0 2 *(/,-.+('(1. Yolanda de Jager Vera Haaksma Nico Stolk Eginhard Rot PPMDNL in opdracht van: Gemeente Breda -XOL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "0 2 *(/,-.+('(1. Yolanda de Jager Vera Haaksma Nico Stolk Eginhard Rot PPMDNL072326. in opdracht van: Gemeente Breda -XOL"

Transcriptie

1 . /, 0 $$7%(/(,'*(0((17(%5('$ 6 7$1 ' 9$1=$.(1.$16(1(1 0 2 *(/,-.+('(1 Yolanda de Jager Vera Haaksma Nico Stolk Eginhard Rot -XOL PPMDNL in opdracht van: Gemeente Breda

2 6DPHQYDWWLQJ,QOHLGLQJ Het document dat hier voorligt, geeft een totaalbeeld van het klimaatbeleid van de gemeente Breda en richt zich daarbij op: een evaluatie van het klimaatbeleid van de laatste vier jaren; de huidige energiesituatie van de stad als geheel; de aanwezige potentiëlen op het gebied van energie efficiëntie en duurzame energie; de potentie van de gemeente Breda vergeleken met de landelijke doelstellingen op het gebied van energie en CO 2 ; aanbevelingen voor een nieuw klimaatbeleid. 7RHOLFKWLQJ In de afgelopen vier jaren heeft de gemeente Breda een actief en op diverse gebieden voorlopend klimaatprogramma uitgevoerd. Er zijn vele projecten uitgevoerd, waaronder de volgende: woningbouw nieuwbouw: warmtepompen nieuw Wolfslaar; woningbouw bestaande bouw: besparingsacties huishoudens en duurzaam bouwen loket; bedrijven: duurzaam ondernemen aanpak en energieafspraken Heuvel; Vervoer gemeentelijke organisatie: pilot biodiesel en het nieuwe rijden. 6HFWRU +XLGLJDDQGHHO 3RWHQWLHHOHQHUJLHEHVSDULQJ HQHUJLHYHUEUXLN Woningbouw 35% 12% Bedrijven 61% 2,4% Gemeentelijke gebouwen 4% 0,4% 7RWDDO 100% 15% Ta b e l 1 : En e r g i e b e s p a r i n g sp o t e n t i ë l e n In het huidige energieverbruik van de gehele stad, zijn de bedrijven en instellingen de grootste verbruikers. Het verbruik van energie in Bredase woningen, ligt 6% lager dan het landelijke gemiddelde. De verklaring voor dit lagere verbruik is vermoedelijk dat 19% van de woningen is aangesloten op het warmtenet en dat er in Breda meer tussenwoningen en meergezinswoningen zijn dan gemiddeld in Nederland. Bij de bestaande woningbouw kan de meeste energie bespaard worden. Voor bedrijven moet worden opgemerkt dat de procesgebonden besparingspotentiëlen niet bekend zijn. Het hier bepaalde potentieel is dus enkel gebouwgebonden. 2 PLAN VAN AANPAK BEDRI JVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEID

3 +XLGLJDDQGHHO 3RWHQWLHHO HQHUJLHYHUEUXLN Duurzame energie 2% 8% Ta b e l 2 : Po t e n t i e e l d u u r z a m e e n e r g i e De beste mogelijkheden voor realisatie van het potentieel duurzame energie liggen bij de woningbouw en de bedrijven. Zonne-energie en biomassa vertegenwoordigen het grootste potentieel. In termen van CO 2 emissie, kan er 22% reductie bereikt worden ten opzichte van het verbruik van nu. Als de landelijke doelstellingen tegen de mogelijkheden van Breda worden aangehouden, ontstaat het volgende beeld: Landelijk streeft men naar een jaarlijkse efficiëntie verbetering van 2%. Voor Breda is dat haalbaar als zij haar potentieel van 15% in 7,5 jaar realiseert (en het energieverbruik niet toeneemt). Hierna moeten nieuwe technieken toe te passen zijn om dit niveau vast te houden. Landelijk wil men 20% duurzame energie realiseren in Breda heeft een potentieel van 8 %.In regionaal verband liggen er kansen om met grootschalige windlocaties door te groeien richting 20%. Het landelijke doel is om in % van de broeikasgassen gereduceerd hebben. Breda kan 22% CO 2 uitstoot reduceren. Ten aanzien van nieuw klimaatbeleid kunnen de volgende aanbevelingen gedaan worden: In de woningbouw stapsgewijs de CO2 emissiereductie opvoeren tot 80%: Bij nieuwbouw, onder andere door de biomassacentrale in Teteringen Bij bestaande bouw, door: o projecten en afspraken met woningbouwcorporaties over groot onderhoud en renovaties; o advies en aanbod van maatregelen en financiering voor particuliere huiseigenaren; o stimulering van energiezuinig gedrag in samenwerking met het energiebedrijf en de installatiebranche. Bij bedrijven richten op handhaving en stimulering van energie efficiëntie en duurzame energie: opschalen van de aanpak duurzaam ondernemen; extra aandacht voor vervoersmanagement; het midden- en kleinbedrijf voorlichten en stimuleren; energiezuinige nieuwbouw. PLAN VAN AANPAK BEDRIJVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEI D BREDA 3

4 Bij de gemeentelijke gebouwen en installaties zelf verder aan de slag gaan met de wettelijke eisen en zelf het goede voorbeeld geven: uitvoering energiebesparing bij de openbare verlichting; invoering van energiebeheer; plaatsing van voorbeeldinstallaties duurzame energie; inkoop van groene energie. Optimaal benutten van het potentieel duurzame energie, met name door de toepassing van Zonne-energie, Biomassa en warmtepompen. Onderzoeken van nieuwe potenties, waaronder: Nieuwe duurzame energieopties, te weten: o bijstook van het warmtenet met biodiesel; o energieteelt; o diepere warmte / koude opslag. Productieprocessen bij bedrijven. Verkeer en vervoer in de stad. 4 PLAN VAN AANPAK BEDRI JVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEID

5 ,QKRXGVRSJDYH, Q O HL G L Q J 1.1 Klimaatbeleid Breda Nationale doelstellingen met betrekking tot klimaatbeleid Doelstelling en opzet van de rapportage 9 +XL GL J H H Q H U JL H VLWXDW L H 2.1 Inleiding Woningbouw Algemeen Energieverbruik huishoudens Bedrijven Gemeentelijke gebouwen Duurzame Energie Conclusie 16 3 RWHQ WLH HO H Q H U J L H HI ILFL sqwlhhqgxxu]dp H H Q H U J L H 3.1 Inleiding Potentieel energie efficiëntie Woningbouw Bedrijven Gemeentelijke gebouwen Potentieel duurzame energie Conclusie 22. DQ VHQ H Q PR JHO L MNK H GH Q N OLPDDW E H O H L G H Q NOLPDDWSURMHFWHQ 4.1 Inleiding Stand van zaken klimaatbeleid Kansen en mogelijkheden klimaatbeleid Woningbouw Stand van zaken 26 PLAN VAN AANPAK BEDRIJVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEI D BREDA 5

6 4.2.2 Kansen en mogelijkheden Bedrijven Gemeentelijke gebouwen Stand van zaken Kansen en mogelijkheden Duurzame energie Stand van zaken Kansen en mogelijkheden Verkeer en Vervoer Stand van zaken Kansen en mogelijkheden Conclusie 46 & RQFOXVL H V 5 H IHU HQWLH V % L MOD J H, ' RHOVW HOOLQJHQNOLPDDW EHOHLG.\ RWR(8HQ Q DW L R Q DDO % L MOD J H,, 7 RHOLFKWLQJKXL GL J HH Q H U JL H VLWXDW LH % L MOD J H,,, 6WDQG YD Q ]DN HQ 'X X U ]DP H(QHU JL H L Q % U H GD % L MOD J H, 9 7 RHO L FKWLQJ3RWHQ WL sohq H Q H U JL H H II L FLsQ WL H H Q G X X U ]DP H H Q HU JL H % L MOD J H 9 7R HO L FKWLQJ NOL PDDWEHO H L G % L MOD J H 9, 7 RHO L FKWLQJ7HUPHQ % L MOD J H 9,, 6 DPH Q VW H OOLQJ (QH U JL HU DDG 6 PLAN VAN AANPAK BEDRI JVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEID

7 PLAN VAN AANPAK BEDRIJVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEI D BREDA 7

8 ,QOHLG LQJ. O L P D D W E H O H L G % U H G D Gemeenten spelen een cruciale rol in het realiseren van de nationale klimaatdoelstellingen. Zij zijn tenslotte de regisseur in de stedenbouw en bedrijvigheid en daarnaast de gebruiker en stimulator van duurzame energie. Breda onderschrijft het belang van klimaatbeleid op lokaal niveau en wil zich actief inspannen om de uitstoot van broeikasemissies, waaronder CO 2 emissies, te beperken. De gemeente Breda is zeer actief op het gebied van klimaatbeleid en voert onder meer een BANS activiteitenprogramma en het EU project MUSEC uit. Om het energieprobleem aan te pakken, gebruikt Breda de voorkeursvolgorde uit de zogenaamde Trias Energetica: 1. Beperk de vraag: voorkom onnodig gebruik 2. Gebruik duurzame / eindeloze bronnen 3. Gebruik eindige bronnen verstandig en efficiënt 1 D W L R Q D O H G R H O V W H O O L Q J H Q P H W E H W U H N N L Q J W R W N O L P D D W E H O H L G In het nieuwe regeerakkoord zijn de volgende doelstellingen ten aanzien van klimaatbeleid opgenomen: 1. 20% DE in 2020 Het is nog niet duidelijk wat precies de kaders zijn, bijvoorbeeld of en hoe import meegerekend kan worden % reductie broeikasgassen in 2020, ten opzicht van 1990/95, Europees is 20% afgesproken, en 30% als alle geïndustrialiseerde landen meedoen; het betreft alle broeikasgassen, dus niet alleen CO % jaarlijkse energie efficiëntie verbetering Dit betekent dat de economische groei (enigszins) wordt gecompenseerd. Zie voor een uitgebreidere toelichting, een toelichting op Kyoto en de Europese doelstellingen Bijlage I. 8 PLAN VAN AANPAK BEDRI JVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEID

9 ' R H O V W H O O L Q J H Q R S ] H W Y D Q G H U D S S R U W D J H Doel van deze rapportage is om de huidige situatie van de gemeente Breda ten aanzien van energie- en klimaatbeleid te beschrijven en de kansen voor de toekomst aan te geven. Naast de vereisten voor het Europese MUSEC project, dient dit rapport ook om de vierjarige BANS periode te evalueren en activiteiten voor de BANS tussenregeling te inventariseren. Deze activiteiten zijn enerzijds nodig om de voortgang van het klimaatbeleid te waarborgen en anderzijds kunnen ze een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van het langere termijn klimaatbeleid. Het vervolg op dit rapport is de ontwikkeling van een klimaatbeleid en een bijbehorend activiteitenprogramma in samenspraak met andere locale partijen. Zo is het ook in de kadernota 2008 omschreven. Dit is tevens het voortgangstraject zoals dat in MUSEC beschreven is. Of de Energieraad hierin de belangrijkste partner zal zijn, of dat de consultatie uitgebreid zal worden naar meerdere partijen, is een vraag die nog beantwoord moet worden. Zoals in de kadernota wordt aangeven, hangt klimaatbeleid nauw samen met andere beleidsthema s als water, luchtkwaliteit en bodem (koude-/warmteopslag). Ecofys heeft in overleg met de opdrachtgever informatie verzameld. Een overzicht van gehanteerde documenten is opgenomen in hoofdstuk 6. Tijdens de totstandkoming van het rapport zijn de relevante beleidsmedewerkers een paar keer bijeengekomen om de opzet en inhoud van de rapportage te bespreken. Samen met de uitkomsten van Work package 2 van het project MUSEC, te weten een nulmeting van het energieverbruik van de gemeente en een potentieelbepaling duurzame energie en energie efficiëntie, heeft Ecofys op basis van deze informatie een analyse en kansenverkenning gemaakt. De resultaten daarvan zijn vastgelegd in dit document. Ten aanzien van de gegevens verzameling bleek monitoring van projectresultaten in de zin van energiebesparing moeilijk te zijn. Er is bij de gemeente nog geen monitoringssysteem dat het mogelijk maakt het aandeel van projecten in de energiesituatie vast te stellen. Bovendien kunnen niet alle resultaten gekwantificeerd worden. Bijgevolg is de energiesituatie bepaald aan de hand van beschikbare algemene gegevens over Breda en kengetallen. In de volgende hoofdstukken is achtereenvolgens beschreven: 1. In hoofdstuk 2 het huidige energieverbruik in de gemeente Breda 2. In hoofdstuk 3 het potentieel voor duurzame energie en energie efficiëntie in de gemeente Breda 3. In hoofdstuk 4 De stand van zaken van het klimaatbeleid en de klimaatprojecten en de kansen en mogelijkheden voor de toekomst. 4. In hoofdstuk 5 De conclusie PLAN VAN AANPAK BEDRIJVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEI D BREDA 9

10 +XLGLJHHQHUJLHV LWXDWLH, Q O H L G L Q J In de volgende paragrafen worden het energieverbruik en de CO 2 emissies voor Breda inzichtelijk gemaakt. De gegevens worden gepresenteerd in verschillende categorieën van verbruikers: huishoudens (woningen), diensten (horeca, overheid, financiële instellingen, etc), industrie en landbouw. De sector transport (verkeer en vervoer) is niet meegenomen omdat het moeilijk is hierover nauwkeurige gegevens te verkrijgen. In Bijlage II staat uitgebreidere informatie over het huidige energieverbruik van de gemeente Breda. Volgens het Energiebeleidsplan Breda, fase 1 opgesteld door G3 advies (oktober 2000) was het totale energieverbruik in Breda in 2000 exclusief verkeer circa TJ (primaire energie). In de nieuwe berekening komt het totale energie verbruik in 2006/2007 op TJ op basis van primaire energie en de onderwaarde 1 van aardgas (0,03165 TJ/m 3 ). De samenstelling van bedrijven is echter zeer bepalend voor het energieverbruik van de industrie. 35% Hiervan betreft woningbouw, 65% bedrijven en instellingen en openbare verlichting/riolering. De totale CO 2 -emissie bedraagt daarbij kton voor Breda. Totaal verbruik Aardgas/warmte Totaal verbruik Elektriciteit Totaal CO 2 uitstoot Totaal woningen Totaal bedrijven en instellingen Totaal riolering (in bedrijven en instellingen) Totaal openbare verlichting (in bedrijven en instellingen) Totaal TJ (onderwaarde gas) m kwh ton TJ TJ 41 TJ 60 TJ TJ Hierbij is het verbruik van openbare verlichting gebaseerd op lichtmasten met een verbruik van 7,3 miljoen kwh en de riolering wordt op basis van kengetallen geschat op 4,97 miljoen kwh. Dit is 59,5 TJ voor verlichting en 40,67 TJ voor rioolpompen en gemalen. Deze verbruiken zijn opgenomen in het verbruik van de nutsbedrijven respectievelijk openbaar bestuur. 1 Dit is de minimale energie-inhoud van een kubieke meter aardgas. 10 PLAN VAN AANPAK BEDRI JVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEID

11 616 TJ 4% Totaal woningen TJ 35% Totaal bedrijven en instellingen TJ 61% Totaal gemeentelijke gebouwen en installaties Fi g u u r 1 To t a a l e n e r g i e v e r b r u i k B r e d a : R Q L Q J E R X Z $ O J H P H H Q Op het moment van opstellen van deze rapportage staan er in Breda woningen. Dit komt respectievelijk overeen met 1% en 7,5% van de totale woningvoorraad in Nederland en de provincie Brabant. Breda is opgedeeld in 11 verschillende wijken (Centrum, Noord, Oost, Zuid- Oost, Zuid, West, Noord-West, Bavel, Ulvenhout, Prinsenbeek, Teteringen). Het grootste gedeelte van de woningvoorraad, 71%, is gebouwd na ( Q H U J L H Y H U E U X L N K X L V K R X G H Q V Het gemiddelde verbruik per woning in Breda is in kwh en m 3 a.e. 2 In Nederland is dit voor het zelfde jaar ongeveer kwh en m 3 a.e. Het elektriciteitsverbruik ligt in Breda lager. Het gemiddelde gasverbruik is berekend voor de woningen die een gasaansluiting hebben. Ongeveer 19% van de woningen is echter aangesloten op het warmtenet of een ander vervangend warmtesysteem. Als dit wordt meegerekend komt het gemiddelde gebruik op m 3 a.e (uitgaande van primair energieverbruik). Aardgas [m 3 ] Elektriciteit [kwh] Gemiddelde Nederland 2006 (bron: SenterNovem) Gemiddelde Breda 2006 (bron: energieleveranciers Breda) Gemiddelde Breda 2006 incl. warmtenet Percentage minder tov Nederland 7% 5% Ta b e l 1 : Ge m i d d e l d v e r b r u i k w o n i n g e n 2 Deze cijfers zijn gebaseerd op werkelijk verbruikgegevens op postcode over 2006 van Breda. Er zijn cijfers over aansluitingen van particuliere woningen (het totaal aantal woningen is ). PLAN VAN AANPAK BEDRIJVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEI D BREDA 11

12 Bij relatief jonge woningen is het energieverbruik lager. In Breda is de verspreiding van de leeftijd van het woningbestand zeer gelijkmatig. In onderstaand taartdiagram is de verdeling van het woningbestand in Breda weergegeven. Zie voor meer informatie over de relatie tussen energieverbruik en de leeftijd van de woning Bijlage II. /HHIWLMGVRSERXZZRQLQJEHVWDQG 8% 0% 5% 11% 13% voor % 16% 13% na 1999 onbekend 16% Fi g u u r 2 : W o n i n g b e s t a n d B r e d a In de buurten Zandberg, Belcrum en Hagebeemd is meer dan 70% van de woningen van voor Het energieverbruik in deze wijken ligt daarmee ongeveer 50% hoger dan het gemiddelde van Breda. De buurten Heuvel en Doornbos-linie zullen over het algemeen zeker 25% meer verbruiken dan het gemiddelde in Breda omdat hier 75% van de woningen in de periode is gebouwd. De best presterende buurten zijn: Kroeten, omdat hier alle woningen van na 2000 zijn, tevens wordt hier door retourwarmte Amercentrale en windmolen een heel hoge EPL behaald. Nieuw Wolfslaar, omdat 92% van de woningen van na 2000 zijn en er tevens een centraal warmte koude opslag systeem is waarmee m 3 a.e. worden bespaard. Overkroeten, omdat praktisch alle woningen in de periode gebouwd zijn. In de buurten Hoge Vucht en Doorbos-Linie worden verschillende initiatieven ontwikkeld om het verbruik terug te dringen onder andere via het project Lusten en Lasten. Deze buurten met nieuwe woningen zullen het best geïsoleerd zijn en een efficiënter CV systeem hebben. 12 PLAN VAN AANPAK BEDRI JVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEID

13 Het primair energieverbruik 3 wordt voor een gedeelte bepaald door het aantal woningen, het woningtype en het bouwjaar. Van groter invloed is echter de aanwezige energie-infrastructuur. Wanneer woningen op een warmtenet in plaats van een gasnet zijn aangesloten, dan zal het primair verbruik aanzienlijk lager liggen. Dit omdat het gelijktijdig met warmte opgewekte elektriciteit gezien kan worden als vermeden energie. Zo is voor de wijk Bavel (met name Nieuw Wolfslaar) het primair verbruik beduidend lager dan van de wijken die niet op een warmtenet of warmte/koude opslag zijn aangesloten. In Nederland is het gemiddeld primair verbruik per woning ongeveer 0,082 TJ. In Breda ligt dit met ongeveer 0,077 TJ per woning beduidend lager (ongeveer 6%). Van iets minder grote invloed op het primair verbruik, is het type woning. Als in een wijk relatief veel meergezinswoningen (flats) en tussenwoningen staan, is het gemiddelde energieverbruik lager. In onderstaande tabel is te zien dat Breda meer tussenwoningen en meergezinswoningen heeft dan gemiddeld. Type woning Percentage NL 4 Percentage Breda 5 Absoluut Breda Vrijstaand 15% 8% onder-1 kap 13% 8% Hoekwoning 13% 14% Tussenwoning 28% 35% Meergezinswoningen 31% 34% Onbekend 45 Totaal Ta b e l 2 : v e r d e l i n g w o n i n g e n B r e d a v e r s u s N e d e r l a n d % H G U L M Y H Q Onder bedrijven wordt hier verstaan zowel de profit als de non-profit sector. In 2006 zijn er werkzame personen in Breda. Ruim 50% is werkzaam binnen de volgende drie sectoren: - handel, reparatie (19%) - zakelijke dienstverlening (16%) - gezondheids- en welzijnszorg (17%). Het energieverbruik in Breda voor de profit en de non-profitsector is in totaal TJ (uitgaande van de onderwaarde van aardgas en primair energieverbruik). Bijgaande CO 2 emissies komen uit op 695 kton. 3 De hoeveelheid energie (gas, kolen, etc) die de energie-centrale verbruikt om aan de energievraag (veelal elektriciteit) van de gebruikers te voldoen. Hierin is ook rekening gehouden met de transmissieverliezen van elektriciteit (netverliezen). 4 Bron: CBS Bron: Bredata 2007 PLAN VAN AANPAK BEDRIJVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEI D BREDA 13

14 landbouw, jacht, bosbouw 3% 7% 4% 7% 0% delfstoffen winning industrie nutsbedrijven, recycling 3% 5% 1% 1% 7% 39% bouwnijverheid handel, reparatie horeca vervoer, opslag, communicatie financiele instellingen zakelijke dienstverlening 15% 1% 7% openbaar bestuur en overheid onderwijs gezondheids- en welzijnszorg overige diensten Fi g u u r 3 : En e r g i e v e r b r u i k n a a r s e ct o r i n p e r c e n t a g e s De meeste energie wordt verbruikt in de sectoren industrie (39%) en de handel en reparatie (15%). Terwijl in de industrie ongeveer 5% van de mensen werken en in de handel en reparatie ongeveer 19%. Zie onderstaande figuur. 8% 17% 9% 2% 4% 16% %DQHQ 0% 5% 1% 5% 2% 6% 5% 20% landbouw, jacht, bosbouw delfstoffen winning industrie nutsbedrijven, recycling bouwnijverheid handel, reparatie horeca vervoer, opslag, communicatie financiele instellingen zakelijke dienstverlening openbaar bestuur en overheid onderwijs gezondheids- en welzijnszorg overige diensten Fi g u u r 4 : b a n e n p e r s e c t o r 14 PLAN VAN AANPAK BEDRI JVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEID

15 * H P H H Q W H O L M N H J H E R X Z H Q Er zijn circa 359 gemeentelijke gebouwen, waarvan er 186 onderwijsgerelateerd zijn. 131 Zijn er in eigendom en 55 worden er gehuurd via een dienstverleningsovereenkomst. Het totale energieverbruik van deze gebouwen is naar (zeer ruwe) schatting 90 mln kwh en 12 mln m 3 aardgas. Het verbruik van de gemeentelijke gebouwen en installaties is meegenomen in de sector Bedrijven (zie boven). ' X X U ] D P H ( Q H U J L H In december 2006 heeft het regionaal samenwerkingsverband Milieu en Afval, regio Breda de energiemonitor 2006 gemaakt voor de deelnemende gemeenten. In deze energiemonitor is per gemeente een schatting gemaakt van de gerealiseerde duurzame energie projecten plus de projecten waaraan op dit moment wordt gewerkt. De getallen zijn gebaseerd op projecten die bij de gemeente Breda bekend zijn. Het aantal installaties waarmee duurzame energie wordt opgewekt, zal in werkelijkheid iets hoger zijn. Op dit moment wordt de hoeveelheid duurzaam opgewekte energie geschat op 340 TJ. Circa 90% hiervan bestaat uit biomassa. Dit betreft diverse afvalstromen (bv. huishoudelijke afval, houtafval, snoeiafval) die in Breda worden ingezameld en elders in energiecentrales worden gebruikt om energie op te wekken. Hierbij dient aangetekend te worden dat de energie uit biomassa wordt toegerekend aan de gemeente waar de biomassa wordt ingezameld. Zie voor de hoeveelheid opgewekte energie per project Bijlage III. 2% Duurzame energie Traditionele energie 98% Fi g u u r 5 : h u i d i g e a a n d e e l d u u r za m e e n e r g i e PLAN VAN AANPAK BEDRIJVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEI D BREDA 15

16 & R Q F O X V L H Ten aanzien van de energiesituatie van de gemeente Breda kunnen de volgende conclusies getrokken worden: Woningen maken 35 % uit van het totale energieverbruik van de gemeente Breda Woningen hebben een 6% lager verbruik in Breda dan in de rest van Nederland. Dit komt vermoedelijk door: o Aansluiting van ca. 19% van de woningen op het warmtenet o Een hoger percentage meergezinswoningen en tussenwoningen dan gemiddeld in Nederland. Bedrijven maken 65% uit van het totale energieverbruik van de gemeente Breda. De industrie, met 39% veruit de grootste categorie, betreft zowel gebouwgebonden als procesgebonden energieverbruik. De categorieën openbaar bestuur, gezondheid en welzijn en onderwijs hebben bij uitstek gebouwgebonden verbruik dat bovendien door de gemeente beïnvloed kan worden. Gezamenlijk vertegenwoordigen ze 15% van het verbruik door de bedrijven. Het MKB (horeca, handel en reparatie) is met 22 % de een na grootste verbruiker. Duurzame Energie maakt 2% uit van het totale energieverbruik van de gemeente Breda 16 PLAN VAN AANPAK BEDRI JVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEID

17 3RWHQWLHHO H Q H UJLH HIILFLsQ WLH H Q GXXU]DPH HQHUJLH, Q O H L G L Q J In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van het energie efficiëntie potentieel in Breda, en vervolgens van het potentieel duurzame energie. Niet alle berekeningen en figuren zijn hier opgenomen, zie daarvoor het uitgebreidere overzicht in Bijlage V. 3 R W H Q W L H H O H Q H U J L H H I I L F L s Q W L H In Breda kan, zoals ook in de rest van Nederland, de meeste besparing op het gasverbruik van woningen worden bereikt. Een goede tweede is het besparingspotentieel in het elektriciteitsverbruik van bedrijven. In Bijlage IV staat uitgebreidere informatie over de potentiëlen van de gemeente Breda. 3RWHQWLHHOEHVSDULQJHQ Woningen Bedrijven Gemeentelijke gebouwen Ta b e l 3 : Be s p a r i n g sp o t e n t i e e l i n B r e d a 3RWHQWLHHOEHVSDULQJHQWRYWRWDDOYHUEUXLN 2,4% 0,4% 12,0% Overig verbruik Woningen Bedrijven 85,2% Gemeentelijke gebouwen Fi g u u r 6 : Ge b o u w g e b o n d e n b e s p a r i n g s p o t e n t i e e l i n B r e d a PLAN VAN AANPAK BEDRIJVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEI D BREDA 17

18 : R Q L Q J E R X Z Nieuwbouw Ervan uitgaande dat een gemiddelde EPL 6,6 is (met een EPC van 0,8, een aardgas- en een elektriciteitsnet en een CV ketel), bestaat het potentieel bij nieuw te bouwen woningen uit een verhoging van EPL van 6,6 tot het maximale 10 (geen gebruik van fossiele brandstoffen). Het is zelfs mogelijk om energieproducerende woningen neer te zetten, maar dit is nog zeer innovatief. Met de huidige EPL streefwaarden (zie de tabel in Bijlage IV) wordt een besparing van 44 TJ bereikt, dat wil zeggen dat het energieverbruik van de gemeente met 44 TJ minder toeneemt. In potentie zou het toegenomen energieverbruik, van de nieuwbouwwoningen bij een EPL 10 nul kunnen zijn. Bestaande bouw Algemeen kan geconcludeerd worden dat bij de oudste woningen het meest bereikt kan worden met isolatie. Woningen die in de jaren 90 zijn gebouwd, zijn als gevolg van voorschriften en normen - goed geïsoleerd opgeleverd. Er kan bijna 60 miljoen m³ gas bespaard worden met isolatiemaatregelen en het plaatsen van HR++ glas en HR-ketels. Dat komt overeen met TJ of 33% van het totale energieverbruik (50% van het aardgasverbruik) van de woningbouw in Breda. Elektriciteitsbesparing is te realiseren met gedragsverandering, bewustwording en voorzieningen. De ervaring leert dat dit zeker 5% reductie tot gevolg heeft of 97 TJ voor Breda. % H G U L M Y H Q Het besparingpotentieel dat hieronder bepaald is, heeft betrekking op het gebouwgebonden potentieel. Voor het procesgebonden potentieel moet nader onderzoek verricht worden. Elektriciteit Voor de berekening is uitgegaan van de volgende aanname: er is 30% besparing mogelijk voor 30% van de gebouwen. De belangrijkste besparingen kunnen worden bereikt met het aanbrengen van hoogfrequente TL-verlichting en het toepassen van daglichtregeling. Bij een totaal verbruik van 401 miljoen kwh elektriciteit zal het gebruik door 30% van de bedrijven/gebouwen 120 miljoen kwh zijn. Als hierop 30% bespaard kan worden, levert dat een besparing op van 36 miljoen kwh (= 295 TJ) Gas Er wordt hier van uitgegaan dat bij 80% van de gebouwen een besparing van 0,2 GJ/m² gehaald kan worden. Dit betekent dat in totaal 101 TJ bespaard kan worden op het gasverbruik. 18 PLAN VAN AANPAK BEDRI JVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEID

19 * H P H H Q W H O L M N H J H E R X Z H Q Het totale gasverbruik bedraagt 4,9 miljoen m³ per jaar en het totale elektriciteitsgebruik bedraagt 17,8 miljoen kwh per jaar. Elektriciteit Voor de berekening is uitgegaan van de volgende aanname: er is 30% besparing mogelijk voor 30% van de gebouwen. De belangrijkste besparingen kunnen worden bereikt met het aanbrengen van hoogfrequente TL-verlichting en het toepassen van daglichtregeling. Bij een totaal verbruik van 17,8 miljoen kwh elektriciteit zal het gebruik door 30% van de gebouwen 5,3 miljoen kwh zijn. Als hierop 30% bespaard kan worden, levert dat een besparing op van 1,6 miljoen kwh, ofwel 13,9 TJ Gas Er wordt vanuit gegaan dat bij 80% van de gebouwen een besparing van 0,2 GJ/m² gehaald kan worden. Dit betekent dat in totaal 58 TJ bespaard kan worden op het gasverbruik. 3 R W H Q W L H H O G X X U ] D P H H Q H U J L H Voor de gemeente Breda is een duurzame energiescan (DE-scan) uitgevoerd (zie Bijlage IV). In Bijlage IV wordt tevens een kort overzicht van het landelijk duurzaam energie beleid gegeven. In onderstaande tabel zijn de belangrijkste kerngegevens te vinden: Kerngegevens 2007 Aardgasverbruik 298 mln m 3 Elektragebruik 826 mln kwh Warmtegebruik aardgas equivalent 10 mln m 3 Totaal energiegebruik TJ CO 2 uitstoot kiloton Duurzame energiepotentieel TJ Percentage van energiegebruik 9 % Voor de DE-Scan heeft Ecofys voornamelijk gebruik gemaakt van de gegevens van Breda (http://www.breda.buurtmonitor.nl/) en de gegevens uit aangeleverde rapportages. Het totale DE-potentieel is ruim TJ, waarvan 128 TJ voor nieuwe woningen en bedrijven. Ter illustratie, met dit potentieel kan het energiegebruik van ongeveer huishoudens worden gedekt. In termen van CO 2 komt het totale potentieel overeen met ongeveer ton. De sector bedrijven (424 TJ) en volkshuisvesting (huishoudens) (423 TJ) leveren de grootste bijdragen, gevolgd door Biomassa gemeentelijk beheer (246 TJ), wind (77 TJ), Agrarisch (75 PLAN VAN AANPAK BEDRIJVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEI D BREDA 19

20 TJ) en Biomassa agrarisch (62 TJ). Wanneer het potentieel wordt vertaald naar de Bredase sectoren (zie hoofdstuk 2), dan ziet het er als volgt uit: o Huishoudens (volkshuisvesting) 30% o diensten en industrie (bedrijven en zorg 30% + 3%) 33% o landbouw (agrarisch) 5% o Duurzame energie (Biomassa agrarisch en gemeentelijk beheer en buitengebied + wind) 27% 4% 5% 17% 1% 5% 30% 3% 0% 3% 0% 0% Volkshuisvesting Gemeente Vastgoed Sport & recreatie Onderwijs Infrastructuur Zorg Bedrijven Agrarisch Bio: agrarisch Bio: gem. beheer Bio: buitengebied Wind 30% Fi g u u r 7 : D E- S ca n n a a r se c t o r Over het algemeen geldt dat de toepassing van duurzame energie technieken betere mogelijkheden hebben binnen nieuw te ontwikkelen gebouwen en grootschalige renovatie dan bij bestaande gebouwen. Wind en bio-energie als niet objectgebonden (gebouwgebonden) duurzame energietechnieken zijn altijd belangrijke opties. Wel moet opgemerkt worden dat de DE-scan een theoretisch potentieel bepaalt. Theoretisch betekent dat voorbij wordt gegaan aan de politieke en/of financiële haalbaarheid. Wanneer gekeken wordt naar de invulling van de verschillende DE technieken dan is goed te zien dat de grootste bijdragen komen van zonnepanelen (29%), zonnewarmte actief (18% - warmtepomp en zonneboiler) en verbranding droge biomassa (15%), gevolgd het gebruik van omgevingswarmte (14% - toepassing warmtepompen), energieopslag (9%) en vergisting natte biomassa (7%). In de sector huishoudens kunnen voornamelijk zonne-energie opties (zonnepanelen en zonneboilers) en omgevingswarmte (warmtepompen; vooral bij nieuwbouw) worden toegepast. De huisvesting van bedrijven biedt mogelijkheden voor zonnepanelen, warmtepompen en 20 PLAN VAN AANPAK BEDRI JVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEID

21 energie-opslag. Energie-opslag betekent dat de warmte die (hoe dan ook) in de zomer wordt geproduceerd, wordt opgeslagen in de bodem in diepe waterhoudende zandlagen. Gedurende de winterperiode kan deze weer terug worden gehaald en nuttig worden ingezet voor de verwarming van (kantoor/utiliteit) gebouwen, veelal in combinatie met een warmtepomp. Hoewel het DE potentieel voor gemeentelijk vastgoed (gemeentelijk eigendom) beperkt is, biedt het de gemeente bij uitstek de mogelijkheid om haar duurzame voorbeeldfunctie en intenties duidelijk te maken. De gemeente beschikt als eigenaar/gebruiker van het vastgoed over goede mogelijkheden om duurzame energie te integreren in de eigen gebouwen. Zonnepanelen 15% 5% 29% Zonnewarmte actief Zonnewarmte passief Omgevingswarmte 7% Energie-opslag 9% Vergisting natte biomassa 14% 1% 18% Verbranding droge biomassa Wind Fi g u u r 8 : D E- S ca n n a a r t e ch n i e k Hieronder worden de mogelijkheden van de meest kansrijke opties besproken: Warmtepompen Belangrijke voorwaarden om warmtepompen toe te kunnen passen is dat de gebouwen goed geïsoleerd zijn en er een lage temperatuur verwarmingssysteem aangelegd wordt. Daarom zijn warmtepompen alleen een reële optie bij nieuwbouwprojecten en/of grootschalige renovatieprojecten. Zonneboilers Belangrijke voorwaarden om zonneboilercombi s toe te kunnen passen is dat de gebouwen goed geïsoleerd zijn en er een lage temperatuur verwarmingssysteem aangelegd wordt. Daarom zijn zonneboilercombi s alleen een reële optie bij nieuwbouwprojecten en/of grootschalige renovatieprojecten. PLAN VAN AANPAK BEDRIJVENPROJECTEN ENERGIE EN DUURZAAMHEI D BREDA 21

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18%

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18% Aan: gemeenteraad Van: B&W Datum: 9 november 2009 Betreft: Motie 134 "Meetbare stappen Duurzame Energie" In de raadsvergadering van 22 april 2009 is naar aanleiding van het onderwerp Duurzaamheidsplan

Nadere informatie

Energieprestaties grondgebonden woningen

Energieprestaties grondgebonden woningen Energieprestaties grondgebonden woningen Meer wooncomfort met minder energie Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Stap voor stap naar minder energiegebruik De overheid stelt steeds scherpere

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Nationaal Expertisecentrum Warmte maakt duurzame warmte en koude mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk In opdracht van 1 Warmte kost veel energie

Nadere informatie

Energiebesparing in de bouw

Energiebesparing in de bouw Energiebesparing in de bouw - Overheidsbeleid - Wettelijke kaders - Praktische omzetting Bijdragen van: ing. W.Baartman ir. J.Ouwehand Wetgeving en overheidsbeleid Transitie naar een duurzame energiehuishouding

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Energietransitie. Bouw op onze kennis

Energietransitie. Bouw op onze kennis Energietransitie Bouw op onze kennis Programma Introductie Energieverbruik van een woning Energieverbruik in de praktijk Energieneutraal + Opslag van energie Bewoner centraal Wat doen wij? Een greep uit

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl Energievisie Borne 22 september 2011 Michel Leermakers Linda Rutgers Twence Co Kuip HVC Inhoud van vanochtend Gemeente Borne Visie Twence Werkwijze Energievisie Resultaten Huidige energieconsumptie Bronpotentieel

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers

Energie nulmeting. Regio Amstelland-Meerlanden. Bosch & Van Rijn Consultants in renewable energy & planning. Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Energie nulmeting Regio Amstelland-Meerlanden Concept 22 oktober 2008 Opdrachtgever: Twynstra Gudde Adviseurs en Managers Opgesteld door: Bosch & Van Rijn Drs. G. Bosch Ing. J. Dooper Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2011

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2011 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2011 Dienst Stadsbeheer Milieu en Vergunningen Juni 2012 2 Aanleiding De gemeente Den Haag wil in 2040 een klimaatneutrale en -bestendige

Nadere informatie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Project Doelstelling wel deels niet anders ingevuld CO2- uitstoot verlaging woon- /bdrf.lasten creatie nieuw

Nadere informatie

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies 2013 Inleiding In het kader van de CO 2 prestatieladder is een ketenanalyse uitgevoerd naar de CO 2 productie door verwarming

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5 5

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Den Haag Klimaatneutraal Een grote ambitie die past bij een grote stad

Den Haag Klimaatneutraal Een grote ambitie die past bij een grote stad Den Haag Klimaatneutraal Een grote ambitie die past bij een grote stad Ramses Blauw Intechno Ingenieursburo & Henry Terlouw Beleidsmedewerker Klimaat Den Haag VNG Congres 26 november 2008 Presentatie Energiebesparing

Nadere informatie

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen Masterclass IV Energie op bedrijventerreinen Programma Tijd Onderwerp Wie 16.00 Welkom Aleida van den Akker / Margreet Verwaal (Provincie Zuid-Holland) 16.05 Context en urgentie Wiebe Brandsma (Provincie

Nadere informatie

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief)

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief) Inleiding Behaalt uw gemeente de klimaatdoelstellingen? Wilt u weten hoeveel duurzame energie in uw gemeente wordt geproduceerd of energie wordt bespaard? Zoekt u inzicht in welke maatregelen succesvol

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

Rapportage monitoring CO2 emissie en Energiebesparing gemeente Kerkrade 2012. CO2 emissie gemeente Kerkrade

Rapportage monitoring CO2 emissie en Energiebesparing gemeente Kerkrade 2012. CO2 emissie gemeente Kerkrade Rapportage monitoring CO2 emissie en Energiebesparing gemeente Kerkrade 2012 CO2 emissie gemeente Kerkrade Afdeling Milieu en Bouwen gemeente Kerkrade januari 2013 INHOUDSOPGAVE: Inhoud 1. Inleiding...

Nadere informatie

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 4.000 woningen te verduurzamen. Onder

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Tussentijdse rapportage januari juni 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op

Nadere informatie

Duurzaam (T)huis. Evaluatie fase 1

Duurzaam (T)huis. Evaluatie fase 1 DUURZAAM Duurzaam (T)huis DUURZAAM Evaluatie fase 1 Duurzaam (T)huis is op 9 september 2009 van start gegaan. Met Duurzaam (T)huis worden eigenaar-bewoners in de gemeente Dalfsen gestimuleerd om werk te

Nadere informatie

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 Samenvatting Deze notitie voorziet in de opzet van het klimaatplan voor Nijmegen. Dit is de voortzetting het Nijmeegse energiebeleid. Actualisering was sowieso nodig omdat oude

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Projectcode GEMEENTE 1 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen Doelstelling Het verbeteren van de energieprestatie van gemeentelijke gebouwen door 3%

Nadere informatie

Inhoud. Pagina 2 van 7

Inhoud. Pagina 2 van 7 Energie Audit 2014 Inhoud 1. Introductie... 3 2. Doelstelling... 3 3. Energie-aspecten... 3 Uitstoot door procesemissies... 3 Uitstoot door fabriek installaties... 3 Uitstoot vanuit de kantoorpanden...

Nadere informatie

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Sabine van Galen-Avegaart Agenda 1. De opgave Zutphen energieneutraal 2. Resultaat van ons beleid in cijfers 3. Wat hebben we in 2010-2011

Nadere informatie

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078

CO-2 Rapportage 2014. Inhoudsopgave. Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 CO-2 Rapportage 2014 Electrotechnische Industrie ETI bv Vierde Broekdijk 16 7122 JD Aalten Kamer van koophandel Arnhem 09080078 Aalten 28-04-2015 Versie 2.2 J.Nannings Directeur Inhoudsopgave 1. Inleiding

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Rapportage 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op de totale bedrijfsvoering

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 2/5 Toelichting bij scenario-analyse energiebeleid Beesel Venlo Venray Deze toelichting beschrijft wat

Nadere informatie

Rapportage energiebesparingsmonitor SHAERE 2013

Rapportage energiebesparingsmonitor SHAERE 2013 27 maart 2014 Rapportage energiebesparingsmonitor SHAERE 2013 Aedes vereniging van woningcorporaties Publicaties Postbus 29121, 2509 AC Den Haag 088 233 37 00 E-mail publicaties@aedes.nl 2/14 Inhoud Inleiding

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken CIE GZ 6 01-2007 TER KENNISNAME AAN Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken 1 Inleiding In 1997 zijn in Kyoto internationale afspraken gemaakt om tot een reductie van uitstoot

Nadere informatie

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN April 2002 ECN-RX--02-013 KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN Nieuw Den Helder Centrum als praktijkvoorbeeld J.C.P. Kester E. Sjoerdsma H. van der Veen (Woningstichting

Nadere informatie

Datum 29 september 2011

Datum 29 september 2011 Beleidsnotitie duurzame openbare verlichting 2011-2016 Kerngegevens Projectleider Afdeling B.I.C. Stolk Ruimte 3 Datum 29 september 2011 3 Behandeling Gemeenteraad Planstatus Casenummer Vastgesteld AB11.00502

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Kentallen warmtevraag woningen

Kentallen warmtevraag woningen Kentallen warmtevraag woningen Colofon Dit rapport is opgesteld door Marijke Menkveld (ECN) Datum 26-01-2009 Status definitief Inhoudsopgave Inleiding...3 Ketels en andere verwarmingssystemen...3 Verschillen

Nadere informatie

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Duurzame warmte in uw bedrijf Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Warmte van HVC: slim, schoon en zorgeloos Als ondernemer moet

Nadere informatie

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE o o o o Portaal (6x) Bo-Ex Stanleylaan Bo-Ex Livingstonelaan Isolatie Geen Wel Wel Glas enkel Dubbel Dubbel

Nadere informatie

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i.

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Toelichting Inleiding Provinciale staten van Utrecht hebben besloten om 750.000,- in te zetten voor de reductie van CO 2

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal

Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Feiten en Cijfers Energie Gemeente Berg en Dal Raadsbijeenkomst Edward Pfeiffer, Claudia Algra 7 april 2016 Gemeente Berg en Dal Programma Tijd Onderwerp Verantwoordelijke 21:30 21:35 Opening Wethouder

Nadere informatie

Samenvatting bevindingen Energiescan

Samenvatting bevindingen Energiescan techniplan adviseurs bv R A A D G E V E N D I N G E N I E U R S B U R E A U SIH-103X1-E-MV002A blad 1 van 6 Status: CONCEPT Project : Hogeschool Windesheim Zwolle Onderwerp : Samenvatting bevindingen Energiescan

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

CO 2 -scan Koggenland

CO 2 -scan Koggenland CO 2 -scan Koggenland Verkenning van de nulsituatie en mogelijkheden voor CO 2 -reductie Datum: 13 maart 2009 Projectnummer: 9944 Status: Definitief Opdrachtgever: Uitgevoerd door: Provincie Noord Holland

Nadere informatie

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Een 10 puntenplan voor gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Doet uw gemeente voldoende aan het klimaatprobleem? Iedere aanpak van het klimaatprobleem begint lokaal. Internationaal

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2014

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2014 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2014 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 30 januari 2015 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie... 2 2.2

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Carbon footprint 2011

Carbon footprint 2011 PAGINA i van 12 Carbon footprint 2011 Opdrachtgever: Stuurgroep MVO Besteknummer: - Projectnummer: 511133 Documentnummer: 511133_Rapportage_Carbon_footprint_2011_1.2 Versie: 1.2 Status: Definitief Uitgegeven

Nadere informatie

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Inhoud Introductie Duurzame Energie Koepel en Sector beschrijving

Nadere informatie

Compensatie CO 2 - emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2012

Compensatie CO 2 - emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2012 Compensatie CO 2 - emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2012 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5

Nadere informatie

Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen

Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen 1 Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen V A N L E V E N S D U U R D E N K E N N A A R M I L I E U W A A R D E N A N A L Y S E ( M I W A ) Bij duurzaamheid gaat het om doen of laten. De praktijk

Nadere informatie

Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente. 4 maart 2014

Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente. 4 maart 2014 Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente 4 Inleiding Het doel van de TDA is om focus aan te brengen in de kansrijke en verbindende initiatieven in Twente bij het realiseren van een duurzame

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 1 e helft 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 1 november 2013 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie...

Nadere informatie

3.C.1 Communicatie over de voortgang van CO 2 bij Prins Bouw.

3.C.1 Communicatie over de voortgang van CO 2 bij Prins Bouw. 3.C.1 Communicatie over de voortgang van CO 2 bij Prins Bouw. Datum: 12-05-2016 Versie: 1 1. Inleiding Middels deze rapportage wil Prins Bouw de voorgang op de CO 2 reductiedoelstellingen laten zien, door

Nadere informatie

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1)

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Directie: K.J. de Jong Handtekening: KAM-Coördinator: D.T. de Jong Handtekening: Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Het CO 2 -reductiebeleid van

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013

Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 Voortgangsrapportage CO 2 reductie 2013 CO 2 Prestatieladder - Niveau 3 Datum: 17 maart 2014 Versie: 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Basisgegevens... 2 2.1 Beschrijving van de organisatie... 2 2.2

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2014

Arnold Maassen Holding BV. Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2014 Arnold Maassen Holding BV Voortgangsrapportage scope 1 en 2 1e halfjaar 2014 G.R.M. Maassen 24-10-2014 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Scope 1 en 2... 3 2.1 Voortgang in relatie tot reductiedoelstellingen....

Nadere informatie

Energieambities in strategisch voorraadbeleid

Energieambities in strategisch voorraadbeleid TEN KROODE & VAN ZEE ORGANISATIE-ADVISEURS Energieambities in strategisch voorraadbeleid Artikel 090.003 12 februari 2008 In opdracht van SenterNovem Ten Kroode & Van Zee, organisatie-adviseurs www.tkvz.nl

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

CO 2-reductiedoelen en CO 2-reductiemaatregelen

CO 2-reductiedoelen en CO 2-reductiemaatregelen CO 2 -reductiedoelen en reductiemaatregelen Roosendaal, 20-06-2014. Auteur(s): H. Schrauwen, Energie & Technisch adviseur. Geaccordeerd door: M. Soenessardien, Organisatie INHOUDSOPGAVE 1. CO 2 -REDUCTIEBELEID

Nadere informatie

Potentieel zonne-energie en isolatie provincie Utrecht

Potentieel zonne-energie en isolatie provincie Utrecht Potentieel zonne-energie en isolatie provincie Utrecht Ecofys Netherlands BV Kanaalweg 16-G P.O. Box 8408 3503 RK Utrecht The Netherlands T: +31 (0) 30 66 23 300 F: +31 (0) 30 66 23 301 E: info@ecofys.com

Nadere informatie

Gubbels Beheer Postbus 18 5268 ZG HELVOIRT tel: 0411-641980 fax: 0411-643072 www.gubbels.nl

Gubbels Beheer Postbus 18 5268 ZG HELVOIRT tel: 0411-641980 fax: 0411-643072 www.gubbels.nl A. B. Emissie CO2-reductie Inventaris Versie 2.0 Auteur Gubbels Gubbels Beheer Postbus 18 5268 ZG HELVOIRT tel: 0411-641980 fax: 0411-643072 www.gubbels.nl 1/12 Inhoudsopgave Invalshoek B. CO2-reductie...

Nadere informatie

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten B. Kwantitatieve doelstellingen & beleid 1 INLEIDING Verhoef wil concreet en aantoonbaar maken dat we ons inspannen om CO 2 te reduceren. Daarvoor hebben wij dit reductiebeleid opgesteld. 2 HET CO 2 REDUCTIE

Nadere informatie

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen t/m 2012. Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 2.4 Datum: 16-aug-2011 Doc.nr: 10.

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen t/m 2012. Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 2.4 Datum: 16-aug-2011 Doc.nr: 10. CO 2 - en energiereductiedoelstellingen t/m 2012 Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 2.4 Datum: Doc.nr: 10.A0320 CO 2 -reductierapport Distributielijst Naam B.Bor (Alf) M. Roeleveld (ALF) Accorderingslijst

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Energiemanagementplan

Energiemanagementplan Energiemanagementplan CO 2 -prestatieladder Het Veldwerkbureau B.V. Niveau 3 Auteur(s): De heer G.R. Hartkamp De heer J.A. Möller Versie 2.0 17 december 2013 Definitief rapport Inleiding Binnen ons Energiemanagementsysteem

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Kansen voor warmte Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Centrale boodschap Er is een groot potentieel aan duurzame warmte en warmtebesparing in Nederland beschikbaar. Per situatie

Nadere informatie

De cijfers worden in GJ (GigaJoule) uitgedrukt. Dit is de eenheid van Warmte. Ter vergelijk, 1 GJ komt overeen met 278 kwh of +/- 32 m3 gas.

De cijfers worden in GJ (GigaJoule) uitgedrukt. Dit is de eenheid van Warmte. Ter vergelijk, 1 GJ komt overeen met 278 kwh of +/- 32 m3 gas. Project: woningen Maasbommel Datum: april 2014 Onderwerp: jaarrapportage nr. 4 Inleiding Eind februari 2013 zijn de drie woning in Maasbommel opgeleverd aan de huurders van Woonstichting De Kernen. Deze

Nadere informatie

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Dit document bevat de uitgewerkte actuele emissie-inventaris van Welling Bouw Vastgoed Rapportage 1 e halfjaar 2010 (januari juli 2010) Opgesteld door: TL Gecontroleerd

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Toelichting bij de doelstelling van 9% duurzame elektriciteit: - De definitie van de 9% doelstelling is conform de EU richtlijn duurzame elektriciteit

Nadere informatie

Toelichting Instrument 5. Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling

Toelichting Instrument 5. Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling Toelichting Instrument 5 Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling Instrument 5, Concepten voor energieneutrale wijken De gehanteerde definitie voor energieneutraal is als volgt: Een

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Samenvatting en conclusies. 2. Bebouwde Omgeving. 3. Bedrijven & Industrie (inclusief Utiliteitsbouw) 4.

Inhoudsopgave. 1. Samenvatting en conclusies. 2. Bebouwde Omgeving. 3. Bedrijven & Industrie (inclusief Utiliteitsbouw) 4. CO 2 -monitor Haarlem 2013 De CO 2 -monitor heeft sinds 2012 heeft een andere opzet dan voorgaande jaren. Er is nu een management samenvatting waarin de grote lijnen en hoofdconclusies worden weergegeven

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie