Woonlastenonderzoek onder particuliere eigenaar/bewoners in Emmen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Woonlastenonderzoek onder particuliere eigenaar/bewoners in Emmen"

Transcriptie

1 Woonlastenonderzoek onder particuliere eigenaar/bewoners in Emmen Bert Weevers Menno Logemann Rapportnummer: /BW/ BuildDesk Benelux B.V. Arnhem, 15 mei 2013

2 COLOFON BuildDesk Benelux B.V. Postbus 694, 6800 AR Arnhem Gele Rijders Plein 11-2, Arnhem Telefoon: Telefax: Internet: Projectnummer: Projecttitel: Gemeente Emmen energie en armoede plus Opdrachtgever: Gemeente Emmen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, elektronisch op geluidsband of op welke andere wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van BuildDesk Benelux BV.

3 Inhoudsopgave 1 Inleiding Aanleiding Doelstelling Opzet rapport Energie- en woonlasten Wat zijn woonlasten? Betaalbare woonlasten en definitie Ontwikkeling van de energielasten Bepaling woonlasten Woonlastenontwikkeling en betalingsproblematiek Omvang van de woonlasten problematiek particuliere eigenaar bewoners Kwetsbare locaties en groepen Woonlasten geografisch bezien Woonlasten naar woningtype Woonlasten naar bouwjaar Samenvatting Business case Voorbeeldwoning A Korte kenschets Maatregelpakketten Energiedeel in woonlasten Totale woonlasten Voorbeeldwoning B Korte kenschets Maatregelpakketten Energiedeel in woonlasten Totale woonlasten Maatschappelijke kosten en baten MKB bij niet doen MKB bij forse energetische verbetering Bijdrage derden? Aanpak Bijlage 1: Methodiek Hypotheeklasten Energielasten Bijlage 2: Definities Besteedbaar inkomen Bijlage 3: Kerncijfers gemeente Emmen BuildDesk Benelux 1

4 1 Inleiding 1.1 Aanleiding De afgelopen jaren zijn de energieprijzen sterk gestegen. De verwachting is dat deze stijging (zeker de komende jaren) zal doorzetten. Doordat de prijzen voor energie sneller stijgen dan de inflatie en het inkomen van de huishoudens, leidt dit mogelijk tot betaalbaarheidsproblemen en wellicht zelfs armoede. De best mogelijke oplossing voor dit probleem is het naar energieneutraal renoveren van de probleem -woningen. Immers alleen bij een energienotaloze woning is het huishouden gevrijwaard van energieprijsstijgingen. De vragen die dan opkomen zijn: Hoe groot is de ernst en omvang van het woon- en energielasten probleem? (een vraag naar de urgentie); Is er een rendabele business case? (een vraag naar de huidige haalbaarheid van een oplossing); Wat zijn de totale maatschappelijke kosten en baten van een dergelijke oplossing en kan van hieruit een bijdrage aan de oplossing geleverd worden? (een vraag naar mogelijk nieuwe financieringsopties). In een vergelijkbaar onderzoek uitgevoerd in Amsterdam, is de ernst en omvang van de woon- en energielastenproblematiek in beeld gebracht voor de sociale verhuur sector. Dit onderzoek, dat een vervolg is op het Amsterdamse onderzoek, is gericht op de particuliere eigenaar/bewoners en is mede een verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken/WWI. Beide cases samen geven een goed beeld van de invloed van de gestegen energielasten op de woonlasten; de betaalbaarheid ervan binnen twee gemeenten die exemplarisch zijn voor de grote steden enerzijds en een grote plattelands gemeente in Nederland anderzijds. Meer in het bijzonder voor Emmen geldt dat zij dit onderzoek kunnen gebruiken omdat: De gemeente stimuleert in het kader van gebiedsontwikkeling de plaatsing van 60 MW windmolens. De bedoeling is dat de opbrengsten worden geïnvesteerd in een fonds ten behoeve van het verbeteren van de woningvoorraad/gebiedsontwikkeling. Het woonlastenonderzoek kan een bijdrage leveren aan de keuze en prioritering van deze gelden. Emmen Revisited is een project met als doel het verbeteren van de kwaliteit van (samen) leven in de wijken en dorpen van de gemeente. Dorpsteams pakken dit op, ondersteund door de gemeente. De onderzoeksresultaten kunnen ook in dit project worden meegenomen. Emmen heeft te maken met krimp. Daarom zijn er moeilijke en harde keuzes nodig. Zo zullen er woningen uit de markt gehaald moeten worden. Het woonlastenonderzoek kan input leveren voor de afweging. BuildDesk Benelux 2

5 1.2 Doelstelling In dit onderzoek zijn drie vragen aan de orde: 1. Probleem in kaart: hoe groot is de ernst (het mogelijke woonlastenprobleem per huishouden) en de omvang (het aantal huishoudens dat in de problemen komt)? 2. Oplossingsrichting: Wat betekent het concreet voor de particuliere eigenaar/bewoners en de voor de gemeente als men een x-aantal van de bedoelde woningen met het laagste label renoveert c.q. sloopt/nieuw bouwt naar nulenergiewoningen voor de laagste inkomensgroepen? 3. Impact van oplossing op verschillende gebieden: Wat zijn de vermeden maatschappelijke kosten, wat zijn maatschappelijke baten? En: kunnen deze baten ingezet worden voor de financiering van de ingreep? 1.3 Opzet rapport In hoofdstuk 2 van dit onderzoek wordt het begrip woonlasten nader toegelicht, een visie gegeven op de prijsontwikkeling voor energie en wordt de onderzoeksmethode toegelicht. Hoofdstuk 3 brengt vervolgens de omvang van het probleem in Emmen in kaart. Ook staan in dit hoofdstuk de resultaten van een nadere analyse naar de kenmerken van locaties waar de woonlasten problematiek zich voordoet. De uitwerking van de business case staan in hoofdstuk 4. De resultaten van de quick scan maatschappelijke kosten en baten in hoofdstuk 5. BuildDesk Benelux 3

6 2 Energie- en woonlasten Dit hoofdstuk gaat in op het begrip woonlasten: wat kan er onder worden verstaan, wat zijn betaalbare woonlasten en welke definitie wordt in dit rapport gehanteerd? Daarna wordt ingegaan op het energieprijsscenario waarmee in dit rapport wordt gerekend. 2.1 Wat zijn woonlasten? Als we alle elementen van de kosten voor wonen op een rij zetten, leidt dat tot de volgende lijst: Hypotheeklast en servicekosten (VVE); Energie (gas, elektra, warmte) incl. belastingen; Water; Heffingen van Openbaar Publiekrechtelijke Lichamen (OPL); - Gemeentelijke belastingen en heffingen (OZB, reinigingsheffing), - Waterschaplasten; Verzekering (opstal); Onderhoud. De term woonlasten wordt vaak gebruik voor een deel van deze kosten. Zo gebruiken gemeenten de term woonlasten voor de lokale lasten (OZB, reinigingsheffing). Corporaties daarentegen definiëren woonlasten als de som van huur en energielasten. Blijkbaar is de mate van beïnvloedingsmogelijkheid van invloed op de definitie. Voor particuliere woningen worden de woonlasten gemiddeld in Nederland voor 53% bepaald door de hypotheeklasten (COELO, 2012). De overige 47% van de woonlasten wordt gevormd door de overige bijkomende kosten. In Figuur 2.1 is de gemiddelde verdeling voor deze overige woonlasten weergeven. Figuur 2.1: Componenten van de bijkomende woonlasten (euro per jaar en percentage van totaal) BuildDesk Benelux 4

7 In de figuur is te zien dat energie en energiebelasting een aanzienlijk deel van de bijkomende kosten vormen (52%). In dit rapport focussen we op som van: De hypothecaire lasten; De energielasten (inclusief belastingen). Deze componenten zijn samen goed voor gemiddeld 77% van de woonlasten. Deze twee posten bepalen niet alleen voor een groot deel de hoogte van de lasten, maar kennen ook een grote variatie. De hypothecaire lasten zijn sterk afhankelijk van de hoogte van de hypotheek en de energielasten van de energetische staat van de woning. De energielasten zijn te sturen door aanpassing van de energieprestatie van de woning en door gedrag van de bewoners. 2.2 Betaalbare woonlasten en definitie Woonlasten zijn in dit rapport gedefinieerd als de som van de hypothecaire lasten en de energielasten. Of de hoogte van de woonlasten leidt tot potentiële betalingsproblemen is afhankelijk van het inkomen en de overige kosten van een huishouden. Om inzicht te krijgen in de overige kosten bij een bepaald inkomen en de maximaal acceptabele woonlasten is een methodiek van het Nibud gebruikt. Deze methodiek van het Nibud wordt veel gebruikt, is breed geaccepteerd en wordt hieronder toegelicht. Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) houdt de uitgaven van huishoudens in Nederland bij en berekent hoeveel geld zij maandelijks kwijt zijn aan verschillende uitgavenposten. Het basisbedrag bepaalt hierbij de kosten die een huishouden minimaal moet maken. De voorbeeldbedragen baseert het Nibud op cijfers van het CBS. Dit zijn bedragen die worden vastgesteld op basis van het werkelijke bestedingspatroon van de huishoudens. Op basis van dit basisbedrag en het voorbeeldbedrag wordt een normbedrag vastgesteld. Dit is het minimale acceptabele consumptieniveau bij een bepaald inkomen. Het inkomen minus de normbedragen voor overige uitgaven vormen de maximaal acceptabele woonlasten (figuur 2.2). Figuur 2.2 Berekeningswijze Nibud-richtlijnen. Bron: Nibud 2012 BuildDesk Benelux 5

8 De methode van het Nibud geeft een gedifferentieerd beeld voor de woonlastenruimte per huishouden- en inkomenstype. De data om dit gedetailleerde beeld voor Emmen te gebruiken is voor dit onderzoek niet beschikbaar. In dit onderzoek is daarom een vereenvoudigde methode toegepast om de ruimte voor woonlasten te bepalen. Als grens vanwaar potentiële betalingsproblemen kunnen ontstaan, is in dit onderzoek een percentage vastgesteld op basis van de voorbeeldbegroting van een standaardgezin met hoge hypotheeklasten. Deze hoge hypotheeklasten zijn blijkbaar nog betaalbaar. De energielasten in deze voorbeeldbegroting zijn gebaseerd op een woning met een C-label. Verondersteld wordt dat hogere lasten voor potentiële betalingsproblemen zorgen. Op basis van gemiddelde huishoudenskenmerken is gezocht naar een voorbeeldbegroting van het Nibud die past bij Emmen. Gekozen is voor een huishouden bestaande uit: twee volwassenen en één kind (tussen 1 en 12) met een gezamenlijk besteedbaar inkomen 1 van 2.500,- per maand (= bruto jaarinkomen van ongeveer 3.300,- per maand). De woonlasten van dit huishouden zien er uit als in tabel 2.1. Begrotingspost Inkomsten of kosten per maand Hypotheek 942,- Gas 81,- Elektriciteit 60,- Inkomen 2.500,- Tabel 2.1: Voorbeeldbegroting van het Nibud van een huishouden met twee volwassenen en één kind (tussen 1-12 jaar) met een besteedbaar inkomen van 2.500,- per maand (bron: budgethandboek 2012, Nibud). De woonlasten (hypotheek, gas en elektriciteit) van dit gezin zijn in totaal 1.083,- per maand. Dat is 43% van het besteedbaar inkomen. Het percentage van 43% wordt ook wel de woonquote genoemd. In dit onderzoek wordt de grens van 43% gebruikt als grens vanaf waar er betalingsproblemen zouden kunnen ontstaan. Hierbij moet worden opgemerkt dat een woonquote van 43% voor de lagere inkomens hoog is. Gemiddeld in Nederland is de woonquote 35,3% (TNO, 2011) 2.3 Ontwikkeling van de energielasten Zoals beschreven vormen de energielasten een belangrijke component van de woonlasten. Als gevolg van prijsstijging zijn de energielasten van woningen sterk gestegen. In vijftien jaar zijn de energieprijzen ruim drie keer zo hard gestegen als de prijzen van andere goederen en diensten. De energieprijzen zijn in januari 2012 bijna 120% hoger dan vijftien jaar geleden, de consumentenprijsindex (CPI) nam tussen januari 1997 en januari 2012 met 35% toe (Figuur 2). 1 Voor definities zie bijlage 2. BuildDesk Benelux 6

9 Figuur 2.3: CPI en Prijsontwikkeling energie (CBS Statline, 2012) Voor de ontwikkeling van de energiekosten baseert BuildDesk zich op haar prijsscenario voor energie. Hierbij wordt uitgegaan van het volgende scenario: Op de korte termijn zijn door de economische crisis, nieuwe ontdekkingen van bijvoorbeeld schaliegas, politieke onzekerheid in het Midden-Oosten en speculaties de energieprijzen waarschijnlijk nog aan sterke fluctuaties onderhevig. De verwachting op de lange termijn is dat de energieprijzen nog fors blijven stijgen, met name door de groeiende nieuwe economieën (China, India, Zuid Amerika) die de vraag doen opstuwen. De stijgende prijzen maken echter nieuwe winmethoden aantrekkelijk. Ook duurzame energie zal op een gegeven ogenblik concurrerende prijzen laten zien. Voor duurzame energietechnieken (met name zon en wind) zijn vooral kapitaalslasten doorslaggevend. Deze zijn redelijk stabiel, hoewel grondstoffengebruik en ruimtegebruik ook hier een prijsopdrijvend effect zullen hebben. Uiteindelijk echter leiden bovengenoemde ontwikkelingen tot een afzwakkende prijsstijging van energie. Op basis van dit geschetste toekomstscenario komt BuildDesk tot de nominale prijsstijgingen als weergegeven in (Tabel 1.2). Periode Elektriciteit Gas Inflatie % 8% 2% % 8% 2% % 7% 2% % 7% 2% % 5% 2% % 4% 2% % 2% 2% Tabel 1.2: Prijsscenario energie (BuildDesk, Notitie prijsontwikkeling leveringskosten energie, 2012) Om de prijzen in de tijd te kunnen vergelijken worden deze gecorrigeerd voor 2% inflatie. BuildDesk Benelux 7

10 2.4 Bepaling woonlasten De hypotheeklasten in dit onderzoek zijn gebaseerd op de WOZ-waarde. Op basis van WoOn 2009 zijn de hypotheeklasten uitgedrukt als percentage van de WOZ-waarde. De WOZ-waarde van de panden was voor dit onderzoek bekend. De energielasten zijn bepaald door de woningen te koppelen aan de referentiewoningen van Agentschap NL. Een uitgebreide beschrijving van de methodiek is te vinden in Bijlage 1. Het inkomen is bepaald aan de hand van het inkomen per buurt (bron: CBS, 2011). BuildDesk Benelux 8

11 3 Woonlastenontwikkeling en betalingsproblematiek 3.1 Omvang van de woonlasten problematiek particuliere eigenaar bewoners Of woonlasten zorgen voor betalingsproblemen is afhankelijk van de overige uitgaven en het inkomen van het huishouden (zie paragraaf 2.2). Het is dan ook niet mogelijk om op basis van enkel de woonlasten vast te stellen of er daadwerkelijk sprake is van betalingsproblemen. Wel kan worden vastgesteld voor welk percentage van de huishoudens de woonquote hoger ligt dan die van het standaardgezin met een hoge hypotheek uit paragraaf 2.2. Zo wordt een indicatie verkregen van de omvang van het probleem. Dit percentage wordt weergegeven in figuur 3.1. Figuur 3.1: Percentage huishoudens in Emmen met een woonquote hoger dan 43%. In de figuur is te zien dat voor de gemiddeld berekende hypotheeklasten (0,5% van WOZ; zie bijlage 1 voor een toelichting) voor woonlasten in % van de huishoudens een woonquote heeft die hoger is dan 43%. Bij gelijkblijvende hypotheeklasten en inkomens (gecorrigeerd voor inflatie) zal het aantal huishoudens met een hogere woonquote, als gevolg van de stijgende energielasten, oplopen tot 29% in 2020 en 54% in Voor huishouden met een relatief lage hypotheeklast (0,3% van WOZ) kent in % een hogere woonquote. In deze groep loopt het percentage met een te hoge woonquote op naar 17% in In tabel 3.1 wordt het aantal huishoudens weergegeven dat met een gemiddelde hypotheek een woonquote heeft hoger dan 43% weergeven Aantal HH Tabel 3.1: aantal huishoudens met een woonquote groter dan 43%. BuildDesk Benelux 9

12 De stijging in het aantal huishoudens met potentiële betalingsproblemen is het gevolg van de stijgende energielasten. In figuur 3.2 is te zien hoe de gemiddelde woonquote zich in Emmen ontwikkelt als gevolg van de stijgende prijzen voor energie. Figuur 3.2: Gemiddelde woonquote in Emmen. In de figuur is te zien dat de energiequote (aandeel energielasten van besteedbaar inkomen) oploopt van 8% in 2012 naar 20% in Dit betekent dat wanneer er geen energiebesparende maatregelen in de woningen worden aangebracht de energiekosten van een huishouden aanzienlijk toenemen. 3.2 Kwetsbare locaties en groepen In paragraaf 3.1 was te zien dat de hoeveelheid huishoudens met een hoge woonquote toeneemt. Om tijdig bij te kunnen sturen op de ontwikkeling van deze problematiek is het nuttig inzicht te verkrijgen in de locaties waar deze problematiek het grootst zal worden Woonlasten geografisch bezien Om een oordeel te kunnen geven over de hoogte van het besteedbaar inkomen of de woonlasten, zijn per buurt het gemiddelde inkomen en de gemiddelde woonlasten berekend. Vervolgens is de mediaan bepaald. Er wordt gesproken over een hoog inkomen of hoge woonlasten als deze hoger zijn dan de mediaan. Mediaan Gemiddelde Minimum Maximum Inkomen 2.088, , , ,- Woonlasten 897,- 938,- 530, ,- EI 1,90 1,85 0,89 2,17 Tabel 2.2: Mediaan, gemiddelde en extremen voor het inkomen, de woonlasten en EI in de buurten. BuildDesk Benelux 10

13 In figuur 3.3 is per buurt weergegeven of het inkomen of de woonlasten hoog zijn. Figuur 3.3: Hoogte van de woonlasten en het inkomen per buurt. In de figuur is te zien dat de hoge woonlasten in combinatie met de lage inkomens zich met name in de buitengebieden concentreren en in Emmen, Roswinkel en de oostzijde van Weiteveen en Nieuw-Schoonebeek. Huishoudens met een laag inkomen en een energetisch slechte woning (slechte EIwaarde) zijn het gevoeligst voor de stijgende prijzen van energie. De energiecomponent van de woonlasten is in deze woningen immers groter dan bij energetisch goede woningen. Een stijging van de energielasten heeft op deze woningen een grotere impact dan op de energetische goede woningen. In Fout! Verwijzingsbron niet gevonden.3.4 is de hoogte van de EI weergeven ten opzichte van de mediaan; ditmaal in combinatie met het inkomen. In de figuur is te zien dat de lage inkomens zich voornamelijk in het noordoosten, zuiden en in Emmen concentreren. Relatief hoge inkomens zijn te vinden in het gebied rondom Emmen en tussen Barger-Compascuum en Nieuw-Schoonebeek. In Emmen wonen in Angelslo en Emmermeer de huishoudens met een laag inkomen in energetisch slechte woningen. Ook in Barger-Compascuum, in en rondom Nieuw- Schoonebeek en Emmer-Compascuum is deze combinatie te vinden. BuildDesk Benelux 11

14 Figuur 3.4: hoogte van de EI weergeven ten opzichte van de mediaan Woonlasten naar woningtype In figuur 3.5 zijn de woonlasten per woningtype weergegeven. Figuur 3.5: Gemiddelde woonlasten in 2012 per woningtype. BuildDesk Benelux 12

15 Opvallend in deze figuur is de hoge woonlasten van meergezinswoningen. Uit een nadere analyse blijkt dat deze woningen lage energielasten kennen, maar hoge hypotheeklasten. Een mogelijke oorzaak kan zijn dat deze woningen relatief groot zijn in vergelijking tot de andere woningen in de gemeente Woonlasten naar bouwjaar In figuur 3.6 zijn de woonlasten per bouwjaar weergegeven. Figuur 3.6: Gemiddelde woonlasten in 2012 per bouwjaarcategorie van de woning. In deze figuur is te zien dat de nieuwste woningen de hoogste woonlasten kennen. Ook hier geldt dat de energiecomponent van de woonlasten gemiddeld lager is, maar de hypotheeklasten juist hoger. 3.3 Samenvatting Er zijn geen formele normen over betaalbaarheid van het wonen. Wanneer we uitgaan van een arbitraire, maar onderbouwde en relatief hoge woonquote van 43% als grens, dan zit nu ca 21% van de eigen woningbezitters in Emmen met te hoge woonlasten. Bij een afzwakkende stijging van de energieprijzen in de toekomst, neemt het de energiequote van de gemiddelde Emmense woningbezitter toe van 8% nu naar 20% in De energiequote geeft het aandeel energielasten weer als percentage van het besteedbaar inkomen. Bij veronderstelde gelijkblijvende inkomens en hypotheeklasten, neemt het aantal huishoudens met te hoge woonlasten door deze energielastenstijging toe van 21%, nu via 29% in 2020 naar 54% in Dit wil niet zeggen dat er per definitie betaalbaarheidsproblemen bij de hypotheekbank of energiebedrijf ontstaan; vaak wordt er bezuinigd op zaken als sportvereniging, sociale activiteiten e.d.. BuildDesk Benelux 13

16 Vooral het noordoostelijke en zuidelijke deel van de gemeente en Emmen zelf kunnen qua woonlasten als kwetsbaar gebied aangemerkt worden. Hier bevinden zich ook de energetisch slechtste woningen: wat dus ook betekent dat hier het grootste verbeterpotentieel zit. BuildDesk Benelux 14

17 4 Business case Nu we een beeld hebben van de ernst en omvang van de potentiële woonlastenproblematiek in de gemeente, gaan we op zoek naar mogelijke oplossingen. Als voorbeeld zijn twee woningen in BargerCompascuum onderzocht op energie verbeteropties. Hieronder worden deze beknopt beschreven, worden de mogelijke verbetermaatregelen behandeld en conclusies getrokken over de effecten op de woonlasten Voorbeeldwoning A Korte kenschets Verlengde Oosterdiep WZ 98 Barger Compascuum Bouwjaar <1900 Renovatie eind jaren 70 Gbo 120 m 2 Huidig energielabel D. Het betreft een oud huis waarin vroeger een winkeltje zat, langs de vaart, die eind jaren 70 geheel is gerenoveerd tot woonhuis en daar bij onder andere is voor zien van een nieuw buitenspouwblad. De spouw is minimaal geïsoleerd (folie); het dak is geïsoleerd en pas onlangs voorzien van nieuwe bedekking. De gevelopeningen op de begane grond zijn voorzien van dubbele beglazing. 2 De afzonderlijke adviesrapporten per woning zijn bij de gemeente op te vragen. BuildDesk Benelux 15

18 4.1.2 Maatregelpakketten Er zijn drie maatregelpakketten onderzocht: Pakket Maatregelen Kosten Label Basispakket - Spouwisolatie - Dubbel glas naar HR++ - Vloerisolatie Voorbereid op - Spouwisolatie energieneutraal - Vloerisolatie - Drie-laags glas - Balansventilatie - Warmtepomp bodem - WP bodem tapwater - Zonneboiler Energieneutraal - Als hiervoor - 45 m 2 PV ,- A ,- A ,- A++ De woning is met het tweede pakket zo goed geïsoleerd dat er slechts een zeer geringe warmtevraag is, die volledig met een elektrische warmtepomp wordt verzorgd. Er is geen gasaansluiting meer, waardoor ook de vastrechtkosten hiervoor vervallen. Energieneutraal wil zeggen dat er op jaarbasis geen energie wordt ingekocht, ook niet voor huishoudelijk gebruik. PV-cellen zorgen voor het opwekken van elektriciteit, voldoende voor de ventilatie, warmtepomp en het huishoudelijk gebruik (tv, koelkast, pc s etc.). BuildDesk Benelux 16

19 4.1.3 Energiedeel in woonlasten De hypotheeklasten zijn uit privacyoverwegingen niet opgevraagd, evenmin als de inkomens van de bewoners. We gaan uit van gemiddelde of veel voorkomende bedragen om de effecten, los van deze individuele bewoners, zichtbaar te maken. Eerst kijken we naar de energielasten, zoals die zich ontwikkelen uitgaande van de prijsstijgingen die hiervoor (par. 2.3) zijn aangehouden. Zoals te verwachten, is de stijging van de energielasten in de huidige woning fors; ruim een verdrievoudiging binnen 20 jaar (nominaal). In een periode van 20 jaar wordt er bijna een ton (ruim ,-) aan het energiebedrijf betaald. Ook in de situaties na een energetische verbetering blijven de woonlasten gevoelig voor energieprijsstijgingen. Alleen de energieneutrale woning laat stabiele lasten zien. De energielasten van de energieneutrale woning (A++) zijn zelfs negatief, omdat de vaste lasten nodig voor de elektriciteitsaansluiting, ruim worden gecompenseerd door de heffingskorting. De twee zwaarste maatregelpakketten zijn echter relatief duur; het duurt erg lang voor deze zijn terugverdiend Totale woonlasten Als we ervan uitgaan dat er voor de investering een (tweede) hypotheek wordt afgesloten met een looptijd van 30 jaar en een rentepercentage van 4,6% dan ontstaat het volgende beeld. Voor de oude hypotheeklasten nemen we het fictieve bedrag van 620,- per maand netto, dat wil zeggen na verrekening van hypotheekrenteaftrek en eigenwoning forfait. BuildDesk Benelux 17

20 Wat opvalt is dat Pakket A vanaf moment nul tot lagere woonlasten leidt dan de huidige situatie. Dit voordeel wordt met de tijd groter. Voorbereid op energieneutraal is de eerste zes jaren onvoordeliger, daarna wordt het financiële voordeel elk jaar fors groter. Energieneutraal valt gunstiger uit, dit komt met name omdat PV-cellen als onderdeel van het pakket op dit moment al een rendabele investering vormen. Ook hier echter zijn de eerste jaren de woonlasten hoger dan huidig. Na vier jaar echter is het voordeliger dan huidig; na acht jaar is het ook voordeliger dan het Label A-pakket. 4.2 Voorbeeldwoning B Korte kenschets Meester v.d. Boschstraat 6 Barger Compascuum Bouwjaar 1949 Uitbreidingen div. jaren Gbo 106 m 2 Huidig label E BuildDesk Benelux 18

21 Het betreft een oud huis waarin vroeger een winkeltje zat, langs de vaart, die eind jaren 70 geheel is gerenoveerd tot woonhuis en daar bij onder andere is voor zien van een nieuw buitenspouwblad. De spouw is minimaal geïsoleerd (folie); het dak is geïsoleerd en pas onlangs voorzien van nieuwe bedekking. De gevelopeningen op de begane grond zijn voorzien van dubbele beglazing Maatregelpakketten Er zijn drie maatregelpakketten onderzocht: Pakket Maatregelen Kosten Label Basispakket - Spouwisolatie - Glasvervanging enkel naar HR++ - Glasvervanging dubbel naar HR++ - Dakisolatie Voorbereid op - Spouwisolatie energieneutraal - Glasvervanging enkel naar Triple - Glasvervanging dubbel naar Triple - Decentrale WTW ventilatie - Dakisolatie - Warmtepomp water - Tapwater WP - Zonneboiler Energieneutraal - Als hiervoor - 42 m 2 PV 5.800,- A ,- A ,- A++ De woning is met het tweede pakket zo goed geïsoleerd dat er slechts een zeer geringe warmtevraag is, die volledig met een elektrische warmtepompwater wordt verzorgd. (NB het verdient aanbeveling om samen met buurtwoningen te onderzoeken of een collectief systeem aangelegd kan worden, dit is kostenefficiënter). Er is geen gasaansluiting meer, waardoor ook de vastrechtkosten hiervoor vervallen. Energieneutraal wil zeggen dat er op jaarbasis geen energie wordt ingekocht, ook niet voor huishoudelijk gebruik. PV-cellen zorgen voor het opwekken van elektriciteit, voldoende voor de ventilatie, warmtepomp en het huishoudelijk gebruik (tv, koelkast, pc s etc.) Energiedeel in woonlasten De hypotheeklasten zijn uit privacyoverwegingen niet opgevraagd, evenmin als de inkomens van de bewoners. We gaan uit van gemiddelde of veel voorkomende bedragen om de effecten, los van deze individuele bewoners, zichtbaar te maken. Eerst kijken we naar de energielasten, zoals die zich ontwikkelen uitgaande van de prijsstijgingen die hiervoor (par. 2.3) zijn aangehouden. BuildDesk Benelux 19

22 Zoals te verwachten, is de stijging van de energielasten in de huidige woning fors; ruim een verdrievoudiging binnen 20 jaar (nominaal). In een periode van 20 jaar wordt er ca ,- aan het energiebedrijf betaald. Ook in de situaties na een energetische verbetering blijven de woonlasten gevoelig voor energieprijsstijgingen. Alleen de energieneutrale woning laat stabiele lasten zien. De energielasten van de energieneutrale woning (A++) zijn zelfs negatief, omdat de vaste lasten nodig voor de elektriciteitsaansluiting, ruim worden gecompenseerd door de heffingskorting. De twee zwaarste maatregelpakketten zijn echter relatief duur; het duurt erg lang voor deze zijn terugverdiend Totale woonlasten Als we ervan uitgaan dat er voor de investering een (tweede) hypotheek wordt afgesloten met een looptijd van 30 jaar en een rentepercentage van 4,6% dan ontstaat het volgende beeld. Voor de oude hypotheeklasten nemen we weer het fictieve bedrag van 620,- per maand netto, dat wil zeggen na verrekening van hypotheekrenteaftrek en eigenwoning forfait. BuildDesk Benelux 20

23 Wat opvalt is dat Pakket A vanaf moment nul tot lagere woonlasten leidt dan de huidige situatie. Dit voordeel wordt met de tijd groter. Voorbereid op energieneutraal is de eerste 10 jaren onvoordeliger, daarna wordt het financiële voordeel elk jaar fors groter. Energieneutraal valt gunstiger uit, dit komt met name omdat PV-cellen als onderdeel van het pakket op dit moment al een rendabele investering vormen. Ook hier echter zijn de eerste jaren de woonlasten hoger dan huidig. Al na twee jaar echter is het voordeliger dan huidig; na acht jaar is het ook voordeliger dan het Label A-pakket. BuildDesk Benelux 21

24 5 Maatschappelijke kosten en baten Er zijn tal van bezwaren en belemmeringen voor de individuele eigenaar bewoner om zijn woning ingrijpend te verduurzamen. Het is de moeite waard om te verkennen welke overige baten en lasten er zijn, voor andere partijen. Bij een positief saldo immers is het in theorie mogelijk om de voordeelhebbende partij mee te laten financieren, zodat de stimulans voor de eigenaar-bewoner vergroot kan worden. Er is derhalve een maatschappelijke kosten-baten-verkenning gemaakt, die in een bijeenkomst van enkele belangrijke stakeholders is besproken. Bij deze werksessie op 26 maart 2013 waren onder andere aanwezig vertegenwoordigers van bewoners, een lokale bank, bouwbedrijf, woningcorporaties, gemeentelijke diensten en GGD. Twee varianten zijn met elkaar vergeleken: maatschappelijke kosten en baten van niets doen en die van woningverbetering naar (bijna) energieneutraal. 5.1 MKB bij niet doen In deze variant wordt de huidige woningvoorraad niet verbeterd en ontwikkelen de woonlasten zich zoals beschreven in hoofdstuk 3. Er treden dan allerlei eerste en tweede graads c.q. directe en indirecte effecten op 3, die soms elkaar ook weer versterken of beïnvloeden. Effecten werken daarbij telkens in op één of meerdere belanghouders. Deze zijn aangegeven in de blauwe vakken, rechts in de figuur. Als voorbeeld: stijgende woonlasten zorgen bij gelijkblijvend inkomen voor een dalende koopkracht van huishoudens. Dit heeft een nadelig effect op de MKB/ middenstand in Emmen. 3 Zie onder andere effecten arena, voor nadere theoretische onderbouwing van maatschappelijke kosten en baten. BuildDesk Benelux 22

25 Figuur 5.1. Directe en indirecte effecten bij niets doen. Naast veel negatieve effecten zijn er ook een aantal positieve effecten te onderscheiden, zoals meer mogelijkheden voor starters bij een dalende woningprijs. Al met al is echter het plaatje vooral een trigger voor verandering. BuildDesk Benelux 23

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

juli 2013 Extra hypotheek voor energieneutrale woningen

juli 2013 Extra hypotheek voor energieneutrale woningen juli 2013 Extra hypotheek voor energieneutrale woningen Auteurs Marcel Warnaar Jasja Bos Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 2 METHODE... 4 2.1 Inleiding... 4 2.2 Energielasten in de standaard berekening...

Nadere informatie

Extra hypotheek voor energieneutrale woningen

Extra hypotheek voor energieneutrale woningen Extra hypotheek voor energieneutrale woningen Extra hypotheek voor energieneutrale woningen Nibud, 2011 Samenvatting In de Gedragscode Hypothecaire Financieringen bestaat er sinds 1 augustus 2011 de

Nadere informatie

Energiezuinige woningen en de financieringslasttabellen 2011

Energiezuinige woningen en de financieringslasttabellen 2011 Energiezuinige woningen en de financieringslasttabellen 2011 Energiezuinige woningen en de financieringslasttabellen 2011 / 2 Energiezuinige woningen en de financieringslasttabellen 2011 Nibud, 2011 3

Nadere informatie

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013 Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel 4 maart 2013 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit wordt erkend: Convenant Energiebesparing

Nadere informatie

Maximale hypotheek en energielabels

Maximale hypotheek en energielabels Maximale hypotheek en energielabels Maximale hypotheek en energielabels Nibud, 2012 Voorwoord Extra hypotheek voor energiebesparende maatregelen of woningen met een zuinig energielabel, het Nibud geeft

Nadere informatie

Energie en armoede, deel 1 probleemverkenning. 25 juni 2013 Bert Weevers, kennismiddag energie en armoede

Energie en armoede, deel 1 probleemverkenning. 25 juni 2013 Bert Weevers, kennismiddag energie en armoede Energie en armoede, deel 1 probleemverkenning. 25 juni 2013 Bert Weevers, kennismiddag energie en armoede Recente onderzoeken en artikelen woon- en energielasten Onderzoek naar noodzaak en mogelijkheden

Nadere informatie

Energiearmoede. Index. Energiearmoede 11-7-2013 16:20. Case Enactus: Urgentie, Analyse, Trends. +31654366965 remko.cremers@alliander.

Energiearmoede. Index. Energiearmoede 11-7-2013 16:20. Case Enactus: Urgentie, Analyse, Trends. +31654366965 remko.cremers@alliander. Energiearmoede Case Enactus: Urgentie, Analyse, Trends 11-07-2013 Remko Cremers +31654366965 remko.cremers@alliander.com @RCremers Index Alliander in het kort [pagina 3] Case omschrijving [pagina 10] Achtergrond

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Woononderzoek Nederland 2009

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Woononderzoek Nederland 2009 Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-020 22 maart 2010 9.30 uur Woononderzoek Nederland 2009 Totale woonlasten stijgen in dezelfde mate als netto inkomen Aandeel en omvang aflossingsvrije

Nadere informatie

Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning

Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning Naam huurder: Adres: Huurcontractnummer: Ingangsdatum huur: U heeft een overeenkomst met Portaal voor

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2010

COELO Woonlastenmonitor 2010 COELO Woonlastenmonitor 2010 Gaasterzijl vergeleken met gemeenten in de regio COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden COELO Woonlastenmonitor 2010 Gaasterzijl vergeleken met

Nadere informatie

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket Energiebesparing bestaande koopwoningen Effecten stimuleringspakket Notitie Delft, juli 2013 Opgesteld door: Cor Leguijt Frans Rooijers 2 2 juli 2013 3.B17.1 Energiebesparing bestaande koopwoningen 1 Inleiding

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2009

COELO Woonlastenmonitor 2009 COELO Woonlastenmonitor 2009 Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden coelo, Groningen 2009 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2010

COELO Woonlastenmonitor 2010 COELO Woonlastenmonitor 2010 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden COELO Woonlastenmonitor 2010 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Faculteit

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam Woningmarktrapport 4e kwartaal 215 Gemeente Amsterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 3 Aantal verkocht 25 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 1e kwartaal

Nadere informatie

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam Woningmarktrapport 3e kwartaal 215 Gemeente Rotterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 9 Aantal verkocht 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 4e kwartaal

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2008

COELO Woonlastenmonitor 2008 COELO Woonlastenmonitor 2008 Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden coelo, Groningen 2008 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Woonlastenmonitor over 2013. Vergelijking van de woonlasten van huurders van Wold & Waard en alle huurders in Nederland

Woonlastenmonitor over 2013. Vergelijking van de woonlasten van huurders van Wold & Waard en alle huurders in Nederland Woonlastenmonitor over 2013 Vergelijking van de woonlasten van huurders van en alle huurders in Nederland Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. WOONLASTEN... 4 2.1 Beïnvloedbare woonlasten- en baten... 4

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2011

COELO Woonlastenmonitor 2011 COELO Woonlastenmonitor 2011 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden COELO Woonlastenmonitor 2011 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Faculteit

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2012

COELO Woonlastenmonitor 2012 COELO Woonlastenmonitor 2012 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden COELO Woonlastenmonitor 2012 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Faculteit

Nadere informatie

Inkomensstatistiek Westfriesland Augustus 2014

Inkomensstatistiek Westfriesland Augustus 2014 Inkomensstatistiek Augustus 2014 Colofon Uitgave I&O Research Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel.nr. 0229-282555 Rapportnummer 2014-2041 Datum Augustus 2014 Opdrachtgever De Westfriese gemeenten Inleiding

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Relatie tussen energielabel en energiegebruik

Nadere informatie

Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020

Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020 Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020 Bijlage 1: Vraag en Aanbod woningmarkt Aalsmeer Bijlage 2: Kaart Woningbouwprojecten Bijlage 3: Woonfonds Aalsmeer Bijlage 1: Vraag & aanbod woningmarkt Aalsmeer

Nadere informatie

Noodzaak: energielasten beheersbaar houden voor Titel lagere inkomens

Noodzaak: energielasten beheersbaar houden voor Titel lagere inkomens Noodzaak: energielasten beheersbaar houden voor Titel lagere inkomens Subtitel >> Als Cover het voetregel gaat om energie en klimaat De kosten voor gas en elektriciteit drukken steeds zwaarder op het besteedbare

Nadere informatie

Investeer slim in uw woning met energiebesparende maatregelen. Aantrekkelijke rente - boetevrij aflossen

Investeer slim in uw woning met energiebesparende maatregelen. Aantrekkelijke rente - boetevrij aflossen Investeer slim in uw woning met energiebesparende maatregelen Aantrekkelijke rente - boetevrij aflossen Slim besparen 2 Slimme investeerder Familie Roubos: We wonen in een hoekhuis met veel ramen en hebben

Nadere informatie

Woonlastenonderzoek Breda

Woonlastenonderzoek Breda RIGO Research en Advies BV De bewoonde omgeving www.rigo.nl EINDRAPPORT Woonlastenonderzoek Breda De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij RIGO Research en Advies. Het gebruik van cijfers en/of

Nadere informatie

Woonlasten Onderzoek HV Franeker

Woonlasten Onderzoek HV Franeker Woonlasten Onderzoek HV Franeker Inleiding De Huurdersvereniging Franeker heeft in mei 2015 besloten om een onderzoek uit te voeren naar de gevolgen van de stijgende huurprijzen en daaraan verbonden overige

Nadere informatie

Memo. Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen

Memo. Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen Memo Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen Onderwerp > Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen bestaande bouw Opsteller > Niels van Vliet & Ellen van Acht met

Nadere informatie

3 Energiegebruik huidige situatie

3 Energiegebruik huidige situatie 3 Energiegebruik huidige situatie 3.1 Het Energie Prestatie Certificaat In het kader van de Europese regelgeving (EPBD) bent u verplicht om, bij verkoop of verhuur van de woning, een energiecertificaat

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

Meefinancieren van energiebesparende voorzieningen De mogelijkheden bij BLG Wonen Versie 1-1-2016

Meefinancieren van energiebesparende voorzieningen De mogelijkheden bij BLG Wonen Versie 1-1-2016 Meefinancieren van energiebesparende voorzieningen De mogelijkheden bij BLG Wonen Versie 1-1-2016 Energiebesparende voorzieningen zijn in meerdere opzichten interessant: Structurele besparing tot 30% op

Nadere informatie

Woonlastenbeleid als uitweg uit de crisis. 5 juni 2013 Bert Weevers, kennismiddag woonlasten.

Woonlastenbeleid als uitweg uit de crisis. 5 juni 2013 Bert Weevers, kennismiddag woonlasten. Woonlastenbeleid als uitweg uit de crisis. 5 juni 2013 Bert Weevers, kennismiddag woonlasten. Onderwerpen 1. Wat zijn woonlasten? 2. Betaalbaarheid onder druk 3. Oorzaken Na de pauze: 4. Woonlastenbeleid

Nadere informatie

Achterbanbijeenkomst AH Woon 20 april 2015 Haren, Vries, Nieuw-Roden, Annen 20-04-15

Achterbanbijeenkomst AH Woon 20 april 2015 Haren, Vries, Nieuw-Roden, Annen 20-04-15 Achterbanbijeenkomst AH Woon 20 april 2015 Haren, Vries, Nieuw-Roden, Annen 20-04-15 Agenda 1. Welkomstwoord voorzitter AH Woon. 2. Huurbeleid 2015 en verder 3. Wat heeft AH Woon gedaan 4. Pauze 5. Er

Nadere informatie

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V.

BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. BUSINESS VALUATION UITWERKING TOPAAS B.V. VERONDERSTELLINGEN Vraagprijs 2.500.000 (pand en inventaris). Inkomsten: In totaal 40 kamers; Bezetting kamers: T1 45%, T2 52%, T3 63%, vanaf T4 en verder 68%;

Nadere informatie

Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017

Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017 Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017 Berekeningen op basis van Regeerakkoord van het kabinet Rutte-II Nibud, 2012 Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017 Berekeningen op

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Woningen energieneutraal renoveren: hoe doe je dat? Leer hoe bestaande woningen energieneutraal te renoveren zijn. Met als belangrijkste ingrediënten: terugdringen van de energiebehoefte

Nadere informatie

Energiezuinige Nieuwbouw woonlasten voor huurder en koper. Symposium 22 april 2010

Energiezuinige Nieuwbouw woonlasten voor huurder en koper. Symposium 22 april 2010 woonlasten voor huurder en koper Symposium 22 april 2010 Harm van Papenrecht Adviseur & Interim Manager Focus op Woonlasten Duurzaamheid Energie Werkzaam voor: Woningcorporaties Gemeenten Instellingen

Nadere informatie

Bijlage 2: gevolgen verhoging energiebelasting op aardgas in de eerste schijf met 25%

Bijlage 2: gevolgen verhoging energiebelasting op aardgas in de eerste schijf met 25% Bijlage 2: gevolgen verhoging energiebelasting op aardgas in de eerste schijf met 25% Inleiding Deze bijlage bevat de effecten van een mogelijke verhoging van de energiebelasting (EB) op aardgas in de

Nadere informatie

Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent www.invent.nl Erik Koning van Energiewacht www.ewacht.nl

Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent www.invent.nl Erik Koning van Energiewacht www.ewacht.nl Ik wil zonnepanelen. Presentatie: Joop Eising van Invent www.invent.nl Erik Koning van Energiewacht www.ewacht.nl Aanleiding vereniging voor energiebesparing: 1 hogere gemeentelijke tarieven voor verenigingen

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1 Waarom zonnestroom? De zon is ruim voorradig. Je eigen stroom duurzaam zelf opwekken. Verwachte levensduur panelen ca. 30 jaar. Minder afhankelijk van de grote maatschappijen Minder invloed van wat ver

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

Hardheidsclausule energiebeleid

Hardheidsclausule energiebeleid Hardheidsclausule energiebeleid Inleiding QuaWonen heeft, ook op aangeven van haar stakeholders, meer aandacht heeft voor duurzaamheid en energiebesparing. Dit heeft zich concreet vertaalt in onder andere

Nadere informatie

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN

ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN ENERGIE 0 IN DE PRAKTIJK KOSTEN EN OPBRENGSTEN EXACT GEMETEN Wim van den Bogerd HOGERE DOEL Woonwijken met gezonde, energiezuinige en kwalitatief hoogstaande woningen waar het fantastisch wonen is! PROGRAMMA

Nadere informatie

Nieuwbouw. Steile Bank en Urkerstraat. Woonfolder

Nieuwbouw. Steile Bank en Urkerstraat. Woonfolder Nieuwbouw Steile Bank en Urkerstraat Woonfolder Lemmer, een oud vissersdorp met maritiem karakter Lemmer is gelegen in de fusiegemeente De Friese Meren, provincie Friesland. Het is één van Frieslands bekendste

Nadere informatie

Persoonlijk Financieel Advies

Persoonlijk Financieel Advies Persoonlijk Financieel Advies Frits Suzanne Inhoudsopgave Basisgegevens Inkomens- en vermogensplanning Indicatief overzicht lijfrente-uitkeringen Specificatie vaste lasten Grafiek inkomens- en vermogensplanning

Nadere informatie

Iwan. Bisschopstraat. Leeuwarden. Arjen Goodijk. Bisschopstraat 24. 8921AZ Leeuwarden

Iwan. Bisschopstraat. Leeuwarden. Arjen Goodijk. Bisschopstraat 24. 8921AZ Leeuwarden Iwan Arjen Goodijk Bisschopstraat Bisschopstraat 24 Leeuwarden 8921AZ Leeuwarden Inleiding Je hebt online de energiebespaarscan van jouw huis aangevraagd. Je wilt dus weten hoe jij kunt besparen op energiekosten.

Nadere informatie

Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017

Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017 Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017 Berekeningen op basis van Regeerakkoord van het kabinet Rutte-II Nibud, 2012 Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017 Berekeningen op

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

WOONLASTENAGENDA 2015. BrabantWonen

WOONLASTENAGENDA 2015. BrabantWonen WOONLASTENAGENDA 2015 BrabantWonen ALGEMENE INLEIDING BrabantWonen, Kleine Meierij, Zayaz, gemeente s-hertogenbosch en het Stedelijk Huurdersplatform (SHP) hebben in 2014 het Woonlastenakkoord gesloten.

Nadere informatie

Energietransitie. Bouw op onze kennis

Energietransitie. Bouw op onze kennis Energietransitie Bouw op onze kennis Programma Introductie Energieverbruik van een woning Energieverbruik in de praktijk Energieneutraal + Opslag van energie Bewoner centraal Wat doen wij? Een greep uit

Nadere informatie

Kentallen warmtevraag woningen

Kentallen warmtevraag woningen Kentallen warmtevraag woningen Colofon Dit rapport is opgesteld door Marijke Menkveld (ECN) Datum 26-01-2009 Status definitief Inhoudsopgave Inleiding...3 Ketels en andere verwarmingssystemen...3 Verschillen

Nadere informatie

Woonlasten & energiearmoede

Woonlasten & energiearmoede Woonlasten & energiearmoede Parallelsessie Ambtelijk Café 2013 Bregje van den Brand Highlights onderzoek De draagbaarheid van energielasten in beeld Praktijkvoorbeeld Energiebesparing en schuldhulpverlening

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf 1 NAMENS WETHOUDER TON ANCION VAN HARTE WELKOM OP DE INFORMATIE AVOND PV- PROJECT Duurzame Verlichting Landgraaf PROJECTLEIDER GEMEENTE LANDGRAAF: RONALD BOUWERS ALGEMEEN Een van de milieu ambities van

Nadere informatie

ISSO publicatie 82.2 aangepast 2014. Hoofdstuk 5 ISSO publicatie 82.2

ISSO publicatie 82.2 aangepast 2014. Hoofdstuk 5 ISSO publicatie 82.2 ISSO publicatie 82.2 aangepast 2014 Hoofdstuk 5 ISSO publicatie 82.2 5 Het EPA-maatwerkadviesrapport Het eindresultaat van het adviesproces moet men uiteindelijk vastleggen in een adviesrapport dat met

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM Data & Research 15 januari 2015 1 Samenvatting De (theoretische) betaalbaarheidsindex maakt in het vierde kwartaal van 2014 nog steeds een opwaartse

Nadere informatie

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op

Duurzaamheid is meer dan emotie het levert ook geld op 1. Wat is het gemiddelde water-, elektra- en gasverbruik voor een huishouden en wat kost dat per jaar, per maand? Hoeveel betaalt u daarvan aan belasting? Bij een gemiddeld huishouden van 2,2 personen

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

Energieavond Hilversum-Zuid. 14 oktober 2015

Energieavond Hilversum-Zuid. 14 oktober 2015 Energieavond Hilversum-Zuid 14 oktober 2015 Wat kunt u verwachten? Welkom door Heikracht Bethlehemkerk, Hilversum Verbonden, Heikracht HilverZon Ambities gemeente Hilversum Wie is Hoom? Hilversum Zuid

Nadere informatie

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw De opgave is groot De Rijksoverheid streeft naar een energieneutrale bebouwde omgeving in 2050. Op weg daar naar toe is de ambitie

Nadere informatie

Lokale lastendruk in Kampen

Lokale lastendruk in Kampen Lokale lastendruk in Kampen Notitie opgesteld in opdracht van de gemeente Kampen (herziene versie) Dr. ir. C. Hoeben COELO 19 februari 2004 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden

Nadere informatie

Energie neutrale Gebiedsontwikkeling

Energie neutrale Gebiedsontwikkeling Energie neutrale Gebiedsontwikkeling Dag van de Projectontwikkeling Pieter Hameetman, directeur 23 mei 2013 Koninklijke BAM Groep nv Energie neutrale gebiedsontwikkeling Energienota = 0 Betekend communiceren

Nadere informatie

HBO De Peel. Woonlastenonderzoek. De huurder in beeld. 18 maart 2014

HBO De Peel. Woonlastenonderzoek. De huurder in beeld. 18 maart 2014 HBO De Peel Woonlastenonderzoek De huurder in beeld 18 maart 2014 DATUM 18 maart 2014 TITEL Woonlastenonderzoek ONDERTITEL De huurder in beeld OPDRACHTGEVER AUTEUR(S) HBO De Peel Jeroen Wissink (Companen)

Nadere informatie

de huurders van verschillende inkomensgroepen met het rninimale huishoudbudget rond kunnen

de huurders van verschillende inkomensgroepen met het rninimale huishoudbudget rond kunnen Woningstichting Rochdale Raad van Bestuur Mevrouw H. van Buren Postbus 56659 1040 AR Amsterdam AM STERDAM ONSKENMERK 12 maart 2015 COSM/15.005 UW KEKMERK BEHANOEIO DOOR Dagelijks Bestuur ONDERV/ERP TELEFOON

Nadere informatie

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014

Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Ontwikkelprogramma armoede gemeente Leeuwarden 2014 Inleiding Uit onze gemeentelijke armoedemonitor 1 blijkt dat Leeuwarden een stad is met een relatief groot armoedeprobleem. Een probleem dat nog steeds

Nadere informatie

Woonlastenbeleid en concrete aanpak energieprojecten. Onno van Rijsbergen

Woonlastenbeleid en concrete aanpak energieprojecten. Onno van Rijsbergen Woonlastenbeleid en concrete aanpak energieprojecten Onno van Rijsbergen Adviseur woningkwaliteit Woonbond Kennis en Adviescentrum 1 Nederlandse Woonbond De Woonbond bespaart Energiebus Energielijn Second

Nadere informatie

4 Energiebesparingsadvies

4 Energiebesparingsadvies 4 Energiebesparingsadvies 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het energiebesparingsadvies voor het gebouw gepresenteerd. Allereerst wordt een inventarisatie gegeven van de reeds getroffen en onderzochte

Nadere informatie

Raadsmededeling. De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: Globale evaluatie van het project De Achterhoek Bespaart 2009

Raadsmededeling. De volgende stukken zijn voor u bijgevoegd: Globale evaluatie van het project De Achterhoek Bespaart 2009 Raadsmededeling Nummer : 82/2009 Datum : 9 december 2009 B&W datum : - Portefeuillehouder : J. Teeuwsen Onderwerp : Tussentijdse evaluatie subsidieverordening 'Achterhoek Bespaart 2009' Aanleiding Brief

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2012-Q1 NVM Data & Research 2 april 2012 Inhoudsopgave 1 Samenvatting... 3 2 Inleiding: beschrijving van de gebruikte betaalbaarheidsindicatoren en grafieken...

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q3

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q3 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2014-Q3 NVM Data & Research 9 oktober 2014 1 Samenvatting De (theoretische) betaalbaarheidsindex maakt in het derde kwartaal van 2014 een zeer sterke opwaartse

Nadere informatie

Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009

Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009 Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009 Nibud, februari 2009 In opdracht van de NVOG Koopkracht van 65-plussers met aanvullend pensioen in 2009 Nibud, februari 2009 In opdracht van de

Nadere informatie

BETAALBAARHEID EN ENERGIEBESPARING

BETAALBAARHEID EN ENERGIEBESPARING BETAALBAARHEID EN ENERGIEBESPARING Dilemma s en (on)mogelijkheden Henk Heeger (Havensteder en OTB, TU DELFT) 12 november 2014 13-11-2014 1 INLEIDING Voorstellen Henk Heeger: werkt zowel bij het OTB (TU-Delft)

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN 4 juli 2007 19:11 uur Blz. 1 / 8 cursus Luc Volders - 2-7-2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: FB Projectgegevens: testpand 1234AB Software: EPA-W Kernel 1.09 07-06-2007 Vabi Software

Nadere informatie

Woonlastenonderzoek regio Zuid-Holland Zuid

Woonlastenonderzoek regio Zuid-Holland Zuid RAPPORT 03-06-2014 RIGO Research en Advies Woon- werk- en leefomgeving www.rigo.nl Woonlastenonderzoek regio Zuid-Holland Zuid De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij RIGO. Het gebruik van cijfers

Nadere informatie

Informatiedocument De Erfpachter BV

Informatiedocument De Erfpachter BV Informatiedocument De Erfpachter BV U staat op het punt om een woning te kopen. De Erfpachter BV. wil u via dit Informatieboek informeren over De Erfpachter BV. Hieronder zetten we graag voor u uiteen

Nadere informatie

Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen

Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen Stichting Woningbouw Slochteren, Stichting Bewonersraad Slochteren 1. Doelstelling, aanpak en reikwijdte 1.1 De overeenkomst richt zich op het bereiken

Nadere informatie

Betaalbaarheid van de woonlasten

Betaalbaarheid van de woonlasten Betaalbaarheid van de woonlasten De betaalbaarheid van de woonlasten is tussen 2012 en 2014 flink toegenomen: afhankelijk van het type woning is de consument netto tussen de 5,2% en 10,1% minder aan zijn

Nadere informatie

A (zie toelichting in bijlage)

A (zie toelichting in bijlage) Energielabel woning Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden A (zie toelichting in bijlage) Uw woning Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Hoe komt energielabel tot stand Relatie (of niet!)

Nadere informatie

Energiebesparen in de praktijk

Energiebesparen in de praktijk Energiebesparen in de praktijk Praktijkvoorbeeld VvE Wiltenburgh, Utrecht www.segon.nl www.segon.nl Knelpunten energiebesparing bij VvE en Organisatie Financieel Bouwkunde Installatie Juridisch > 5 Stappenplan

Nadere informatie

Enquête woonlasten Huurdersvereniging de Vijfhoek en Huurderskoepel Schagen en omstreken

Enquête woonlasten Huurdersvereniging de Vijfhoek en Huurderskoepel Schagen en omstreken Enquête woonlasten Huurdersvereniging de Vijfhoek en Huurderskoepel Schagen en omstreken Hoorn, 12 november 2013 Inhoudsopgave 1. Achtergrond en doel onderzoek 4. Isolatie en kwaliteit van de woning 2.

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID donderdag 19 maart 2015 BETAAL- BAARHEID Groningen is de jongste stad van Nederland. Van de totaal circa 200.000 inwoners zijn

Nadere informatie

Energiebesparing! Waarom Energielabel en WWS Woonlastenwaarborg Pilot Noord

Energiebesparing! Waarom Energielabel en WWS Woonlastenwaarborg Pilot Noord 18 mei 2010, Stichting Huurdersraad Spijkenisse Energiebesparing! Waarom Energielabel en WWS Woonlastenwaarborg Pilot Noord Jaap van Leeuwen Energieconsulent Nederlandse Woonbond Waarom energie besparen?

Nadere informatie

Handout bezoek minister Plasterk aan Bonaire

Handout bezoek minister Plasterk aan Bonaire Pagina 1 Aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Postbus 20011 2500 EA Den Haag Handout bezoek minister Plasterk aan Bonaire Met deze handout wil consumentenbond Unkobon u feitelijke

Nadere informatie

Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015

Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015 Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015 Berekeningen Prinsjesdag 2014 Nibud, september 2014 Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015 Berekeningen Prinsjesdag 2014 Nibud, september 2014 In opdracht

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

Cursus Verwarm je woning. 1. Inleiding 2. Verwarmingssysteem 3. Ventilatie 4. Subsidies en leningen 5. Uitnodiging voor bezoeken producten

Cursus Verwarm je woning. 1. Inleiding 2. Verwarmingssysteem 3. Ventilatie 4. Subsidies en leningen 5. Uitnodiging voor bezoeken producten Cursus Verwarm je woning 1. Inleiding 2. Verwarmingssysteem 3. Ventilatie 4. Subsidies en leningen 5. Uitnodiging voor bezoeken producten DUW Parkstad DUW is een initiatief van Stichting EnviAA in samenwerking

Nadere informatie

Slim besparen, doe je samen!

Slim besparen, doe je samen! Slim besparen, doe je samen! Welkom Programma: 1. Opening, voorzitter dorpsraad Marco Hesp 2. Buurkracht, Patricia Vinclair 3. Buurtscan/Buurtadvies, Jaap Stel Kies Groen Licht Pauze 4. Uitleg duurzaam

Nadere informatie

B (zie toelichting in bijlage)

B (zie toelichting in bijlage) Energielabel woning Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden B (zie toelichting in bijlage) Uw woning Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

Rekenkamer Metropool Amsterdam T.a.v. de heer J. de Ridder Postbus 202 1000 AE Amsterdam

Rekenkamer Metropool Amsterdam T.a.v. de heer J. de Ridder Postbus 202 1000 AE Amsterdam pagina 1 / 5 Rekenkamer Metropool Amsterdam T.a.v. de heer J. de Ridder Postbus 202 1000 AE Amsterdam Datum: 15 maart 2016 Kenmerk: 201/0007, JvdV Archiefnummer: 5.90/3 Betreft: Bestuurlijke Reactie op

Nadere informatie

Hoofdstuk 17. Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 17. Financiële dienstverlening Hoofdstuk 17. Financiële dienstverlening Samenvatting In dit hoofdstuk wordt allereerst gekeken naar de bekendheid en het gebruik van vijf inkomensondersteunende regelingen, te weten: Kwijtschelding gemeentelijke

Nadere informatie