Nederland importland. Landgebruik en emissies van grondstofstromen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nederland importland. Landgebruik en emissies van grondstofstromen"

Transcriptie

1 Nederland importland Landgebruik en emissies van grondstofstromen

2 Vraagstelling en invulling Welke materiaalstromen naar en via Nederland veroorzaken wereldwijd de grootste milieudruk? Klimaat, toxische emissies : over de hele keten consumptieniveau Vertaling naar finished materialen: niet aardolie maar transportbrandstof, niet ijskasten maar staal, aluminium, etc Landgebruik & impact : begin keten importniveau Oppervlakte ook binnenlandse landbouw en veeteelt Korte beoordeling secundair landgebruik abiotische materialen Gegevens over import, export en binnenlandse extractie van goederen (±400 categorieen) van CBS (R. Delahaye) 2

3 Import van hectares, gewogen naar effect Ruwe materialen Verwerkte/embodied materialen Netto 'consumptie' van emissies over keten Import + productie - export 3

4 Effectgewogen landgebruik Ordegrootte op basis van ReCiPe en Millennium Ecosystem Assessment Expert inschatting, geen exacte wetenschap Vis toegevoegd HERKOMST GEWAS FACTOR (PER HA) EU Noten en fruit 1 buiten EU Noten en fruit 1 EU Aardappel 2 buiten EU Aardappel 2 BRA Soja 200 USA Soja 30 PAR Soja 100 overig Soja 100 COTE D'IVOIRE Cacao 67 (1) GHANA Cacao 101 (2) (1) areaal vergeleken met 1990 = 150% (2) areaal vergeleken met 1990 = 209% 4

5 Resultaat : klimaat Klimaat, schijnbare consumptie 140% 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0% 5 transportbrandstof Staal Elektriciteit Vlees Zuivel Organische chemie Aluminium Anorganische Alcoholische drank Granen Plastics, embodied Aardappel Overig fossiel Lederwaren Wol Noten en fruit Plantaardige olie Zetmeel Glas Groenten

6 Resultaat: toxische impact Toxisch effect (hum), schijnbare consumptie Toxisch effect, schijnbare consumptie 120% Humane tox Ecotox (bodem) 100% 80% 60% 40% 20% 0% 6 Staal Koper Staal transportbrandstof Koper transportbrandstof Aluminium Aluminium Alcoholische drank Alcoholische drank Anorganische Anorganische Elektriciteit Elektriciteit Granen (cons) Granen Organische Organische chemie Overig fossiel Overig fossiel Zetmeel Vaste brandstof, Zetmeel Vaste Aardappel brandstof, Metaal overig Aardappel Zuivel Metaal overig Noten en fruit Dierlijk materiaal Zuivel Noten Groenten fruit Glas Groenten Suikers Aluminium Metaal overig embodied KatoenGlas Vis Aluminium Vlees 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0%

7 Resultaat: landoppervlak Landgebruik (ha), import Olie en oliehoudende zaden Papier, pulp Vlees, rund Hout(producten) Soja Chocola (ruw) Tarwe Zuivel Katoen Mais Chocola (product) Noten en fruit Bewerkt vlees /ov.producten Vlees, overig (lam) Gerst Vlees, varken/pluimvee Bosbouwproducten Peulvruchten ed. Koffiebonen Alcohol 7

8 Resultaat: gewogen landgebruik Effectgewogen landgebruik, import Olie en oliehoudende zaden Vlees, rund Soja Chocola (ruw) Chocola (product) Vis Bewerkt vlees /ov.producten Hout(producten) Papier, pulp Katoen Mais Vlees, varken/pluimvee Tarwe Koffiebonen Eieren Gerst Koffie en thee (product) Rijst Tabak Zuivel 8

9 Aandachtcategorieën Klimaat Toxiciteit Land impact Schijnbare consumptie Schijnbare consumptie Import Transportbrandstof Staal Olie en oliehoudende zaden Staal Koper Vlees, rund Elektriciteit (huishoudelijk) Transportbrandstof Soja Vlees Aluminium Chocola (ruw, product) Zuivel Anorganische chemie Papier, pulp Organische chemie Elektriciteit (huishoudelijk) Hout(producten) Aluminium Granen Bewerkt vlees/ov. producten Anorganische chemie Katoen Granen Zink Maïs Alcoholische drank Vlees, varken/pluimvee Landbouwchemicaliën Vlees, katoen, aardappelen Tarwe Landbouwchemicaliën Vis 9

10 Discussie Veel overlap met grondstoffen/sectoren in : Beleidsprogramma Biodiversiteit, Initiatief Duurzame Handel; Ketengericht Afvalbeleid; Meerjaren Afspraken Energie-efficiëntie. Keuze bestaande prioriteiten sluit grotendeels aan bij analyse Toxiciteit in keten alleen gedekt voor aluminium (ketengericht afvalbeleid) Emissies die gezondheid aantasten (humane toxiciteit) ontstaan voornamelijk in winningfase. In veel ketens blijken winning van steenkolen, bruinkool, metalen dominant. Dit geldt ook voor agrarische grondstoffen. Evenals voor biodiversiteit kan certificering hier een rol spelen. 10

11 Discussie (2) Granen alleen gedekt als onderdeel van voedsel (ketengericht afvalbeleid) Belangrijke categorie op alle drie de milieuthema s (maar) Nederland is geen groot handelsland voor granen Oliegewassen: aandacht voor oliepalm en soja, maar bij verschuiving naar andere gewassen gevaar van indirecte effecten Vis, hout: meer inzicht in effect van specifieke soorten? Cacao, soja, palmolie: meer inzicht in bijdrage certificering aan milieu? 11

12 Aangrijpingspunten voor materialenbeleid Verlagen impact per kg Meeste lopende beleid is hierop gericht Hierin zo goed mogelijk landimpacts kwantificeren Verlagen van gebruik (consumptie) Deels eindconsumptie, maar deels ook uitval in keten Verhogen van recycling Met name voor metalen, maar ook textiel Direct link met schaarste en uitputting Vervangen door materialen met lagere impact (substitutie) Zeer goed kijken naar alle indirecte effecten 12

13 Ter afsluiting Diverse aandachtcategorieën komen op meer dan één lijst naar voren (en ook schaarste) : synergie zoeken Diverse aandachtcategorieën krijgen reeds speciale aandacht in beleidsprogramma s : check op milieu-effecten met name toxiciteit Nederland als importland is belangrijke schakel in de keten, er treedt materiaalreductie op. Handelsbalans is sterk negatief voor landgebruik. Land en biodiversiteit in toenemende mate schaarse hulpbron: risico s voor sectoren (volgende presentaties) 13

Landgebruik en emissies van grondstromen

Landgebruik en emissies van grondstromen Nederland importland Landgebruik en emissies van grondstromen Rapport Delft, december 2010 Opgesteld door: M.N. (Maartje) Sevenster M.M. (Marijn) Bijleveld G.C. (Geert) Bergsma H.J. (Harry) Croezen Met

Nadere informatie

Beleidinstrumenten eiwittransitie: de eiwitpuzzel

Beleidinstrumenten eiwittransitie: de eiwitpuzzel Beleidinstrumenten eiwittransitie: de eiwitpuzzel De rol van prijsinstrumenten CE Delft, Martijn Blom Inhoud presentatie 1. Waarom overheidsbeleid? milieueffecten maatschappelijke kosten 2. Handvaten voor

Nadere informatie

Kringlooptoets. Een instrument om de effectiviteit van maatregelen systematisch te onderzoeken. 24 juni 2015

Kringlooptoets. Een instrument om de effectiviteit van maatregelen systematisch te onderzoeken. 24 juni 2015 Kringlooptoets Een instrument om de effectiviteit van maatregelen systematisch te onderzoeken 24 juni 2015 Kringloop- WIJZER of TOETS? 2 Kringloopwijzer Gewassen Bodem Vee Mest Mest 3 Kringlooptoets Gewassen

Nadere informatie

Wat is vandaag de dag nog duurzaam?

Wat is vandaag de dag nog duurzaam? Wat is vandaag de dag nog duurzaam? Duurzame voeding Schaal als spanningsveld VU Amsterdam 3 oktober 04 Inderdaad... Bron: NRC 7/0/04 Harry Aiking Overzicht Duurzaamheid is dynamisch Duurzaamheid en voedselzekerheid

Nadere informatie

standaard gebruikers Voedingsmiddel gemiddelde afwijking aantal [%] Overigen 112 92 4952 83 td ochtend 0 4 6 0 td middag 1 7 49 1 td avond 1 11 63 1

standaard gebruikers Voedingsmiddel gemiddelde afwijking aantal [%] Overigen 112 92 4952 83 td ochtend 0 4 6 0 td middag 1 7 49 1 td avond 1 11 63 1 Tabel 24 Dagelijkse consumptie van groepen voedingsmiddelen door diverse bevolkingsgroepen naar tussendoorgebruik (berekening bij gebruikers van tussendoortjes) Project : Basis rapportage VCP (SAS) Weergave:

Nadere informatie

Bijdrage (%) van de tussendoortjes aan de consumptie van productgroepen in drie voedselconsumptiepeilingen

Bijdrage (%) van de tussendoortjes aan de consumptie van productgroepen in drie voedselconsumptiepeilingen Tabel 18 Bijdrage (%) van de tussendoortjes aan de consumptie van productgroepen in drie voedselconsumptiepeilingen Bijdrage (%) van tussendoortjes aan de consumptie van groepen voedingsmiddelen bij de

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

Bijdrage (%) van maaltijden aan de consumptie van groepen

Bijdrage (%) van maaltijden aan de consumptie van groepen Tabel 25 Bijdrage (%) van maaltijden aan de consumptie van groepen voedingsmiddelen Project : Basis rapportage VCP (SAS) Weergave: Gewogen, vast aantal van 2 dagen, naar gebruik van consumptietypering

Nadere informatie

Samenvatting 1 Introductie 2 Voedselsystemen

Samenvatting 1 Introductie 2 Voedselsystemen 1 Introductie Mensen hebben voedsel nodig om gezond te blijven en om niet van honger dood te gaan. Er bestaat echter een wezenlijk verschil tussen het voedsel van de mens en dat van dieren. Mensen eten

Nadere informatie

Green Deal Groencertificaten

Green Deal Groencertificaten Green Deal Groencertificaten biobased economy energie water bouw grondstoffen klimaat mobiliteit voedsel biodiversiteit Aanleiding groeimarkt voor`kunststoffen, chemicaliën op basis van duurzame biomassa

Nadere informatie

Aluminium, LCA en EPD

Aluminium, LCA en EPD Symposium Duurzaam Aluminium 5 februari 2015 Aluminium, LCA en EPD Harry van Ewijk IVAM UvA BV www.ivam.uva.nl IVAM UvA BV Opgericht in 1993 vanuit de Vakgroep Milieukunde UvA is enige aandeelhouder 15

Nadere informatie

20160210 Verslag avond over Voedsel en Voedsel zekerheid

20160210 Verslag avond over Voedsel en Voedsel zekerheid 20160210 Verslag avond over Voedsel en Voedsel zekerheid Marijke de Graaf, werkzaam bij ICCO houdt een lezing over Voedsel en Voedsel zekerheid OPrganisatie ZWO-groep wijkgemeente Eindhoven-Zuid. We beginnen

Nadere informatie

Hand-out digiboard presentatie

Hand-out digiboard presentatie Hand-out digiboard presentatie Bij werkboekje Groepen 6, 7 en 8 basisonderwijs Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 In Rivierenland zamelt AVRI afval in. Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 Opdracht 2 Woordweb

Nadere informatie

Wie weet wat Avri doet?

Wie weet wat Avri doet? Opdracht 1 Welkom Wie weet wat Avri doet? Opdracht 1 antwoord Welkom Wie weet wat Avri doet? In Rivierenland zamelt Avri afval in. Opdracht 2 Woordweb Als je het woord afval hoort, waar denk je dan aan?

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2010

De agrarische handel van Nederland in 2010 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Wereldhandel in agrarische producten daalde in met ruim 10%, maar vertoont in weer herstel Nederlandse agrarische export groeit in naar

Nadere informatie

Milieucijfers SuperWijzer

Milieucijfers SuperWijzer Milieucijfers SuperWijzer Achtergrond onderzoek Geert Bergsma en Marieke Head Ketenanalysegroep CE Delft Doelstelling onderzoek CE Delft Wat is de milieubelasting van verschillende eiwitproducten te koop

Nadere informatie

Beantwoord de volgende vragen per productgroep Kruis JA of Nee aan

Beantwoord de volgende vragen per productgroep Kruis JA of Nee aan Handleiding bakker Borging grondstoffen Volgens Verordening (EG) 852/2004 zijn exploitan van levensbedrijven verantwoordelijk voor de voedselveiligheid van de die zij op de markt brengen. Voor de borging

Nadere informatie

Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid.

Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid. Biodieselproductie uit palmolie en jatropha in Peru en impact voor duurzaamheid. Een Levens Cyclus Duurzaamheids Analyse Auteur: Baukje Bruinsma November 2009 Samenvatting. Door het verbranden van fossiele

Nadere informatie

Masterclass LCA. Wat kan je met LCA-studies in afvalland? Geert Bergsma

Masterclass LCA. Wat kan je met LCA-studies in afvalland? Geert Bergsma Masterclass LCA Wat kan je met LCA-studies in afvalland? Geert Bergsma CE Delft sinds 1978 Onafhankelijk onderzoek en advies Milieu, economie, techniek en beleid Energie, transport, afval, biomassa, voedsel,

Nadere informatie

Topsport en Voeding V R I J D A G 2 8 M A A R T 2 0 1 4 Z N B A S A R A I P A N N E K OE K S P ORTVOEDINGSADVIES

Topsport en Voeding V R I J D A G 2 8 M A A R T 2 0 1 4 Z N B A S A R A I P A N N E K OE K S P ORTVOEDINGSADVIES Topsport en Voeding V R I J D A G 2 8 M A A R T 2 0 1 4 Z N B A S A R A I P A N N E K OE K S P ORTVOEDINGSADVIES Het menu voor de ouders Even voorstellen Voedingspiramide Basissportvoeding Koolhydraten,

Nadere informatie

Bewegen x vakleerkracht = toekomst 2

Bewegen x vakleerkracht = toekomst 2 Bewegen x vakleerkracht = toekomst 2 Workshop voeding Vincent Verdoorn Fontys Sporthogeschool (Bewegen + voeding) x vakleerkracht = toekomst 2 Workshop voeding Vincent Verdoorn Fontys Sporthogeschool Inhoud

Nadere informatie

D e f i n i n g s u s t a i n a b l e n u t r i t i o n

D e f i n i n g s u s t a i n a b l e n u t r i t i o n D e f i n i n g s u s t a i n a b l e n u t r i t i o n Hoe komen we tot gezonde en duurzame voedingspatronen? Gerard Kramer Manager Sustainable Nutrition Blonk Consultants Slotdebat It s the food, my

Nadere informatie

Samenvatting. - verlies van biodiversiteit, door ontbossing, vervuiling en monocultures;

Samenvatting. - verlies van biodiversiteit, door ontbossing, vervuiling en monocultures; 1. Inleiding 1.1 Dierlijke voedselproducten en milieu Dierlijke voedselproducten zoals, vlees, melk en eieren, zijn voor de meeste mensen een vast onderdeel van het menu. Deze producten leveren belangrijke

Nadere informatie

1 Inleiding. 1.1 Duiding van de adviesaanvraag. 1.2 Opbouw van het advies

1 Inleiding. 1.1 Duiding van de adviesaanvraag. 1.2 Opbouw van het advies 1 Inleiding 1.1 Duiding van de adviesaanvraag Namens het kabinet heeft minister Veerman van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV) de SER gevraagd advies uit te brengen over de integratie van nieuwe

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2012

De agrarische handel van Nederland in 2012 De agrarische handel van Nederland in 2012 1. Opvallende ontwikkelingen Totale wereldhandel in agrarische producten groeit voor tweede opeenvolgende jaar met ruim 10% Nederlandse agrarische export groeit

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in opnieuw

Nadere informatie

Verduurzaming van de veehouderij: urgentie vanuit mondiaal perspectief

Verduurzaming van de veehouderij: urgentie vanuit mondiaal perspectief Verduurzaming van de veehouderij: urgentie vanuit mondiaal perspectief Conferentie Keuzes voor landbouw en veehouderij Huidige mondiale impact van veehouderij Biodiversiteit, aandeel 30% in mondiaal verlies

Nadere informatie

Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage.

Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage. Mensen in de ruimte GROEP 5-6 58 50 minuten 1 en 23 Pak voor de activiteit Hoe eten astronauten? de foto van de etende astronaut uit de bijlage. De leerling: weet dat voedsel in de ruimte gaat zweven weet

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2014

De agrarische handel van Nederland in 2014 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale Nederlandse handelsoverschot is in gelijk gebleven aan het niveau van ( 47,6 mld.); handelsoverschot agrarische producten komt

Nadere informatie

Menu van de Toekomst: Eiwittransitie

Menu van de Toekomst: Eiwittransitie Menu van de Toekomst: Eiwittransitie kennisspecialist duurzaam eten Corné van Dooren Week van de Akkerbouw, Biddinghuizen, 23 juni 2016 Missie Het Voedingscentrum informeert consumenten over en stimuleert

Nadere informatie

Productomschrijving: Kipburgerarmpjes en - beentjes, een kipnugget en een kipgehaktballetjes geprikt op een speciaal Joepie! spiesje.

Productomschrijving: Kipburgerarmpjes en - beentjes, een kipnugget en een kipgehaktballetjes geprikt op een speciaal Joepie! spiesje. Productomschrijving: Kipburgerarmpjes en - beentjes, een kipnugget en een kipgehaktballetjes geprikt op een speciaal Joepie! spiesje. Artikel nummer V&S : 1780 Verpakkingseenheid : 16 x 75 gram Smaak,

Nadere informatie

Presentatie Themadagen Granen. De (on)mogelijkheden van de Oekraïense akkerbouwsector

Presentatie Themadagen Granen. De (on)mogelijkheden van de Oekraïense akkerbouwsector Presentatie Themadagen Granen De (on)mogelijkheden van de Oekraïense akkerbouwsector Wie is Theeuwes Holding? 112 jaar oud familiebedrijf Handel, verwerking en productie van granen, oliehoudende zaden

Nadere informatie

De Ecolizer 2.0. Een instrument voor introductie van ecodesign

De Ecolizer 2.0. Een instrument voor introductie van ecodesign De Ecolizer 2.0 Een instrument voor introductie van ecodesign Ecolizer 2.0 Inhoud OVAM & ecodesign Ecolizer historiek Ecolizer 2.0 Toekomst OVAM Ecodesign Award Pro in samenwerking met Winnaars OVAM Ecodesign

Nadere informatie

Duurzaamheid en voeding...

Duurzaamheid en voeding... Duurzaamheid en voeding... Harry Aiking & Joop de Boer Jubileumsymposium HMC - Den Haag - 17 juni 2011 1 Hoofdpunten Duurzaamheid als bewegend doelwit Belang van voedselproductie en consumptie Mondiale

Nadere informatie

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen Samenvatting Er bestaan al jaren de zogeheten Richtlijnen voor goede voeding, die beschrijven wat een gezonde voeding inhoudt. Maar in hoeverre is een gezonde voeding ook duurzaam? Daarover gaat dit advies.

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse, Hoe groen is groen?

Duurzaamheidsanalyse, Hoe groen is groen? Duurzaamheidsanalyse, Hoe groen is groen? Docentendag CBBE, Sustainable Transition & Sustainability Analysis in de Biobased Economy, 4 februari 2015 Dr ir Jerke W. de Vries w w w. h o g e s c h o o l v

Nadere informatie

TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen

TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen TB141-E Introductie in Energie & Industriesystemen Oefententamen 1 Aanwijzingen: Lees de vragen vooraf door en deel de beschikbare tijd in voor beantwoording van de vragen. Dit tentamen beslaat 20 meerkeuzevragen

Nadere informatie

Biobased voedselverpakkingen

Biobased voedselverpakkingen Biobased voedselverpakkingen Technische aspecten 30 Juni 2015, Karin Molenveld Inhoud Introductie Biobased verpakkingen Wat is biobased Waarom biobased Wanneer biodegradeerbaar Catalogus Voorbeelden en

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

Van Dicke tot DINC. De rol van de diëtist bij coeliakie en de invloed van een glutenvrij dieet op de kwaliteit van leven

Van Dicke tot DINC. De rol van de diëtist bij coeliakie en de invloed van een glutenvrij dieet op de kwaliteit van leven Van Dicke tot DINC De rol van de diëtist bij coeliakie en de invloed van een glutenvrij dieet op de kwaliteit van leven Loes Köhler-Brands, diëtist Dieetadvies Praktijk Velp en lid van DINC Van Dicke tot

Nadere informatie

VOETAFDRUKKEN VAN NEDERLANDSE CONSUMPTIE

VOETAFDRUKKEN VAN NEDERLANDSE CONSUMPTIE VOETAFDRUKKEN VAN NEDERLANDSE CONSUMPTIE De ecologische effecten van Nederlandse consumptie in het buitenland PBL-Notitie Trudy Rood, Harry Wilting en Aldert Hanemaaijer 22 januari 2016 Colofon Voetafdrukken

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 2013 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in 2013

Nadere informatie

Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be)

Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be) Landbouw in Oekraïne 12/05/2011 Oekraïne (foto s zijn terug te vinden op www.liba.be) Oekraïne is groter dan elk land van de EU. De goede ligging van het land, gecombineerd met de vruchtbare bodems, geeft

Nadere informatie

Samenvatting resultaten voedselconsumptiepeiling 2014

Samenvatting resultaten voedselconsumptiepeiling 2014 Samenvatting resultaten voedselconsumptiepeiling 2014 De resultaten van de VCP 2014 werden in september 2016 gepubliceerd. Een samenvattend overzicht van de resultaten, en een vergelijking met enkele resultaten

Nadere informatie

30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/329 BIJLAGEN

30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/329 BIJLAGEN 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/329 BIJLAGEN 30.3.2010 Publicatieblad van de Europese Unie C 83/331 BIJLAGE I LIJST GENOEMD IN ARTIKEL 38 VAN HET VERDRAG BETREFFENDE DE WERKING VAN

Nadere informatie

Fosfaat en bio energie. Anton Haverkort

Fosfaat en bio energie. Anton Haverkort Fosfaat en bioenergie Anton Haverkort? BbE grondstoffen, visie RvB Randvoorwaarden Organisatie / integrale goederenstroom (value chain) Drivers: Olie schaarser/ duurder Mitigatie agenda Agrarische afvalstromen

Nadere informatie

Het aanbod aan producten rondom Houten/ De Knoest

Het aanbod aan producten rondom Houten/ De Knoest Het aanbod aan producten rondom Houten/ De Knoest Hieronder volgt een presentatie van structuurkenmerken van bedrijfstypen, die producten kunnen leveren die voor de Streekwinkels interessant kunnen zijn.

Nadere informatie

Het onmogelijke mogelijk maken

Het onmogelijke mogelijk maken Het onmogelijke mogelijk maken Duurzame biobrandstoffen Titus Galema Inhoud Definitie/geschiedenis Duurzaamheid en criteria van Cramer Gota Verde in Honduras (beschrijving/aanpak/resultaten/geleerde lessen)

Nadere informatie

De rol van zuivel in de wereld Gezond en duurzaam. Stephan Peters NZO

De rol van zuivel in de wereld Gezond en duurzaam. Stephan Peters NZO De rol van zuivel in de wereld Gezond en duurzaam Stephan Peters NZO NZO NEDERLANDSE ZUIVEL ORGANISATIE De branchevereniging van de Nederlandse zuivelindustrie Behartigt belangen van dertien zuivelondernemingen

Nadere informatie

1 ALGEMENE ECONOMISCHE INDICATOREN (D.D. 27/01/ 15)

1 ALGEMENE ECONOMISCHE INDICATOREN (D.D. 27/01/ 15) 1 Titel: Beheerscomité granen Datum: 28/01/2015 Voorzitter: Verslaggever: Entiteit: Afdeling: Aanwezigen: Afwezigen: AGRI-C5 Gabriël Ysebaert Departement Landbouw en Visserij Landbouw- en Visserijbeleid

Nadere informatie

Ons eten en het milieu

Ons eten en het milieu SPREEKBEURT OF WERKSTUK Ons eten en het milieu Hier vind je informatie voor een spreekbeurt of werkstuk over ons eten en het milieu. Het is handig om je spreekbeurt onder te verdelen in stappen. Dit zijn

Nadere informatie

Voedselpatronen en biodiversiteit

Voedselpatronen en biodiversiteit Voedselpatronen en biodiversiteit Studium Generale - CDO - Universiteit Gent - 28 februari 2012 Harry Aiking Instituut voor Milieuvraagstukken Vrije Universiteit, Amsterdam 1 Hoofdpunten Milieu en duurzaamheid

Nadere informatie

Milieueffecten van Nederlandse consumptie van eiwitrijke producten. Gevolgen van vervanging van dierlijke eiwitten anno 2008.

Milieueffecten van Nederlandse consumptie van eiwitrijke producten. Gevolgen van vervanging van dierlijke eiwitten anno 2008. Milieueffecten van Nederlandse consumptie van eiwitrijke producten Gevolgen van vervanging van dierlijke eiwitten anno 2008 samenvatting Oktober 2008 Hans Blonk (Blonk Milieu Advies) Anton Kool (Blonk

Nadere informatie

Wetenschappelijke onderbouwing Nederlandse voedingsrichtlijnen

Wetenschappelijke onderbouwing Nederlandse voedingsrichtlijnen Wetenschappelijke onderbouwing Nederlandse voedingsrichtlijnen Prof Daan Kromhout Gezondheidsraad Gezondheidsraad 1 De commissie Wat zijn Richtlijnen goede voeding? Geïntegreerde boodschappen gebaseerd

Nadere informatie

Belang maar ook bedreiging van de diversiteit aan rassen en gewassen. De noodzaak van Agrobiodiversiteit. Michel Haring Hoogleraar Plantenfysiologie

Belang maar ook bedreiging van de diversiteit aan rassen en gewassen. De noodzaak van Agrobiodiversiteit. Michel Haring Hoogleraar Plantenfysiologie Een deel van de biodiversiteit van de Aardappel Belang maar ook bedreiging van de diversiteit aan rassen en gewassen De noodzaak van Agrobiodiversiteit Michel Haring Hoogleraar Plantenfysiologie Agro-biodiversiteit:

Nadere informatie

Deze notitie heeft als doel een grove schets te geven van de discussies omtrent de productie van biobrandstoffen en het biobrandstoffenbeleid.

Deze notitie heeft als doel een grove schets te geven van de discussies omtrent de productie van biobrandstoffen en het biobrandstoffenbeleid. Achtergrondnotitie biobrandstoffen Deze notitie heeft als doel een grove schets te geven van de discussies omtrent de productie van biobrandstoffen en het biobrandstoffenbeleid. Inleiding: biobrandstoffen

Nadere informatie

PRODUCTSPECIFICATIE Biologische Boeren Rijstepap

PRODUCTSPECIFICATIE Biologische Boeren Rijstepap PRODUCTSPECIFICATIE Biologische Boeren Rijstepap Algemeen Productomschrijving Rijstepap van biologische halfvolle melk met een vetgehalte van min.1,5% en max. 1,8% De rijstepap is romig en vol van smaak.

Nadere informatie

Technische toelichting

Technische toelichting Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-080 7 april 2000 10.30 uur Inflatie ook in maart stabiel De inflatie is in maart 2000 uitgekomen op 1,9 procent. Dat is ongeveer even hoog als in de

Nadere informatie

Marinade Italiaans Pesto

Marinade Italiaans Pesto Smedes Fine Food Lichtgroene marinade op oliebasis. et een fijne tekening & pesto smaak. Namen Commerciele naam Wettelijke benaming Functionele naam arinade Ingrediënten informatie Plantaardige olie (Raapzaad,

Nadere informatie

Artikelnummer: 4075 EAN: 8712200049155. Marinade Spaans Puur

Artikelnummer: 4075 EAN: 8712200049155. Marinade Spaans Puur Smedes Fine Food Lichtgele marinade op oliebasis. Een tekening van rode spikkeltjes, met knoflook smaak. Namen Commerciele naam Ingrediënten informatie Plantaardige olie (Raapzaad, onnebloem), Groente

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Bedrijfskleding. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Bedrijfskleding. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Bedrijfskleding 1. Scope/afbakening De productgroep bedrijfskleding omvat zowel leveringen van bedrijfskleding als de diensten die met de

Nadere informatie

Voorkom Zwangerschapsdiabetes

Voorkom Zwangerschapsdiabetes Voorkom Zwangerschapsdiabetes Steeds meer zwangere vrouwen krijgen zwangerschapsdiabetes (zwangerschapssuiker). Deze folder geeft informatie over gezond eten en bewegen tijdens zwangerschap. Wat is zwangerschapsdiabetes?

Nadere informatie

Artikelnummer: EAN: cupjes assortiment

Artikelnummer: EAN: cupjes assortiment OTTIO Krokante cupjes met verrassende en afwisselende vullingen Namen Commerciele naam Wettelijke benaming Ingrediënten informatie cupje groene asperges (vulling (h) 80% (39% groene asperges,, TARWEEEL,

Nadere informatie

Tussenrapportage Monitoring Biobased Economy

Tussenrapportage Monitoring Biobased Economy Tussenrapportage Monitoring Biobased Economy K.P.H. Meesters, A.D. Verhoog, M.G.A. van Leeuwen, H.L. Bos Rapport 1398 Tussenrapportage Monitoring Biobased Economy K.P.H. Meesters, A.D. Verhoog, M.G.A.

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

Diabetes prevalentie in Nederland. Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl

Diabetes prevalentie in Nederland. Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl Diabetes prevalentie in Nederland Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl RIVM 2010 Diabetes prevalentie in Nederland (prognose) Voeding en Humane Evolutie

Nadere informatie

CBS: inflatie blijft laag

CBS: inflatie blijft laag Persbericht PB14 039 10 juni 2014 9.30 uur CBS: inflatie blijft laag Inflatie in mei 0,8 procent Vakanties en voedingsmiddelen goedkoper Autobrandstoffen duurder De inflatie in mei was 0,8 procent. Na

Nadere informatie

Locatie(s) waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd. Hoofdkantoor. Certificatie Schema

Locatie(s) waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd. Hoofdkantoor. Certificatie Schema Celsiusstraat 42 6711 HA Ede Nederland Locatie(s) waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd Hoofdkantoor Vinçotte ISACert Nederland Obrechtsestraat 28E 8031 AZ Zwolle Nederland Locatie Certificatie

Nadere informatie

Verschillende LS moeten hun antwoorden nog insturen. De bespreking zal plaatshebben tijdens BC van 29/01/ 15.

Verschillende LS moeten hun antwoorden nog insturen. De bespreking zal plaatshebben tijdens BC van 29/01/ 15. 1 Titel: Beheerscomité granen Datum: 18/12/2014 Voorzitter: Verslaggever: Entiteit: Afdeling: Aanwezigen: Afwezigen: AGRI-C5 Gabriël Ysebaert Departement Landbouw en Visserij Landbouw- en Visserijbeleid

Nadere informatie

CBS: Inflatie december naar laagste niveau in ruim 5 jaar

CBS: Inflatie december naar laagste niveau in ruim 5 jaar Persbericht PB15-001 8 januari 2015 9.30 uur CBS: Inflatie december naar laagste niveau in ruim 5 jaar Inflatie december daalt naar 0,7 procent Goedkopere autobrandstoffen verlagen inflatie Inflatie eurozone

Nadere informatie

Artikelnummer: Cocktailsaus

Artikelnummer: Cocktailsaus Smedes Fine Food Zacht oranje saus met fijne kruiden & specerijen. Mildzoet en met 'n tomatensmaak, glutenvrij. Basisgegevens Commerciële naam Wettelijke naam Functionele naam Merk Sauzen Smedes Fine Food

Nadere informatie

Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl. Diabetes prevalentie in Nederland

Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl. Diabetes prevalentie in Nederland Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl Diabetes prevalentie in Nederland RIVM 2010 Diabetes prevalentie in Nederland (prognose) RIVM 2010 1 Voeding en Humane

Nadere informatie

Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl

Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl Type 2 Diabetes Mellitus Voeding in evolutionair perspectief Hanno Pijl h.pijl@lumc.nl Diabetes prevalentie in Nederland RIVM 2010 Diabetes prevalentie in Nederland (prognose) RIVM 2010 Voeding en Humane

Nadere informatie

Artikelnummer: EAN: Kip nuggy's. Gevormde snack samengesteld uit kippenvlees in een krokante paneermeellaagje, gegaard en

Artikelnummer: EAN: Kip nuggy's. Gevormde snack samengesteld uit kippenvlees in een krokante paneermeellaagje, gegaard en Sadia Gevormde snack samengesteld uit kippenvlees in een krokante paneermeellaagje, gegaard en diepgevroren. EAN: 7891515868901 (CE), 8717701008915 (HE) Basisgegevens Commerciële naam Wettelijke naam Functionele

Nadere informatie

DE BUITENLANDSE HANDEL IN LAND- EN TUINBOUWPRODUCTEN

DE BUITENLANDSE HANDEL IN LAND- EN TUINBOUWPRODUCTEN AMS FOCUS 2012 DE BUITENLANDSE HANDEL IN LAND- EN TUINBOUWPRODUCTEN STAND VAN ZAKEN IN 2011 Vlaamse overheid Departement Landbouw en Visserij Afdeling Monitoring en Studie Blik op buitenlandse agrohandel

Nadere informatie

Puree met melk zonder toegevoegd zout koud aanmaakbaar

Puree met melk zonder toegevoegd zout koud aanmaakbaar Productbenaming Aardappelpuree in droge vorm met melk - zout Productomschrijving Aardappelpureegranulaat met melk, zoutarm Koud Gebruiksaanwijzing 1/ Het product in droge vorm oplossen in koud drinkwater.

Nadere informatie

Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie. Jan Steijns

Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie. Jan Steijns Zuivelproducten voor sporters Effect van melkeiwit en micronutriënten voor prestatie Jan Steijns physical activity, athletic performance, and recovery from exercise are enhanced by optimal nutrition @

Nadere informatie

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten?

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? Alles wat je eet en drinkt noemen we voedingsmiddelen. Voorbeelden hiervan zijn: brood, boter, groenten en vlees. In voedingsmiddelen zitten voedingsstoffen:

Nadere informatie

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie

DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ

DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ v.u. Jules Van Liefferinge depotnr. D/2015/3241/316 www.vlaanderen.be/landbouw DEPARTEMENT LANDBOUW & VISSERIJ PRODUCTIEWAARDE, MILJOEN EURO, 2014 overige 167 223 325 512 602 1.460 844 712 355 179 102

Nadere informatie

Duurzaamheid hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Duurzaamheid hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52459 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Nederlandse handel in agrarische producten

Nederlandse handel in agrarische producten Nederlandse handel in agrarische producten januari 2017 Marc Ruijs en Gerben Jukema Agrarische export van Nederland in 2016 stijgt en het handelsoverschot neemt toe Uit ramingen 1 blijkt dat de Nederlandse

Nadere informatie

Artikelnummer: EAN: PIT.BARMIX 2,5kg

Artikelnummer: EAN: PIT.BARMIX 2,5kg Daendels Mix van (gecoate) pinda's en rijstzoutjes EAN: 8710401500260 (CE) Basisgegevens Commerciële naam Wettelijke naam Functionele naam Pittige barmix Mix van (gecoate) pinda's en rijstzoutjes Mix van

Nadere informatie

Biobased verpakkingen

Biobased verpakkingen Biobased verpakkingen KIDV verdiepingsbijeenkomst 10 februari 2014, Karin Molenveld Inhoud Introductie Biobased verpakkingen Wat is biobased Waarom biobased Wanneer biodegradeerbaar Catalogus Voorbeelden

Nadere informatie

DOUWE EGBERTS MELANGE ROOD KOFFIEBONEN

DOUWE EGBERTS MELANGE ROOD KOFFIEBONEN DOUWE EGBERTS MELANGE ROOD KOFFIEBONEN 3000G DOUWE EGBERTS DE MEL ROOD BN 3000G EAN: 08711000043547 (CE), 08711000843543 (HE), 08711000643549 (Pallet) Basisgegevens Commerciële naam Wettelijke naam Functionele

Nadere informatie

Super Mexicano XXL De Vries 12x245g

Super Mexicano XXL De Vries 12x245g De Vries Snacks EAN: 8712057027405 (CE) Basisgegevens Commerciële naam Wettelijke naam Functionele naam Merk Vleesproduct diepvries Snack De Vries Snacks Ingrediënteninformatie 35% vlees (paard, rund,

Nadere informatie

Artikelnummer: / EAN: Roti-Roll 12 st.

Artikelnummer: / EAN: Roti-Roll 12 st. Topking Roti-Roll Surinaamse rol gevuld volgens authentiek recept; 12 st. EAN: 8711103301704 (CE), 8711103201707 (HE) Basisgegevens Commerciële naam Wettelijke naam Functionele naam Roti-Roll Surinaamse

Nadere informatie

Vegetarisch Smikkelen van Omgevings Producten. 17 april 2014

Vegetarisch Smikkelen van Omgevings Producten. 17 april 2014 Vegetarisch Smikkelen van Omgevings Producten 17 april 2014 de Wereldmaaltijd genoeg voor iedereen de berekening van de Wereldmaaltijd is als volgt uitgevoerd de wereldproduktie van tarwe in 2007 was 612530

Nadere informatie

Artikelnummer: Marinade Grieks Puur

Artikelnummer: Marinade Grieks Puur Smedes Fine Food Lichtrode marinade op oliebasis met een fijne tekening en gyrossmaak. 8712200048752 (HE) Basisgegevens Commerciële naam Wettelijke naam Functionele naam Merk Marinade Smedes Fine Food

Nadere informatie

Visfriet voorgebakken

Visfriet voorgebakken Fishmasters Gekruide, gevormde, gepaneerde en voorgebakken alaska pollack EAN: 8710407045482 (CE) Basisgegevens Commerciële naam Wettelijke naam Functionele naam Merk Fishmasters Het verhaal Heerlijke

Nadere informatie

AFSTANDEN IN METERS. SBI-CODE Omschrijving CATEGORIE GROOTSTE AFSTAND GEVAAR GELUID GEUR STOF

AFSTANDEN IN METERS. SBI-CODE Omschrijving CATEGORIE GROOTSTE AFSTAND GEVAAR GELUID GEUR STOF GEUR STOF GELUID GEVAAR GROOTSTE AFSTAND CATEGORIE SBI-CODE Omschrijving AFSTANDEN IN METERS 17 VERVAARDIGING VAN TEXTIEL 171 Bewerken en spinnen van textielvezels 10 50 100 30 100 3.2 172 Weven van textiel:

Nadere informatie

CBS: Inflatie stijgt licht naar 1 procent

CBS: Inflatie stijgt licht naar 1 procent Persbericht PB14 054 4 september 2014 9.30 uur CBS: Inflatie stijgt licht naar 1 procent Prijsontwikkeling vliegtickets en kleding verhoogt inflatie Weinig impact boycot Rusland op prijzen voor consument

Nadere informatie

Handleiding leverancier

Handleiding leverancier Handleiding leverancier Borging grondstoffen Volgens Verordening (EG) 852/2004 zijn exploitan van levensbedrijven verantwoordelijk voor de voedselveiligheid van de die zij op de markt brengen. Voor de

Nadere informatie

BOSATLAS VRAGENSET ANTWOORDMODEL VAN HET VOEDSEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES

BOSATLAS VRAGENSET ANTWOORDMODEL VAN HET VOEDSEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES DE BOSATLAS VAN HET VOEDSEL VRAGENSET ANTWOORDMODEL NOORDHOFF ATLASPRODUCTIES I. Voeding en welvaart 1. De Human Development Index (HDI) geeft aan hoe welvarend een land is. Vergelijk de HDI met de andere

Nadere informatie

DE MAAND ZONDER SUIKER

DE MAAND ZONDER SUIKER DE MAAND ZONDER SUIKER Spelregels Hoe werkt het experiment? De maand november is voor Kassa de Maand Zonder Suiker. Helemaal suikervrij is niet gezond: in fruit zit bijvoorbeeld van nature suiker, maar

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie in december licht gestegen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie in december licht gestegen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB13-001 10 januari 2013 9.30 uur Inflatie in december licht gestegen Inflatie in december 2,9 procent Prijzen van voedingsmiddelen verhogen inflatie Inflatie

Nadere informatie

Thematische Strategie over het duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen

Thematische Strategie over het duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen CE Oplossingen voor milieu, economie en technologie Oude Delft 180 2611 HH Delft 2611 HH Delft tel: 015 2 150 150 tel: 015 2 150 150 fax: 015 2 150 151 fax: e-mail: 015 2 ce@ce.nl 150 151 website: e-mail:

Nadere informatie

Nulmeting peulvruchten

Nulmeting peulvruchten Nulmeting peulvruchten Inzicht in de milieueffecten van peulvruchten Roline Broekema, 24 januari 212 31 1 212 1 31 1 212 1 Doel In kaart brengen van de milieueffecten van verschillende producten van peulvruchten

Nadere informatie

DOUWE EGBERTS AROMA ROOD KOFFIEBONEN

DOUWE EGBERTS AROMA ROOD KOFFIEBONEN DOUWE EGBERTS AROMA ROOD KOFFIEBONEN 250G STABILO DOUWE EGBERTS DE AROMA ROOD BN250G EAN: 08711000003138 (CE), 08711000271964 (HE), 08711000271971 (Pallet) Basisgegevens Commerciële naam Wettelijke naam

Nadere informatie

Biomassa verleden, heden en toekomst: Vlaanderen en België

Biomassa verleden, heden en toekomst: Vlaanderen en België 14/12/2011 Biomassa verleden, heden en toekomst: Vlaanderen en België Biomassa als hernieuwbare energiebron, voeding en grondstof voor materialen en producten Biomassa: BACK & TO THE FUTURE» Biomassa Vlaanderen

Nadere informatie