Inhoudelijk verslag. onderzoek The Image of Wageningen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoudelijk verslag. onderzoek The Image of Wageningen"

Transcriptie

1 Inhoudelijk verslag onderzoek The Image of Wageningen 123

2 Projectgegevens Titel Contactpersoon Organisatie Projectuitvoering Plaats projectuitvoering Met medewerking van The Image of Wageningen en aanvullende resultaatverspreiding Mathilde Peen Buro Room Rijklof van Goensstraat EE Den Haag +31 (0) ir. M. Peen - Buro Room ir. R. Berendsen - Buro Room ir. B. Claassen - Buro Room R. Patings - Buro Room Buro Room, Den Haag A. Janssen - Anja Janssen 2D/3D ontwerp H. Kuijpers - Landschapsarchitect E. Van Gyseghem - Gemeente Wetteren (B) V. Notte - Gemeente Wetteren (B) F. Arents - Gemeente Wetteren (B) R. Vorobjev - Gemeente Wetter (D) H. Rühling - Gemeente Wetter (D) B. Gräfen-Loer - Gemeente Wetter (D) M. Van den Wijngaart - Gemeente Wageningen J. Van Wijk - Gemeente Wageningen A. Rommerts - Gemeente Wageningen H. Den Ouden - Wageningen Monumentaal L. Ter Zee - Wageningen Monumentaal H. Harsema - Uitgeverij Blauwdruk / Ahoi Architectuurcentrum H. Preston - First Aid for Text V. Krauch - Vertaalbureau Verena Krauch Neckargemund (D) J. Wilbanks - RRM Design Group California US Z. Zhifeng - CAUP Beijing University of Technology A. Dankaart-Steenblik - Gemeente Barneveld W. Nijboer - Gemeente Barneveld T. Hendriks - Gemeente Eersel & Reusel de Mierden (regio De Kempen) Duur projecten 01 augustus september 2013 STEDENBOUW LANDSCHAP ARCHITECTUUR 2013 Buro Room Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de rechthebbenden(n) op het auteursrecht. 2

3 Dit is een inhoudelijk verslag van het ontwerpend onderzoek The Image of Wageningen en een aanvullende opdracht voor resultaatverspreiding. Een onderzoek dat is gestart vanuit de probleemanalyse dat het stedenbouwkundig ontwerp binnen kleine tot middelgrote gemeenten meer en meer zijn functie verliest als instrument voor het maken van ruimtelijke en programmatische keuzes. Zonder goede regie is het niet goed mogelijk om visies over een lange periode vast te houden. Juist in een tijd waarin vooruitdenken en duurzaamheid hoog in het vaandel staan, lijkt de publieke stedenbouw als vak van de lange adem buiten spel gezet. Hierdoor verdwijnt bij de overheid inhoudelijk de objectieve kennis van mogelijke oplossingsrichtingen van vraagstukken in de ruimtelijke ordening. Dit heeft als gevolg dat potentiële ruimtelijke kwaliteit niet wordt benut en dat kansen voor innovatieve aansturing worden gemist. In een onderzoeksperiode van augustus 2011 tot en met juni 2013 is getracht antwoord te geven op de volgende 3 centrale onderzoeksvragen: 1) 2) 3) Hoe kan de meerwaarde van het stedenbouwkundig ontwerp in de lokale ruimtelijke ontwikkeling weer aan het licht worden gebracht? Via welke strategie en met welk instrumentarium kan deze meerwaarde verankerd worden in de actuele ruimtelijke ordening? En hoe geeft dit invulling aan het publieke opdrachtgeverschap van kleine en middelgrote gemeenten? Op de volgende pagina s vindt u een beknopt verslag van deze zoektocht. Een woord van dank gaat uit naar het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, Uitgeverij Blauwdruk en alle hiernaast genoemde adviseurs, lokale deskundigen, auteurs en beeldleveranciers, die dit onderzoek mede mogelijk hebben gemaakt. De resultaten van het onderzoek worden gepubliceerd in de Kleine Gemeente(s)gids met bijbehorende digitale animatie, en in Dossier Small Town Urbanism in Scape International Magazine for Landscape Architecture and Urbanism. De publicaties zijn vanaf december 2013 bij Buro Room en Uitgeverij Blauwdruk verkrijgbaar. 3

4 Onderwerp van onderzoek is de gemeente Wageningen. Zij is hierin exemplarisch voor kleinere gemeenten die het niet ontbreekt aan ambities wat betreft de kwaliteit van de leefomgeving, maar die te weinig capaciteit, middelen, kennis of kunde hebben om vorm te geven aan ruimtelijke kwaliteit op stedenbouwkundig niveau. Het belang en de opzet van het project is tweeledig. Enerzijds is invulling gegeven aan de rol van de stedenbouw waardoor het ruimtelijke en programmatische potentieel van de stad is blootgelegd. Wageningen bestaat in jaar. Een mooi moment om de onderbelichte kwaliteiten van de stad inzichtelijk te maken zodat deze kunnen worden ingezet bij de structurele herstructeringsopgave die de kleine stad kenmerkt. Dit onderzoeksonderdeel laat de meerwaarde van samenhangende stedenbouw zien. Parallel aan dit ontwerpend onderzoek is het palet aan mogelijke stedenbouwkundige instrumenten geïnventariseerd dat ingezet kan worden in de praktijk. Zo kunnen kleinere gemeenten ook daadwerkelijk op ruimtelijke kwaliteit sturen. Hierbij is geleerd van de praktijk bij stedenbouwkundige diensten van de kleinere gemeenten Wetteren aan de Schelde (B), en Wetter aan de Ruhr (D). Daarnaast van best practices uit regio de Kempen in Noord-Brabant, Barneveld als regiogemeente van Wageningen, kleine gemeenten in de Central Valley of California (VS) en kleine steden in de dynamische regio van Beijing in China Meter Legenda Bebost stuwwallandschap Wageningse Eng Oeverwallenlandschap Uiterwaardenlandschap Veenontginningslandschap Broekontginningslandschap Figuur 1: Verschillende landschappen om de stad 4

5 Onderzoeksproces Een rapportage De eerste onderzoeksfase bestond uit een stedenbouwkundige analyse van Wageningen en actuele planvorming in de gemeente. Hierbij zijn kernkwaliteiten en typologische kenmerken opgespoord die van belang zijn bij kwaliteitsbewaking. Hierbij zijn vijf gebiedskenmerkende thema s verbeeld en verwoord die bepalend zijn voor de vorm en functie van de stad en haar stedenbouwkundige elementen; voor Wageningen als kennisstad binnen de regio Food Valley, als groene landschapsstad, als woonstad, waterstad en als verbonden stad. Deze thema s zijn uitgewerkt naar de manier waarop deze door inwoners van Wageningen worden beleefd en de wijze waarop bestaande kwaliteiten vanuit stedenbouwkundig perspectief gekoesterd, of doorontwikkeld kunnen worden. In een tweede fase zijn de stedenbouwkundige situatie en kwaliteitszorg in Wetter (D) en Wetteren (B) onderzocht. In werkateliers hebben stedenbouwkundig ambtenaren van de betreffende diensten toegelicht hoe en binnen welke organisatiestructuur zij in Noord Rijn-Westfalen en Vlaanderen opereren en welke instrumenten hen ter beschikking staan. In fase drie zijn de eerder benoemde vijf hoofdthema s verder uitgewerkt in ruimtelijke en functionele elementen die in hun onderlinge compositie ruimtelijke kwaliteit (gebruiks-, belevings- en toekomstwaarde) bepalen. Op het niveau van de stad als geheel, haar netwerken en openbare ruimtes, clusters van kavels en gebouwde vormen. In totaal zijn er 40 driedimensionale bouwstenen opgetekend die elk gevormd zijn volgens een eigen systeem van stedenbouwkundige principes. Fase vier stond in het teken van de uitwerking van het instrumentenpalet. Er is een uitgebreid overzicht opgezet van planvormen, stedenbouwkundige voorschriften en organisatorische modellen waarmee kwaliteitszorg kan worden ingericht. Dit overzicht is in de context geplaatst van het systeem van (publiekrechtelijke) ruimtelijke ordening zoals we dat de afgelopen eeuwen in Nederland kennen of gekend hebben, als ook in het Belgische en Duitse systeem. In aanloop naar de nieuwe Omgevingswet zijn hier een aantal aanbevelingen gedaan die in de beoogde afwegingsvrijheid van gemeenten een rol zouden kunnen spelen. Relevante plannen die Wageningen de afgelopen 200 jaar lokaal gevormd hebben, zijn ook opgenomen in dit overzicht. In de laatste onderzoeksfase zijn alle onderzoeksbevindingen vastgelegd in de Kleine Gemeente(s)gids. Deze gids bestaat uit een deel A Stadsbiografie ruimtelijke Kwaliteit dat verbeeldt en verwoordt waar voor gezorgd zou moeten worden, deel B Instrumentenpalet kwaliteitszorg over hoe dat zou kunnen gebeuren, en een deel C Collega s aan het woord, waarin ervaringen en aanbevelingen van (buitenlandse) collega s zijn opgenomen. Deel C is het resultaat van een aanvullende opdracht tot resultaatverspreiding van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Deze persoonlijke verhalen zijn ook in Scape Magazine (editie najaar 13) opgenomen. Als inleiding op de (hier en daar complexe) stedenbouwkundige theorie, is in de gids een korte Animatie opgenomen. Deze animatie probeert in een simpele boodschap het gat te dichten tussen de technische en politieke dimensies van stedenbouwkunde. Voor draagvlak moet het vak immers vooraleerst begrepen worden door een niet-stedenbouwkundige doelgroep, lokale bestuurders in het bijzonder. In een korte uitlegfilm worden de principes van de stedenbouw in een eenvoudige boodschap toegelicht. In dit verslag is als toelichting op de Kleine Gemeente(s)gids een indruk gegeven van de werkwijze in beeldmateriaal. Op de nevenstaande pagina en volgende pagina zijn bijvoorbeeld kaartbeelden opgenomen uit het hoofdstuk Landschapsstad uit de Stadsbiografie. Elk hoofdstuk beschrijft in tekst en kaartbeelden de huidige situatie, de wijze waarop deze is ontstaan, en belicht in detail de ruimtelijke karakteristieken die handvaten bieden om stedenbouwkundige kwaliteit in Wageningen te bewaken of uit te bouwen. 5

6 Legenda Figuur 2: Stadsranden en stadsgroen Meter Steilrand Wageningse Berg Grebbedijk Diedenweg/Ritzema Bosweg Vestingpark Arboretum Laan Gezichtsbepalende boom Buitenplaats (Gelders Arcadië) Parkachtig wonen Parkachtig werken Stadslandbouw De Blauwe Bergen Sportlandschap In de kaartbeelden zijn 14 van de in totaal 40 relevante ruimtelijke eenheden aangegeven. Dit zijn iconen van het gezicht en de beleving van Wageningen, en belangrijke ruimtelijke componenten waar regie op kan worden gevoerd. Voor dit hoofdstuk zijn bijvoorbeeld opgetekend: 7) Veenontginningslandschap 14) Stadsrand Diedenweg 8) Broekontginningslandschap 15) Vestingpark 9) Oeverwallenlandschap 16) Groenrand Nijenoord Allee (Blauwe Bergen) 10) Bebost stuwwallandschap 17) Arboreta 11) Wageningse Eng 18) Gezichtsbepalende bomen 12) Uiterwaardenlandschap 19) Stadslandbouw 13) Steilrand Wageningse Berg 20) Stadion Wageningse Berg 6

7 Deze bouwstenen zijn weergegeven zoals in de voorbeelden in onderstaande figuren. Ze worden telkens begeleid door codes die verwijzen naar de wijze van kwaliteitszorg. Dit zijn de spreekwoordelijke knoppen waar aan gedraaid kan worden. Variabelen, waarmee invloed uitgeoefend of gestuurd kan worden op ruimtelijke kwaliteit. Dit kunnen informele of formele instrumenten zijn, planvormen of voorschriften die zijn opgenomen in deel B, waarvan op de volgende pagina een fragment is weergegeven. Ook relevante duurzaamheidsaspecten komen hierin tot uitdrukking, zoals bijvoorbeeld compact bouwen, oriëntatie op zon of wind en gevelopeningen Figuur 3: #11 Wageningse Eng Figuur 4: #21 Historisch centrum rondom de Hoogstraat 7

8 Figuur 5: Twee fragmenten uit Deel B - Kwaliteitszorg op stedenbouwkundig niveau 8

9 In de nevenstaande figuur is een fragment opgenomen van het instrumentenpalet uit deel B. Dit onderdeel van de gids bestaat uit 4 posters. Eén poster met een toelichting op de onderzoeksresultaten, conclusies en aanbevelingen, en 3 posters die het instrumentenpalet voor lokale kwaliteitszorg weergeven in Nederland (toegespitst op Wageningen), Vlaanderen (met informatie uit Wetteren) en Duitsland, Noord Rijn-Westfalen, de situatie in Wetter. Het fragment links toont in de kaart de reikwijdte (contouren) van planvormen gebruikt voor formele kwaliteitszorg in Wageningen en actuele projecten (nrs). In Wageningen zijn dit voornamelijk formele verordenende planinstrumenten. Daarboven een verbeelding van de huidige organisatie van de stedenbouwkundige dienst in de gemeente. In blauw is de stedenbouwkundige vakexpertise aangegeven. Dit zijn gekwalificeerd stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten of architecten. Deze expertise bevindt zich op dit moment niet (of nauwelijks) binnen het ambtelijk apparaat. Wageningen betrekt hiervoor externe commissies. Foto: Roos Berendsen, Buro Room Wetteren aan de Schelde. Wetteren is een kleine gemeente, kleiner dan Wageningen. Maar zij heeft 2 geregistreerd stedenbouwkundig ambtenaren in haar stedenbouwkundige dienst die direct het bestuur adviseren. In Vlaanderen is een gemeentelijk stedenbouwkundig ambtenaar verplicht bij gemeenten groter dan inwoners. Foto: Roman Vorobjev, Gemeente Wetter (Ruhr) Wetter aan de Ruhr is ongeveer even groot als Wetteren, maar kent zelfs een 4 à 5 koppige stedenbouwkundige dienst. Terwijl het totaal aantal ambtenaren niet veel meer dan de helft van Wageningen is. Wetter kent geen externe commissies die het bestuur adviseert. 9

10 In deel B zijn tevens conclusies en aanbevelingen opgenomen wat betreft het vormgeven van gemeentelijke kwaliteitszorg op verschillende niveaus. In onderstaande figuur zijn de belangrijkste conclusies beknopt samengevat. Kwaliteitszorg via stedenbouwkundige planvormen Nederland: meester in (krachteloze) plannen die wel grondgebieddekkend zijn, maar geen zwaartepunt hebben Via bestemmingsplannen is overal een beetje regie. Verordeningen zijn gericht op punten, niet op structuren Vlaanderen regelt met projectmatige RUP s veel meer in detail met minder opgestapelde planvorming Samenhang op stadsniveau vindt Wetteren in haar structuurplanning Duitse collega s werken met een slimme combinatie van 3 bindende plankaders voor verschillende gebieden De Omgevingswet biedt gemeenten keuzevrijheid: hier kan geleerd worden van plankaders van de buren Kwaliteitszorg via stedenbouwkundige voorschriften Bottom-line: duurzame stedenbouw is alleen geholpen met de meest noodzakelijke, gefundeerde voorschriften Naar Duits voorbeeld: er kan meer worden gedaan met minder of flexibelere regels door ze slim te combineren Minder aandacht voor beperkingen private kavels, meer proefopstellingen voor sturing op openbare ruimte Kwaliteitszorg via de organisatie van stedenbouwkundig advies aan bestuurders Voor een degelijke kwaliteitszorg compacte relatie tussen stedenbouwkundige adviseur en bestuur van belang Externe kwaliteitsteams hebben een minder sterke positie en invloed op planvorming dan interne adviseurs In Vlaanderen is de stedenbouwkundig ambtenaar spilfiguur in de organisatie rondom de ruimtelijke ordening Ambtelijke expertise delen is een interessante praktijkoplossing om ruimtelijke kwaliteit te borgen Een ander voorbeeldmodel is een mengvorm van in- en externe samenwerking rondom expertise Figuur 6: Focus op 3 niveaus van kwaliteitszorg: de belangrijkste conclusies & aanbevelingen In onderstaande figuur is een fragment van het storyboard van de animatie opgenomen. Deze komt per 1 november via de website van Buro Room beschikbaar op Bij de lancering van de kleine Gemeente(s)gids en de Scape zal het filmpje ook via andere digitale kanalen te bekijken zijn. Een leefomgeving is meer dan een verzameling gebouwen, de ruimte tussen de gebouwen is minstens zo belangrijk Figuur 7: De eerste scenes van de animatie volgens het principe keep planning simple. 10

11 Cahier (Dossier) Small Town Urbanism Ter afsluiting van dit verslag een korte inhoudsopgave van het Dossier (ca woorden) dat wordt opgenomen in Scape International Magazine for Landscape Architecture and Urbanism. Het lezerspubliek van de Scape is breder dan alleen stedenbouwkundigen of ambtenaren, en het Dossier moet voor hen ook interessant zijn. Daarom hebben we er voor gekozen de actualiteit, problematiek en eigenheid van stedenbouw in kleine steden nader te belichten. Algemener dus, dan alleen vanuit de scope van de gemeentelijke dienst, maar wel met dezelfde inhoudelijke context. Ook eens wat anders dan de metropolitane best practices die we veelal vinden in internationale stedenbouwliteratuur. De resultaten van het onderzoek The Image of Wageningen vormen het hoofdartikel van het Dossier. Hierin aandacht voor het stedenbouwkundig ambt bij diensten in kleinere gemeenten in Nederland, Belgie en Duitsland. Vragen die o.a. aan de orde komen zijn: Waarom zou er speciale aandacht voor kleine gemeenten en kleine steden moeten zijn? Wat is de kracht en wat zijn de problemen van de lokale schaal? Wat is de werkcontext en binnen welke kaders valt er van collega s te leren, ook in de internationale context? Wat zijn de opgaven waar de kleinere gemeenten voor staan en hoe gaan zij hiermee om? Daarnaast bestaat de special uit 4 portretten. Vier maal een persoonlijk verslag van een stedenbouwkundig ambtenaar van een kleine stad, waarin zij toelichten hoe zij inhoud geven aan hun vak in dienst van de stad, hoe zij positie verkrijgen in het werkveld, of zij voldoende expertise hebben en hoe zij als ervaringsdeskundige hun collega s een tip mee zouden willen geven. Stedenbouw in Wetteren (B) - Auteur: Els van Gyseghem, stedenbouwkundige Wij zoeken een antwoord op de dualiteit tussen stedelijkheid en dorpse mentaliteit Stedenbouw in Wetter (D) - Auteur: Roman Vorobjev, stedenbouwkundige Op onze schouders ligt het hele spektrum aan stedenbouwkundige opgaven Stedenbouw in Barneveld - Auteur: Mathilde Peen, Anouk Dankerts, Wim Nijboer, stedenbouwkundigen Een stedenbouwkundige doe-gemeente die floreert in crisistijden Stedenbouw in de Kempen - Auteur: Theo Hendriks, stedenbouwkundige Ons verhaal van de Kempen Vervolgens small town urbanism in Central Valley of California in de Verenigde Staten (ca woorden). In Amerika is alles groot. Het lijkt erop dat de agenda van de gemiddelde stedenbouwer er op gericht is om de hele VS te veranderen in Manhattan. Niets is minder waar. Volgens Street Sense (CNU) zijn kleine steden in Amerika de new frontier voor ruimtelijke ontwikkelingen. Hier worden groei en stedelijke vernieuwing op een natuurlijke manier gedreven door gemeenschapszin. De schaal van projecten is in verhouding tot de gemeente en een gezamenlijke onderneming, en daarmee kansrijk. Dit druist in tegen het algemene verhaal dat doorgaans wordt verteld over kleine en middelgrote steden: Small towns are dying where they are not already dead. Everyone is moving to cities. The rural brain drain, goes on and on. Dit artikel focust op kleine steden in Central Valley of California, en beschrijft een aantal uitdagingen waar specifiek kleine gemeenten aldaar voor staan en daarnaast een serie stedenbouwkundige strategieën op lokaal of juist regionaal niveau, hoe hiermee om te gaan. John Wilbanks van RRM Design Group portretteert de situatie daar met sprekende voorbeelden. En als laatste de specifieke problematiek in kleine steden in de regio Beijing in China, door dr. Zhao Zhifeng van College of Architecture and Urban Planning, Beijing UT (ca woorden). Deze problematiek ligt anders. Door de snelle economische groei verdwijnt het traditionele karakter van veel kleine Chinese steden. Dorpen worden in snel tempo opgeslokt door metropolen. Sinds 2003 hebben de onderzoekers van Beijing UT meer dan 20 kleine steden in de regio Beijing onderzocht. De karakteristiek en maat van kleinere steden spreekt bij Chinezen tot de verbeelding: Europese dorpen worden als inspiratiebron gebruikt voor nieuwe ontwikkelingen. In sommige andere steden is er duidelijk een verkeerde beoordeling van de schaal van bijv de openbare ruimte, die ontleent wordt aan voorbeelden in grote steden. Zo zijn er stadjes met lege pleinen van tienduizenden vierkante meters. 11

12

Brunelleschi. De Dom van Florence

Brunelleschi. De Dom van Florence Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv, Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Geen fabriekswerk. Roeien met de wind mee en de stroom tegen. Jac Willekens

Geen fabriekswerk. Roeien met de wind mee en de stroom tegen. Jac Willekens Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

MEDISCHE INCIDENTEN. Hoe gaat u daar mee om?

MEDISCHE INCIDENTEN. Hoe gaat u daar mee om? MEDISCHE INCIDENTEN Hoe gaat u daar mee om? Q-Academy heeft een aanbod ontwikkeld dat u en uw organisatie ondersteunt bij een goede afhandeling van medische incidenten. De bijeenkomsten worden incompany

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

Voor de actualisering en modernisering van de Edese Welstandsnota wordt voorgesteld drie thema's nader te uit te werken:

Voor de actualisering en modernisering van de Edese Welstandsnota wordt voorgesteld drie thema's nader te uit te werken: Gemeente Ede Memo Aan : Raadcommissie Ruimtelijke Ontwikkeling Van : College van burgemeester en wethouders Datum : 30 oktober 2012 Registratienummer : 727161 Opgesteld door : Rob Luca Bijlage : Werkschema

Nadere informatie

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Ambitie en Aanleiding Activiteiten Te realiseren waarden Onze werkwijze Ambitie Spoorzone met allure * Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

Vraagstelling fundamentele vragen

Vraagstelling fundamentele vragen Vraagstelling De roerige tijden van bezuinigingen op lokaal en Rijksniveau zorgen ervoor dat geldstromen kritisch onder de loep worden genomen. Zowel door de uitvoerende organisaties, als door de subsidieverstrekkers,

Nadere informatie

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid Slim Maasterras Drechtsteden Zakelijk Kansen voor Duurzaamheid Dynamisch Voorbeeld van hoogwaardig functioneel groen in stedelijke context Boston Children s Museum Plaza, Boston Michael van Valkenburg

Nadere informatie

Scherpenzeel Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Scherpenzeel! Jaarverslag 2015. Zorg voor een mooi

Scherpenzeel Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Scherpenzeel! Jaarverslag 2015. Zorg voor een mooi Jaarverslag Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Zorg voor een mooi! Wilt u meer weten? Contactpersoon ir. Leo van Grondelle Functie adviseur ruimtelijke kwaliteit Telefoon 026 442 17 42 Email l.van.grondelle@geldersgenootschap.nl

Nadere informatie

Millingen aan de rijn Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Millingen aan de rijn! Jaarverslag 2013. Voor een mooi

Millingen aan de rijn Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Millingen aan de rijn! Jaarverslag 2013. Voor een mooi Jaarverslag Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Voor een mooi! Wilt u meer weten? Contactpersoon ir. S. de Wit Functie adviseur ruimtelijke kwaliteit/rayonarchitect Telefoon 026 442 17 42 Email s.de.wit@geldersgenootschap.nl

Nadere informatie

Cuijk - De Valuwe. Openbare ruimte De Valuwe

Cuijk - De Valuwe. Openbare ruimte De Valuwe Openbare ruimte De Valuwe Openbare ruimte De Valuwe is de eerste naoorlogse uitbreidingswijk van Cuijk, een dorp aan de Maas. De wijk vormt de noordoostzijde van het huidige dorp, op de grens met het buitengebied.

Nadere informatie

Stijlvol landelijk wonen, geheel naar uw wens

Stijlvol landelijk wonen, geheel naar uw wens Stijlvol landelijk wonen, geheel naar uw wens Wilgenrijk Echt, ontspannen, Hollands, mooi wonen Ontwerpfilosofie van Wilgenrijk De Maassluise School HOLLANDSE KUST Wilgenrijk is een nieuw stukje Nederland

Nadere informatie

(hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht)

(hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht) Bijlage: Projecten in de provincie Utrecht (hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht) Inleiding In de Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie 2013-2028 en de Verordening

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

METROPOOL REGIO EINDHOVEN

METROPOOL REGIO EINDHOVEN Aan de Colleges van Burgemeester en Wethouders van de 21 gemeenten en de gemeente Veghel Wu Ztfìti Ontv.bev. 16ik.01000 Metropoolregio Eindhoven 040 259 45 94 info@mölropoolregioeindhoven www.metropoolregioelndhovan.

Nadere informatie

GHB hulpvraag in Nederland

GHB hulpvraag in Nederland GHB hulpvraag in Nederland Belangrijkste ontwikkelingen van de hulpvraag voor GHB problematiek in de verslavingszorg 2007-2012 Houten, mei 2013 Stichting IVZ GHB hulpvraag in Nederland Belangrijkste ontwikkelingen

Nadere informatie

Europoint torens Rotterdam Studie

Europoint torens Rotterdam Studie Europoint torens Rotterdam Studie Maria Haag architectuur Ir. Maria Haag Laan op Zuid 73 3072 DB Rotterdam tel. 010 4738030 info@mariahaag.nl www.mariahaag.nl Met dank aan: Ir. Yannick Boidin, architect

Nadere informatie

Muziek in de renaissance en barok. Renaissance (1400 1600) Belangstelling voor het hier en het nu

Muziek in de renaissance en barok. Renaissance (1400 1600) Belangstelling voor het hier en het nu Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Portal Planning Process

Portal Planning Process BROCHURE Portal Planning Process SAMENWERKEN AAN EEN WAARDEVOL PORTAAL BROCHURE PORTAL PLANNING PROCESS 2 Axians PORTAL PLANNING PROCESS BROCHURE Inhoud Introductie 4 3 Portal Planning Process 5 4 Uitdagingen

Nadere informatie

Aanleg Maas en Waalweg (N322) langs Puiflijk en Leeuwen

Aanleg Maas en Waalweg (N322) langs Puiflijk en Leeuwen Aanleg Maas en Waalweg (N322) langs Puiflijk en Leeuwen Het Land van Maas en Waal is echt rivierenlandschap. Het is open, vlak en kent een rationele verkavelingsstructuur. Het is ook een waardevol weidevogelgebied.

Nadere informatie

Communicatieplan 2015

Communicatieplan 2015 Communicatieplan 2015 Status: Definitief 3.C.1 & 3.C.2 Versie 2015/1 Uitgegeven door: Van Wijk Nieuwegein Copyright 2015 Van Wijk Nieuwegein Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

Informatie bij vacature 14030 Teammanager (2fte)

Informatie bij vacature 14030 Teammanager (2fte) Informatie bij vacature 14030 Teammanager (2fte) www.hilversum.nl GEMEENTE HILVERSUM www.hilversum4talent.nl Gemeente Hilversum Iedereen kent ons van radio en tv. Als creatieve mediastad bevindt Hilversum

Nadere informatie

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN Onderzoek naar cultuurhistorische structuren, landschappen en panden Aansluitend op Belvedere- (Behoud door ontwikkeling) en het MoMo-beleid (Modernisering

Nadere informatie

Frankenstein. Mary Shelley

Frankenstein. Mary Shelley Frankenstein Frankenstein maakt deel uit van de reeks Wereldverhalen van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. Wereldverhalen is een serie beroemde verhalen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus 10208

Nadere informatie

Het verhaal van Europa

Het verhaal van Europa Het verhaal van Europa 2010 Uitgeverij Manteau / Standaard Uitgeverij en Rob Heirbaut & Hendrik Vos Standaard Uitgeverij nv, Mechelsesteenweg 203, B-2018 Antwerpen www.manteau.be info@manteau.be Deze reeks

Nadere informatie

VO2020- scan. Handleiding bestuursrapportage met bestuursambities. Versie 1.0, april 2015

VO2020- scan. Handleiding bestuursrapportage met bestuursambities. Versie 1.0, april 2015 VO2020- scan Handleiding bestuursrapportage met bestuursambities Versie 1.0, april 201 Copyright 201 Stichting Schoolinfo Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat?

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad Klimaatadaptatie van stedelijk gebied staat sinds kort prominent op de publieke agenda. Op Prinsjes dag heeft het kabinet de Deltabeslissing

Nadere informatie

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie!! " # "# $ -. #, '& ( )*(+ % & /%01 0.%2

Nadere informatie

Uitnodiging Babel. Op 13 mei organiseert Stichting Babel een bezoek aan het sluizencomplex van Leidschendam, zie bijgaande uitnodiging.

Uitnodiging Babel. Op 13 mei organiseert Stichting Babel een bezoek aan het sluizencomplex van Leidschendam, zie bijgaande uitnodiging. gemeente Zaanstad Uitnodiging AAN Raad DATUM 11 maart 2016 ONDERWERP Uitnodiging Babel Geachte leden van de raad c.s, Op 13 mei organiseert Stichting Babel een bezoek aan het sluizencomplex van Leidschendam,

Nadere informatie

Goed op weg met de Mobiliteitsscan? Discussieer mee aan de hand van P+R als voorbeeldmaatregel.

Goed op weg met de Mobiliteitsscan? Discussieer mee aan de hand van P+R als voorbeeldmaatregel. Goed op weg met de Mobiliteitsscan? Discussieer mee aan de hand van P+R als voorbeeldmaatregel. Henk Tromp Hans Voerknecht Dirk Bussche (Henk Tromp en Dirk Bussche zijn werkzaam bij Goudappel Coffeng,

Nadere informatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie OPZET VAN DE PRESENTATIE Bodemvisie Waarom? Doel Middel Ingrediënten SPRONG Wie, wat, waarom? Het proces

Nadere informatie

Je steunsysteem is overal om je heen.

Je steunsysteem is overal om je heen. Je steunsysteem is overal om je heen. Kwartiermaken in de wijken in Oss en in de regio. Burgerkracht en Presentie Definitie kwartiermaken: Kwartiermaken gaat over het bevorderen van het maatschappelijk

Nadere informatie

Routeboek functieverandering Bijlage bij structuurvisie Functieverandering NL.IMRO.0233.SVfunctiever-0401 Gemeente Ermelo (12063787)

Routeboek functieverandering Bijlage bij structuurvisie Functieverandering NL.IMRO.0233.SVfunctiever-0401 Gemeente Ermelo (12063787) Routeboek functieverandering Bijlage bij structuurvisie Functieverandering NL.IMRO.0233.SVfunctiever-0401 Gemeente Ermelo (12063787) Inleiding In dit routeboek wordt een beschrijving gegeven van de stappen

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli

Nadere informatie

VERKENNEND ONDERZOEK NAAR HET KANTELGEDRAG VAN GEMEENTEN

VERKENNEND ONDERZOEK NAAR HET KANTELGEDRAG VAN GEMEENTEN VERKENNEND ONDERZOEK NAAR HET KANTELGEDRAG VAN GEMEENTEN Leiderdorp, 29 februari 2012 Colofon Stichting VraagWijzer Nederland Hoofdstraat 1-3 2351 AA Leiderdorp T 071-542 98 63 F 071-541 82 02 www.vraagwijzer.nl

Nadere informatie

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 Aannemer als de spil in de keten Een aannemer is de verbindende schakel tussen: Creatieve

Nadere informatie

Pensioen in 5 stappen! Regel het zelf

Pensioen in 5 stappen! Regel het zelf Pensioen in 5 stappen! Regel het zelf 1 Auteur boek: Greetje Remmerde Titel boek: Pensioen in vijf stappen! Regel het zelf ISBN nummer: 9789402126976 2015, G.M. Remmerde Uitgegeven in eigen beheer (info@pensioendoehetzelf.nl)

Nadere informatie

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl Inhoudsopgave: 1. Inleiding 1.1 Een vervelende ervaring of de kroon op je studie? 1.2 Hoe dit boekje te gebruiken 2. Het begin 2.1 De gouden basisregels 2.2 Het kiezen van een onderwerp 3. Onderzoeksopzet

Nadere informatie

Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering.

Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering. Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering. 1 September 2014 Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering. Project:

Nadere informatie

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk Nationale landschappen: aandacht en geld nodig! 170610SC9 tk 7 Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk De Rekenkamer Oost-Nederland heeft onderzoek

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Verslag. uitbreiding Heusden. Dialoogbijeenkomst. 29 maart 2011. Verzorgd door: Mevrouw S. Smeets (Architecten aan de Maas)

Verslag. uitbreiding Heusden. Dialoogbijeenkomst. 29 maart 2011. Verzorgd door: Mevrouw S. Smeets (Architecten aan de Maas) Verslag uitbreiding Heusden Dialoogbijeenkomst 29 maart 2011 Verzorgd door: Mevrouw S. Smeets (Architecten aan de Maas) I n h o u d Inhoud... 2 1. Inleiding... 3 2. Bijeenkomst... 4 3. Resultaten... 5

Nadere informatie

LISA in Haarlem revisited

LISA in Haarlem revisited LISA in het ABC! LISA in Haarlem revisited wat lezingen/voordrachten, discussies, expertmeeting en een publicatie wanneer januari - mei 2013 locatie ABC Architectuurcentrum Haarlem Groot Heiligland 47,

Nadere informatie

werkatelier Kansen Drents-Friese flank

werkatelier Kansen Drents-Friese flank werkatelier Kansen Drents-Friese flank 20 april 2011 Bron: Drents Friese Wold, Atelier Mooi Drenthe Inhoud Het concept werkatelier 3 Werkatelier Kansen Drents-Friese flank 3 Programma 3 Presentaties 4

Nadere informatie

Kennisdag HAN Sociaal 2013

Kennisdag HAN Sociaal 2013 Kennisdag HAN Sociaal 2013 Praktijkkennis in de aanbieding! Martha van Biene Marion van Hattum 1 HAN Sociaal Bevorderen participatie door, voor en met kwetsbare burgers in de samenleving Meedenken, meedoen,

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 20 december 2011 Onderwerp Raadsbrief: Sociale structuurvisie Categorie B Verseonnummer 668763 / 681097 Portefeuillehouder De heer Rensen en de heer

Nadere informatie

Jaar van de Ruimte 2015

Jaar van de Ruimte 2015 Jaar van de Ruimte 2015 Meedoen Het motto voor het Jaar van de Ruimte 2015 is Wie maakt Nederland. Van heinde en verre komt men onze polders, nieuwe steden, stadsvernieuwing en waterwerken bekijken. God

Nadere informatie

Bouwen op Top L o c a t i e s

Bouwen op Top L o c a t i e s Bouwenop Top L o c a t i e s VOORWOORD Bouwenop Top L o c a t i e s 3 COLOFON Colofon Bouwen op Toplocaties. Optoppen met Staalframebouw auteur W.H. Verburg redactie en tekenwerk M.A. Barendsz vormgeving

Nadere informatie

Dilemmics. Morele Oordeelsvorming. Werkboek. voor medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken

Dilemmics. Morele Oordeelsvorming. Werkboek. voor medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken Dilemmics Morele Oordeelsvorming Werkboek voor medewerkers van het Ministerie van Buitenlandse Zaken 2013 Werkboek Morele Oordeelsvorming 1 2014. Dilemmics. Alle rechten van deze uitgave zijn voorbehouden.

Nadere informatie

BUREAU STEDELIJKE PLANNING

BUREAU STEDELIJKE PLANNING KLEIN AMERIKA 18 2806 CA GOUDA 0182-689416 WWW.STEDPLAN.NL INFO@STEDPLAN.NL Toolbox Wijkeconomie De toolbox wijkeconomie Groeten uit koppelt onze expertise op het gebied van wijkeconomie aan frisse en

Nadere informatie

SOCIAL INFORMATION SYSTEM

SOCIAL INFORMATION SYSTEM De SIS is een tool die oplossingen biedt voor uitdagingen en vragen in de wijk. Het product is vooral sterk in het verbinden van belangen. Zo stelt het organisaties in staat makkelijk en efficiënt met

Nadere informatie

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 Markt, trends en ontwikkelingen Amsterdam, april 2012 Ir. L. van Graafeiland Dr. P. van Gelderen Baken Adviesgroep BV info@bakenadviesgroep.nl

Nadere informatie

STARTPAKKET RURAAL ERFGOED

STARTPAKKET RURAAL ERFGOED STARTPAKKET RURAAL ERFGOED CHECKLIST Startpakket Ruraal Erfgoed komt tot stand onder auspiciën van Innovatieplatform Duurzame Meierij met een financiële bijdrage van Belvedere, EU (Leader+) en IDM. Projectontwikkeling:

Nadere informatie

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I Een Goed Feedbackgesprek Tussen kritiek en compliment Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017

Nadere informatie

Dracula maakt deel uit van de reeks Wereldverhalen van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. Wereldverhalen is een serie beroemde verhalen.

Dracula maakt deel uit van de reeks Wereldverhalen van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. Wereldverhalen is een serie beroemde verhalen. Dracula Dracula maakt deel uit van de reeks Wereldverhalen van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. Wereldverhalen is een serie beroemde verhalen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus 10208 1001 ee

Nadere informatie

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Onderzoek naar het effect van de Novius Architectuur Academy Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Door met meerdere collega s deel te nemen aan een opleiding voor bedrijfsarchitecten, werden mooie

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Werken met Bibliotheek.net

Werken met Bibliotheek.net Werken met Bibliotheek.net Gebruikershandleiding versie 1.0 Uitgever: Stenvert Systems & Service B.V. Postbus 593 3800 AN Amersfoort Nederland Telefoon: 033 457 0199 Fax: 033 457 0198 E mail: info@stenvert.nl,

Nadere informatie

Knelpunten Hieronder worden de 10 belangrijkste knelpunten bij de vormgeving van de regierol op het gebied van integrale veiligheid samengevat.

Knelpunten Hieronder worden de 10 belangrijkste knelpunten bij de vormgeving van de regierol op het gebied van integrale veiligheid samengevat. Gemeentelijke regie bij integrale veiligheid Veel gemeenten hebben moeite met het vervullen van de regierol op het gebied van integrale veiligheid. AEF heeft onderzoek gedaan naar knelpunten bij de invulling

Nadere informatie

Planning & Control. Inleiding. Inhoudsopgave

Planning & Control. Inleiding. Inhoudsopgave Planning & Control Inleiding Planning & Control is de Engelse benaming voor coördinatie en afstemming. Het is gericht op interne plannings- en besturingsactiviteiten. Een heldere Planning & Control functie

Nadere informatie

Europastrategie van Velsen EU-strategie die als leidraad geldt voor alle activiteiten en investeringen van Velsen op dit vlak

Europastrategie van Velsen EU-strategie die als leidraad geldt voor alle activiteiten en investeringen van Velsen op dit vlak Europastrategie van Velsen EU-strategie die als leidraad geldt voor alle activiteiten en investeringen van Velsen op dit vlak 1. Wat willen wij: Visie op Velsen Met het vaststellen van de Visie op Velsen

Nadere informatie

De aansprakelijkheidsverzekering

De aansprakelijkheidsverzekering De aansprakelijkheidsverzekering Dit boek is het achtste deel van een boekenreeks van Uitgeverij Paris: de ACIS-serie. ACIS staat voor het UvA Amsterdam Centre for Insurance Studies. Dit multidisciplinaire

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Inventarisatie Kader Externe Veiligheid definitieve versie

Inventarisatie Kader Externe Veiligheid definitieve versie Inventarisatie Kader Externe Veiligheid definitieve versie In opdracht van de Provincie Zuid-Holland, vastgesteld door Programmaleiders Externe Veiligheid (PLEV) PZH/019/170415/N004 September 2015 Hans

Nadere informatie

FACILITY MANAGEMENT. Duurzaam FM. Algemeen management. Mieke Pieters

FACILITY MANAGEMENT. Duurzaam FM. Algemeen management. Mieke Pieters FACILITY MANAGEMENT Algemeen management Duurzaam FM Mieke Pieters Colofon Duurzaam FM Auteur: Mieke Pieters Brussel, 2015 D/2015/8132/213 ISBN 978-2-509-02538-8 ISSN 2406-6311 NUR 800 De publicaties uit

Nadere informatie

LoopbaanIndicator. Voor een duurzame loopbaanplanning

LoopbaanIndicator. Voor een duurzame loopbaanplanning LoopbaanIndicator Voor een duurzame loopbaanplanning 1. Inleiding LoopbaanIndicator wordt ingezet om alle relevante waarden rondom menselijke inzetbaarheid gestructureerd en genormeerd in kaart te brengen,

Nadere informatie

Handboek huurdersorganisaties. Deel 5: Het bestuur

Handboek huurdersorganisaties. Deel 5: Het bestuur Handboek huurdersorganisaties Deel 5: Het bestuur Handboek huurdersorganisaties Deel 5 Het bestuur E ectief en eªciënt besturen van een huurdersorganisatie Handboek huurdersorganisaties Deel 5: Het bestuur

Nadere informatie

Een gedragen bodemvisie: belangen en kennis betrekken & doorwerking borgen

Een gedragen bodemvisie: belangen en kennis betrekken & doorwerking borgen Een gedragen bodemvisie: belangen en kennis betrekken & doorwerking borgen Versie 1.1 23-10-2009 Opgesteld door: Mike Duijn (TNO), Gerald Jan Ellen (TNO), Linda Maring (Deltares) Aanleiding voor de cursus

Nadere informatie

Affecten, emoties en expressie

Affecten, emoties en expressie Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Overzicht opleidingen

Overzicht opleidingen Overzicht opleidingen Stand van zaken oktober 2013 Opleiding Onderwijsinstelling Deeltijd Voltijd Duur Kosten Overig Leegstand Post-MA NRP Academie (transformatie) NRP, ism TU Delft, Nyenrode en Hogeschool

Nadere informatie

VISIE OP DE ORGANISATIE

VISIE OP DE ORGANISATIE VISIE OP DE ORGANISATIE WE ZIJN ER ALS ORGANISATIE VOOR PUBLIEK, ONDERNEMERS, BESTUUR EN COLLEGA S 00 INHOUDSOPGAVE 0. Inhoudsopgave 2 1. Missie visie kernwaarden 3 2. Toelichting 4 3. De kernwaarden 5

Nadere informatie

Voorstel voor een Maatschappelijke Verkenning naar de beleving van het begrip Veiligheid door de inwoners van Maassluis

Voorstel voor een Maatschappelijke Verkenning naar de beleving van het begrip Veiligheid door de inwoners van Maassluis Voorstel voor een Maatschappelijke Verkenning naar de beleving van het begrip Veiligheid door de inwoners van Maassluis Het instrument Een Maatschappelijke Verkenning is een instrument voor de gemeenteraad

Nadere informatie

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS

NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS NEDERLAND WORDT ANDERS LEARNING FROM LOWLANDS LEARNING FROM LOWLANDS Dank voor je interesse in Learning from Lowlands. In dit document vind je meer informatie over de Expeditie; waarom we het organiseren,

Nadere informatie

De gemeente van de toekomst

De gemeente van de toekomst De gemeente van de toekomst De gemeente van de toekomst Focus op strategie Sturen op verbinden Basis op orde De zorg voor het noodzakelijke Het speelveld voor de gemeente verandert. Meer taken, minder

Nadere informatie

Beleggers in gebiedsontwikkeling

Beleggers in gebiedsontwikkeling Beleggers in Incentives en belemmeringen voor een actieve rol van institutionele beleggers bij de herontwikkeling van binnenstedelijke gebieden P5 presentatie april 2015 Pelle Steigenga Technische Universiteit

Nadere informatie

Georges Dockx JUISTE MARKETING. Voor kmo s en zelfstandigen die meer resultaat willen met minder budget

Georges Dockx JUISTE MARKETING. Voor kmo s en zelfstandigen die meer resultaat willen met minder budget Georges Dockx DE JUISTE MARKETING Voor kmo s en zelfstandigen die meer resultaat willen met minder budget Uitgegeven door Georges Dockx in samenwerking met BOEK MAKERIJ.be D/2015/Georges Dockx, auteur-uitgever

Nadere informatie

WAT DOEN MENSEN OP FACEBOOK?

WAT DOEN MENSEN OP FACEBOOK? IN DIT WEBINAR Slim inhaken op typisch Facebook-gedrag Kenmerken van goede content Hoe je binnen 30 min. per week blijft Interessante functies binnen Facebook Mijn aanbod voor jou Adverteren op Facebook

Nadere informatie

Spookhuis. Philip Preece

Spookhuis. Philip Preece Spookhuis Spookhuis maakt deel uit van de Schaduw-reeks van Lezen voor Iedereen/Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. De Schaduw-reeks is een serie spannende verhalen voor jongeren. Lezen voor Iedereen/Uitgeverij

Nadere informatie

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Raadsvergadering, 22 april 2008 Voorstel aan de Raad Nr: 228 Agendapunt: 6 Datum: 9 april 2008 Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

KWR 05.026 april 2005

KWR 05.026 april 2005 KWR 05.026 april 2005 Kiwa N.V. - 1 - april 2005 KWR 05.026 april 2005 2005 Kiwa N.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,

Nadere informatie

Groeien naar lean & meaningful management support

Groeien naar lean & meaningful management support Groeien naar lean & meaningful management support LEAN AND MEANINGFUL 07 DEF.indd 1 25-08-14 17:47 LEAN AND MEANINGFUL 07 DEF.indd 2 25-08-14 17:47 Groeien naar lean & meaningful management support Annemarie

Nadere informatie

0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I. Goed. Een. Tweegesprek. Mart Bakker

0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I. Goed. Een. Tweegesprek. Mart Bakker 0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I Een Goed Tweegesprek Mart Bakker I 0695019x_binnen 21-06-2004 11:51 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017 3 Een goed feedbackgesprek

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Praktijkcase. Ontwikkeling staat bij ons met Youforce Performance Management meer dan ooit centraal. Luc Dahlmans Senior adviseur P&O

Praktijkcase. Ontwikkeling staat bij ons met Youforce Performance Management meer dan ooit centraal. Luc Dahlmans Senior adviseur P&O Praktijkcase Ontwikkeling staat bij ons met Youforce Performance Management meer dan ooit centraal. Luc Dahlmans Senior adviseur P&O Medewerkers van Gemeente Maastricht hebben nu zelf de regie over hun

Nadere informatie

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012)

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) -1- Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) 1 Aanleiding voor het project Arbeidsparticipatie is een belangrijk onderwerp voor mensen met een chronische ziekte of functiebeperking

Nadere informatie

Vervolg en gebiedsproces WBP 5

Vervolg en gebiedsproces WBP 5 Vervolg en gebiedsproces WBP 5 1 Inleiding Het WBP5 strategisch deel ligt voor. Hiermee is het WBP 5 niet af, maar staat het aan het begin van het gebiedsproces en het interne proces om tot een uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN Projectleider Afdeling Iris van Gils Kerngroep Visie/Missie Datum 28 november 2014 Planstatus Vastgesteld in de Fusieraad 24 november 2014 Opdrachtgever Stuurgroep

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Change. Making Change Happen!

Change. Making Change Happen! Change MANaGEMENT Making Change Happen! 2 Uw organisatie verandert. Vaak onder druk van de markt, aandeelhouders of belanghebbenden. Maar soms gewoon omdat u zelf gelooft dat het beter kan. Het merendeel

Nadere informatie

Curriculum Vitae & Projecten

Curriculum Vitae & Projecten Curriculum Vitae & Projecten Naam Geboortedatum Mojca Kuijpers-Ekart 27 april 1977 Maribor, Slovenië Opleidingen 2007-2008 Masteropleiding stedenbouw, Academie van Bouwkunst, Rotterdam 1996-2003 Landschapsarchitectuur,

Nadere informatie

Jaarverslag 2014. Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Zorg voor een mooi

Jaarverslag 2014. Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Zorg voor een mooi Jaarverslag Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Zorg voor een mooi! Wilt u meer weten? Contactpersoon Lucas Reijmer Functie adviseur ruimtelijke kwaliteit/rayonarchitect Telefoon 026 442 17 42 Email l.reijmer@geldersgenootschap.nl

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

Datawarehousing BIM. Modulecode: BIMDTB06 Modulehouder: H.D.A. de Wit Publicatiedatum: mei 2014 Studiejaar:2013-2014 Studielast: 2 punten

Datawarehousing BIM. Modulecode: BIMDTB06 Modulehouder: H.D.A. de Wit Publicatiedatum: mei 2014 Studiejaar:2013-2014 Studielast: 2 punten Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch,

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

Raamwerk communicatiebeleid gemeente Heusden 2007-2010

Raamwerk communicatiebeleid gemeente Heusden 2007-2010 Raamwerk communicatiebeleid gemeente Heusden 2007-2010 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Thema Profilering gemeente(-bestuur) 3. Thema Communicatie en samenwerking met inwoners 4. Thema Communicatief bewustzijn

Nadere informatie

Cultuur in stad en provincie. De culturele positie van de stad en de provincie Utrecht

Cultuur in stad en provincie. De culturele positie van de stad en de provincie Utrecht Cultuur in stad en provincie De culturele positie van de stad en de provincie Utrecht Cultuur in stad en provincie Eindredactie en opmaak: M Tekst & Beeld, Bunnik Atlas voor gemeenten Postbus 9627 3506

Nadere informatie

er schilders katholiek en vervaardigen ze religieuze stukken. Ook is de rol van het hof niet te vergelijken met die van Frankrijk of Engeland.

er schilders katholiek en vervaardigen ze religieuze stukken. Ook is de rol van het hof niet te vergelijken met die van Frankrijk of Engeland. Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Wijkraad Lent - Rekenkamer Nijmegen

Wijkraad Lent - Rekenkamer Nijmegen Wijkraad Lent - Rekenkamer Nijmegen Hieronder een eerste en tweede reactie van de Rekenkamer. 1 Bijlage: Ambitiedocument Burgerparticipatie met bijbehorende Verordening te downloaden via deze link. Eerste

Nadere informatie