMISSARISSEN (vervolg van de vorige bladzijde)

Nr. 0462.312.589. LIJST VAN DE BESTUURDERS, ZAAKVOERDERS EN COMMISSARISSEN (vervolg van de vorige bladzijde) 20 1 EUR NAT. Datum neerlegging Nr. 0462.312.589 Blz. E. D. VKT 1.1 JAARREKENING IN EURO NAAM: KAURI Rechtsvorm: VZW Adres: de Fiennestraat Nr.: 77 Postnummer: 1070 Gemeente: Brussel 7 Land: België Rechtspersonenregister

Nadere informatie

Befimmo NV. Reglement van de interne audit

Befimmo NV. Reglement van de interne audit Befimmo NV Inhoud Article 1 - Opzet... 1 Article 2 - Opdracht, doelstellingen en activiteiten... 2 Article 3 - Jaarprogramma... 3 Article 4 - Rapportering... 3 Article 5 - Autoriteit... 4 Article 6 - Onafhankelijkheid...

Nadere informatie

Steekproefomvang Omvang van de steekproef in 2010: Gehele financiële boekhouding met betrekking tot de fractiebudgetten.

Steekproefomvang Omvang van de steekproef in 2010: Gehele financiële boekhouding met betrekking tot de fractiebudgetten. INTERNE CONTROLE FRACTIEBUDGETTEN GEMEENTE COEVORDEN PROCESEIGENAAR: Bert Kunnen 1. Doel en aanpak controle Doel onderzoek Het doel van de controle is om vast te stellen dat de verstrekte fractiebudgetten

Nadere informatie

Bachelorproef. Financiële audit. De boekhoudfraude bij L&H

Bachelorproef. Financiële audit. De boekhoudfraude bij L&H departement bedrijfskunde aalst Bachelorproef Financiële audit & De boekhoudfraude bij L&H Stagebegeleider: Stefanie De Bruyckere Stage-instelling: MVP Accountants & Belastingconsulenten Stagementor: Lieve

Nadere informatie

Samenvatting van het advies goedgekeurd op 2 juni 2004 en uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid van het Wetboek van vennootschappen

Samenvatting van het advies goedgekeurd op 2 juni 2004 en uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid van het Wetboek van vennootschappen ADVIES- EN CONTROLECOMITÉ OP DE ONAFHANKELIJKHEID VAN DE COMMISSARIS Ref : Accom ADVIES 2004/1 Samenvatting van het advies goedgekeurd op 2 juni 2004 en uitgebracht op grond van artikel 133, tiende lid

Nadere informatie

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE

INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 560 GEBEURTENISSEN NA DE EINDDATUM VAN DE PERIODE INHOUDSOPGAVE Paragraaf Inleiding... 1-3 Definities... 4 Gebeurtenissen die zich vóór de datum van de controleverklaring

Nadere informatie

E2.3 Ga de uitkomsten van de controle van het voorgaand boekjaar na in het dossier.

E2.3 Ga de uitkomsten van de controle van het voorgaand boekjaar na in het dossier. CONTROLEPROGRAMMA ONDERHANDEN WERK Cliëntnaam: Cliëntnummer: Jaar: Paraaf Datum Dossiercode E2 ONDERHANDEN WERK E2.1 Controledoelstelling Vaststellen: - bestaan, waardering en eigendom - juiste afgrenzing

Nadere informatie

Voor het bedrijf. Climasoft nv. Vertegenwoordigd door Dirk Maartens. Financiële planningen. van januari 2010 tot december 2012

Voor het bedrijf. Climasoft nv. Vertegenwoordigd door Dirk Maartens. Financiële planningen. van januari 2010 tot december 2012 Financieel plan Voor het bedrijf Vertegenwoordigd door Dirk Maartens Financiële planningen van januari 2010 tot december 2012 Studie gerealiseerd op 10 januari 2010 door De Heer Deckers op basis van de

Nadere informatie

LAMPIRIS COOP Coöperatieve Vennootschap met Beperkte Aansprakelijkheid Rue Saint-Laurent, 54 4000 LUIK BTW BE 0846.628.

LAMPIRIS COOP Coöperatieve Vennootschap met Beperkte Aansprakelijkheid Rue Saint-Laurent, 54 4000 LUIK BTW BE 0846.628. LAMPIRIS COOP Coöperatieve Vennootschap met Beperkte Aansprakelijkheid Rue Saint-Laurent, 54 4000 LUIK BTW BE 0846.628.569 RPR Luik Verslag van de raad van bestuur op de gewone algemene vergadering van

Nadere informatie

ISA 501, CONTROLE-INFORMATIE SPECIFIEKE OVERWEGINGEN VOOR GESELECTEERDE ELEMENTEN

ISA 501, CONTROLE-INFORMATIE SPECIFIEKE OVERWEGINGEN VOOR GESELECTEERDE ELEMENTEN INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING (ISA) ISA 501, CONTROLE-INFORMATIE SPECIFIEKE OVERWEGINGEN VOOR GESELECTEERDE ELEMENTEN Deze Internationale controlestandaard (ISA) werd in 2009 in de Engelse taal gepubliceerd

Nadere informatie

Interne controle, interne audit, compliance, externe controle

Interne controle, interne audit, compliance, externe controle De prudentiële verwachtingen van de CBFA inzake het deugdelijk bestuur van de IBP s Toepassing: Amonis Interne controle, interne audit, compliance, externe controle Françoise Leclercq 20/6/07 Agenda Actieplan

Nadere informatie

over de controle van de rekeningen 2011-2014 van Gimvindus nv

over de controle van de rekeningen 2011-2014 van Gimvindus nv ingediend op 37-I (2014-2015) Nr. 1 10 september 2015 (2014-2015) Verslag van het Rekenhof over de controle van de rekeningen 2011-2014 van Gimvindus nv verzendcode: ECO 2 37-I (2014-2015) Nr. 1 1011 Brussel

Nadere informatie

HOEBERT HULSHOF & ROEST

HOEBERT HULSHOF & ROEST Inleiding Artikel 1 Deze standaard voor aan assurance verwante opdrachten heeft ten doel grondslagen en werkzaamheden vast te stellen en aanwijzingen te geven omtrent de vaktechnische verantwoordelijkheid

Nadere informatie

REGISTRATIE DUBBEL BOEKHOUDEN

REGISTRATIE DUBBEL BOEKHOUDEN REGISTRATIE DUBBEL BOEKHOUDEN Basisbeginselen Courante exploitatiecyclus : aankopen verkopen, inkomsten en uitgaven Andere transacties: personeel, investeringen, financiering Inventaris Jaarrekening HOOFDSTUK

Nadere informatie

Gelet op het verslag van de Raad aan de Kamer van Verwijzing en Instaatstelling d.d. 2 april 2010.

Gelet op het verslag van de Raad aan de Kamer van Verwijzing en Instaatstelling d.d. 2 april 2010. 0416/11/N - Tuchtcommissie van 14 juni 2011 (defmitieve beslissing) - Inbreuk op paragraaf 2. 1, 2.2, 2.3, 2.4 en 3.15 van de algemene controlenormen inzake de uitvoering van een controle-opdracht; - Inbreuk

Nadere informatie

Inhoud. Stap 1 Denken aan de overdracht 22. Inleiding 13

Inhoud. Stap 1 Denken aan de overdracht 22. Inleiding 13 Inhoud Inleiding 13 Stap 1 Denken aan de overdracht 22 1. Begin with the end in mind 24 2. Reflecteer en stel uzelf vragen 26 3. Motivatie 27 3.1. Pensioen 28 3.2. Opvolging 28 3.3. MBO 28 3.4. Investeringsbehoeften

Nadere informatie

JAARREKENING IN EURO (2 decimalen)

JAARREKENING IN EURO (2 decimalen) 201 1 EUR NAT Datum neerlegging Nr 0811575046 Blz E D VKT-VZW 11 JAARREKENING IN EURO (2 decimalen) NAAM: Orange House partnership Rechtsvorm: VZW Adres: Kampendaal Nr: 83 Postnummer: 1653 Gemeente: Dworp

Nadere informatie

01.I. algemene 01.II. verkeersindividuele 01.III. collectieve 01.IV. afhankelijkheid 01.V. arbeidsongevallen wet v.

01.I. algemene 01.II. verkeersindividuele 01.III. collectieve 01.IV. afhankelijkheid 01.V. arbeidsongevallen wet v. 0 1 O N G E V A L L E N I. algemene II. verkeersindividuele III. collectieve individuele 1. algemene 2. forfaitaire 3. gemeen (2) + (3) 4. individuele recht collectieve 01.I. algemene 01.II. verkeersindividuele

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1. Voorwoord 13

Inhoud. Deel 1. Voorwoord 13 Inhoud Voorwoord 13 Deel 1 1. Oprichting van een vennootschap 25 1.1 Mogelijke ondernemingsvormen 25 1.1.1 De éénmansonderneming 25 1.1.2 Doel van de vennootschapsvorming 26 1.1.3 Vennootschap 27 1.1.4

Nadere informatie

HERWERKING VAN DE BALANS EN DE RESULTATENREKENING

HERWERKING VAN DE BALANS EN DE RESULTATENREKENING HERWERKING VAN DE BALANS EN DE RESULTATENREKENING Doel: De jaarrekening bevat een grote hoeveelheid aan informatie, maar is minder bruikbaar voor financiele analyse. Daarom worden balans, resultatenrekening

Nadere informatie

Cliëntnaam: Cliëntnummer: Jaar: Verantwoordelijk accountant: Ja Nee Opmerkingen OPDRACHTGERICHTE KWALITEITSBEOORDELING

Cliëntnaam: Cliëntnummer: Jaar: Verantwoordelijk accountant: Ja Nee Opmerkingen OPDRACHTGERICHTE KWALITEITSBEOORDELING Cliëntnaam: Cliëntnummer: Jaar: Verantwoordelijk accountant: Ja Nee Opmerkingen OPDRACHTGERICHTE KWALITEITSBEOORDELING Algemeen: De beoordeling van de werking van het kwaliteitsbeheersingssysteem omvat

Nadere informatie

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij

De essentie van de nieuwe ISO s. Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij De essentie van de nieuwe ISO s Dick Hortensius, NEN Milieu & Maatschappij 1 Waar ik het over ga hebben De uitdaging en de oplossing De HLS voor iedereen De HLS voor wie het wil Waar we staan en wat er

Nadere informatie

BIJLAGE BIJ DE CIRCULAIRE OVER INTERNE CONTROLE EN INTERNE AUDIT INHOUDSOPGAVE

BIJLAGE BIJ DE CIRCULAIRE OVER INTERNE CONTROLE EN INTERNE AUDIT INHOUDSOPGAVE PPB-2006-8-1-CPA BIJLAGE BIJ DE CIRCULAIRE OVER INTERNE CONTROLE EN INTERNE AUDIT INHOUDSOPGAVE Inleiding 0. Wettelijke basis 1. Interne controle 1.1. Definitie en componenten 1.2. Algemene maatregelen

Nadere informatie

INHOUD DEEL 1. BASISBEGRIPPEN VAN KOSTPRIJSCALCULATIE 1

INHOUD DEEL 1. BASISBEGRIPPEN VAN KOSTPRIJSCALCULATIE 1 Voorwoord Lijst van tabellen Lijst van figuren v xxi xxvii DEEL 1. BASISBEGRIPPEN VAN KOSTPRIJSCALCULATIE 1 HOOFDSTUK 1. De techniek van kostprijscalculatie 3 1. Inleiding 3 2. Probleemstelling bij kostencalculatie:

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord... v Dankwoord... vii Lijst van afkortingen... xv. Inleiding... 1 DEEL I. ONDERZOEKSKADER. Hoofdstuk I. Probleemstelling...

INHOUD. Voorwoord... v Dankwoord... vii Lijst van afkortingen... xv. Inleiding... 1 DEEL I. ONDERZOEKSKADER. Hoofdstuk I. Probleemstelling... INHOUD Voorwoord............................................................ v Dankwoord.......................................................... vii Lijst van afkortingen..................................................

Nadere informatie

LIJST FIGUREN 15 LIJST TABELLEN 17 LIJST BOXEN 19

LIJST FIGUREN 15 LIJST TABELLEN 17 LIJST BOXEN 19 Inhoudsopgave LIJST FIGUREN 15 LIJST TABELLEN 17 LIJST BOXEN 19 HOOFDSTUK I HOE DIT BOEK TE GEBRUIKEN? 21 1. WAT IS MILIEUMANANAGEMENT? 21 2. DAT DEDEN WE TOCH AL? 22 3. HOE IS DE WETGEVING TERZAKE? 22

Nadere informatie

Inhoud DEEL I. BEGINSELEN VAN NOTARIE LE BOEKHOUDING.. 1. Hoofdstuk 1. Boekhouding Algemeen (Johan Christiaens)... 3

Inhoud DEEL I. BEGINSELEN VAN NOTARIE LE BOEKHOUDING.. 1. Hoofdstuk 1. Boekhouding Algemeen (Johan Christiaens)... 3 Inhoud p. DEEL I. BEGINSELEN VAN NOTARIE LE BOEKHOUDING.. 1 Hoofdstuk 1. Boekhouding Algemeen (Johan Christiaens).... 3 1. Basisbegrippen dubbele boekhouding.... 3 a. Algemeen..... 3 b. Balans... 4 1.

Nadere informatie

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 600 GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN EEN ANDERE AUDITOR

INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 600 GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN EEN ANDERE AUDITOR INTERNATIONALE CONTROLESTANDAARD 600 GEBRUIKMAKEN VAN DE WERKZAAMHEDEN VAN EEN ANDERE AUDITOR INHOUDSOPGAVE Paragrafen Inleiding... 1-5 Voorwaarden voor het aanvaarden van de opdracht als groepsauditor...

Nadere informatie

Deel 2: Financiële jaarrekening

Deel 2: Financiële jaarrekening Deel 2: Financiële jaarrekening Nr. 0407.201.941 VOL-VZW 2.1 BALANS NA WINSTVERDELING ACTIVA VASTE ACTIVA Oprichtingskosten..... Immateriële vaste activa. Materiële vaste activa... Terreinen en gebouwen...

Nadere informatie