Composteren kan je leren!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Composteren kan je leren!"

Transcriptie

1 Composteren kan je leren! een brochure over zelf composteren i.s.m. Provincie Vlaams-Brabant Intercommunale Haviland Igo-Leuven Intercommunale Interleuven

2 INHOUD Inleiding Compost : afval omgevormd tot voedingsstof Composteerbaar of niet? Dat is de vraag!...6 A. Wat is composteerbaar? 1. Keukenafval Tuinafval Andere...6 B. Welke materialen zijn niet of moeilijk composteerbaar? Composteren, een kunst?...7 A. Verschillende manieren om zelf te composteren De composthoop De compostbak Het compostvat De wormenbak...11 B. Belangrijke aandachtspunten bij het composteren...13 C. Nog enkele tips Het gebruik van compost in de tuin...14 A. Voordelen van compost...14 B. Hoe gebruik je compost? In de groententuin In de siertuin Bloembakken en -potten Hergebruik van tuinafval en snoeihout...17 A. Vlakke compostering...17 B. Houtsnippers Wat doe je er mee? Voordelen van mulchen Houtsnippers aanbrengen De houtversnipperaar Eerste hulp bij...composteren

3 INLEIDING Organisch afval omvat al het natuurlijk afval uit de tuin en de keuken. In de provincie Vlaams- Brabant maakt het 17 % uit van de totale huisvuilophalingen. Provincie Vlaams-Brabant, 1997 : het aandeel van de verschillende fracties van het huisvuil Provincie Vlaams Brabant Groenafval 5% PMD 3% Papier en karton 16% KGA Glas 0,07% 7% Puin 8% Andere 0,43% restfracti 44% restfractie GFT Papier en karton PMD Groenafval Glas KGA Puin Andere GFT 17% Groente-, fruit- en tuinafval (G.F.T.) scheiden en terug nuttig gebruiken heeft financiële voordelen, en het is goed voor het milieu. Minder restafval (= afval waaruit de recycleerbare en composteerbare producten zijn gehaald), betekent immers minder vervoer door huisvuilwagens. Bovendien moet er minder afval verwerkt worden en is er minder nood aan stortplaatsen en verbrandingsovens. Voor gezinnen is het heel wat goedkoper om het GFT-afval zelf te verwerken. Denk maar aan de hoge kosten voor huisvuilzakken die je kan uitsparen. Vuilniszakken worden immers alsmaar duurder. composteren is een goed idee voor je tuin en je portemonnee t is niet moeilijk, dus, doe mee! Zelf composteren is een eenvoudige én goedkope manier om het organisch afval te krijgen waar het thuishoort, namelijk op en in de bodem van je tuin. Op dat moment spreek je echter niet meer over afval, maar wel over compost, een waardevolle grond-stof! Je moet echt geen groene vingers hebben om compost van goede kwaliteit te maken. Bovendien vraagt het weinig tijd en word je flink geholpen door een heel leger van specialisten die dag en nacht voor jou in de weer zijn : bacteriën, schimmels, wormen en vele andere beestjes. Moeilijk composteerbare materialen kan je best meegeven met de GFT-ophaling. 4

4 De composthoop (foto : Interleuven) 1. COMPOST: AFVAL OMGEVORMD TOT VOEDINGSSTOF Het woord composteren stamt af van het Latijnse componere en betekent mengen, samenvoegen. Compost is een humusproduct dat ontstaat door gedeeltelijke afbraak van plantaardige en dierlijke materialen. De plantaardige en dierlijke resten worden omgevormd tot compost door inwerking van allerlei micro-organismen (bacteriën en schimmels) en door wormen. Composteren is de oudst bekende vorm van recyclage. In 200 vóór Christus beschreef de Romein Colunella reeds hoe men groenafval moest bewerken en gebruiken. Compost heeft een positief effect op de bodemstructuur en verhoogt het humusgehalte van de bodem waardoor erosie wordt tegengegaan. Bovendien zorgt compost voor een betere zuurstofuitwisseling tussen grond en lucht en wordt de waterhuishouding beter geregeld. Zelf composteren zorgt voor een volumevermindering van het huisvuil, waardoor ook de verwerkingskosten dalen. 5

5 2. COMPOSTEERBAAR OF NIET? DAT IS DE VRAAG! A. Wat is composteerbaar? 1. Keukenafval Keukenafval bestaat uit groenteresten, fruitresten, doppen van noten, koffiedik mèt papieren filterzakje, theebladeren en theezakjes, eierschalen (best vermalen), gekookte of gebakken etensresten (in kleine hoeveelheden en goed vermengd met droger materiaal), brood, papier (kleine hoeveelheden) van keukenrol, krantenpapier of papieren zakjes en kartonnetjes onder een taart (kunnen niet worden meegegeven met de papierophaling). Plantaardig afval is voedsel- en waterrijk. Het is dan ook belangrijk dit altijd te mengen met droger afval, zodat de kans op verstikking of rotting kleiner is. 2. Tuinafval Dit afval bestaat uit verwelkte bloemen en potkluiten (verwijder de overtollige aarde), stengels van planten, bladeren, uitgebloeide perkplanten, snoeihout (verhakseld of verkleind), gras (niet te veel), haagscheersel, onkruid, aardappelplanten, enz Andere Zaagmeel en houtkrullen zijn goed composteerbaar. Let er wel op dat ze afkomstig zijn van onbehandeld hout. Ook mest van kleine huisdieren (alleen planteneters : konijnen, cavia s, vogels,...), eventueel vermengd met stro, mag op de composthoop. Uitwerpselen van katten en honden kan je best vermijden. B. Welke materialen zijn niet of moeilijk composteerbaar? Timmerhout, behandeld hout en ongesnipperd snoeihout, beenderen, graszoden (te veel zand), dierlijk afval, mosselschelpen, wegwerpluiers, aarde en zand, saus, vet, olie, stof uit de stofzuiger, as, houtskool, steenkool, kunststof, metaal en blik, kattenbakvulling. Deze materialen horen niet thuis op de composthoop! 6

6 compostvaten - en bakken in de toontuinen van Hoegaarden (foto IGO- Leuven) 3. COMPOSTEREN, EEN KUNST? A. Verschillende manieren om zelf te composteren Welke manier van composteren je best kiest is afhankelijk van volgende factoren : - de grootte van je tuin - welk soort afval je gaat composteren - de plaats die je kiest om te composteren - het soort compost dat je wil bekomen - je budget, hoewel geen enkel van de systemen prijzig is. Welk systeem je ook kiest, je moet altijd zorgen voor een optimale beluchting en een goede drainage van het overtollige regenwater. 7

7 1. De composthoop Een composthoop is zeer geschikt voor een grote tuin, of een tuin met veel afval van bomen, struiken, gras en groenten. Je kan ook verschillende composthopen combineren. Je kiest best een beschutte, halfbeschaduwde plaats die je opnieuw gebruikt voor elke nieuwe composthoop. De aanwezigheid van resten doet het proces immers sneller starten. Contact met de bodem is erg belangrijk. De ideale grootte van je composthoop is uiteraard afhankelijk van de grootte van je tuin. Bij een groententuin van 1 tot 5 are is een composthoop van ongeveer 1 m 3 voldoende. De ideale periode om te starten met een composthoop is de zomer en nazomer (augustus - oktober) of de vroege lente (februari - april). Op die momenten beschik je over het meeste tuinafval. In de zomer is het klimaat het meest gunstig. Wanneer je met je composthoop start in de lente, heb je al behoorlijk wat afval verzameld vooraleer de temperaturen beginnen te stijgen. Je zal dan in de nazomer voldoende compost verzameld hebben om je groententuin klaar te maken voor de winter. De onderste laag bestaat uit grof materiaal (snoeihout of plantenstengels). Vanaf dan werk je best in laagjes, door verschillende soorten afval af te wisselen. Voor een goede structuur en voldoende luchtigheid vermeng je zoveel mogelijk groen en bruin of nat en droog afval. 8 De composthoop (foto : Stichting Milieu Educatie)

8 Met groen en nat afval bedoelen we al het keukenafval en vers tuinafval (grasmaaisel, onkruid, planten,...). Bruin en droog afval is snoeihout, herfstbladeren, gedroogd grasmaaisel, papier,... Na enkele weken zet je de composthoop om, zodat alles door elkaar gemengd wordt. Na ongeveer zes maanden is de eerste compost klaar voor gebruik. Gebruiksklare compost herken je aan zijn bosgrond -geur. 2. De compostbak Een compostbak of -silo is geschikt voor een vrij grote tuin. De meest gebruikte methode is een combinatie van één, twee of drie bakken, die je zelf ineen kan knutselen. Wanneer je twee bakken aan elkaar bouwt, kan je na enkele maanden het materiaal van de eerste bak in de tweede scheppen, waarbij de tweede bak gebruikt wordt als narijping. In de eerste bak kan men dan onmiddellijk opnieuw starten. Een eventuele derde bak kan gebruikt worden als reserve (om het teveel aan gras of bladeren of ander materiaal te stockeren). Net zoals bij de composthoop kies je een beschutte, halfbeschaduwde plaats. De meest voorkomende grootte van een compostbak is ongeveer 1 m 3. Je kan een compostbak maken (of kopen) met een deksel. Het voordeel daarvan is dat je materiaal bij hevige regenval droger blijft. Compost mag echter ook niet te droog zijn. In je compostbak kan je een luik voorzien. Dat is handig om het reeds gecomposteerde materiaal te bekijken en te beoordelen op kwaliteit. Je kan eventueel ook voorzien dat de wanden (of één wand) gemakkelijk weg te nemen zijn, wat het verwijderen van het materiaal aanzienlijk vergemakkelijkt. Hoe je compostbak of -silo er ook uitziet, denk eraan dat een goede luchtcirculatie van groot belang is. Luchttoevoer zorgt ervoor dat het materiaal niet verstikt. 9 Een compostbak, gemaakt van houten latten (foto : Comité Jean Pain)

9 3. Het compostvat Als je een kleinere tuin hebt (100 tot 200 m 2 ), of weinig groenafval (bladeren, gras, snoeihout), kies je best voor een compostvat. Een compostvat is gemaakt van gerecycleerde kunststof. Je kan het kopen in een tuincentrum of bij je gemeente of stad. In het tweede geval betreft het een samenaankoop, georganiseerd door de intercommunales, waardoor de prijs uiteraard sterk gedrukt kan worden. Informeer bij je gemeente naar de prijs. Wanneer je verkiest om je compostvat aan te kopen in een tuincentrum, let dan bij je keuze op het verluchtingssysteem, dat van fundamenteel belang is bij het composteren. Het compostvat moet onderaan gaten hebben (niet opzij), waardoor de lucht van onder naar boven kan circuleren. Bovendien kan langs daar het overtollige vocht wegvloeien en biedt het toegang aan alle bodemorganismen (insecten en wormen) die nodig zijn voor het composteringsproces. Het deksel moet zwaar genoeg zijn zodat het niet wegwaait bij een hevige windstoot, maar moet nog voldoende lucht doorlaten en gemakkelijk hanteerbaar zijn. De meeste compostvaten hebben onderaan een schuif. Langs daar kan je gemakkelijk nakijken hoe het met de kwaliteit van jouw compost gesteld is. Ook de kleur van het compostvat is van belang bij het composteren. Kies een kleur die voldoende donker is, zodat de zonnestralen geabsorbeerd worden, evenwel zonder het materiaal uit te drogen. Daardoor wordt de afbraak van het organisch materiaal versneld. 10 Een compostvat (foto : comité Jean Pain)

10 Hoe ga je te werk? Plaats het compostvat op een zonnige plaats in je tuin. Zorg ervoor dat de buitenrand op tegels of balken steunt, zodat het vat niet wegzakt in de bodem. Onderaan in het vat leg je kleine takjes, houtsnippers, verwelkte snijbloemen of kamerplanten. Je kan ook starten met een laagje aarde of goed verteerde compost (te koop in tuincentra en bij sommige intercommunales). Vanaf dan kan je het compostvat dagelijks bijvullen met keuken- en tuinafval. Met een beluchtingsstok (een soort haak aan een steel, te koop in tuincentra of eventueel in het gemeente- of stadhuis van je woonplaats), kan je de verschillende soorten afval vermengen. Eén- tot tweemaal per week, steek je de beluchtingsstok in het vat, je draait hem een kwartslag en haalt de stok er weer uit. Na ongeveer zes maanden heb je gebruiksklare compost van hoogstaande kwaliteit 4. De wormenbak De wormenbak is de ideale manier van composteren voor gezinnen zonder of met een kleine tuin. De wormen zorgen voor de vertering van het organisch afval tot zeer fijne compost (vermicompost ). Een wormenbak kan je kopen in de handel. Hij neemt weinig plaats in. The original wormery is een zeer handig model. Deze wormenbak ziet eruit als een gewone vuilbak, met onderaan een scheidingsplatform en een kraantje (voor de afvoer van het overtollige water). Je kan zo n wormenbak ook zelf maken : een kunststofbak met geperforeerde bodem (luchttoevoer en afvoer van overtollig vocht). 11 The original wormery (foto Comité Jean Pain)

11 De bewoners van de wormenbak, zijn speciaal geselecteerde compostwormen : Eisenia foetida of Eisenia andrei. De gewone regenworm is ongeschikt, ze kan zelfs niet overleven in een compostbak. Compostwormen kan je uit de composthoop van je buurman halen. Ze zijn rood-oranje gestreept. Er bestaan ook wormen-kwekerijen. Onderaan in de wormenbak, op het scheidingsplatform, leg je een stukje krant. Daarbovenop strooi je versnipperd krantenpapier (een laagje van 2 cm). Maak het wat vochtig door er water over te sproeien. Daar zet je de wormen in. Voeg een handvol keukenafval toe. De eerste twee weken mag je slechts enkele handenvol keukenafval toevoegen. Daarna kan je de bak stelselmatig vullen (hoe kleiner de stukken, hoe beter). Na +/- acht weken tot een paar maand is de inhoud getransformeerd tot vermicompost. Via het kraantje onderaan kan je regelmatig het overtollige afvalwater aftappen. Verdund met water is dit de ideale voeding voor kamerplanten. Opgelet! Zet de wormenbak in de winter op een vorstvrije plaats, want compostwormen kunnen bevriezen. 12 Compostwormen (foto : Comité Jean Pain)

12 B. Belangrijke aandachtspunten bij het composteren Zorg voor voldoende luchtigheid, om stank, verzuring en verrotting tegen te gaan. Meng alle materialen en woel het geheel regelmatig om. Voeg regelmatig grof materiaal toe (houtsnippers of kleine takjes). Zorg voor voldoende afwisseling van droog en nat materiaal. Zaden van onkruid worden slechts vernietigd bij temperaturen van c. Deze warmte kan alleen bereikt worden in een voldoende grote composthoop. De vochtigheid van je composthoop moet ongeveer % bedragen. Dat kan je nagaan met de vuisttest : neem een handvol composterend materiaal en knijp er in. Er mogen slechts enkele druppels vocht uitkomen. Indien het te vochtig is meng je er wat droog materiaal onder. Bij het openen van je hand mag het materiaal niet meteen uiteen vallen, anders is het te droog. In dit geval besproei je het geheel met water. Hoe kleiner het materiaal, hoe sneller de vertering omdat het aantastingsoppervlak vergroot. Gebruik zoveel mogelijk vers materiaal. Voeg nooit te grote hoeveelheden van hetzelfde materiaal tegelijk toe. Start met je composthoop in het voorjaar, in de zomer of in de herfst. Bij het opstarten van de composthoop heb je geen compoststarters nodig (worden verkocht in tuincentra). Ook kalk is een additief dat nutteloos en soms zelfs schadelijk is. Als je composthoop veel te vochtig is, kan je eventueel wel wat kalk toevoegen. Het is echter beter ervoor te zorgen dat je voldoende droog materiaal in je composthoop mengt. Onkruiden (zoals brandnetels) zijn zeer goed composteerbaar en zorgen voor een goede temperatuur in de composthoop. Hun vochtgehalte en structuur is optimaal. Voeg ze wel bij de composthoop vóór de zaadvorming. 13 Vers materiaal composteert het best (foto : Interleuven)

13 C. Nog enkele tips... Je kan samen met je buur (of enkele buren) een composthoop aanleggen. Daardoor vergroot je het volume waardoor de kans op compost van prima kwaliteit ook groter wordt. Heb je in de herfst te veel bladeren?! Met grotere takken en snoeihout door elkaar te vlechten kan je een hoek afmaken waar je het teveel aan bladeren in verzamelen kan. Zo kan je ze bewaren en regelmatig toevoegen aan je composthoop. Je kan ook een bak maken met vier paaltjes en wat kippengaas. Het gaas en de gevlochten takken laten voldoende verluchting toe, zodat het materiaal niet kan rotten. Te grote hoeveelheden gras kan je best niet ophopen. Het materiaal is te vochtig, gaat snel rotten en is dan onbruikbaar voor je composthoop. Gras is echter wel uitstekend geschikt voor mulching (tussen je planten een laagje vers gemaaid gras aanbrengen) en vormt een prima afdek tegen vorst (bladeren ook). Bij de aankoop van een nieuwe grasmachine kan je kiezen voor een model dat het afgereden gras versnippert, zodat je het gewoon op je gazon kan laten liggen. Grote hoeveelheden haagscheersel kan je op een aparte hoop composteren. Dit materiaal hoef je niet te vermengen met andere materialen. De grote hoeveelheden lignine (houtstof) zorgen voor een eindresultaat van prima kwaliteit. 4. HET GEBRUIK VAN COMPOST IN DE TUIN A. Voordelen van compost Composteren verkleint de hoeveelheid afval en is een natuurlijke vorm van recyclage. Composteren betekent een flinke besparing in uw huisvuilbudget. Compost is gratis meststof. GFT-compost heeft een hoog gehalte aan organische stoffen, in vergelijking met kippenmest of stalmest. Compost verbetert de bodemstructuur : omdat er een betere lucht- en waterhuishouding is, verbetert de plantengroei. Dankzij het gebruik van compost drogen zandgronden minder vlug uit en draineren zware gronden beter het overtollige water. Compost vermindert bodemerosie. Het gebruik van compost maakt de bodem beter bewerkbaar. Compost brengt de zuurtegraad naar optimale waarden. Compost is een prima buffer voor de temperatuurverschillen tussen dag en nacht. Compost beschermt de planten tegen parasieten en ziekten. De smaak van groenten wordt opmerkelijk verbeterd. De voedingselementen komen pas vrij als de plant er behoefte aan heeft : sneller bij warm, vochtig weer en langzamer wanneer het koud is. 14

14 B. Hoe gebruik je compost? Compost van GFT- afval is geschikt voor alle teelten : groenten, bloemen, struiken, gazon, kruiden, éénjarige en vaste planten, en kan gebruikt worden als aanvulling bij potgrond. Compost voeg je best toe in het vroege voorjaar. De hoeveelheid en het soort compost is afhankelijk van verschillende factoren : - de kwaliteit van je compost - het bodemtype - vruchtbaarheid van de bodem - de hoeveelheid compost die je voordien hebt gebruikt - de voedselbehoefte van de plant. In sommige gevallen is het beter om fijn gezeefde compost te gebruiken. Zeven doe je zelf. Gebruik hiervoor een oude aszeef (voor kleine hoeveelheden) of een oude ijzeren bedvering. Je kan ook zelf een constructie bouwen. Met houten latten en fijn volièregaas is dit zo gebeurd. Om goed te kunnen zeven moet het materiaal voldoende droog zijn. Op onderstaande tekening ziet u hoe men compost kan zeven. (tekening : Handboek ekologisch tuinieren, de moestuin, Velt, 1993) 1. In de groentetuin voor veeleisende (op vlak van voeding en bodem) gewassen (aardappelen, kolen, tomaten) gebruik je ongeveer 4-8 kg/m 2 compost. minder eisende gewassen (zoals sla, spinazie, andijvie en aardbeien) hebben voldoende met 2-4 kg/m 2. voor vruchtgroenten (komkommers, paprika s) is een mulchlaag van 2 cm dikte zeer geschikt. fruitbomen : - bij aanplanting : 20 % compost in het plantgat mengen. - jaarlijkse verzorging : 3-5 kg/m 2 verdelen rond de stam, zover als de takken reiken. 15

15 2. In de siertuin gazon : - aanleg : enkele weken vooraf, 8-10 kg/m 2 fijn gezeefde compost inwerken op10 cm diepte - verzorging : jaarlijks fijne compost uitstrooien op het gras planten en bloemen : - aanplanting : 8-10 kg/m 2 compost inwerken op 15 cm diepte - verzorging : tweejaarlijks 2-3 kg/m 2 verdelen tussen de beplanting en licht inschoffelen. bomen : - aanplanting : 20 % fijn gezeefde compost rechtstreeks in het plantgat - verzorging : tweejaarlijks 2-3 kg/m 2 verdelen rond de stam, zover als de takken reiken, en licht inschoffelen Gebruik compost in de siertuin (foto : Vlaco) 3. Bloembakken - en potten nieuwe bakken : 40 % fijn gezeefde compost vermengen met gewone tuinaarde oude bakken : 20 % fijn gezeefde compost mengen met de oude grond. Gebruik nooit grond afkomstig van bakken met zieke planten! 16 Gebruik compost in bloembakken (foto : Vlaco)

16 5. HERGEBRUIK VAN TUINAFVAL EN SNOEIHOUT Afsluiting gemaakt met wilgentenen (foto : IGO - Leuven) A. Vlakke compostering Bij vlakke compostering gaat men een laag weinig of niet verteerd organisch materiaal aanbrengen op de grond, zonder het te vermengen. Je kan het aanbrengen tussen de teelten ( mulching ) of als winterbedekking (nadat de teelten geoogst en verwijderd zijn). Hier gebruik je alleen maar tuinafval (geen keukenafval). 17

17 B. Houtsnippers Houtsnippers worden gemaakt van snoeihout en boomschors. Je kan ze gebruiken voor verschillende doeleinden. Ze zijn gratis te verkrijgen op het containerpark of je kan ze zelf maken met een versnipperaar (hakselaar). 1. Wat doe je er mee? - mulchen of het aanbrengen van een laag organisch materiaal als bodembedekker - composteren - gebruiken voor de aanleg van tuinpaadjes - als grondbedekking onder een schommel, een wip of een glijbaan 18 Houtsnippers zijn multi-functioneel (foto : Vlaco)

18 2. Voordelen van mulchen : - houdt de bodem vochtig - voorkomt erosie door water en wind - verrijkt de bodem met organisch materiaal - houdt onkruid tegen - voorkomt grote temperatuursverschillen - voorkomt vorming van plassen bij hevige regenval - is decoratief - geeft een natuurlijk uitzicht. 3. Houtsnippers aanbrengen Zorg ervoor dat de onderlaag onkruidvrij is (verwijder ook de onkruidwortels). Strooi de snippers bovenop, vermeng ze nooit met de ondergrond. De dikte van de snippers en van de aan te brengen laag is afhankelijk van het doel. Voor de aanleg van een pad of als ondergrond voor speeltuigen mag je grof gesnipperd en vers hout gebruiken. De laag moet dan minstens 10 cm dik zijn. Als de houtsnippers op de composthoop moeten of gebruikt worden als bodembedekker, mogen ze niet te grof gesnipperd zijn. Vooraleer ze te gebruiken als bodembedekker laat je ze best een viertal maanden composteren (omwille van het teveel aan looizuur). Om te vermijden dat er nog onkruid doorgroeit leg je een laag van minimum 10 cm dik. Vooraleer je houtsnippers composteert, moet je ze eerst overvloedig besprenkelen met water, zodat ze ervan doordrongen zijn. Tussen bomen en struiken leg je een laag van 10 tot 15 cm dik, tussen vaste planten en rozen volstaat 5 cm. De snipperlaag kan je best elke twee tot drie jaar vernieuwen, zodat het effect maximaal blijft. 4. De houtversnipperaar Er zijn verschillende modellen op de markt. Bij de aankoop van een versnipperaar moet je rekening houden met volgende aandachtspunten : De aandrijving : Wordt de machine elektrisch aangedreven of heeft ze een diesel-, gas-, of benzinemotor? Wanneer de verhakselaar veel moet verplaatst worden, of achteraan in de tuin moet gebruikt worden, koop je best geen elektrische. Mobiliteit : Is het model van jou keuze gemakkelijk verplaatsbaar of niet? Er zijn ook modellen met wielen in de handel. Veiligheid : Alle bewegende delen van de versnipperaar moeten voldoende beschermd zijn. Je kiest best voor een systeem waarbij de motor ontkoppelt bij tijdelijke overbelasting. 19

19 Lawaai : Kies voor een model dat niet al te lawaaierig is, zodat er geen sprake is van overlast voor de buren (en voor jezelf). Het vermogen : Ook hier zijn de verschillen erg groot. Koop een machine met een vermogen dat in verhouding is met het werk dat gepresteerd moet worden. De kwaliteit van de geproduceerde snippers : Van welke kwaliteit de snippers moeten zijn is afhankelijk van het doel. Als je de snippers wil gebruiken om te composteren, mogen ze niet dwars op de lengterichting gesneden worden, maar in schuine richting. Ze mogen ook niet dikker zijn dan 2 à 3 mm. De veelzijdigheid : Sommige versnipperaars kunnen ook gebruikt worden om ander groenafval, zoals bladeren en gras, te verkleinen. 20 Een houtversnipperaar (foto : Comité Jean Pain)

20 6. EERSTE HULP BIJ... COMPOSTEREN. Na het lezen van deze brochure kan je meteen aan de slag. Heb je nog vragen, durf je het niet meteen alleen aan of ben je op zoek naar iemand die je kan bijstaan? In verschillende gemeenten van de provincie Vlaams-Brabant zijn er compostmeesters. Deze mensen volgden een opleiding, georganiseerd door de intercommunales in samenwerking met de gemeenten. De lesgevers werden aangebracht door het Comité Jean Pain uit Londerzeel. Een lijst van de compostmeesters kan je opvragen bij je gemeente (let op! niet alle gemeenten hebben compostmeesters). Er is vast wel iemand uit je buurt of uit een nabije gemeente die je kan bijstaan met raad en daad. 21 De composthoop (foto : Interleuven)

21 Bronvermelding : Activiteitenverslag Vlaco, L. Vanacker, Andere, milieuvriendelijker methoden haalbaar, G. Wijchman, Tuin & Landschap, Afval, de problemen van een dikzak, Wim Taks, Willem Hoogendijk, Frits Heselink; ill. Jolet Leenhouts, Stichting voor Milieu-Educatie, Utrecht, Composteren : doe ik het zelf of laat ik het doen, een wegwijzer, Ovam, R. De Boeck, Compostering van groenafval, VZW Beswa, Compostering van hak- en snoeihout volgens de methode van Jean Pain, F. Vanden Brande. Het ABC van thuiscomposteren, Ovam, Comité Jean Pain v.z.w., Gerrit Van Dale, Het gebruik van houtversnipperaars en de toepassing van houtsnippers in het openbaar groen, Ir. J. De Wael, Stafmedewerker V.V.O.G., 1983 Het handboek van de ekologische tuinier, Velt, Hergebruik van keuken- en tuinafval, Ovam, F. Van Sevencoten, Houthakselaars, P. Robinet, Comité Jean Pain v.z.w., Humusnieuws, Comité Jean Pain v.z.w., 1997, nr. 4. Ideeënboekje voor educatieve activiteiten rond het thema kringlopen, Instituut voor Natuurbeschermingseducatie, Amsterdam, Thuis komposteren, hoe doe je dat?, Kringloopnieuws, Interleuven, 2de uitgave Tuinen vragen compost, Vlaco, (foto : Vlaco)

22

Composteren en kringlooptuinieren

Composteren en kringlooptuinieren Meer halen uit de biologische kringloop Composteren en kringlooptuinieren Iedereen wil graag een mooie tuin. Vlaco vzw, www.vlaco.be 1 Maar smaken verschillen. Bent u meer voor de wat wilde tuin? En zegt

Nadere informatie

Tuin- en keukenresten composteren? Dàt is kinderspel!

Tuin- en keukenresten composteren? Dàt is kinderspel! Tuin- en keukenresten composteren? Dàt is kinderspel! Hallo. Ik ben Jerom de compostworm. Ik eet alles wat in de natuur groeit. Ik ben verlekkerd op overschotjes uit de tuin en de keuken. Ik sabbel en

Nadere informatie

Vanaf 2015 wordt in onze gemeente gft opgehaald

Vanaf 2015 wordt in onze gemeente gft opgehaald Vanaf 2015 wordt in onze gemeente gft opgehaald Het sorteren van afval is goed ingeburgerd. Jaar na jaar worden goede inzamelcijfers genoteerd. Toch kunnen we nog een stapje verder gaan. Zo zit in het

Nadere informatie

De composthoop Een composthoop bij school

De composthoop Een composthoop bij school De composthoop Afval in de natuur bestaat eigenlijk niet. Alles wat op de bodem komt, wordt uiteindelijk verteerd door bodemdieren, schimmels en bacteriën. In een composthoop gebeurt precies hetzelfde

Nadere informatie

Composteren op school

Composteren op school Composteren op school HANDLEIDING LEERKRACHT Composteren op school Compost is een natuurlijke grondverbeteraar ontstaan uit huis en tuinafval. Compost geeft een prima basisbemesting aan de tuin. Voor

Nadere informatie

Basiscursus moestuinieren

Basiscursus moestuinieren Basiscursus moestuinieren Even kennismaken! Barbara Creemers freelance lesgever voor o.m. ChildFocus, Gezinsbon, Velt 13e moestuin-seizoen! motto: Zonder is gezonder! Even kennismaken! Wie ben jij? Wat

Nadere informatie

Bodem en bodemverzorging

Bodem en bodemverzorging Bodem en bodemverzorging Compost en composteren Basisbemesting Basiscursus dl2. TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014 Vanavond Je eigen grond Soort, structuur, zorg Compost en composteren De natuurlijke

Nadere informatie

DIFTAR: afval en kosten in balans, zowel voor jou als voor onze gemeente

DIFTAR: afval en kosten in balans, zowel voor jou als voor onze gemeente Informatie Het volledige beheer van DIFTAR gebeurt door IOK Afvalbeheer (Intercommunale Ontwikkelingsmaatschappij voor de Kempen), die gevestigd is in Geel. Met vragen over DIFTAR kan je, zoals eerder

Nadere informatie

Nòg meer GFT Afval apart! Composteren in uw eigen compostvat: goed voor uw tuin èn voor het milieu!

Nòg meer GFT Afval apart! Composteren in uw eigen compostvat: goed voor uw tuin èn voor het milieu! Nòg meer GFT Afval apart! Composteren in uw eigen compostvat: goed voor uw tuin èn voor het milieu! 2013 Nu Een groot deel van het huishoudelijk afval bestaat uit groente- fruit- en tuinafval (GFT). Omdat

Nadere informatie

COMPOST NATUURLIJK WAT IS COMPOST? WAT IS COMPOSTEREN?

COMPOST NATUURLIJK WAT IS COMPOST? WAT IS COMPOSTEREN? COMPOST NATUURLIJK Inhoud: Wat is compost? Wat is composteren? Waarom composteren? Wat kan je composteren? Keuze van de methode. Het composteren. Hoe gebruik je compost? Alternatieven. WAT IS COMPOST?

Nadere informatie

in het huishouden in de tuin FilOsOFie OVeriGe ActiViteiten & slot

in het huishouden in de tuin FilOsOFie OVeriGe ActiViteiten & slot In het huishouden Onderhoud vloeren, wandtegels, keuken en badkamermeubels............................................ p 19 Geurvermindering, afvoerbuizen en afvoerputjes (septische put)...........................................

Nadere informatie

Compostvat. Gebruikershandleiding

Compostvat. Gebruikershandleiding Compostvat Gebruikershandleiding imo Opstellen, vullen en omzetten van het compostvat. Opstelling 1 Kies een zonnige plaats in de tuin (enkele uren zon per dag volstaan). Warmte in het compostvat verbetert

Nadere informatie

1. Wat is composteren?

1. Wat is composteren? 1. Wat is composteren? Op de bodem van een bos worden de bladeren en takjes van de bomen door miljoenen kleine organismen langzaam afgebroken tot donkerbruine humus. In een composthoop in je eigen tuin

Nadere informatie

COMPOSTEER JE EIGEN TUINAFVAL IN JE EIGEN TUIN

COMPOSTEER JE EIGEN TUINAFVAL IN JE EIGEN TUIN COMPOSTEER JE EIGEN TUINAFVAL IN JE EIGEN TUIN In plaats van je groente-, fruit- en tuinafval af te voeren, kun je dit ook zelf composteren op je eigen tuin. Doe je dit goed, dan spaar je energie en verminder

Nadere informatie

DIFTAR: afval en kosten in balans, zowel voor jou als voor onze gemeente

DIFTAR: afval en kosten in balans, zowel voor jou als voor onze gemeente DIFTAR: afval en kosten in balans, zowel voor jou als voor onze gemeente Doel van DIFTAR DIFTAR is de afkorting van gedifferentieerd TARief. DIFTAR maakt het mogelijk om de kosten voor de afvalverwerking

Nadere informatie

Meer theorie over bodem & compost

Meer theorie over bodem & compost Basiscursus Ecologische Moestuin Meer theorie over bodem & compost Inhoud van de presentatie 1. Waarom biologisch? 2. Waar een moestuin aanleggen? 3. Inleiding bodem 4. Bodem: Minerale bestanddelen 5.

Nadere informatie

Docentenhandleiding bij Krijg een les over afval en Attero

Docentenhandleiding bij Krijg een les over afval en Attero Docentenhandleiding bij Krijg een les over afval en Attero Wat is afval? Hoeveel is dat per dag? 538 / 365 dagen = 1,47 kilo per dag Hoeveel gooien we samen thuis elk jaar weg? 538 x 2,2 = 1183,6 per gezin

Nadere informatie

DIFTAR: afval en kosten in balans, zowel voor jou als voor onze gemeente

DIFTAR: afval en kosten in balans, zowel voor jou als voor onze gemeente DIFTAR: afval en kosten in balans, zowel voor jou als voor onze gemeente Doel van DIFTAR DIFTAR is de afkorting van gedifferentieerd TARief. DIFTAR maakt het mogelijk om de kosten voor de afvalverwerking

Nadere informatie

Composteren in de samentuin. Jos Goris Praktijkbegeleider samentuin / compostmeester Frank Petit-Jean - Velt medewerker

Composteren in de samentuin. Jos Goris Praktijkbegeleider samentuin / compostmeester Frank Petit-Jean - Velt medewerker Workshop Composteren in de samentuin Jos Goris Praktijkbegeleider samentuin / compostmeester Frank Petit-Jean - Velt medewerker Inleiding Voorstelling samentuin de Motten 1 Samentuin De Motten Gestart

Nadere informatie

Compost. vzw Volkstuin Werk van den Akker Sint-Amandsberg Koninklijke Vereniging Maatschappelijke zetel: Sint-Dorotheastraat 80 B-9040 Gent

Compost. vzw Volkstuin Werk van den Akker Sint-Amandsberg Koninklijke Vereniging Maatschappelijke zetel: Sint-Dorotheastraat 80 B-9040 Gent vzw Volkstuin Werk van den Akker Sint-Amandsberg Koninklijke Vereniging Maatschappelijke zetel: Sint-Dorotheastraat 80 B-9040 Gent Compost Zelfgemaakte compost ruikt heerlijk naar bosgrond, ziet bijna

Nadere informatie

Bodem. Bodemleven. Bodemverzorging. Gevorderdencursus dl 1 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014

Bodem. Bodemleven. Bodemverzorging. Gevorderdencursus dl 1 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014 Bodem Bodemleven Composteren Bodemverzorging Gevorderdencursus dl 1 TT Boxtel Volkstuinvereniging Ceres 2013-2014 Vanavond. Bodem: leer je bodem kennen Bodemvoedselweb Composteren Bodem verbeteren en voeden

Nadere informatie

Vuurtje in de tuin? KIES VOOR EEN GEZOND ALTERNATIEF! www.stookslim.be

Vuurtje in de tuin? KIES VOOR EEN GEZOND ALTERNATIEF! www.stookslim.be Vuurtje in de tuin? KIES VOOR EEN GEZOND ALTERNATIEF! www.stookslim.be WETGEVING GEEN VUUR ZONDER ROOK Een vuurtje stoken in de tuin is nooit zonder risico s. De rook is het grootste probleem. Die is ongezond,

Nadere informatie

Je kunt nu de heesters snoeien die al zijn uitgebloeid. Ook buxushaagjes kun je alvast knippen. Geef ze daarna extra mest voor goede hergroei.

Je kunt nu de heesters snoeien die al zijn uitgebloeid. Ook buxushaagjes kun je alvast knippen. Geef ze daarna extra mest voor goede hergroei. Lentetips April Vroegbloeiende struiken kan u na de bloei snoeien. Vanaf april ziet onkruid vaak zijn kans. Onbeplante oppervlaktes zijn snel bedekt met ongewenst groen. Schoffelen is dus de boodschap!

Nadere informatie

COMPOSTEREN OM MIJN AFVAL TE VERMINDEREN. Praktische gids COMPOSTEREN OM MIJN AFVAL TE VERMINDEREN

COMPOSTEREN OM MIJN AFVAL TE VERMINDEREN. Praktische gids COMPOSTEREN OM MIJN AFVAL TE VERMINDEREN COMPOSTEREN OM MIJN AFVAL TE VERMINDEREN Praktische gids COMPOSTEREN OM MIJN AFVAL TE VERMINDEREN 1 INHOUDSOPGAVE VERMINDER UW AFVAL EN VOED TEGELIJKERTIJD UW PLANTEN 3 TIEN GOEDE REDENEN OM TE COMPOSTEREN

Nadere informatie

Wat gebeurt er met de blaadjes die in de herfst van de bomen vallen? En wat doen onze tuiniers met dode of planten of afgesnoeide takken?

Wat gebeurt er met de blaadjes die in de herfst van de bomen vallen? En wat doen onze tuiniers met dode of planten of afgesnoeide takken? De bodem doorgrond Wat? Voor Leeftijd wie? Duur: Prijs: begeleid actief atelier Basisonderwijs 2 uur 90 per groep van max. 20 lln. Wat gebeurt er met de blaadjes die in de herfst van de bomen vallen? En

Nadere informatie

Regenwormen Tijdstip: in september, oktober en november, na een regenbui.

Regenwormen Tijdstip: in september, oktober en november, na een regenbui. KB2 Tijdsinvestering: 45 minuten Regenwormen Tijdstip: in september, oktober en november, na een regenbui. 1. Inleiding Een mol eet per jaar wel 50 kg wormen. Dat is veel, maar als je bedenkt dat in je

Nadere informatie

Groene tomaten rijp maken

Groene tomaten rijp maken Groene tomaten rijp maken Is het het einde van het seizoen en heb je nog wat onrijpe, groene tomaten aan je plant zitten? Hier zijn wat simpele suggesties om ze rijp te maken, waarbij je gebruik maakt

Nadere informatie

Zeg ook JA tegen afval scheiden.

Zeg ook JA tegen afval scheiden. Zeg ook JA tegen afval scheiden. Elkaar iets beloven. Voor een betere toekomst. Zonder het onnodig verbruiken en weggooien van grondstoffen. Om dat te kunnen realiseren moeten we met elkaar JA zeggen tegen

Nadere informatie

GFT-inzameling in historische binnenstad van Mechelen

GFT-inzameling in historische binnenstad van Mechelen Proefproject GFT-inzameling in historische binnenstad van Mechelen 6 juni 2016 27 december 2017 Om zoveel mogelijk Groente-, Fruit- en Tuinafval (GFT) uit het restafval te houden, starten Stad Mechelen

Nadere informatie

(Ver)ken je tuinbodem. Annemie Elsen Stan Deckers

(Ver)ken je tuinbodem. Annemie Elsen Stan Deckers (Ver)ken je tuinbodem Annemie Elsen Stan Deckers Tuinbodems in Vlaanderen ZUURTEGRAAD (ph) 2/3 tuinen = overbekalkt 3/4 gazons = overbekalkt voedingselementen minder beschikbaar voor planten nooit blindelings

Nadere informatie

Veel leesplezier! Bertus Stip, Hoveniersbedrijf Stip

Veel leesplezier! Bertus Stip, Hoveniersbedrijf Stip Het bodemboek aanleg en onderhoud van de tuin Voorwoord De grond in de tuin, wat moeten we daar nu weer mee? Misschien heeft u zichzelf deze vraag wel eens gesteld. Wij van Hoveniersbedrijf Stip stellen

Nadere informatie

Het handige stappenplan van ECOstyle

Het handige stappenplan van ECOstyle Het handige stappenplan van ECOstyle 1 dag in de lente Spelende kinderen. Lekker languit zonnen. Ravotten met de hond. Een mooi, mosvrij gazon is heel wat waard. Het is immers de basis van uw tuin. ECOstyle

Nadere informatie

Planten stekken Benodigdheden Algemene regels Kweekkasje Koude bak

Planten stekken Benodigdheden Algemene regels Kweekkasje Koude bak Planten stekken Planten kunnen op veel manieren vermeerderd worden. Er zijn verschillende bomen, heesters, vaste- en eenjarige planten die door zaad vermeerderd kunnen worden. Planten die door zaad vermeerderd

Nadere informatie

Les 5 Een goede bodem

Les 5 Een goede bodem Pagina 1 Les 5 Een goede bodem 1 Bodemsoorten-/Composthooples Er zijn verschillende soorten grond in Nederland. Elke soort grond is anders. Sommige planten houden van arme, voedingsloze grond en anderen

Nadere informatie

Maak van je tuin, een levende tuin!

Maak van je tuin, een levende tuin! Maak van je tuin, een levende tuin! Ontdek hoe je van jouw tuin een duurzame tuin kan maken. 2 Samen bouwen aan meer leven in de tuin. Gewoonweg door een paar stenen in jouw tuin te vervangen door groen.

Nadere informatie

De Wormtoren GEBRUIKERS RICHTLIJNEN

De Wormtoren GEBRUIKERS RICHTLIJNEN De Wormtoren GEBRUIKERS RICHTLIJNEN Composteren met de Wormtoren is Eenvoudig Reukloos Goed voor mens en milieu Geldbesparend Ruimtebesparend Een milieuvriendelijke manier om keukenafval te hergebruiken

Nadere informatie

Basiscursus Ecologische Moestuin. Onkruid

Basiscursus Ecologische Moestuin. Onkruid Basiscursus Ecologische Moestuin Onkruid Onkruid: veel werk! Onkruid vergaat niet Het komt telkens terug Het groeit harder dan de groenten Wieden helpt maar tijdelijk Herbiciden: nee! Bijen (enz) sterven

Nadere informatie

Een mooie tuin? Bemest! Top 5 vragen en antwoorden over bemesting! + 5 tips van onze specialist

Een mooie tuin? Bemest! Top 5 vragen en antwoorden over bemesting! + 5 tips van onze specialist Een mooie tuin? Bemest! Top 5 vragen en antwoorden over bemesting! + 5 tips van onze specialist Inhoudsopgave 1 Waarom is bemesten zo belangrijk? p5 Hoe vaak moet ik eigenlijk bemesten? p6 4 3 Wat is het

Nadere informatie

COMPOSTEREN MOET JE LEREN

COMPOSTEREN MOET JE LEREN Sorteer de dieren Determineer en tel de dieren Bekijk kleine dieren onder de microscoop Maak een Berlese trechter. Vul de tabel in. Neem foto's van de organismen Handschoenen, loeppotjes, compost, draagbare

Nadere informatie

17. ALTERNATIEVEN VOOR MOESTUINEN IN VOLLE GROND

17. ALTERNATIEVEN VOOR MOESTUINEN IN VOLLE GROND 17. ALTERNATIEVEN VOOR MOESTUINEN IN VOLLE GROND Deze infofiche geeft een overzicht van een aantal alternatieve moestuinsystemen, niet in volle grond, maar op maat van kleine ruimten zoals een tuintje,

Nadere informatie

Effectieve Micro-organismen. De praktijk van het maken van bokashi

Effectieve Micro-organismen. De praktijk van het maken van bokashi Effectieve Micro-organismen De praktijk van het maken van bokashi De bokashi-emmer De emmer kan luchtdicht worden afgesloten. Onderin zit een rooster, waardoor de GFT niet op de bodem kan komen. Daar wordt

Nadere informatie

3. BODEMANALYSE EN BODEMZORG

3. BODEMANALYSE EN BODEMZORG 3. BODEMANALYSE EN BODEMZORG 1. DE BODEMANALYSE De bodem bestaat uit drie grote bestanddelen. 1. Mineraal materiaal dat verschilt van streek tot streek en dat voortkomt van de ontbinding van het gesteente

Nadere informatie

Samenstelling en eigenschappen

Samenstelling en eigenschappen Samenstelling en eigenschappen Mest is onder te verdelen in kunstmest en natuurlijke mest. Natuurlijke mest is op zijn beurt weer onder te verdelen in mest van dierlijke herkomst en mest van plantaardige

Nadere informatie

Tuinadvies. De Ceuster Meststoffen Bannerlaan 79 2280 Grobbendonk Tel.: 014-257 357 Fax: 014-25 73 51 voor annemie so on. Moestuin Moestuin Algemeen

Tuinadvies. De Ceuster Meststoffen Bannerlaan 79 2280 Grobbendonk Tel.: 014-257 357 Fax: 014-25 73 51 voor annemie so on. Moestuin Moestuin Algemeen Tuinadvies Moestuin De Ceuster Meststoffen Bannerlaan 79 2280 Grobbendonk Tel.: 014-257 357 Fax: 014-25 73 51 voor annemie so on Zuurgraad (ph) Zuurgraad van uw grond is 5,3 Streefwaarde: 6,8 Verhoog deze

Nadere informatie

Geral Overbeek. Onkruid de baas. Overbeek - Gardendesign Maasoord 17 0348-424305 [Geef het faxnummer op] 25 Tips voor duurzaam onderhoud (onkruid)

Geral Overbeek. Onkruid de baas. Overbeek - Gardendesign Maasoord 17 0348-424305 [Geef het faxnummer op] 25 Tips voor duurzaam onderhoud (onkruid) Onkruid de baas Geral Overbeek 2011 Overbeek - Gardendesign Maasoord 17 0348-424305 [Geef het faxnummer op] 25 Tips voor duurzaam onderhoud (onkruid) 25 TUINTIPS ONKRUID DE BAAS Wil jij ook een tuin zonder

Nadere informatie

Maak eerst een aantal schetsen van het bord over welk verbod voor welk soort afval. Kies binnen de groep er één uit en werk deze in het groot uit

Maak eerst een aantal schetsen van het bord over welk verbod voor welk soort afval. Kies binnen de groep er één uit en werk deze in het groot uit 2 Maak verbods borden Maak ter grote van het karton een soort verkeersbod tegen het dumpen van afval. Aantal regels waar dit aan moet beantwoorden: Groot met signaal kleuren (Rood) Geen tekst Eenvoudige

Nadere informatie

Ik weet wat een wintervoorraad is en waarom dieren dit verzamelen. (weinig verse voeding in de winter)

Ik weet wat een wintervoorraad is en waarom dieren dit verzamelen. (weinig verse voeding in de winter) Ik weet wat een wintervoorraad is en waarom dieren dit verzamelen. (weinig verse voeding in de winter) Ik kan de sporen en poten van bepaalde dieren herkennen. (zie themaboekje pag. 2) Ik ken de 12 maanden

Nadere informatie

Basiscursus moestuinieren

Basiscursus moestuinieren Basiscursus moestuinieren Planning Les 1: ecologisch tuinieren, bodem, bemesting Les 2: netwerken in de tuin, biodiversiteit Les 3: bodembewerking Les 4: vruchtwisseling, zaden Voorzaaien Wat? Wanneer?

Nadere informatie

Klassieke groentetuin

Klassieke groentetuin DE EETBARE TUIN Klassieke groentetuin De verwaarloosde groentetuin VERSE GROENTEN LEKKER!!! Maar er zijn een heleboel redenen te verzinnen waarom je niet met een groentetuin zou willen beginnen. Geen tijd

Nadere informatie

waarheen met je keukenen tuinafval? OVAM, uw beleidspartner in afval en bodem

waarheen met je keukenen tuinafval? OVAM, uw beleidspartner in afval en bodem waarheen met je keukenen tuinafval? OVAM, uw beleidspartner in afval en bodem waarheen met je keukenen tuinafval? Vlaanderen "produceert" jaarlijks heel Als je thuis al composteert, willen we wat organisch-biologisch

Nadere informatie

Diftar? De verwerking van restafval en gft= duur

Diftar? De verwerking van restafval en gft= duur Diftarin Herent Diftar? De verwerking van restafval en gft= duur Toepassing vanhet principe van 'de vervuiler betaalt' Door het afval te wegen wordt per gezin/vereniging gefactureerd wat men heeft aangeboden

Nadere informatie

AGENDA: TUINENPARK. Tuinenpark Ons Buiten Pal Maleterstraat 64 3573 ph Utrecht. Augustus 2014

AGENDA: TUINENPARK. Tuinenpark Ons Buiten Pal Maleterstraat 64 3573 ph Utrecht. Augustus 2014 ROTI AVOND Op zaterdag 16 augustus om 17.00 uur gaan we met z n allen roti eten in t Buitenhuis. Stanley laat zien hoe we surinaamse Roti moeten maken en daarna wordt er gegeten. Leden, vrienden en buurtgenoten

Nadere informatie

Zet uw huisvuil op dieet! Het doel van DIFTAR is afval beperken en kosten eerlijk verdelen. Naarmate u minder afval meegeeft, moet u minder betalen.

Zet uw huisvuil op dieet! Het doel van DIFTAR is afval beperken en kosten eerlijk verdelen. Naarmate u minder afval meegeeft, moet u minder betalen. Doel van DIFTAR DIFTAR is de afkorting van gedifferentieerd TARief. DIFTAR maakt het mogelijk om de kosten voor de afvalverwerking rechtvaardig te verdelen. Naarmate u minder afval meegeeft, zal u minder

Nadere informatie

zaaien in zaaibakken zaaibakken maken voor binnen op warmte in maart en voor buiten in april

zaaien in zaaibakken zaaibakken maken voor binnen op warmte in maart en voor buiten in april zaaien in zaaibakken zaaibakken maken voor binnen op warmte in maart en voor buiten in april benodigdheden: - potgrond zonder klontjes, grof zand - schone emmer - schone zaaibak van b.v. piepschuim of

Nadere informatie

WERK VAN DEN AKKER Afdeling Herentals PELARGONIUM EN GERANIUM.

WERK VAN DEN AKKER Afdeling Herentals PELARGONIUM EN GERANIUM. WERK VAN DEN AKKER Afdeling Herentals PELARGONIUM EN GERANIUM. Lesgever: Bart Peers 29-01 - 2012 Verslag: Michel Peeters 1. PELARGONIUM. 1.1 Inleiding Pelargonium ofwel in de volksmond geranium is een

Nadere informatie

Inhoud. Zaai- en plantkalender 72. EHBG: Eerste Hulp Bij Groenteproblemen 70

Inhoud. Zaai- en plantkalender 72. EHBG: Eerste Hulp Bij Groenteproblemen 70 Inhoud Aan de slag 7 Moestuinquiz 9 Stappenplan: Stap 1: Een stukje grond 13 Stap 2: Kies een plek 13 Stap 3: Doe de schudproef 14 Stap 4: Basisgereedschap 16 Stap 5: Zaden 18 Stap 6: Alles over zaaien,

Nadere informatie

Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar

Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar 17-1- Organisch (rest)materiaal als Bodemverbeteraar BODEM De Bodem Van Groot naar Klein tot zeer klein 2 1 17-1- Bodemprofiel Opbouw van de bodem Onaangeroerd = C Kleinste delen = 0 en A Poriënvolume

Nadere informatie

Onkruid de baas. Geral Overbeek. Overbeek - Gardendesign Maasoord

Onkruid de baas. Geral Overbeek. Overbeek - Gardendesign Maasoord Onkruid de baas Geral Overbeek 2011 Overbeek - Gardendesign Maasoord 17 0348-424305 www.mijntuingeheim.nl 25 + 1 TUINTIPS ONKRUID DE BAAS Wil jij ook een tuin zonder onkruid met zo min mogelijk werk? Mag

Nadere informatie

Wat mag in welke afvalcontainer? Deze folder helpt u bij het scheiden van uw afval en grondstoffen.

Wat mag in welke afvalcontainer? Deze folder helpt u bij het scheiden van uw afval en grondstoffen. Wat mag in welke afvalcontainer? Deze folder helpt u bij het scheiden van uw afval en grondstoffen. Verpakkingen: plastic, blik, sap- en Plastic Plastic tasjes, tassen en broodzakken Pasta- en rijstzakken

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag Buurtmoestuin Castellum 2011

Verkort Jaarverslag Buurtmoestuin Castellum 2011 Verkort Jaarverslag Buurtmoestuin Castellum 2011 Maart 2012 1. Voorwoord Op 20 april 2011 was het zover: de officiële oprichting van de Vereniging Buurtmoestuin Castellum! Het was het tastbare resultaat

Nadere informatie

Composteren, een wereld van verschil

Composteren, een wereld van verschil Composteren, een wereld van verschil Heel veel voordelen, en eigenlijk geen serieus nadeel, dus waarom niet? Wie een tuin heeft, kan composteren. Uw voordeel is dat u een zeer rijke aarde voor in uw tuin

Nadere informatie

Indeling van de groenten.

Indeling van de groenten. Hoofdstuk 12 Indeling van de groenten. 1. De groenten indelen volgens hun plantendeel. 2. Opsommen hoe we de voedingswaarde zoveel mogelijk behouden. 3. Manieren opnoemen om de celstof beter verteerbaar

Nadere informatie

GAZON ONDERHOUD. De graszoden zijn aangelegd, wat moet ik nu doen? 1

GAZON ONDERHOUD. De graszoden zijn aangelegd, wat moet ik nu doen?  1 GAZON ONDERHOUD De graszoden zijn aangelegd, wat moet ik nu doen? WWW.TUINENGRAS.NL 1 INHOUDSOPGAVE Premium graszoden... 2 De graszoden zijn aangelegd, wat moet ik nu?... 4 Maandelijks onderhoud... 8 Gazonvoeding...

Nadere informatie

Vragen 1. Welke soorten afval zijn er? Noem bij elk een voorbeeld...

Vragen 1. Welke soorten afval zijn er? Noem bij elk een voorbeeld... 1 2 Vragen 1. Welke soorten afval zijn er? Noem bij elk een voorbeeld....... 2. Goed of fout? Omcirkel. a De strooisellaag bestaat uit natuurlijk afval. b De strooisellaag wordt steeds dikker. c Bodemdieren

Nadere informatie

5 Borderonderhoud 70 BORDERONDERHOUD

5 Borderonderhoud 70 BORDERONDERHOUD 5 Borderonderhoud 5 Borderonderhoud 70 5.1 Algemeen onderhoud 71 5.2 Groeien en snoeien 74 5.3 Afzetten en dunnen 75 5.4 Overig onderhoud 76 5.5 Afsluiting 78 70 BORDERONDERHOUD Alle vormen van tuinonderhoud

Nadere informatie

75% Gezond gazon. Vlaamse tuinen en gazon Milieuvriendelijk beheer, zonder zorgen. Dit terwijl gazon. Gazon en herbiciden

75% Gezond gazon. Vlaamse tuinen en gazon Milieuvriendelijk beheer, zonder zorgen. Dit terwijl gazon. Gazon en herbiciden Gezond gazon Vlaamse tuinen en gazon Milieuvriendelijk beheer, zonder zorgen 75% Oppervlakte Tijdsbesteding Groenresten Dit terwijl gazon arbeidsintensief is: wekelijks maaien, bemesten, sproeien in de

Nadere informatie

Onderdeel invloed van de mens of sporen van mensen

Onderdeel invloed van de mens of sporen van mensen Onderdeel invloed van de mens of sporen van mensen Onderbouw: Voetsporen Mensen lopen meestal over straten en paden die hard zijn. Ze maken dan geen voetafdrukken. Als je door het zand loopt, gebeurt dat

Nadere informatie

INFORMATIEBUNDEL COMPOSTSCHOLENACTIE

INFORMATIEBUNDEL COMPOSTSCHOLENACTIE INFORMATIEBUNDEL COMPOSTSCHOLENACTIE 2014-2015 Beste school, directie en compostleerkrachten, Tot vorig jaar gaf IVAREM de opdracht aan IGEMO (Ik leef verstandig) om het aanbod over afval voorkomen en

Nadere informatie

Gazonmeter. Praktische gids voor aanleg en. onderhoud van gazon. Nu tijdelijk met gratis. Groot in Gras

Gazonmeter. Praktische gids voor aanleg en. onderhoud van gazon. Nu tijdelijk met gratis. Groot in Gras Praktische gids voor aanleg en onderhoud van gazon Groot in Gras Barenbrug Belgium NV Hogenakkerhoekstraat 19 9150 Kruibeke E-mail: sales@barenbrug.be www.barenbrug.be Nu tijdelijk met gratis Gazonmeter

Nadere informatie

Uitplanten: bodem, structuur, bodembiologie en bemesting. Hoe inboeten voorkomen? Wilma Windhorst Hovenierscursus Vlamings BV

Uitplanten: bodem, structuur, bodembiologie en bemesting. Hoe inboeten voorkomen? Wilma Windhorst Hovenierscursus Vlamings BV Uitplanten: bodem, structuur, bodembiologie en bemesting Hoe inboeten voorkomen? Wilma Windhorst Hovenierscursus Vlamings BV 130116 Voorbereiding aanplant Beplanting: visitekaartje van de gemeente, de

Nadere informatie

VIVA-SVV Handwerk- en hobbytentoonstelling Zaterdag Zondag - Maandag 14 15-16 november

VIVA-SVV Handwerk- en hobbytentoonstelling Zaterdag Zondag - Maandag 14 15-16 november Belgique - Belgie P.P. - P.B. 2830 WILLEBROEK BC 30653 Jaargang 1 Nr. 4 Oktober-November-December 2008 VIVA-SVV Handwerk- en hobbytentoonstelling Zaterdag Zondag - Maandag 14 15-16 november Een bezoekje

Nadere informatie

Jaarverslag Buurtmoestuin Castellum 2012

Jaarverslag Buurtmoestuin Castellum 2012 Jaarverslag Buurtmoestuin Castellum 2012 Inhoudsopgave 1. Voorwoord...2 2. 2012: jaaroverzicht in vogelvlucht...3 3. Verantwoording bestuur...6 1 1. Voorwoord In april 2011 zijn we van start gegaan met

Nadere informatie

Afval scheiden. Yvonn van de Grootevheen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/75826

Afval scheiden. Yvonn van de Grootevheen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/75826 Auteur Yvonn van de Grootevheen Laatst gewijzigd 25 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/75826 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

1 1. Bent u een man of een vrouw? 1 antwoord per respondent. Aantal respondenten: 405. Antwoord Aantal Percentage. 1. Vrouw 238 59% 2.

1 1. Bent u een man of een vrouw? 1 antwoord per respondent. Aantal respondenten: 405. Antwoord Aantal Percentage. 1. Vrouw 238 59% 2. 1 1. Bent u een man of een vrouw? Aantal respondenten: 405 Antwoord Aantal Percentage 1. Vrouw 238 59% 2. Man 167 41% 2 2. Wat is uw leeftijd? Aantal respondenten: 414 1. 20 jaar en jonger 0 0% 2. 20-29

Nadere informatie

gft-ophaling vanaf april

gft-ophaling vanaf april ivmmagazine INTEGRAAL VERANTWOORD MILIEUBEHEER - DRIEMAANDELIJKSE UITGAVE - EXTRA NUMMER MAART 2015 gft-ophaling vanaf april In dit nummer: Een nieuwe selectieve inzameling p.2 De gft-container p.3 De

Nadere informatie

CSPE GL 2010. minitoets bij opdracht 9

CSPE GL 2010. minitoets bij opdracht 9 CSPE GL 2010 landbouw-breed - afdelingsprogramma landbouw minitoets bij opdracht 9 variant a Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). Geef verbeteringen

Nadere informatie

Biologisch tuinieren, een levenswijze.

Biologisch tuinieren, een levenswijze. Biologisch tuinieren, een levenswijze. Een TEELTPLAN voor de tuin. Welke groente mag waar gaan staan? Een plan voor de moestuin. Waarom een teeltplan? Vroeger werd daar weinig of geen aandacht aan besteed.

Nadere informatie

tuin-kalender januari 2011 groentip sneeuwklokje

tuin-kalender januari 2011 groentip sneeuwklokje De tuin is in algemene toestand van rust. Vergeet in deze tijd van het jaar alvast onze gevleugelde vrienden niet. Vogels hebben nu het meeste nood aan vers drinkwater en extra voedsel. sneeuwklokje januari

Nadere informatie

Veel gestelde vragen uitrol en registratie gft-containers

Veel gestelde vragen uitrol en registratie gft-containers Veel gestelde vragen uitrol en registratie gft-containers Uitrol gft-containers 1. Waarom gaat de gemeente Haarlem meer gft (groente-, fruit- en tuinafval) gescheiden inzamelen? De Rijksoverheid heeft

Nadere informatie

Wat weet jij over biologisch en over de bodem?

Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Met leuke vragen, opdrachten en experimenten voor thuis! Wat weet jij over biologisch en over de bodem? Biologisch, lekker natuurlijk! Heb je er wel eens over nagedacht dat alles wat je eet, van een plant

Nadere informatie

1. Aanleiding en achtergrond van GFT gescheiden inzamelen

1. Aanleiding en achtergrond van GFT gescheiden inzamelen 1. Aanleiding en achtergrond van GFT gescheiden inzamelen Waarom zamelt de gemeente Rotterdam GFT gescheiden in? Allereerst omdat dat beter is voor het milieu. Maar ook omdat de kosten lager zijn en omdat

Nadere informatie

SPREEKBEURT GROENE LEGUAAN

SPREEKBEURT GROENE LEGUAAN SPREEKBEURT GROENE LEGUAAN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n REPTIELEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE GROENE

Nadere informatie

4 verschillende kweekmethoden

4 verschillende kweekmethoden 4 verschillende kweekmethoden Kweken met turfpotjes Turfpotjes zijn gemaakt van een samengeperst mengsel van houtvezels, turf en kalkzandsteen (natuurlijke voedingsstoffen). Deze zijn biologisch afbreekbaar

Nadere informatie

Natuurlijke Moestuin. Voedsel Kweken in de Natuurlijke Moestuin

Natuurlijke Moestuin. Voedsel Kweken in de Natuurlijke Moestuin Natuurlijke Moestuin Voedsel Kweken in de Natuurlijke Moestuin Frank Anrijs 10 jaar in een tuincentrum 2012 bij ouders in project Yggdrasil gestapt Winkel, workshops, cursussen, Digitaal luik eraan gehangen

Nadere informatie

Insecticiden binnenshuis

Insecticiden binnenshuis Insecticiden binnenshuis Tegen vliegende insecten in huis Vliegen, wespen, muggen en motten kunnen worden geweerd met spuitbussen. Spar U kan plakstrippen en elektrische verstuivers gebruiken. Tegen muggen

Nadere informatie

Compostpower! GFT geschikt voor beheersing van plantenziekten?

Compostpower! GFT geschikt voor beheersing van plantenziekten? GFT geschikt voor beheersing van plantenziekten? Inleiding Composteren kan kleinschalig gebeuren met eigen keuken en (moes)tuinafval. Gemeenten composteren vaak hun snoeihout en ander groenafval uit de

Nadere informatie

Komst container aan huis voor plastic, pak en blik

Komst container aan huis voor plastic, pak en blik FAQ CAW-gemeenten Komst container aan huis voor plastic verpakkingen, lege pakken van sap, saus en zuivel en blik in de CAW-gemeenten Definitieve versie (4 februari 2016) -------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

AFDELING HERENTALS. Biologisch tuinieren. basiscursus

AFDELING HERENTALS. Biologisch tuinieren. basiscursus AFDELING HERENTALS Lesgever: Bert Peers Tekst: Bert Peers Biologisch tuinieren basiscursus Werkjaar 2016-2017 1 Hoofdstuk 1: Bodembewerking De grond Een gezonde bodem is een vereiste om een gezond gewas

Nadere informatie

Groenten onder glas 1. Op het land 2. Blad 1. Verbouwen (van groente) Iets laten groeien. Insect Een klein diertje met zes poten.

Groenten onder glas 1. Op het land 2. Blad 1. Verbouwen (van groente) Iets laten groeien. Insect Een klein diertje met zes poten. 5 Lastige woorden Blad Groenten onder glas Verbouwen (van groente) Iets laten groeien. Insect Een klein diertje met zes poten. Ziektekiem Een bacterie of virus waar je ziek van kunt worden. Stapelbed Bedden

Nadere informatie

Samen maken we het groen!

Samen maken we het groen! Samen maken we het groen! 10 tips voor meer natuur in je omgeving Een groene omgeving is leuk om naar te kijken, maar ook gezonder om in te leven en wonen en beter voor het klimaat. Planten en bomen houden

Nadere informatie

WILLCO Fassade Profil

WILLCO Fassade Profil WILLCO Fassade Profil De WILLCO Fassade Profil is een decoratieve sierlijst voor geveltoepassing. Productinformatie De WILLCO Fassade Profil bestaat uit een polystyreen kern, afgewerkt met een cementvrije,

Nadere informatie

Graszoden die niet onmiddellijk gelegd kunnen worden, rolt u uit op een stuk plastic. Geef ze dagelijks water.

Graszoden die niet onmiddellijk gelegd kunnen worden, rolt u uit op een stuk plastic. Geef ze dagelijks water. Graszoden leggen Graszoden leggen Het voordeel van graszoden boven graszaad is dat het effect direct zichtbaar is. Maar ook graszoden moeten eerst aanslaan voor ze kunnen worden betreden en moeten vochtig

Nadere informatie

Composteren om mijn afval te verminderen

Composteren om mijn afval te verminderen Composteren om mijn afval te verminderen Praktische gids Composteren om mijn afval te verminderen 1 inhoudsopgave Verminder uw afval en voed tegelijkertijd uw planten 3 Tien goede redenen om te composteren

Nadere informatie

Onderhouden van beplanting 1

Onderhouden van beplanting 1 Onderhouden van beplanting 1 3 Struiken, heesters, coniferen en sierbomen onderhouden 47 Water- en moerasbeplanting onderhouden 139 6oriëntatie a... Oriënteren op border- en perkbeplanting onderhouden

Nadere informatie

25% 25% Voor meer info, bel. van de dioxine-uitstoot wordt veroorzaakt door vuurtjes in de tuin! van de dioxine-uitstoot

25% 25% Voor meer info, bel. van de dioxine-uitstoot wordt veroorzaakt door vuurtjes in de tuin! van de dioxine-uitstoot MIN001/BROCHURE 16p 11/06/02 15:30 Page 16 G5 Voor meer info, bel Depotnummer: D/2002/3241/207 - VU: Jean-Pierre Heirman, Directeur-Generaal AMINAL, Graaf de Ferrarisgebouw, Koning Albert II-laan 80, bus

Nadere informatie

Productinformatie: Groenten (1) Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Hoe kun je groenten in menu's gebruiken? Wat zijn groenten?

Productinformatie: Groenten (1) Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van jou verwacht? Hoe kun je groenten in menu's gebruiken? Wat zijn groenten? Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over de eigenschappen van groenten. We vertellen je ook hoe je groenten kunt gebruiken en hoe je ze moet bewaren. Wat wordt er van jou verwacht? Na het bestuderen

Nadere informatie

1 Actief in de natuur. Bodemgespuis en kriebeldiertjes

1 Actief in de natuur. Bodemgespuis en kriebeldiertjes Bodemgespuis en kriebeldiertjes Overal vind je kriebeldiertjes, als je maar goed kijkt. Zullen we eens samen gaan kijken of er hier ook diertjes zijn? Als je een diertje gevonden hebt, mag je roepen. Dan

Nadere informatie

FICHE 8: GÖTEBORG (ZWE)

FICHE 8: GÖTEBORG (ZWE) FICHE 8: GÖTEBORG (ZWE) SAMENVATTEND Poseidon Initiatief vanuit huisvestingsmaatschappij (privé) Huurappartementen In situ systeem Elektromechanisch installatie 100% keukenafval (+ houtpellets) Hoge investeringskosten

Nadere informatie

VERSLAG BODEMANALYSE TUIN

VERSLAG BODEMANALYSE TUIN 1 BODEMKUNDIGE DIENST VAN BELGIE v.z.w. Staalnemer: 876 STAD ANTWERPEN B.D.B.-ONDERZOEK GROTE MARKT 1 Tel: 016 / 31 09 22 2000 ANTWERPEN VERSLAG BODEMANALYSE TUIN klantnummer: 323380 datum staalname: 22/04/2014

Nadere informatie

MOESTUIN IN EEN VIERKANTEMETERBAK

MOESTUIN IN EEN VIERKANTEMETERBAK MOESTUIN IN EEN VIERKANTEMETERBAK AANVULLENDE INFO BIJ DE STARTER KIT MIJN GEMAKKELIJKE MOESTUIN U bent niet alleen geboeid door tuinieren, maar houdt er ook wel van om zelf iets in elkaar te steken? Dan

Nadere informatie