Energiebesparing bij scholen voor het voortgezet onderwijs. In de regio Zuid-Holland Zuid.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energiebesparing bij scholen voor het voortgezet onderwijs. In de regio Zuid-Holland Zuid. www.ozhz.nl"

Transcriptie

1 Energiebesparing bij scholen voor het voortgezet onderwijs In de regio Zuid-Holland Zuid

2 Inhoud Voorwoord... 2 Samenvatting... 3 Inleiding... 4 Branchegerichte aanpak voortgezet onderwijs... 5 Selectie van scholen... 5 Indeling... 5 Lijst energiebesparende maatregelen... 6 Het bezoek... 6 Nazorg... 7 Symposium... 7 Resultaten... 8 Koplopers of volgers... 8 Energieverbruik en besparingspotentieel... 9 Conclusies Aanbevelingen Bijlage 1. Afspraak Bijlage 2. Brief naar aanleiding van bezoek voor achterblijver of volger Bijlage 3. Resultaten uit de EnergiebesparingsMonitor Wet milieubeheer Bijlage 4. Overzicht bezochte instellingen Bijlage 5. Uitnodiging symposium Bijlage 6. Alle onderzochte maatregelen bij scholen Bijlage 7. Checklist Scholen

3 Voorwoord In de huidige samenleving is energie essentieel en onmisbaar geworden. We zijn sterk afhankelijk van energie voor onder andere onze warmtevoorziening, verlichting, informatievoorziening en communicatie. Met een groeiende afhankelijkheid van energie groeit ook het besef dat we onze energieproductie moeten verduurzamen en tegelijkertijd energiebesparingen moeten realiseren. Het onderwijs neemt hierin een interessante positie in. Als verbruiker kan zij vaak eenvoudig tot forse besparingen komen, waarbij de bespaarde middelen beschikbaar komen voor haar onderwijskundige kerntaken. De mondiale aandacht voor energie krijgt ook in het onderwijs een plaats. Door nu haar eigen energieopgave aan het onderwijs te koppelen, geeft zij niet alleen het goede voorbeeld, maar draagt zij ook bij aan lokale opgaven rond verduurzaming en noodzakelijke bewustwording en kennis bij haar leerlingen. De Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ) heeft in de periode energiecontroles uitgevoerd bij instellingen voor het voortgezet onderwijs in de regio Zuid-Holland Zuid. Met eenvoudige maatregelen blijkt een besparingspotentie tot 15% vaak realiseerbaar. De wijze waarop OZHZ in samenwerking met de betreffende instellingen tot resultaat komt, krijgt inmiddels landelijk aandacht. De gekozen aanpak past naadloos in de doelstellingen van het SER-energieakkoord. Deze rapportage geeft inzage in de wijze waarop controles hebben plaatsgevonden en welk besparingspotentieel en maatregelen in kaart zijn gebracht. Het is nu aan de instellingen om uitvoering te geven aan de adviezen en een taak voor OZHZ om dit proces te bewaken en te begeleiden. Dit alles voor een beter milieu, lagere lasten en meer bewustwording en educatie op het gebied van duurzaamheid. Henk Mirck Wethouder Leefklimaat en Bedrijfsvoering Zwijndrecht Drechtstedenbestuur pfh I&A, P&O en Duurzaamheid Bestuurslid Gemeenten voor Duurzame ontwikkeling Voorzitter raad van advies IVN Zuid-Holland Ambassadeur Humana Dordrecht, 14 oktober

4 Samenvatting Met de uitvoering van het Regionaal UitvoeringsNiveau (RUN) controleert de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ) branchegericht bedrijven en instellingen op het treffen van energiebesparende maatregelen. Indien een instelling jaarlijks meer dan kwh of m3 gas verbruikt, is deze op besparingsmaatregelen doorgelicht. In deze gevallen geldt de wettelijke verplichting om energiebesparende maatregelen te nemen die zich binnen 5 jaar terugverdienen. In de Nota RUN wordt voor de prioriteitstelling van de werkzaamheden onderscheid gemaakt tussen drie categorieën van inrichtingen. Bij de zwaarste categorie (risicoscore vanaf 4.0) vindt integraal periodiek toezicht plaats. Bij de laagste categorie (risicoscore lager dan 2.0) wordt alleen gecontroleerd in geval van klachten en meldingen (piepsysteem). Bij de middencategorie vindt regiobreed, uniform en generiek toezicht plaats. Om de juiste keuzes te maken, is van de branches in deze middencategorie bezien welke thema s het belangrijkst zijn om aan te pakken vanuit het oogpunt van veiligheid, gezondheid en duurzaamheid. Tevens zijn eerste verkenningen gedaan naar de wijze waarop de verwachte milieuwinst op deze thema s het meest efficiënt kan worden bereikt. Daarnaast is gestreefd naar een evenwicht tussen landelijke en stedelijke thema s. Het resultaat is een meerjarig uitvoeringsprogramma, dat projectmatig zal worden uitgevoerd. Het voortgezet onderwijs in onze regio is het eerste RUN project met als thema energie. Deze sector is in de Drechtsteden en Gorinchem in 2012 bezocht, in de overige regio s in 2013 en Uit de controle van 47 scholen, is het volgende gebleken: Een besparing van totaal 15% CO2-uitstoot is mogelijk, wat neerkomt op een vermindering van ton aan CO2. Dit staat ongeveer gelijk aan de CO2-uitstoot van 570 huishoudens bij een gemiddeld energieverbruik. Drie scholen, die voorop lopen, hebben hun energiebeheer op orde. Bij de overige instellingen is een nazorgtraject opgestart, om deze er toe aan te zetten met de besparende maatregelen aan de slag te gaan. Veel eenvoudig te nemen maatregelen zijn nog niet getroffen. De meeste kansen liggen op het gebied van verlichting en het efficiënter inregelen van de centrale verwarming. Op 16 oktober 2013 is voor de managers van scholen voor voortgezet onderwijs een symposium georganiseerd over energiebesparing. De managers waren overwegend positief over dit symposium en de energiecontroles, vanwege de verheldering ten aanzien van de mogelijkheden om energie te besparen. De ervaringen met de energiecontroles tot nu toe leiden tot de volgende aanbevelingen in de uitvoering: Bestuurlijke aandacht vanuit gemeenten richting besturen van de scholen, kan de betreffende instellingen stimuleren actief met energiebesparing aan de slag te gaan; Aandacht in de media voor de koplopers kan bijdragen aan de motivatie van de doelgroep; Projectmatige aanpak van energiebesparing op termijn structureel maken; Afstemming andere gemeentelijke instrumenten en initiatieven; Aandacht voor energiebesparende maatregelen tijdens nieuwbouw en renovatie; Aandacht voor de toekomstige regelgeving over energieneutraal bouwen (in 2020); De Omgevingsdienst kan vanuit haar expertise (scholing, bijeenkomsten organiseren (voor bedrijven), breder advies geven aan gemeenten en de bedrijven. 3

5 Inleiding Binnen duurzaamheid is energiebesparing een belangrijk thema. De Nederlandse overheid heeft in haar beleid Schoon en Zuinig de volgende doelstellingen vastgelegd: 2% energiebesparing per jaar 20% duurzame energie in % reductie overige broeikasgassen in 2020 t.o.v.1990 Rijk en ook gemeenten willen vanwege de dreiging van klimaatverandering forse reducties van CO2-emissies realiseren. In de raadsprogramma s vormt het thema duurzaamheid bij nagenoeg alle gemeenten een speerpunt. Gelet op het SER-akkoord (meer aandacht voor handhaving van energie) zal energie en duurzaamheid een steeds belangrijkere rol gaan spelen voor alle gemeenten in onze regio en de provincie. Een belangrijke doelgroep zijn de circa bedrijven en instellingen in de regio Zuid-Holland Zuid. Uit ervaringscijfers blijkt, dat bij veel van deze bedrijven gemiddeld met gemak zo n 10% energie kan worden bespaard, bij sommige volgers zelfs ruim 20%. Het gaat dan om rendabele energiebesparingsmaatregelen die het bedrijf netto een financieel voordeel opleveren. Voor de gemeenten in Zuid-Holland Zuid controleert OZHZ of de bedrijven of inrichtingen, deze maatregelen daadwerkelijk gaan nemen. Dat heeft in de Drechtsteden en Gorinchem reeds tot een aanzienlijke vermindering van CO2-emissies geleid bij de zorginstellingen ( ton CO2) en bij 30 industriële grootverbruikers (ruim ton CO2). Gelet op bovenstaande successen heeft OZHZ, in het kader van het regionaal energieprogramma Drechtsteden , opdracht gekregen om de scholen in het voortgezet onderwijs te controleren op energiebesparing. Vanuit het Regionaal uitvoeringsniveau (RUN) is het project energiebesparing bij het voortgezet onderwijs doorgetrokken naar de overige regio s (Alblasserwaard-Vijfheerenlanden en Hoeksche Waard). Deze rapportage heeft betrekking op 47 scholen van het voortgezet onderwijs in de regio Zuid-Holland Zuid. Zie bijlage 5. voor het overzicht van deze scholen. 4

6 Branchegerichte aanpak voortgezet onderwijs Binnen de branchegerichte aanpak is gekozen voor het voortgezet onderwijs 1, omdat uit landelijke studies en ervaringen blijkt, dat bij deze branche een hoog besparingspotentieel is te halen. Tevens is voor de aanpak van deze branche een uniforme werkwijze 2 beschikbaar. Voor het voortgezet onderwijs is geen convenant met de overheid, ofwel een zogenaamde meerjarenafspraak (MJA3) 3, afgesloten. Een MJA-afspraak is er wel met de hogescholen. De enige hogeschool in de regio (in Dordrecht) is vanwege die afspraak daarom niet bezocht. De branchegerichte aanpak kenmerkt zich aan de hand van de volgende stappen: 1. Selectie van scholen 2. Indeling 3. Lijst energiebesparende maatregelen 4. Het bezoek 5. Nazorg 6. Symposium Selectie van scholen Voor de selectie van energierelevante scholen is rekening gehouden met de grenswaarden uit het Activiteitenbesluit (een jaarverbruik van meer dan kwh aan elektra en/of meer dan m3 aan gas). Met een verbruik boven deze grenswaarde geldt de wettelijke verplichting om energiebesparende maatregelen te nemen die zich binnen 5 jaar terugverdienen Uit het registratiesysteem van de Omgevingsdienst zijn alle scholen voor voortgezet onderwijs geselecteerd. Van de 53 scholen, zijn er 47 geselecteerd voor een energiecontrole. De overige scholen vielen op voorhand af, omdat deze op korte termijn gesloten worden, het tijdelijke locaties betreft, in renovatie zijn of er omdat al meerjarenafspraken waren gemaakt. Indeling De scholen kunnen aan de hand van het aantal te nemen maatregelen worden ingedeeld in 'koplopers' of 'volgers'. Koplopers Koplopers zijn instellingen die bijna alle maatregelen hebben genomen. Bij nieuwbouw of renovatie worden alle maatregelen genomen. Deze instellingen krijgen advies over de toepassing van de ontbrekende energiebesparende maatregelen. Volgers Dit zijn scholen, die meer dan vier maatregelen moeten treffen. Deze scholen hebben nog geen plan van aanpak of in het plan van aanpak ontbreken termijnen of worden de benodigde maatregelen ver vooruitgeschoven. Zie bijlage 3. en 4. voor voorbeelden van brieven. 1 Het gaat bij deze branche om voortgezet onderwijs, niet de basisscholen of hoger onderwijs. 2 De aanpak is omschreven in de uniforme leidraad energiebesparing van AgentschapNL (zie 3 Meer informatie over MJA-afspraken: 5

7 Lijst energiebesparende maatregelen Als handvat voor het beoordelen van mogelijke besparingsmaatregelen is de lijst voortgezet onderwijs van Agentschap NL gehanteerd 4. Deze lijst geeft aan welke maatregelen doorgaans rendabel en mogelijk zijn. De gehanteerde maatregelenlijst (checklist scholen) is bijgevoegd als bijlage1. In totaal betreft het 31 maatregelen. De maatregelen zijn gegroepeerd naar delen van het gebouw. Maatregelen in technische ruimtes, maatregelen aan de gebouwschil, aan installaties die buiten staan en maatregelen die in werkruimten kunnen worden genomen. De maatregelen variëren in terugverdientijd, met een maximum van vijf jaar. Sommige maatregelen zijn alleen rendabel wanneer ze worden genomen op een natuurlijk vervangingsmoment, andere maatregelen zijn op ieder moment terug te verdienen. Uit ervaringscijfers blijkt dat de maatregelen van deze lijst gemiddeld genomen staan voor 80% van het rendabele besparingspotentieel. Door de aanpak via de standaardmaatregelen wordt snel duidelijk wat de belangrijkste opties zijn voor energiebesparing. Dit voorkomt dat aan instellingen een energieonderzoek moet worden opgelegd. De maatregelenlijst is een methode om op een pragmatische wijze snel een oordeel te vormen over de prestaties van zorginstellingen betreffende het efficiënt omgaan met energie. Het bezoek Alle controlebezoeken zijn vooraf aangekondigd en schriftelijk bevestigd. Zie bijlage 2 voor een voorbeeld van een schriftelijke bevestiging. Tijdens het controlebezoek is aan de hand van de maatregelenlijst beoordeeld welke rendabele maatregelen een instelling nog moet treffen. Tevens krijgt de instelling achtergrondinformatie over het nut en de noodzaak van de te treffen maatregelen. Zie voor een film van een bezoek: De geselecteerde scholen zijn eind 2012 en begin 2013 bezocht in de Drechtsteden, de rest van de regio in het 3de kwartaal van 2013 en begin Aan alle scholen is het resultaat van de controle via een brief kenbaar gemaakt. De koplopers hebben een brief gekregen waarin is aangegeven welke maatregelen eventueel nog genomen kunnen worden. Bij de volgers is in de brief aangegeven welke maatregelen nog niet waren getroffen. Daarbij is per maatregel een uitgebreide toelichting gegeven. Tevens is gevraagd om een plan van aanpak in te dienen, waarin wordt aangegeven op welke termijn de ontbrekende maatregelen worden uitgevoerd. In een plan van aanpak worden de maatregelen in vier verschillende categorieën ingedeeld: 1. Maatregelen die op korte termijn genomen worden (3 tot 6 maanden). Deze maatregelen hebben een korte terugverdientijd. 2. Maatregelen die op langere termijn genomen worden (1 tot 2 jaar). Dit zijn maatregelen die mogelijk nader onderzoek verdienen maar zich wel binnen 5 jaar terugverdienen. 3. Maatregelen die niet genomen worden, met daarbij een motivatie. 4. Maatregelen die tijdens een verbouwing of natuurlijk vervangmoment moeten worden genomen. 4 Meer informatie op 6

8 De plannen van aanpak worden beoordeeld op volledigheid en onderbouwing. Als het plan van aanpak niet wordt ingediend of onvoldoende ambitie heeft, zullen maatregelen en termijnen via een handhavingstraject aan de instelling worden opgelegd. Na het aflopen van de in de plannen genoemde termijnen wordt door middel van hercontroles nagegaan of de maatregelen inderdaad zijn genomen. Als dit niet het geval is, wordt hier op aangeschreven en volgt een handhavingstraject. Nazorg Nazorg houdt onder andere in, dat bij een aantal scholen de plannen van aanpak zijn besproken of in overleg zijn opgesteld met nog een extra bezoek. Symposium Een belangrijk instrument voor energiebesparing en toezicht, is naast eigen expertise ook voorlichting door een onafhankelijke derde een goed middel gebleken. Een voorbeeld van een uitnodiging is opgenomen in bijlage 6. 7

9 Resultaten In het project zijn 47 scholen bezocht, waarvan 17 in de Alblasserwaard-Vijfheerenlanden, 5 in de Hoeksche Waard en 25 in de Drechtsteden. Bij de controlebezoeken is getoetst of de instellingen de meest rendabele energiebesparende maatregelen hebben genomen. Onderstaande figuur geeft een overzicht van de belangrijkste maatregelen. Voor een overzicht van alle onderzochte maatregelen wordt verwezen naar bijlage 7. Koplopers of volgers Op basis van de te nemen maatregelen zijn de scholen ingedeeld naar koploper of volger. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de aantallen koplopers en volgers per regio (zie bijlage 7 voor een overzicht van alle bezochte scholen). Sub regio Koploper volger totaal Drechtsteden Alblasserwaard - Vijfheerenlanden Hoeksche Waard Totaal Tabel 3. Koplopers en achterblijvers per regio 8

10 Energieverbruik en besparingspotentieel Het energieverbruik per school is een noodzakelijk gegeven om: vast te stellen of een school, wettelijk verplicht is om maatregelen te treffen; de terugverdientijden te berekenen; de verschillende instellingen met elkaar te vergelijken; het besparingspotentieel te berekenen. Onderstaande tabel geeft inzicht in het jaarlijks energieverbruik van de bezochte scholen, uitgesplitst naar elektra, gas en de CO2-emissie. De besparing is berekend met behulp van de EnergiebesparingsMonitor Wet milieubeheer. Dit is een door ECN ontwikkelde rekentool. De uiteindelijk te bereiken besparing in geld kan variëren, omdat de gas- en elektriciteitstarieven aan schommelingen onderhevig zijn. De vier ontbrekende scholen hebben een gemiddeld energieverbruik. Elektriciteit (kwh) Gas (m3) CO2-emissie (ton Co2) Totaal regio Gemiddeld Besparingspotentieel Besparingspotentieel in geld Tabel 1. Energieverbruik 47 onderzochte instellingen De totale CO2-emissie van de onderzochte instellingen ligt op ton per jaar. Ter vergelijking: een gemiddeld huishouden heeft een CO2-emissie van 3,85 ton per jaar. De CO2-emissie van de onderzochte scholen komt dus overeen met het totale verbruik van ca huishoudens. Volgens de EnergiebesparingsMonitor Wet milieubeheer is het besparingspotentieel van de scholen ruim 15%. Dit zou bij de onderzochte instellingen neerkomen op een vermindering van ca ton CO2.. Dit is vergelijkbaar met het jaarlijks energieverbruik van ca. 570 huishoudens. Om dit besparingspotentieel te realiseren is het noodzakelijk dat alle maatregelen uit de plannen van aanpak per school worden uitgevoerd. Alle scholen hebben inmiddels een plan van aanpak ingediend of er is vanuit OZHZ een plan van aanpak opgelegd. In 2015 worden de eerste resultaten van het project zichtbaar en zal het aantal koplopers toenemen. 9

11 Conclusies Tijdens de controles is gebleken, dat energiebesparing niet leeft bij de scholen. Dat blijkt ook uit de resultaten van het onderzoek naar de daadwerkelijk genomen maatregelen. Daarnaast was het zeer lastig om bij de meeste scholen het energieverbruik inzichtelijk te krijgen. Meer dan de helft van de scholen heeft geen inzicht in het eigen energieverbruik. Daaruit kan worden afgeleid dat energiebeheer bij scholen niet vanzelfsprekend is en dat er nog veel besparing gerealiseerd kan worden. In een didactische omgeving is er in onvoldoende mate aandacht voor milieu en preventie van de eigen school. Duurzaamheid leeft, maar nog niet binnen alle scholen. De aandacht in de lesprogramma s en eigen committent voor duurzaamheid in de leeromgeving is onder de maat. Het project van de Drechtsteden, OZHZ en de scholen om met leerlingen op pad te gaan binnen hun studie met: preventie, duurzaamheid en milieuregels kan hierin wellicht voor positieve verandering zorgen. Er zijn grote verschillen tussen de scholen onderling. Ook blijken in de branche weinig koplopers te zijn. Slechts drie instellingen (de koplopers) hebben hun energiebeheer redelijk op orde. Bij de overige scholen is een nazorgtraject opgestart. Deze trajecten lopen moeizamer dan aanvankelijk was verwacht. De meeste scholen moeten stevig gestimuleerd worden, om met de besparende maatregelen aan de slag te gaan. Wat hierbij meespeelt is het gegeven dat de gebruiker niet altijd ook de eigenaar is. De gebruiker is het aanspreekpunt, maar de eigenaar of beheerder van de school moet de maatregelen treffen en daar de middelen voor vinden. Volgens de EnergiebesparingsMonitor Wet milieubeheer is het besparingspotentieel van de scholen ruim 15%. Dit komt bij de onderzochte instellingen neer op een vermindering van ca ton CO2.. Deze besparing is vergelijkbaar met het jaarlijks energieverbruik van ca. 570 huishoudens. De verwachting is dat in 2015 de helft van de scholen koploper kan zijn. Uiterlijk in 2017 zullen alle scholen koploper zijn, desnoods met behulp van bestuurlijke dwangmiddelen. 10

12 Aanbevelingen Uit de projectmatige aanpak van de scholen, maar ook de aanpak bij zorginstellingen blijkt dat in de gebouwde omgeving veel te besparen valt. Uit de projecten blijkt een besparingspotentieel van ruim 15%. Scholen 15% Zorginstellingen 22% Grootverbruikers 12% Blijvende aandacht binnen de OZHZ en haar opdrachtgevers voor energiebesparing bij bedrijven is mede gelet op het SER-energie akkoord een must. Hoewel de instellingen aangeven energiebesparing serieus te nemen, blijkt dat niet altijd uit de ambitie. Bestuurlijke aandacht richting de besturen van de instellingen kan bijdragen aan het besef dat er vele mogelijkheden zijn om energie te besparen en daarmee te voldoen aan de wettelijke verplichtingen. Een gesprek tussen de wethouder duurzaamheid en het bestuur van de scholen kan voorkomen dat bij achterblijvers handhaving ingezet moet worden. Het actief communiceren over de koplopers in de media kan een positieve bijdrage leveren aan de motivatie van bedrijven en instellingen die achterblijven. Grote struikelblokken bij de scholen zijn: onbekendheid met energiebesparende maatregelen; onbekendheid met de wettelijke verplichting bij met name de directie van de instellingen; tegenstrijdige en niet onafhankelijke adviezen; energiebesparing wordt vooral projectmatig en niet structureel aangepakt. Met deze wetenschap doen we de volgende aanbevelingen voor de uitvoering: energiebesparing op termijn structureel maken; afstemming met andere gemeentelijke instrumenten en initiatieven; aandacht voor energiebesparende maatregelen tijdens nieuwbouw en renovatie; aandacht voor de toekomstige regelgeving over energieneutraal bouwen (voorzien in 2020). In 2015 worden de eerste resultaten van de uitvoering van de in de plannen van aanpak opgenomen maatregelen zichtbaar en zal het aantal koplopers toenemen. OZHZ zal jaarlijks een stand van zaken overzicht opstellen. U wordt hiervan op de hoogte gesteld. 11

13 Bijlage 1. Afspraak Geachte heer.., Naar aanleiding van het telefoongesprek op 7 juni 2011, tussen u en de heer M. Lezer van de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid volgt hierbij de bevestiging van de gemaakte afspraak om een controlebezoek met aandacht voor energiebesparing te maken. Datum bezoek: Locatie: 14 juni 2014 om uur De Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid controleert namens de gemeente en de provincie bedrijven en instellingen op de naleving van de milieuwetgeving. De milieuwetgeving stelt onder andere eisen aan het efficiënt omgaan met energie. Het doel van het geplande bezoek is om potentiële energiebesparingen binnen uw bedrijf in kaart te brengen. Vanuit onze dienst is een inschatting gemaakt van uw energiegebruik. Wij hebben u ingedeeld in de groep energiegebruikers van meer dan m3 aardgasequivalenten aan brandstoffen of kwh aan elektriciteit per jaar. Volgens de Wet milieubeheer en artikel 2.15 van het Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer (Barim) bent u dan als bedrijf verplicht om de energiebesparende maatregelen te nemen die binnen vijf jaar kunnen worden terugverdiend. Uw inrichting zal in het bijzonder hierop worden gecontroleerd. In de bijlage treft u een overzicht aan van alle maatregelen die doorgaans binnen uw branche binnen vijf jaar zijn terugverdiend. Met behulp van deze bijlage en naar aanleiding van het bezoek wordt u in de gelegenheid gesteld om de maatregelen gefaseerd uit te voeren (inzichtelijk gemaakt via een plan van aanpak). Hierbij kan worden aangesloten op eventuele voorgenomen vervangings-, renovatie- of verbouwingsplannen. Vervolgens moet dit plan van aanpak ter beoordeling worden gezonden aan onze dienst. Om het bezoek vlot te laten verlopen, verzoeken wij u om de recentste energieafrekening paraat te hebben en bijgevoegde checklist te hebben ingevuld. Tijdens het bezoek wordt een ronde door uw bedrijf gemaakt. Aan de hand de door u ingevulde checklist worden besparingsmogelijkheden bekeken. Indien u minder dan kwh aan elektriciteit per jaar of m³ aardgasequivalenten per jaar verbruikt, geldt voor u geen verplichting om de maatregelen te treffen. U kunt uw energieverbruik kenbaar maken door inzage te verlenen in de jaaroverzichten van uw energieleverancier. Voor nadere informatie kunt u ten slotte contact opnemen met de heer M. Lezer van onze dienst. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Michael Lezer Inspecteur Drechtsteden 12

14 Bijlage 2. Brief naar aanleiding van bezoek voor achterblijver of volger Stichting Goede Zorg voor het Milieu t.a.v. de heer M. Vriendelijk Energieweg AA Dordrecht Uw brief van Verzenddatum 16 augustus 2011 Uw kenmerk Dossier Reactie op Zaaknummer 000 Onderwerp Toezicht milieuwetten, Energieweg 1, Dordrecht Ons kenmerk (Gelieve bij correspondentie dit nummer te vermelden) Behandeld door de heer M.J. Lezer Afdeling Toezicht en Handhaving Geachte heer Vriendelijk, Op 14 juni 2011 is uw bedrijf, gevestigd aan de Energieweg 1 te Dordrecht door de Omgevingsdienst Zuid- Holland Zuid gecontroleerd. Naar aanleiding hiervan delen wij u het volgende mede. Op de locatie is onderstaande milieuregelgeving van toepassing: - Besluit emissie-eisen middelgrote stookinstallaties milieubeheer - Besluit ozonlaagafbrekende stoffen milieubeheer - Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer (Barim) Volgens de Wet milieubeheer en het Barim behoort u zorg te dragen voor zuinig gebruik van grondstoffen en energie. Bij een verbruik van meer dan kwh elektriciteit of m3 aardgasequivalenten bent u volgens artikel 2.15 van het Barim verplicht alle besparingmaatregelen te nemen, die u binnen vijf jaar kunt terugverdienen. Wij hebben eerder vastgesteld dat uw jaarverbruik meer bedraagt dan kwh elektriciteit. Uw inrichting is gecontroleerd aan de hand van een lijst met energiebesparende maatregelen. Van deze maatregelen is bekend, dat de terugverdientijd van de investering over het algemeen vijf jaar of minder bedraagt. Geconstateerd is dat niet alle maatregelen zijn genomen. De volgende energiebesparende maatregelen behoren te worden genomen: 8 Appendages in onverwarmde ruimtes isoleren 30 Buitenzonwering bij gekoelde ruimtes toepassen 18 Energiegebruik monitoren 12 De kierdichting in goede staat brengen 19 Incidenteel gebruikte ruimtes voorzien van bewegingssensoren 28 Ketelwatertemperatuur weersafhankelijk regelen (juist) 21 Stookgrens juist instellen 27 De CV-groepen weersafhankelijk regelen (juist) 2 Warm tapwater opwekken met een aparte CV-ketel 6 Waterbesparende douchekoppen of doorstroombegrenzers toepassen 13

15 De volgende maatregelen behoren bij een eventuele toekomstige renovatie of een ander natuurlijk vervangingsmoment worden toegepast: 5 CV-pompen frequentie geregeld 23 Gebruik maken van een WKO (minimaal onderzoeken) 26 Warmte uit ventilatie lucht terug winnen 22 Ruimten met behulp van HF-verlichting verlichten 24 Verlichting automatisch dimmen (daglicht afhankelijke regeling) 4 CV-ketel is een HR-ketel 1 Afwijkende ruimtes voorzien van een aparte CV-ketel (en of regeling) 29 Gebouw op (zeer) lage tempratuur gaan verwarmen In onze afspraak van 7 juni 2011 is een bijlage gevoegd. Hierin is per maatregel uitleg gegeven over de uitvoering, de investering en de besparing binnen uw inrichting. De bovenstaande maatregelen zijn dusdanig van aard dat deze niet allemaal op korte termijn uitvoerbaar zijn. Om deze reden stellen wij u in de gelegenheid om een plan van aanpak op te stellen. In dit plan dienen minimaal de bovenstaande maatregelen te worden opgenomen met daarbij de termijnen wanneer deze uiterlijk zullen worden gerealiseerd. Daarnaast kunt u gemotiveerd aangeven dat een bepaalde maatregel niet rendabel en of wenselijk is. Wij verzoeken u binnen twee maanden na verzending van deze brief het plan van aanpak bij onze dienst in te dienen. Het plan van aanpak zullen wij beoordelen en over onze bevindingen wordt u schriftelijk geïnformeerd. Indien wij binnen de genoemde termijn geen plan van aanpak van u ontvangen zullen wij mogelijk de niet uitgevoerde energiebesparende maatregelen binnen de door ons bepaalde termijnen afdwingen. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. BURGEMEESTER en WETHOUDERS van DORDRECHT, namens dezen, het hoofd van de afdeling Toezicht en Handhaving, van de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid, 14

16 Bijlage 3. Resultaten uit de EnergiebesparingsMonitor Wet milieubeheer BVO Gas Elektriciteit Warmte Totaal Totaal [1000 m 2 ] [kton] [kton] [kton] [kton] [kg/m 2 ] CO2-emissie berekend uit database Nul-meting Wet milieubeheer 517 5,1 7,7 0,1 12,8 24,8 Alle gebouwen 517 5,1 7,7 0,1 12,8 24,8 Potentiële CO2-emissie reductie berekend uit database Nul-meting Wet milieubeheer 517 0,8 1,2 0,0 2,0 3,9 Alle gebouwen 517 0,8 1,2 0,0 2,0 3,9 Bijlage 6a. Screenshot EnergiebesparingsMonitor Wet milieubeheer 15

17 Bijlage 4. Overzicht bezochte instellingen Alblasserwaard en Vijfheerenlanden Wellant VMBO Ijsbaan 455 Wellant VMBO B 140 De Noordhoek Hoefslag 8-12 Gomarus (v.h. Gymnasium Camphusianum) Lange Slagenstraat 1 Gomarus Hoefslag 11 Het Heerenlanden College Eksterlaan 48 Het Heerenlanden College Joost de Jongestraat 55 CSG Ouden Hoven "Calvijn" Belle Fleur 2 Willem de Zwijger College Bellefleur 4 CSG Ouden Hoven "Gilde" Gildenweg 4 CSG Ouden Hoven "Hoefslag" Lyceum Hoefslag 4 CSG Ouden Hoven "Windroos" Koninging Wilhelminalaan 2 CSG Ouden Hoven "Uilenhof" Oude Hoven 8 Merwade College Wijdschildlaan 4 Merwade College W. de Vries Robbeweg 27 Gymnasium Camphusianum Vroedschapstraat 11 Wellant / Da-vinci Molenburgseweg 82 Drechtsteden Stedelijk Dalton Lyceum Overkampweg 125 Stedelijk Dalton Lyceum Kapteynweg 3 Stedelijk Dalton Lyceum Leerpark prominade 300 Da Vinci College Leerpark prominade 100 Da Vinci College Romboutslaan 40 Da Vinci College Patersweg 2 Da Vinci College / SPOS ZHZ M.H. Trompweg 229a Yulius Groenedijk 49 Wellantcollege Groenezoom 400 Insula College H3O Prof. Kohnstammlaan 8 Insula College Halmahierplein 5 Insula College Koningstraat 294 Insula College / Stedelijk Dalton Lyceum (drijver H3O) Leerpark prominade 400 Luzac College Stationsweg 39 Walburgcollege Norderstedtplein 6 W. de Zwijger College van der Palmstraat 2 De Grienden/Da Vinci Prof. Kam Onneslaan 109 De Lage Waard Burg. Keijzerweg 5 De Lage Waard Vijzellaan 4 Hans Petrischool Anna van Saksenstraat 11 Wartburg College Prof. Waterinklaan 41 Johan de Wiitt Gymnasium Oranjepark 11 Develsteincollege Develsingel 5 Laurensvliet 2R / Burg. Develsteincollege / Da Vinci College Jansenlaan 33 16

18 Insula College Romboutslaan 34 Hoeksewaard Wellantcollege VMBO Klaaswaal Rijksstraatweg 30B Actief College Konningenweg 126 Hoeks Lyceum Hoefsmid 1 W. van Oranje Randweg 2 W. van Oranje Polderlaan 2 17

19 Bijlage 5. Uitnodiging symposium 18

20 Bijlage 6. Alle onderzochte maatregelen bij scholen Scholen ZHZ wel genomen niet genomen Power management toegepast 86,0% 14,0% Zijn afwijkende (bijzondere) dagen ingeregeld 90,7% 9,3% Wordt verlichting daglichtafhankelijk geregeld 18,6% 81,4% Zijn binnen- en buitensensoren representatief geplaatst 100,0% 0,0% Worden keukenboilers uitgeschakeld 11,4% 88,6% Is CV een HR-ketel 78,4% 21,6% Zijn de CV-pompen frequentiegeregeld 85,4% 14,6% Zijn borstweringen achter radiatoren voldoende geïsoleerd 67,4% 32,6% Het platte dak is isoleren 88,1% 11,9% Schuine dak geisoleerd 85,7% 14,3% De spouwmuur isoleren 76,7% 23,3% CV-leidingen in onverwarmde ruimtes zijn geïsoleerd 72,7% 27,3% zijn de armaturen voorzien van spiegel reflectoren 78,6% 21,4% Kantoorapparatuur buiten gebruikstijden uit 61,4% 38,6% kierdichting in goede staat 90,7% 9,3% Energiegebruik wordt gemonitoord 55,8% 44,2% De binnentemperatuur wordt verlaagd in de nacht 67,4% 32,6% is follow-me printing toegepast 64,3% 35,7% Zijn thermostatische radiatorkranen geplaatst 82,9% 17,1% Wordt power management bij computers toegepast 83,7% 16,3% Koude buitenlucht wordt gebruikt als (vrije)koeling 77,4% 22,6% incidenteel gebruikte ruimtes zijn voorzien van bewegingssensoren 34,1% 65,9% Buitenverlichting is voorzien van schemerschakelaar met bewegingsensor 53,7% 46,3% Stookgrens is juist ingesteld 39,5% 60,5% Ruimten met behulp van HF-verlichting verlichten 58,1% 41,9% Ventilatie uit buiten gebruikstijden 81,0% 19,0% Is de koeltemperatuur van de lucht boven de 23 graden 55,0% 45,0% Gloeilampen zijn vervangen door spaarlampen 72,1% 27,9% Wordt de CV-ketel weersafhankelijk geregeld 60,5% 39,5% Vet = een maatregel bij natuurlijk vervangmoment/verbouwing 19

Energiebesparing bij zorginstellingen. Gorinchem & Drechtsteden

Energiebesparing bij zorginstellingen. Gorinchem & Drechtsteden Energiebesparing bij zorginstellingen Gorinchem & Drechtsteden Auteur : Michael Lezer & Carry Hardy Met dank aan : Willem de Neve & Christian de Laat (DCMR Milieudienst Rijnmond) Datum : maart 2012 Energiebesparing

Nadere informatie

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd?

Ja Nee Nvt Maatregel Foto. Installaties & regelingen. Zijn de binnen- en buitensensoren op een representatieve locatie geïnstalleerd? Checklist Energiebesparing bedrijven algemeen Met behulp van deze checklist kunt u energiebesparende maatregelen in uw bedrijf inventariseren. Toelichting per maatregel of meer maatregelen kunt u vinden

Nadere informatie

: Bezoekresultaten naleving milieuwetgeving energiebesparing, locatie te Kies een item.

: Bezoekresultaten naleving milieuwetgeving energiebesparing, locatie te Kies een item. T.a.v. s-hertogenbosch/rosmalen Uw brief van : Ref. : De heer Kies een item. Uw kenmerk : Tel. : 073-615 9012 Ons kenmerk : SO/MIL Fax : 073-615 9798 Datum : E-mail : milieu@s-hertogenbosch.nl

Nadere informatie

Energiebesparing Voortgezet en hoger onderwijs

Energiebesparing Voortgezet en hoger onderwijs Energiebesparing Voortgezet en hoger onderwijs Rotterdam en regio Rijnmond Auteur : Christian de Laat Willem de Neve Documentnummer : 20957328 Afdeling : Rotterdam en Regiogemeenten Datum : september 2009

Nadere informatie

Energiebesparing bij zorginstellingen

Energiebesparing bij zorginstellingen Energiebesparing bij zorginstellingen Rotterdam en regio Rijnmond Auteur : Willem de Neve Christian de Laat Documentnummer : 20978268 Afdeling : Rotterdam en Regiogemeenten Datum : november 2009 Blad 2

Nadere informatie

Energiebesparing bij hotels. regio Rijnmond

Energiebesparing bij hotels. regio Rijnmond Energiebesparing bij hotels regio Rijnmond Energiebesparing bij hotels regio Rijnmond Kwaliteitstoets Paraaf Autorisatie Paraaf Christian de Laat Projectleider energiebesparing Naam Functie Joan Koffeman

Nadere informatie

Energiebesparing bij Bouwmarkten. Regio Rijnmond

Energiebesparing bij Bouwmarkten. Regio Rijnmond Energiebesparing bij Bouwmarkten Regio Rijnmond Energiebesparing bij bouwmarkten Regio Rijnmond Auteurs : W. de Neve en C. de Laat Documentnummer : 21258394 Afdeling : Gemeenten en MKB Datum : december

Nadere informatie

Energie: De mogelijkheid om (samen) een verandering te bewerkstelligen

Energie: De mogelijkheid om (samen) een verandering te bewerkstelligen Energie: De mogelijkheid om (samen) een verandering te bewerkstelligen De gemeenten Beek, Brunssum, Eijsden-Margraten, Gulpen-Wittem, Heerlen, Kerkrade, Landgraaf, Maastricht, Meerssen, Nuth, Onderbanken,

Nadere informatie

Energiebesparing. Kantoren A-01

Energiebesparing. Kantoren A-01 Energiebesparing in Kantoren A-01 Meijer Energie- & Milieumanagement BV, Laan van N.O.I. 277, 2593 BS Den Haag. tel: 070-315 57 15 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Maatregelen voor "IVVU Zorginstelling"

Maatregelen voor IVVU Zorginstelling voor "IVVU Zorginstelling" Toelichting Maatregelen De Milieubarometer bevat een maatregelenmodule met de maatregelen die gangbaar zijn in de branche. De lijst hiernaast geeft weer welke van de maatregelen

Nadere informatie

Energiebesparing bij kantoren. Commerciële dienstverlening Regio Rijnmond

Energiebesparing bij kantoren. Commerciële dienstverlening Regio Rijnmond Energiebesparing bij kantoren Commerciële dienstverlening Regio Rijnmond Energiebesparing bij kantoren Commerciële dienstverlening Regio Rijnmond Auteurs : W. de Neve en C. de Laat Documentnummer : 21091545

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

1. Inleiding. 2. EMWM-tool versie 2. 2.1 Inleiding. 2.2 Beschrijving werkbladen

1. Inleiding. 2. EMWM-tool versie 2. 2.1 Inleiding. 2.2 Beschrijving werkbladen ECN Beleidsstudies ECN-N--12-033 24 mei 2013 Notitie EMWM-tool versie 2 Aan : Gebruikers EMWM-tool Van : C.H. Volkers ECN 1. Inleiding In versie 2 van de EnergiebesparingsMonitor Wet Milieubeheer (EMWM-tool)

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Gedeputeerde Staten STATENNOTITIE Aan de leden van Provinciale Staten HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Informeren Staten m.b.t. Motie 89 (PS2009-736) Duurzaamheid en sportparticipatie

Nadere informatie

Eindrapportage project Energiebesparing 2014

Eindrapportage project Energiebesparing 2014 Eindrapportage project Energiebesparing 2014 Opsteller: Christian de Laat Datum 1 maart 2015 eindrapportage: DMS nummer: 21906304 1 Inhoudsopgave SAMENVATTING 1 DOELSTELLING EN AANPAK... 4 1.1 DOELSTELLING

Nadere informatie

CONVENANT ENERGIEBESPARING BIJ SUPERMARKTEN

CONVENANT ENERGIEBESPARING BIJ SUPERMARKTEN CONVENANT ENERGIEBESPARING BIJ SUPERMARKTEN Partijen: 1. De ondememingen die tot dit convenant zijn toegetreden, hierna te noemen: de onderneming; 2. De gemeenten en milieudiensten die tot dit convenant

Nadere informatie

CO 2 Prestatieladder. Energie- / CO 2 -reductieplan. Van de Haar Groep. Wekerom, 10-12- 14

CO 2 Prestatieladder. Energie- / CO 2 -reductieplan. Van de Haar Groep. Wekerom, 10-12- 14 CO 2 Prestatieladder Energie- / CO 2 -reductieplan Van de Haar Groep Wekerom, 10-12- 14 Inhoudsopgave 1 - Doel, inhoud en structuur energie- / CO2 reductieplan... 3 2 Beleid en doelstellingen op gebied

Nadere informatie

Quickscan energiebesparing

Quickscan energiebesparing Quickscan energiebesparing Golf Club Zeegersloot Kromme Aarweg 5 Alphen a/d Rijn Samen op weg naar 30% besparing! ~ 1 15 maart 2013 Inleiding Als relatie van etb a. hogenes bv heeft u gebruik gemaakt van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 649 Initiatiefnota van het lid Van Veldhoven over energiebesparing in een oogopslag Nr. 2 INITIATIEFNOTA Energiebesparing in één oogopslag!

Nadere informatie

EnergiebesparingsMonitor Wet Milieubeheer

EnergiebesparingsMonitor Wet Milieubeheer EnergiebesparingsMonitor Wet Milieubeheer Tool voor het bepalen van de potentiële besparing als gevolg van de Wet milieubeheer/activiteitenbesluit C.H. Volkers J.M. Sipma M. Menkveld ECN-E--10-105 December

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2014

Milieubarometerrapport 2014 Milieubarometerrapport 2014 SnelleVliet Touringcars BV Milieubarometer - 2014 SnelleVliet Touringcars BV Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar

Nadere informatie

Quick Energie Scan. Betreft: Maasstraat 33, 1972 ZA IJmuiden. Opdrachtgever: BEPROMA. Uitgevoerd door: B.G.P. Wouda. Uitvoeringsdatum: 1 juni 2013

Quick Energie Scan. Betreft: Maasstraat 33, 1972 ZA IJmuiden. Opdrachtgever: BEPROMA. Uitgevoerd door: B.G.P. Wouda. Uitvoeringsdatum: 1 juni 2013 Betreft: Maasstraat 33, 1972 ZA IJmuiden Opdrachtgever: BEPROMA Uitgevoerd door: B.G.P. Wouda Uitvoeringsdatum: 1 juni 2013 1 Inleiding In opdracht van BEPROMA heeft BEPROMA een uitgevoerd in en aan het

Nadere informatie

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO)

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Energieke Zorgbouw 5 oktober 2011 Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Introductie Wijnanda Willemse adviseur NL Energie & Klimaat - Agentschap NL Voorheen SenterNovem Energiebesparing

Nadere informatie

Binnenklimaat: energie efficiënte oplossingen besparing door comfort

Binnenklimaat: energie efficiënte oplossingen besparing door comfort Binnenklimaat: energie efficiënte oplossingen besparing door comfort Rob Nagel Honeywell Dag van de Installatie VSK, Jaarbeurs Utrecht 2 februari 2010 Binnenklimaat besparing door comfort Woningmarkt in

Nadere informatie

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen.

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Energie besparen en meer wooncomfort Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Deel 3: voorbeeldaanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed

Deel 3: voorbeeldaanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed Deel 3: voorbeeldaanpak bedrijven en maatschappelijk vastgoed Inhoud 1. Maak van uw gemeente een Energieke Regio... 2 2. De start... 3 3. Het vervolg... 4 4. Aanbod... 5 1 1. Maak van uw gemeente een Energieke

Nadere informatie

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Samen besparen we ons rijk Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

F (zie toelichting in bijlage)

F (zie toelichting in bijlage) Energielabel gebouw Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden F (zie toelichting in bijlage) Dit gebouw Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

nergiebesparing in de ICT

nergiebesparing in de ICT nergiebesparing in de ICT Een koud kunstje? 10 April Green IT Energy Solutions Niels Sijpheer 3671 Meter (Q=m.g.h) 100 kg massa en 1 kwh arbeid: Hoe hoog kom ik? A Minder dan100 meter B Tussen 100 en 1000

Nadere informatie

Welkom. Moderator: Wietse Walinga. Op Locatie: Jeroen Bosch Ziekenhuis s-hertogenbosch

Welkom. Moderator: Wietse Walinga. Op Locatie: Jeroen Bosch Ziekenhuis s-hertogenbosch Welkom Moderator: Wietse Walinga Op Locatie: Jeroen Bosch Ziekenhuis s-hertogenbosch Programma 9.40 uur Kansen voor Zorgvastgoed vanuit Nationaal Energieakkoord Door: Henk Postema & Marten Valk 10.15 uur

Nadere informatie

Financieringsconstructies Frisse Scholen in de Praktijk. Met minder geen genoegen nemen. in opdracht van

Financieringsconstructies Frisse Scholen in de Praktijk. Met minder geen genoegen nemen. in opdracht van Financieringsconstructies Frisse Scholen in de Praktijk Met minder geen genoegen nemen in opdracht van 1 ROC Koning Willem I College in Den Bosch Het Koning Willem I College heeft verschillende onderwijslocaties

Nadere informatie

Energiemanagementplan CO 2 -prestatieladder. : gavilar B.V. Documentgegevens. : Kamerlingh Onnesweg 63, 3316 GK Dordrecht. : QHSE-coördinator

Energiemanagementplan CO 2 -prestatieladder. : gavilar B.V. Documentgegevens. : Kamerlingh Onnesweg 63, 3316 GK Dordrecht. : QHSE-coördinator Energiemanagementplan CO 2 -prestatieladder gavilar B.V. Documentgegevens Bedrijf Adres Opgesteld Functie Gecontroleerd Functie Akkoord Functie : gavilar B.V. : Kamerlingh Onnesweg 63, 3316 GK Dordrecht

Nadere informatie

Resultaten energiescan Golfclub Zwolle

Resultaten energiescan Golfclub Zwolle Resultaten energiescan Golfclub Zwolle! Resultaten energiescan Golfclub Zwolle Hoog elektraverbruik door verlichting en ventilatie Hoge prijs voor energie Besparingspotentieel van 13.000 op energiekosten

Nadere informatie

Aanvraag regeling verbetering Binnenklimaat huisvesting primair onderwijs 2009. Dit formulier zenden aan: CFI OND/ODB Postbus 606 2700 ML Zoetermeer

Aanvraag regeling verbetering Binnenklimaat huisvesting primair onderwijs 2009. Dit formulier zenden aan: CFI OND/ODB Postbus 606 2700 ML Zoetermeer blad 1 van 6 N.B. Aanvragen moeten uiterlijk 31 december 2009 worden ingediend. Uit de poststempel moet blijken dat de aanvraag uiterlijk 31 december 2009 is gepost. Aanvragen met een poststempel van 1

Nadere informatie

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Besluit van gedeputeerde staten van Noord-Holland van, nr., tot vaststelling van de Uitvoeringsregeling

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN 4 juli 2007 19:11 uur Blz. 1 / 8 cursus Luc Volders - 2-7-2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: FB Projectgegevens: testpand 1234AB Software: EPA-W Kernel 1.09 07-06-2007 Vabi Software

Nadere informatie

Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal

Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal Oplossingenboek Energie besparen in de praktijk van het MKB metaal De oplossingen Electromotoren Hergebruik van restwarmte Verwarming Verlichting Perslucht Toepassing PV Warmtepomp WKK installatie Isolatie

Nadere informatie

OMGEVINGSDIENST ZUID-HOLLAND ZUID

OMGEVINGSDIENST ZUID-HOLLAND ZUID www.ozhz.nl De Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid draagt bij aan een veilige, gezonde, duurzame en leefbare regio OZHZ is de organisatie die voor en namens de zeventien gemeenten en de provincie Zuid-Holland

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD MEMO AAN DE GEMEENTERAAD Aan T.a.v. Datum Betreft Van De gemeenteraad - 19 juni 2012 Duurzaam bouwen project School Portland Het college Controller Directie Paraaf Datum Ons kenmerk CC Henk van der Linden

Nadere informatie

C (zie toelichting in bijlage)

C (zie toelichting in bijlage) Energielabel woning Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden C (zie toelichting in bijlage) Uw woning Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

HANDLEIDING. EigenEnergieOpSchool. Besparingscalculator

HANDLEIDING. EigenEnergieOpSchool. Besparingscalculator Hoofdstuk: 1. Introductie HANDLEIDING EigenEnergieOpSchool Besparingscalculator Datum: januari 2013 Versie: V1.0 Versie EEOS Besparingscalculator: V1.a Benodigde Excel versie: Office 2010 1 Hoofdstuk:

Nadere informatie

Wie zijn wij? Van 0-meting tot haalbare business case. Programma. De methode. Meten van duurzaamheid. Heldere kijk op duurzaamheid.

Wie zijn wij? Van 0-meting tot haalbare business case. Programma. De methode. Meten van duurzaamheid. Heldere kijk op duurzaamheid. Van 0-meting tot haalbare business case Meer informatie: www.w-e.nl www.gprsoftware.nl ir. Janny Stevens (stevens@w-e.nl) ir. Saskia van Hulten (hulten@w-e.nl) Wie zijn wij? W/E adviseurs www.w-e.nl Saskia

Nadere informatie

Energie Monitoring Systeem (EMS) Grip op uw energiekosten en verbruik

Energie Monitoring Systeem (EMS) Grip op uw energiekosten en verbruik Energie Monitoring Systeem (EMS) Grip op uw energiekosten en verbruik Specialisten in energiebeheer Wilt u weten hoeveel en wanneer uw bedrijf energie verbruikt? Wilt u meer duidelijkheid over de opbouw

Nadere informatie

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket Energiebesparing bestaande koopwoningen Effecten stimuleringspakket Notitie Delft, juli 2013 Opgesteld door: Cor Leguijt Frans Rooijers 2 2 juli 2013 3.B17.1 Energiebesparing bestaande koopwoningen 1 Inleiding

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Financieringsvoorwaarden ondersteuning Samenwerkingsafspraken energiebesparing bij bedrijven

Financieringsvoorwaarden ondersteuning Samenwerkingsafspraken energiebesparing bij bedrijven Financieringsvoorwaarden ondersteuning Samenwerkingsafspraken energiebesparing bij bedrijven Inleiding In september 2013 is door een groot aantal partijen, waaronder de rijksoverheid, werkgevers- en werknemersorganisaties,

Nadere informatie

Rapportage Energiebus

Rapportage Energiebus Rapportage Energiebus Amstelstraat, Assen Type woningen: 107 flats met interne galerij, 50 m2, bedrijfs- en algemene ruimten op de begane grond Bouwjaar: 1974 Op verzoek van: Huurdersorganisatie Amstelflat

Nadere informatie

Energie Audit verslag 2014 Energie Management Actieplan 2015

Energie Audit verslag 2014 Energie Management Actieplan 2015 Energie Audit verslag 2014 Energie Management Actieplan 2015 Energie Audit Verslag 2014/Energie Management Actieplan 2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Bedrijf 4 3. Energieverbruik en energiegebruikers

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Tussentijdse rapportage januari juni 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op

Nadere informatie

Reductie doelstellingen (B: Reductie)

Reductie doelstellingen (B: Reductie) Reductie doelstellingen (B: Reductie) Eis 3.B.1. Barendrecht, 28 oktober 2014 Auteur: E. Oudshoorn Geaccordeerd door: L.A. Droog Directeur E. Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk CO 2 prestatieladder

Nadere informatie

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN April 2002 ECN-RX--02-013 KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN Nieuw Den Helder Centrum als praktijkvoorbeeld J.C.P. Kester E. Sjoerdsma H. van der Veen (Woningstichting

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van Eisen dient als leidraad voor opdrachtgevers van nieuw- en verbouw van scholen (schoolbesturen

Nadere informatie

Energiebesparing. Erkende maatregelen. Schakeldag 25 juni 2015. Wendy Simonse

Energiebesparing. Erkende maatregelen. Schakeldag 25 juni 2015. Wendy Simonse Energiebesparing Erkende maatregelen Schakeldag 25 juni 2015 Wendy Simonse Opzet van de sessie Uitleg erkende maatregelen SER-akkoord, wettelijke plicht tot energiebesparing, maatregelenlijsten Vragen

Nadere informatie

Nieuwbouw. Steile Bank en Urkerstraat. Woonfolder

Nieuwbouw. Steile Bank en Urkerstraat. Woonfolder Nieuwbouw Steile Bank en Urkerstraat Woonfolder Lemmer, een oud vissersdorp met maritiem karakter Lemmer is gelegen in de fusiegemeente De Friese Meren, provincie Friesland. Het is één van Frieslands bekendste

Nadere informatie

HAN DUURZAAM. Focus bedrijfsvoering 1995-2013-2016 Accent EnergieEfficientyPlan EEP. Presentatie 31januari 2013 voor Surf door Wim van Pelt

HAN DUURZAAM. Focus bedrijfsvoering 1995-2013-2016 Accent EnergieEfficientyPlan EEP. Presentatie 31januari 2013 voor Surf door Wim van Pelt HAN DUURZAAM Focus bedrijfsvoering 1995-2013-2016 Accent EnergieEfficientyPlan EEP Presentatie 31januari 2013 voor Surf door Wim van Pelt Opbouw presentatie Even de HAN voorstellen Wat is een MeerJarenAfspraak

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

3 Energiegebruik huidige situatie

3 Energiegebruik huidige situatie 3 Energiegebruik huidige situatie 3.1 Het Energie Prestatie Certificaat In het kader van de Europese regelgeving (EPBD) bent u verplicht om, bij verkoop of verhuur van de woning, een energiecertificaat

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2012

Milieubarometerrapport 2012 Milieubarometerrapport 2012 Klomp Beheer Amsterdam BV Technisch Buro Klomp BV Milieubarometer - 2012 Klomp Beheer Amsterdam BV Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en

Nadere informatie

CO2-Reductieplan. Klaver Infratechniek B.V. Techniek voor en door de mens. Versie 1.1 28 november 2011

CO2-Reductieplan. Klaver Infratechniek B.V. Techniek voor en door de mens. Versie 1.1 28 november 2011 CO2-Reductieplan Klaver Infratechniek B.V. Versie 1.1 28 november 2011 Techniek voor en door de mens Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Energie en CO2 Reductie scope 1... 4 1.1 Wagenpark en brandstof... 4

Nadere informatie

Inhoud. Pagina 2 van 7

Inhoud. Pagina 2 van 7 Energie Audit 2014 Inhoud 1. Introductie... 3 2. Doelstelling... 3 3. Energie-aspecten... 3 Uitstoot door procesemissies... 3 Uitstoot door fabriek installaties... 3 Uitstoot vanuit de kantoorpanden...

Nadere informatie

WERKWIJZE WERKTERREIN

WERKWIJZE WERKTERREIN Het merendeel van de bedrijfsgebouwen stamt uit een tijd dat we ons nog geen zorgen maakten over energieverbruik. De kosten waren laag en investeren in energiebesparing was niet of nauwelijks rendabel.

Nadere informatie

VRAGENLIJST ENERGIESCAN HORECA

VRAGENLIJST ENERGIESCAN HORECA VRAGENLIJST ENERGIESCAN HORECA Introductie Met deze vragenlijst kunnen wij een eerste inschatting maken van de mogelijkheden om energie te besparen. Door het formuleer zo volledig mogelijk in te vullen,

Nadere informatie

Achtergrondinformatie The Bet

Achtergrondinformatie The Bet Achtergrondinformatie The Bet Wedden dat het ons lukt in 2 maanden 8 % CO 2 te besparen! In 1997 spraken bijna alle landen in het Japanse Kyoto af hoeveel CO 2 zij moesten besparen om het broeikaseffect

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Energie beoordelingsverslag 2015 11-02-2016

Energie beoordelingsverslag 2015 11-02-2016 Energie beoordelingsverslag 2015 11-02-2016 Energie Beoordelingsverslag 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Bedrijf 4 2.1 Activiteiten 4 2.2 Bedrijfsonderdelen 4 2.3 Factoren die het energieverbruik beïnvloeden

Nadere informatie

HET LABEL VOOR VEILIG EN ZUINIG STOKEN

HET LABEL VOOR VEILIG EN ZUINIG STOKEN HET LABEL VOOR VEILIG EN ZUINIG STOKEN ONDERHOUD AAN UW CV-KETEL? KIES VOOR OK CV Wilt u veilig én energiezuinig stoken? Laat uw cv-ketel dan regelmatig onderhouden door een Energie Service Specialist

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Beta Testbedrijf E. van Dijk 007 Kleveringweg 12 2616 LZ Delft info@vabi.nl Delft, 8 februari 2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: Opdrachtgever BV A. Bee Projectgegevens: Voorbeeldproject

Nadere informatie

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Toelichting op de aanpak van de gemeente Breda Marcel van Embden (projectleider afdeling Vastgoedbeheer) Inhoud Klimaatnota gemeente Breda Wat is de insteek bij het

Nadere informatie

Energiebesparing via de Wet milieubeheer. Raming van het potentieel in de dienstensector en de industrie

Energiebesparing via de Wet milieubeheer. Raming van het potentieel in de dienstensector en de industrie Energiebesparing via de Wet milieubeheer Raming van het potentieel in de dienstensector en de industrie Rapport Delft, mei 2013 Opgesteld door: L.M.L. (Lonneke) Wielders A. (Ab) de Buck C. (Cor) Leguijt

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2012

Milieubarometerrapport 2012 Milieubarometerrapport 2012 Oudshoorn Holding BV Milieubarometer - 2012 Oudshoorn Holding BV Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar grafieken en

Nadere informatie

De Laatste Hendrik. Energiescan & Investeringsvoorstel

De Laatste Hendrik. Energiescan & Investeringsvoorstel De Laatste Hendrik Energiescan & Investeringsvoorstel Bedrijf : Efficient Energie Auteur : ing. Harry de Jonge Adres : Westhavenweg 58 F Plaats : Amsterdam Postcode : 1042 AL Telefoonnummer : 020-6922661

Nadere informatie

I n f o m a i l. I V V U

I n f o m a i l. I V V U I n f o m a i l. I V V U datum : 13 februari 2013 nummer : 2 Infomail.IVVU is de electronische nieuwsbrief van de IVVU, waarmee u wordt geïnformeerd over actuele ontwikkelingen en de stand van zaken met

Nadere informatie

ENERGIEBEOORDELING 2012 H1

ENERGIEBEOORDELING 2012 H1 Versie 1.0 Datum: 4 OKTOBER 2012 ELEKTROTECHNISCHE INSTALLATIES - AANDRIJFSYSTEMEN - TECHNISCHE AUTOMATISERING PANELENBOUW - SERVICE EN ONDERHOUD - PLAATWERK - TECHNISCHE DIENSTVERLENING DOMOTICA - ENERGIEMANAGEMENT

Nadere informatie

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Elke bijdrage is er één Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Een unieke samenwerking van Amersfoortse bedrijven die:» Elkaar

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Rapportage 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op de totale bedrijfsvoering

Nadere informatie

BIJLAGEN Bijlage I Protocol Aanvraag gebruiksvergunning Bijlage II Protocol Controles oplevering bouwwerken

BIJLAGEN Bijlage I Protocol Aanvraag gebruiksvergunning Bijlage II Protocol Controles oplevering bouwwerken BIJLAGEN Bijlage I Bijlage II Bijlage III Bijlage IV Bijlage V Bijlage VI Bijlage VII Protocol Aanvraag gebruiksvergunning Protocol Controles oplevering bouwwerken Protocol Controles gebruiksvergunning

Nadere informatie

Controleresultaten legionellapreventie 2009. Cluster 3: Zorginstellingen. Datum 1 juni 2010 Status Definitief

Controleresultaten legionellapreventie 2009. Cluster 3: Zorginstellingen. Datum 1 juni 2010 Status Definitief Controleresultaten legionellapreventie 2009 Cluster 3: Zorginstellingen Datum 1 juni 2010 Status Definitief Colofon VROM-Inspectie Directie Uitvoering Programma Schoon en Veilig Water Rijnstraat 8 Postbus

Nadere informatie

BRIEFRAPPORT ENERGIEBESPARINGPLAN HUBRECHT INSTITUTE & CENTRAAL BUREAU VOOR SCHIMMELCULTURES

BRIEFRAPPORT ENERGIEBESPARINGPLAN HUBRECHT INSTITUTE & CENTRAAL BUREAU VOOR SCHIMMELCULTURES Centraal kantoor: Wageningsestraat 43 6671 DA ZETTEN Postbus 52 6670 AB ZETTEN T (0488) 47 44 44 F (0488) 47 44 45 info@sight.nl www.sight.nl Tevens kantoorhoudend te: Het Kees van Dorsser laboratorium

Nadere informatie

Hands on energiescan sportverenigingen. Energiek vooruit 18 september 2014

Hands on energiescan sportverenigingen. Energiek vooruit 18 september 2014 Hands on energiescan sportverenigingen Energiek vooruit 18 september 2014 Inhoud 1. Wat houdt de scan in? 2. Uitkomst van de scan 3. Aandacht voor financiering 4. Workshop 1. Wat houdt de scan in? Intake

Nadere informatie

PDFlib PLOP: PDF Linearization, Optimization, Protection. Page inserted by evaluation version www.pdflib.com sales@pdflib.com

PDFlib PLOP: PDF Linearization, Optimization, Protection. Page inserted by evaluation version www.pdflib.com sales@pdflib.com PDFlib PLOP: PDF Lineariation, Optimiation, Protection Page inserted by evaluation version www.pdflib.com sales@pdflib.com p Energielabel woning supplement* Afgegeven conform de Regeling energieprestatie

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

Energie Audit verslag 2013 Energie Management Actieplan 2014 20 maart 2014 DB

Energie Audit verslag 2013 Energie Management Actieplan 2014 20 maart 2014 DB Energie Audit verslag 2013 Energie Management Actieplan 2014 20 maart 2014 DB Energie Audit Verslag 2013/Energie Management Actieplan 2014 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Bedrijf 4 3. Energieverbruik

Nadere informatie

Reductie doelstellingen (B: Reductie)

Reductie doelstellingen (B: Reductie) Reductie doelstellingen (B: Reductie) Eis 3.B.1. Barendrecht, oktober 2013 Auteur: Sabine Droog Geaccordeerd door: Leo Droog Directeur Edwin Oudshoorn Bedrijfsleider/ MVO Verantwoordelijk 1 1. Reductiebeleid

Nadere informatie

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed

Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Carbon Footprint Welling Bouw Vastgoed Dit document bevat de uitgewerkte actuele emissie-inventaris van Welling Bouw Vastgoed Rapportage 1 e halfjaar 2010 (januari juli 2010) Opgesteld door: TL Gecontroleerd

Nadere informatie

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015

Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Ontbijtbijeenkomst GRIC Gilze en Rijen 16 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in Gilze en Rijen? ons

Nadere informatie

Hoe word je een energiebewuste handelaar?

Hoe word je een energiebewuste handelaar? Hoe word je een energiebewuste handelaar? Verlichting die onnodig brandt, kantoorapparatuur die niet of nauwelijks uitgeschakeld wordt, verwarming, koeling en ventilatiesystemen die onnodig ingeschakeld

Nadere informatie

4 Energiebesparingsadvies

4 Energiebesparingsadvies 4 Energiebesparingsadvies 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het energiebesparingsadvies voor het gebouw gepresenteerd. Allereerst wordt een inventarisatie gegeven van de reeds getroffen en onderzochte

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2011

Milieubarometerrapport 2011 Milieubarometerrapport Stimular Milieubarometer - Stimular Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar grafieken en tabellen die de milieubelasting van

Nadere informatie

De Achterhoek Bespaart 2009. Gemeente Doetinchem. Aanvraagformulier.

De Achterhoek Bespaart 2009. Gemeente Doetinchem. Aanvraagformulier. De aanvraag bestaat uit twee delen; De Achterhoek Bespaart 2009. Gemeente Doetinchem. Aanvraagformulier. Deel a: aanvraagformulier Deel b: offerte uitvoering maatregelen en/of beschrijving van de werkzaamheden

Nadere informatie

RI&E 3 ADVIES rapport: Energiemaatregelen. Van Elst Grafisch Afwerker BV

RI&E 3 ADVIES rapport: Energiemaatregelen. Van Elst Grafisch Afwerker BV PRAKTISCH MILIEUBELEIDIN DE GRAFIMEDIA RI&E 3 ADVIES rapport: Van Elst Grafisch Afwerker BV Uitgave van: : Dienstencentrum maandag 13 augustus 2012 Rapport van Van Elst Grafisch Afwerker BV te Apeldoorn

Nadere informatie

JM Vrij beheer b.v. Reductie onderzoek, doelstellingen en het energiemeetplan 2014-2020. AH Vrij Groen, Grond en Infra Vrij Materieel

JM Vrij beheer b.v. Reductie onderzoek, doelstellingen en het energiemeetplan 2014-2020. AH Vrij Groen, Grond en Infra Vrij Materieel JM Vrij beheer b.v. AH Vrij Groen, Grond en Infra Vrij Materieel onderzoek, en het energiemeetplan 2014-2020 Conform niveau 3 op de CO 2 -Prestatieladder 3.0 Documenten 1.B1.1, 3.B1.1 en 3.B2.2 Inhoudsopgave

Nadere informatie