Inhoudelijk verslag. onderzoek The Image of Wageningen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoudelijk verslag. onderzoek The Image of Wageningen"

Transcriptie

1 Inhoudelijk verslag onderzoek The Image of Wageningen 123

2 Projectgegevens Titel Contactpersoon Organisatie Projectuitvoering Plaats projectuitvoering Met medewerking van The Image of Wageningen en aanvullende resultaatverspreiding Mathilde Peen Buro Room Rijklof van Goensstraat EE Den Haag +31 (0) ir. M. Peen - Buro Room ir. R. Berendsen - Buro Room ir. B. Claassen - Buro Room R. Patings - Buro Room Buro Room, Den Haag A. Janssen - Anja Janssen 2D/3D ontwerp H. Kuijpers - Landschapsarchitect E. Van Gyseghem - Gemeente Wetteren (B) V. Notte - Gemeente Wetteren (B) F. Arents - Gemeente Wetteren (B) R. Vorobjev - Gemeente Wetter (D) H. Rühling - Gemeente Wetter (D) B. Gräfen-Loer - Gemeente Wetter (D) M. Van den Wijngaart - Gemeente Wageningen J. Van Wijk - Gemeente Wageningen A. Rommerts - Gemeente Wageningen H. Den Ouden - Wageningen Monumentaal L. Ter Zee - Wageningen Monumentaal H. Harsema - Uitgeverij Blauwdruk / Ahoi Architectuurcentrum H. Preston - First Aid for Text V. Krauch - Vertaalbureau Verena Krauch Neckargemund (D) J. Wilbanks - RRM Design Group California US Z. Zhifeng - CAUP Beijing University of Technology A. Dankaart-Steenblik - Gemeente Barneveld W. Nijboer - Gemeente Barneveld T. Hendriks - Gemeente Eersel & Reusel de Mierden (regio De Kempen) Duur projecten 01 augustus september 2013 STEDENBOUW LANDSCHAP ARCHITECTUUR 2013 Buro Room Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de rechthebbenden(n) op het auteursrecht. 2

3 Dit is een inhoudelijk verslag van het ontwerpend onderzoek The Image of Wageningen en een aanvullende opdracht voor resultaatverspreiding. Een onderzoek dat is gestart vanuit de probleemanalyse dat het stedenbouwkundig ontwerp binnen kleine tot middelgrote gemeenten meer en meer zijn functie verliest als instrument voor het maken van ruimtelijke en programmatische keuzes. Zonder goede regie is het niet goed mogelijk om visies over een lange periode vast te houden. Juist in een tijd waarin vooruitdenken en duurzaamheid hoog in het vaandel staan, lijkt de publieke stedenbouw als vak van de lange adem buiten spel gezet. Hierdoor verdwijnt bij de overheid inhoudelijk de objectieve kennis van mogelijke oplossingsrichtingen van vraagstukken in de ruimtelijke ordening. Dit heeft als gevolg dat potentiële ruimtelijke kwaliteit niet wordt benut en dat kansen voor innovatieve aansturing worden gemist. In een onderzoeksperiode van augustus 2011 tot en met juni 2013 is getracht antwoord te geven op de volgende 3 centrale onderzoeksvragen: 1) 2) 3) Hoe kan de meerwaarde van het stedenbouwkundig ontwerp in de lokale ruimtelijke ontwikkeling weer aan het licht worden gebracht? Via welke strategie en met welk instrumentarium kan deze meerwaarde verankerd worden in de actuele ruimtelijke ordening? En hoe geeft dit invulling aan het publieke opdrachtgeverschap van kleine en middelgrote gemeenten? Op de volgende pagina s vindt u een beknopt verslag van deze zoektocht. Een woord van dank gaat uit naar het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, Uitgeverij Blauwdruk en alle hiernaast genoemde adviseurs, lokale deskundigen, auteurs en beeldleveranciers, die dit onderzoek mede mogelijk hebben gemaakt. De resultaten van het onderzoek worden gepubliceerd in de Kleine Gemeente(s)gids met bijbehorende digitale animatie, en in Dossier Small Town Urbanism in Scape International Magazine for Landscape Architecture and Urbanism. De publicaties zijn vanaf december 2013 bij Buro Room en Uitgeverij Blauwdruk verkrijgbaar. 3

4 Onderwerp van onderzoek is de gemeente Wageningen. Zij is hierin exemplarisch voor kleinere gemeenten die het niet ontbreekt aan ambities wat betreft de kwaliteit van de leefomgeving, maar die te weinig capaciteit, middelen, kennis of kunde hebben om vorm te geven aan ruimtelijke kwaliteit op stedenbouwkundig niveau. Het belang en de opzet van het project is tweeledig. Enerzijds is invulling gegeven aan de rol van de stedenbouw waardoor het ruimtelijke en programmatische potentieel van de stad is blootgelegd. Wageningen bestaat in jaar. Een mooi moment om de onderbelichte kwaliteiten van de stad inzichtelijk te maken zodat deze kunnen worden ingezet bij de structurele herstructeringsopgave die de kleine stad kenmerkt. Dit onderzoeksonderdeel laat de meerwaarde van samenhangende stedenbouw zien. Parallel aan dit ontwerpend onderzoek is het palet aan mogelijke stedenbouwkundige instrumenten geïnventariseerd dat ingezet kan worden in de praktijk. Zo kunnen kleinere gemeenten ook daadwerkelijk op ruimtelijke kwaliteit sturen. Hierbij is geleerd van de praktijk bij stedenbouwkundige diensten van de kleinere gemeenten Wetteren aan de Schelde (B), en Wetter aan de Ruhr (D). Daarnaast van best practices uit regio de Kempen in Noord-Brabant, Barneveld als regiogemeente van Wageningen, kleine gemeenten in de Central Valley of California (VS) en kleine steden in de dynamische regio van Beijing in China Meter Legenda Bebost stuwwallandschap Wageningse Eng Oeverwallenlandschap Uiterwaardenlandschap Veenontginningslandschap Broekontginningslandschap Figuur 1: Verschillende landschappen om de stad 4

5 Onderzoeksproces Een rapportage De eerste onderzoeksfase bestond uit een stedenbouwkundige analyse van Wageningen en actuele planvorming in de gemeente. Hierbij zijn kernkwaliteiten en typologische kenmerken opgespoord die van belang zijn bij kwaliteitsbewaking. Hierbij zijn vijf gebiedskenmerkende thema s verbeeld en verwoord die bepalend zijn voor de vorm en functie van de stad en haar stedenbouwkundige elementen; voor Wageningen als kennisstad binnen de regio Food Valley, als groene landschapsstad, als woonstad, waterstad en als verbonden stad. Deze thema s zijn uitgewerkt naar de manier waarop deze door inwoners van Wageningen worden beleefd en de wijze waarop bestaande kwaliteiten vanuit stedenbouwkundig perspectief gekoesterd, of doorontwikkeld kunnen worden. In een tweede fase zijn de stedenbouwkundige situatie en kwaliteitszorg in Wetter (D) en Wetteren (B) onderzocht. In werkateliers hebben stedenbouwkundig ambtenaren van de betreffende diensten toegelicht hoe en binnen welke organisatiestructuur zij in Noord Rijn-Westfalen en Vlaanderen opereren en welke instrumenten hen ter beschikking staan. In fase drie zijn de eerder benoemde vijf hoofdthema s verder uitgewerkt in ruimtelijke en functionele elementen die in hun onderlinge compositie ruimtelijke kwaliteit (gebruiks-, belevings- en toekomstwaarde) bepalen. Op het niveau van de stad als geheel, haar netwerken en openbare ruimtes, clusters van kavels en gebouwde vormen. In totaal zijn er 40 driedimensionale bouwstenen opgetekend die elk gevormd zijn volgens een eigen systeem van stedenbouwkundige principes. Fase vier stond in het teken van de uitwerking van het instrumentenpalet. Er is een uitgebreid overzicht opgezet van planvormen, stedenbouwkundige voorschriften en organisatorische modellen waarmee kwaliteitszorg kan worden ingericht. Dit overzicht is in de context geplaatst van het systeem van (publiekrechtelijke) ruimtelijke ordening zoals we dat de afgelopen eeuwen in Nederland kennen of gekend hebben, als ook in het Belgische en Duitse systeem. In aanloop naar de nieuwe Omgevingswet zijn hier een aantal aanbevelingen gedaan die in de beoogde afwegingsvrijheid van gemeenten een rol zouden kunnen spelen. Relevante plannen die Wageningen de afgelopen 200 jaar lokaal gevormd hebben, zijn ook opgenomen in dit overzicht. In de laatste onderzoeksfase zijn alle onderzoeksbevindingen vastgelegd in de Kleine Gemeente(s)gids. Deze gids bestaat uit een deel A Stadsbiografie ruimtelijke Kwaliteit dat verbeeldt en verwoordt waar voor gezorgd zou moeten worden, deel B Instrumentenpalet kwaliteitszorg over hoe dat zou kunnen gebeuren, en een deel C Collega s aan het woord, waarin ervaringen en aanbevelingen van (buitenlandse) collega s zijn opgenomen. Deel C is het resultaat van een aanvullende opdracht tot resultaatverspreiding van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Deze persoonlijke verhalen zijn ook in Scape Magazine (editie najaar 13) opgenomen. Als inleiding op de (hier en daar complexe) stedenbouwkundige theorie, is in de gids een korte Animatie opgenomen. Deze animatie probeert in een simpele boodschap het gat te dichten tussen de technische en politieke dimensies van stedenbouwkunde. Voor draagvlak moet het vak immers vooraleerst begrepen worden door een niet-stedenbouwkundige doelgroep, lokale bestuurders in het bijzonder. In een korte uitlegfilm worden de principes van de stedenbouw in een eenvoudige boodschap toegelicht. In dit verslag is als toelichting op de Kleine Gemeente(s)gids een indruk gegeven van de werkwijze in beeldmateriaal. Op de nevenstaande pagina en volgende pagina zijn bijvoorbeeld kaartbeelden opgenomen uit het hoofdstuk Landschapsstad uit de Stadsbiografie. Elk hoofdstuk beschrijft in tekst en kaartbeelden de huidige situatie, de wijze waarop deze is ontstaan, en belicht in detail de ruimtelijke karakteristieken die handvaten bieden om stedenbouwkundige kwaliteit in Wageningen te bewaken of uit te bouwen. 5

6 Legenda Figuur 2: Stadsranden en stadsgroen Meter Steilrand Wageningse Berg Grebbedijk Diedenweg/Ritzema Bosweg Vestingpark Arboretum Laan Gezichtsbepalende boom Buitenplaats (Gelders Arcadië) Parkachtig wonen Parkachtig werken Stadslandbouw De Blauwe Bergen Sportlandschap In de kaartbeelden zijn 14 van de in totaal 40 relevante ruimtelijke eenheden aangegeven. Dit zijn iconen van het gezicht en de beleving van Wageningen, en belangrijke ruimtelijke componenten waar regie op kan worden gevoerd. Voor dit hoofdstuk zijn bijvoorbeeld opgetekend: 7) Veenontginningslandschap 14) Stadsrand Diedenweg 8) Broekontginningslandschap 15) Vestingpark 9) Oeverwallenlandschap 16) Groenrand Nijenoord Allee (Blauwe Bergen) 10) Bebost stuwwallandschap 17) Arboreta 11) Wageningse Eng 18) Gezichtsbepalende bomen 12) Uiterwaardenlandschap 19) Stadslandbouw 13) Steilrand Wageningse Berg 20) Stadion Wageningse Berg 6

7 Deze bouwstenen zijn weergegeven zoals in de voorbeelden in onderstaande figuren. Ze worden telkens begeleid door codes die verwijzen naar de wijze van kwaliteitszorg. Dit zijn de spreekwoordelijke knoppen waar aan gedraaid kan worden. Variabelen, waarmee invloed uitgeoefend of gestuurd kan worden op ruimtelijke kwaliteit. Dit kunnen informele of formele instrumenten zijn, planvormen of voorschriften die zijn opgenomen in deel B, waarvan op de volgende pagina een fragment is weergegeven. Ook relevante duurzaamheidsaspecten komen hierin tot uitdrukking, zoals bijvoorbeeld compact bouwen, oriëntatie op zon of wind en gevelopeningen Figuur 3: #11 Wageningse Eng Figuur 4: #21 Historisch centrum rondom de Hoogstraat 7

8 Figuur 5: Twee fragmenten uit Deel B - Kwaliteitszorg op stedenbouwkundig niveau 8

9 In de nevenstaande figuur is een fragment opgenomen van het instrumentenpalet uit deel B. Dit onderdeel van de gids bestaat uit 4 posters. Eén poster met een toelichting op de onderzoeksresultaten, conclusies en aanbevelingen, en 3 posters die het instrumentenpalet voor lokale kwaliteitszorg weergeven in Nederland (toegespitst op Wageningen), Vlaanderen (met informatie uit Wetteren) en Duitsland, Noord Rijn-Westfalen, de situatie in Wetter. Het fragment links toont in de kaart de reikwijdte (contouren) van planvormen gebruikt voor formele kwaliteitszorg in Wageningen en actuele projecten (nrs). In Wageningen zijn dit voornamelijk formele verordenende planinstrumenten. Daarboven een verbeelding van de huidige organisatie van de stedenbouwkundige dienst in de gemeente. In blauw is de stedenbouwkundige vakexpertise aangegeven. Dit zijn gekwalificeerd stedenbouwkundigen, landschapsarchitecten of architecten. Deze expertise bevindt zich op dit moment niet (of nauwelijks) binnen het ambtelijk apparaat. Wageningen betrekt hiervoor externe commissies. Foto: Roos Berendsen, Buro Room Wetteren aan de Schelde. Wetteren is een kleine gemeente, kleiner dan Wageningen. Maar zij heeft 2 geregistreerd stedenbouwkundig ambtenaren in haar stedenbouwkundige dienst die direct het bestuur adviseren. In Vlaanderen is een gemeentelijk stedenbouwkundig ambtenaar verplicht bij gemeenten groter dan inwoners. Foto: Roman Vorobjev, Gemeente Wetter (Ruhr) Wetter aan de Ruhr is ongeveer even groot als Wetteren, maar kent zelfs een 4 à 5 koppige stedenbouwkundige dienst. Terwijl het totaal aantal ambtenaren niet veel meer dan de helft van Wageningen is. Wetter kent geen externe commissies die het bestuur adviseert. 9

10 In deel B zijn tevens conclusies en aanbevelingen opgenomen wat betreft het vormgeven van gemeentelijke kwaliteitszorg op verschillende niveaus. In onderstaande figuur zijn de belangrijkste conclusies beknopt samengevat. Kwaliteitszorg via stedenbouwkundige planvormen Nederland: meester in (krachteloze) plannen die wel grondgebieddekkend zijn, maar geen zwaartepunt hebben Via bestemmingsplannen is overal een beetje regie. Verordeningen zijn gericht op punten, niet op structuren Vlaanderen regelt met projectmatige RUP s veel meer in detail met minder opgestapelde planvorming Samenhang op stadsniveau vindt Wetteren in haar structuurplanning Duitse collega s werken met een slimme combinatie van 3 bindende plankaders voor verschillende gebieden De Omgevingswet biedt gemeenten keuzevrijheid: hier kan geleerd worden van plankaders van de buren Kwaliteitszorg via stedenbouwkundige voorschriften Bottom-line: duurzame stedenbouw is alleen geholpen met de meest noodzakelijke, gefundeerde voorschriften Naar Duits voorbeeld: er kan meer worden gedaan met minder of flexibelere regels door ze slim te combineren Minder aandacht voor beperkingen private kavels, meer proefopstellingen voor sturing op openbare ruimte Kwaliteitszorg via de organisatie van stedenbouwkundig advies aan bestuurders Voor een degelijke kwaliteitszorg compacte relatie tussen stedenbouwkundige adviseur en bestuur van belang Externe kwaliteitsteams hebben een minder sterke positie en invloed op planvorming dan interne adviseurs In Vlaanderen is de stedenbouwkundig ambtenaar spilfiguur in de organisatie rondom de ruimtelijke ordening Ambtelijke expertise delen is een interessante praktijkoplossing om ruimtelijke kwaliteit te borgen Een ander voorbeeldmodel is een mengvorm van in- en externe samenwerking rondom expertise Figuur 6: Focus op 3 niveaus van kwaliteitszorg: de belangrijkste conclusies & aanbevelingen In onderstaande figuur is een fragment van het storyboard van de animatie opgenomen. Deze komt per 1 november via de website van Buro Room beschikbaar op Bij de lancering van de kleine Gemeente(s)gids en de Scape zal het filmpje ook via andere digitale kanalen te bekijken zijn. Een leefomgeving is meer dan een verzameling gebouwen, de ruimte tussen de gebouwen is minstens zo belangrijk Figuur 7: De eerste scenes van de animatie volgens het principe keep planning simple. 10

11 Cahier (Dossier) Small Town Urbanism Ter afsluiting van dit verslag een korte inhoudsopgave van het Dossier (ca woorden) dat wordt opgenomen in Scape International Magazine for Landscape Architecture and Urbanism. Het lezerspubliek van de Scape is breder dan alleen stedenbouwkundigen of ambtenaren, en het Dossier moet voor hen ook interessant zijn. Daarom hebben we er voor gekozen de actualiteit, problematiek en eigenheid van stedenbouw in kleine steden nader te belichten. Algemener dus, dan alleen vanuit de scope van de gemeentelijke dienst, maar wel met dezelfde inhoudelijke context. Ook eens wat anders dan de metropolitane best practices die we veelal vinden in internationale stedenbouwliteratuur. De resultaten van het onderzoek The Image of Wageningen vormen het hoofdartikel van het Dossier. Hierin aandacht voor het stedenbouwkundig ambt bij diensten in kleinere gemeenten in Nederland, Belgie en Duitsland. Vragen die o.a. aan de orde komen zijn: Waarom zou er speciale aandacht voor kleine gemeenten en kleine steden moeten zijn? Wat is de kracht en wat zijn de problemen van de lokale schaal? Wat is de werkcontext en binnen welke kaders valt er van collega s te leren, ook in de internationale context? Wat zijn de opgaven waar de kleinere gemeenten voor staan en hoe gaan zij hiermee om? Daarnaast bestaat de special uit 4 portretten. Vier maal een persoonlijk verslag van een stedenbouwkundig ambtenaar van een kleine stad, waarin zij toelichten hoe zij inhoud geven aan hun vak in dienst van de stad, hoe zij positie verkrijgen in het werkveld, of zij voldoende expertise hebben en hoe zij als ervaringsdeskundige hun collega s een tip mee zouden willen geven. Stedenbouw in Wetteren (B) - Auteur: Els van Gyseghem, stedenbouwkundige Wij zoeken een antwoord op de dualiteit tussen stedelijkheid en dorpse mentaliteit Stedenbouw in Wetter (D) - Auteur: Roman Vorobjev, stedenbouwkundige Op onze schouders ligt het hele spektrum aan stedenbouwkundige opgaven Stedenbouw in Barneveld - Auteur: Mathilde Peen, Anouk Dankerts, Wim Nijboer, stedenbouwkundigen Een stedenbouwkundige doe-gemeente die floreert in crisistijden Stedenbouw in de Kempen - Auteur: Theo Hendriks, stedenbouwkundige Ons verhaal van de Kempen Vervolgens small town urbanism in Central Valley of California in de Verenigde Staten (ca woorden). In Amerika is alles groot. Het lijkt erop dat de agenda van de gemiddelde stedenbouwer er op gericht is om de hele VS te veranderen in Manhattan. Niets is minder waar. Volgens Street Sense (CNU) zijn kleine steden in Amerika de new frontier voor ruimtelijke ontwikkelingen. Hier worden groei en stedelijke vernieuwing op een natuurlijke manier gedreven door gemeenschapszin. De schaal van projecten is in verhouding tot de gemeente en een gezamenlijke onderneming, en daarmee kansrijk. Dit druist in tegen het algemene verhaal dat doorgaans wordt verteld over kleine en middelgrote steden: Small towns are dying where they are not already dead. Everyone is moving to cities. The rural brain drain, goes on and on. Dit artikel focust op kleine steden in Central Valley of California, en beschrijft een aantal uitdagingen waar specifiek kleine gemeenten aldaar voor staan en daarnaast een serie stedenbouwkundige strategieën op lokaal of juist regionaal niveau, hoe hiermee om te gaan. John Wilbanks van RRM Design Group portretteert de situatie daar met sprekende voorbeelden. En als laatste de specifieke problematiek in kleine steden in de regio Beijing in China, door dr. Zhao Zhifeng van College of Architecture and Urban Planning, Beijing UT (ca woorden). Deze problematiek ligt anders. Door de snelle economische groei verdwijnt het traditionele karakter van veel kleine Chinese steden. Dorpen worden in snel tempo opgeslokt door metropolen. Sinds 2003 hebben de onderzoekers van Beijing UT meer dan 20 kleine steden in de regio Beijing onderzocht. De karakteristiek en maat van kleinere steden spreekt bij Chinezen tot de verbeelding: Europese dorpen worden als inspiratiebron gebruikt voor nieuwe ontwikkelingen. In sommige andere steden is er duidelijk een verkeerde beoordeling van de schaal van bijv de openbare ruimte, die ontleent wordt aan voorbeelden in grote steden. Zo zijn er stadjes met lege pleinen van tienduizenden vierkante meters. 11

12

Rekenen Groep 7-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 7-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag 2016 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm

Nadere informatie

Brunelleschi. De Dom van Florence

Brunelleschi. De Dom van Florence Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv, Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Rekenen Groep 6-1e helft schooljaar.

Rekenen Groep 6-1e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of

Nadere informatie

Geen fabriekswerk. Roeien met de wind mee en de stroom tegen. Jac Willekens

Geen fabriekswerk. Roeien met de wind mee en de stroom tegen. Jac Willekens Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Ermelo Commissie Ruimtelijke Kwaliteit

Ermelo Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Jaarverslag Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Zorg voor een mooi! Wilt u meer weten? Contactpersoon ir. Geert Jan Jonkhout Functie adviseur ruimtelijke kwaliteit Telefoon 026 442 17 42 Email gj.jonkhout@geldersgenootschap.nl

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag 2013 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm

Nadere informatie

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 4-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V., Den Haag 2016 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm

Nadere informatie

Raadsvergadering. 23 juni

Raadsvergadering. 23 juni RAADSVOORSTEL Raadsvergadering Nummer 23 juni 2016 16-038 Onderwerp Organisatieperspectief 2021 en Veranderagenda 2016-2021 Aan de raad, Onderwerp Organisatieperspectief 2021 en Veranderagenda 2016-2021

Nadere informatie

Scherpenzeel Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Scherpenzeel! Jaarverslag 2015. Zorg voor een mooi

Scherpenzeel Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Scherpenzeel! Jaarverslag 2015. Zorg voor een mooi Jaarverslag Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Zorg voor een mooi! Wilt u meer weten? Contactpersoon ir. Leo van Grondelle Functie adviseur ruimtelijke kwaliteit Telefoon 026 442 17 42 Email l.van.grondelle@geldersgenootschap.nl

Nadere informatie

MEDISCHE INCIDENTEN. Hoe gaat u daar mee om?

MEDISCHE INCIDENTEN. Hoe gaat u daar mee om? MEDISCHE INCIDENTEN Hoe gaat u daar mee om? Q-Academy heeft een aanbod ontwikkeld dat u en uw organisatie ondersteunt bij een goede afhandeling van medische incidenten. De bijeenkomsten worden incompany

Nadere informatie

7 e Leergang De regionale ambtenaar als regisseur

7 e Leergang De regionale ambtenaar als regisseur 7 e Leergang De regionale ambtenaar als regisseur RegioAcademie 2012-2013 De regionale samenwerking De regionale samenwerking tussen gemeenten is niet meer weg te denken in bestuurlijk Nederland. Ruwweg

Nadere informatie

HET GEHEIM VAN T LOOKWARTIER

HET GEHEIM VAN T LOOKWARTIER HET GEHEIM VAN T LOOKWARTIER HET Bijzonder. Dat is wel het minste VOORSPEL wat opvalt aan de manier waarop de plannen voor het Lookwartier in Doetinchem tot stand zijn gekomen. Op basis van een stedenbouwkundig

Nadere informatie

Rekenen Groep 6-2e helft schooljaar.

Rekenen Groep 6-2e helft schooljaar. Sweelinck & De Boer B.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze,

Nadere informatie

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Ambitie en Aanleiding Activiteiten Te realiseren waarden Onze werkwijze Ambitie Spoorzone met allure * Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

Vraagstelling fundamentele vragen

Vraagstelling fundamentele vragen Vraagstelling De roerige tijden van bezuinigingen op lokaal en Rijksniveau zorgen ervoor dat geldstromen kritisch onder de loep worden genomen. Zowel door de uitvoerende organisaties, als door de subsidieverstrekkers,

Nadere informatie

Beter groen. naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in Zuid-Holland. provinciaal adviseur ruimtelijke kwaliteit in zuid-holland

Beter groen. naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in Zuid-Holland. provinciaal adviseur ruimtelijke kwaliteit in zuid-holland Beter groen naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in Zuid-Holland provinciaal adviseur ruimtelijke kwaliteit in zuid-holland Beter groen. Naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in

Nadere informatie

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid Slim Maasterras Drechtsteden Zakelijk Kansen voor Duurzaamheid Dynamisch Voorbeeld van hoogwaardig functioneel groen in stedelijke context Boston Children s Museum Plaza, Boston Michael van Valkenburg

Nadere informatie

Millingen aan de rijn Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Millingen aan de rijn! Jaarverslag 2013. Voor een mooi

Millingen aan de rijn Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Millingen aan de rijn! Jaarverslag 2013. Voor een mooi Jaarverslag Commissie Ruimtelijke Kwaliteit Voor een mooi! Wilt u meer weten? Contactpersoon ir. S. de Wit Functie adviseur ruimtelijke kwaliteit/rayonarchitect Telefoon 026 442 17 42 Email s.de.wit@geldersgenootschap.nl

Nadere informatie

Huisadviseurschap. Team Ruimtelijke Kwaliteit. als verlengstuk van uw gemeentelijke organisatie. Libau

Huisadviseurschap. Team Ruimtelijke Kwaliteit. als verlengstuk van uw gemeentelijke organisatie. Libau Libau Team Ruimtelijke Kwaliteit Huisadviseurschap als verlengstuk van uw gemeentelijke organisatie Libau adviesorganisatie voor ruimtelijke kwaliteit Hoge der A 5 9712 ac Groningen 050 3126545 info@libau.nl

Nadere informatie

Fluisteringen van de donkerste schaduwen. Gedichtenbundel. Dani Vlijm

Fluisteringen van de donkerste schaduwen. Gedichtenbundel. Dani Vlijm Fluisteringen van de donkerste schaduwen Gedichtenbundel Dani Vlijm 1 Eerste druk 2017 Tekst: Dani Vlijm 2017 Vormgeving binnenwerk: Dani Vlijm Vormgeving omslag: Dani Vlijm Omslagfoto: SplitShire Foto

Nadere informatie

Voor de actualisering en modernisering van de Edese Welstandsnota wordt voorgesteld drie thema's nader te uit te werken:

Voor de actualisering en modernisering van de Edese Welstandsnota wordt voorgesteld drie thema's nader te uit te werken: Gemeente Ede Memo Aan : Raadcommissie Ruimtelijke Ontwikkeling Van : College van burgemeester en wethouders Datum : 30 oktober 2012 Registratienummer : 727161 Opgesteld door : Rob Luca Bijlage : Werkschema

Nadere informatie

KWALITEIT DIENSTVERLENING Gemeente Oirschot Onderzoeksaanpak

KWALITEIT DIENSTVERLENING Gemeente Oirschot Onderzoeksaanpak KWALITEIT DIENSTVERLENING Gemeente Oirschot Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 23 september 2011 1. Achtergrond en aanleiding In 2008 heeft de gemeente Oirschot de Bestuursvisie 2002-2012

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

METROPOOL REGIO EINDHOVEN

METROPOOL REGIO EINDHOVEN Aan de Colleges van Burgemeester en Wethouders van de 21 gemeenten en de gemeente Veghel Wu Ztfìti Ontv.bev. 16ik.01000 Metropoolregio Eindhoven 040 259 45 94 info@mölropoolregioeindhoven www.metropoolregioelndhovan.

Nadere informatie

GIDS-gemeenten die de JOGGaanpak & GIDS combineren

GIDS-gemeenten die de JOGGaanpak & GIDS combineren GIDS-gemeenten die de JOGGaanpak & GIDS combineren Notitie versie 1.0 September 2016 Door Frea Haker (Gezond in ) Eveline Koks (Jongeren Op Gezond Gewicht) Anneke Meijer (Coördinatie Gezond Gewicht Fryslân

Nadere informatie

Cuijk - De Valuwe. Openbare ruimte De Valuwe

Cuijk - De Valuwe. Openbare ruimte De Valuwe Openbare ruimte De Valuwe Openbare ruimte De Valuwe is de eerste naoorlogse uitbreidingswijk van Cuijk, een dorp aan de Maas. De wijk vormt de noordoostzijde van het huidige dorp, op de grens met het buitengebied.

Nadere informatie

Stijlvol landelijk wonen, geheel naar uw wens

Stijlvol landelijk wonen, geheel naar uw wens Stijlvol landelijk wonen, geheel naar uw wens Wilgenrijk Echt, ontspannen, Hollands, mooi wonen Ontwerpfilosofie van Wilgenrijk De Maassluise School HOLLANDSE KUST Wilgenrijk is een nieuw stukje Nederland

Nadere informatie

Grondbeleid en grondprijsbeleid Gemeente Weert

Grondbeleid en grondprijsbeleid Gemeente Weert Onderzoeksaanpak Grondbeleid en grondprijsbeleid Gemeente Weert september 2013 Rekenkamer Weert 1. Achtergrond en aanleiding Het grondbeleid van de gemeente Weert heeft tot doel bijdrage te leveren, met

Nadere informatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie OPZET VAN DE PRESENTATIE Bodemvisie Waarom? Doel Middel Ingrediënten SPRONG Wie, wat, waarom? Het proces

Nadere informatie

(hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht)

(hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht) Bijlage: Projecten in de provincie Utrecht (hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht) Inleiding In de Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie 2013-2028 en de Verordening

Nadere informatie

In hoeverre is het ICT-beleid bij de gemeenten Bergen op Zoom, Drimmelen, Halderberge en Moerdijk als doeltreffend en doelmatig aan te merken?

In hoeverre is het ICT-beleid bij de gemeenten Bergen op Zoom, Drimmelen, Halderberge en Moerdijk als doeltreffend en doelmatig aan te merken? Rekenkameronderzoek ICT-beleid Betreft: Toelichting op het onderzoek ICT-beleid Inleiding De Rekenkamer West-Brabant heeft bij de voorbereiding van het onderzoeksprogramma 2015 het onderwerp ICT-beleid

Nadere informatie

Beleidsregel selectiecriteria gemeentelijke monumenten Gemeente Etten-Leur

Beleidsregel selectiecriteria gemeentelijke monumenten Gemeente Etten-Leur Beleidsregel selectiecriteria gemeentelijke monumenten Gemeente Etten-Leur Het college van burgemeester en wethouders van de Gemeente Etten-Leur; gelet op de Erfgoedverordening Etten-Leur; gelet op de

Nadere informatie

Aanleg Maas en Waalweg (N322) langs Puiflijk en Leeuwen

Aanleg Maas en Waalweg (N322) langs Puiflijk en Leeuwen Aanleg Maas en Waalweg (N322) langs Puiflijk en Leeuwen Het Land van Maas en Waal is echt rivierenlandschap. Het is open, vlak en kent een rationele verkavelingsstructuur. Het is ook een waardevol weidevogelgebied.

Nadere informatie

Eindverslag Doetinchem. _Gemeente Doetinchem, najaar 2016

Eindverslag Doetinchem. _Gemeente Doetinchem, najaar 2016 Eindverslag Doetinchem _Gemeente Doetinchem, najaar 2016 INHOUD 1. Introductie... 3 De vraag... 3 De aanpak... 3 Opbrengst... 3 2. Bevindingen... 4 _Co-creatie... 4 _Een regionale blik... 4 _De rol en

Nadere informatie

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat?

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad Klimaatadaptatie van stedelijk gebied staat sinds kort prominent op de publieke agenda. Op Prinsjes dag heeft het kabinet de Deltabeslissing

Nadere informatie

VO2020- scan. Handleiding bestuursrapportage met bestuursambities. Versie 1.0, april 2015

VO2020- scan. Handleiding bestuursrapportage met bestuursambities. Versie 1.0, april 2015 VO2020- scan Handleiding bestuursrapportage met bestuursambities Versie 1.0, april 201 Copyright 201 Stichting Schoolinfo Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART TERNEUZEN

CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART TERNEUZEN CULTUURHISTORISCHE WAARDENKAART TERNEUZEN Terneuzen Cultuurhistorische Waardenkaart Datum: februari 2013 Opgesteld door: Gemeente Terneuzen Gemeente Terneuzen Stadhuisplein 1 Postbus 35 4530 AA Terneuzen

Nadere informatie

Muziek in de renaissance en barok. Renaissance (1400 1600) Belangstelling voor het hier en het nu

Muziek in de renaissance en barok. Renaissance (1400 1600) Belangstelling voor het hier en het nu Copyright 2011 Uitgeverij Lambo bv Arnhem Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatisch gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of

Nadere informatie

Mooi Prachtig Ongerept. En boeren?

Mooi Prachtig Ongerept. En boeren? Mooi Prachtig Ongerept En boeren? Schoonheid Pracht en praal Genieten Miljoenen mensen ORGANISATIE PROJECT OPDRACHTGEVER RCE LLTB Provincie Limburg OPDRACHTNEMER Heusschen Copier SatijnPlus EVALUATIE

Nadere informatie

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012

BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT. Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 BIM 2.0 VANUIT HET PERSPECTIEF VAN EEN AANNEMER WILLEM PEL BALANCE & RESULT Pioneering BIM werkplaats 27 januari 2012 Aannemer als de spil in de keten Een aannemer is de verbindende schakel tussen: Creatieve

Nadere informatie

GHB hulpvraag in Nederland

GHB hulpvraag in Nederland GHB hulpvraag in Nederland Belangrijkste ontwikkelingen van de hulpvraag voor GHB problematiek in de verslavingszorg 2007-2012 Houten, mei 2013 Stichting IVZ GHB hulpvraag in Nederland Belangrijkste ontwikkelingen

Nadere informatie

Startnotitie onderzoek Dienstverlening Venlo Belevingsonderzoek naar de Herindeling. dd. Januari 2016

Startnotitie onderzoek Dienstverlening Venlo Belevingsonderzoek naar de Herindeling. dd. Januari 2016 Startnotitie onderzoek Dienstverlening Venlo Belevingsonderzoek naar de Herindeling dd. Januari 2016 Startnotitie rekenkameronderzoek Dienstverlening Venlo Belevingsonderzoek naar de Herindeling 1. Aanleiding

Nadere informatie

werkatelier Kansen Drents-Friese flank

werkatelier Kansen Drents-Friese flank werkatelier Kansen Drents-Friese flank 20 april 2011 Bron: Drents Friese Wold, Atelier Mooi Drenthe Inhoud Het concept werkatelier 3 Werkatelier Kansen Drents-Friese flank 3 Programma 3 Presentaties 4

Nadere informatie

Jaar van de Ruimte 2015

Jaar van de Ruimte 2015 Jaar van de Ruimte 2015 Meedoen Het motto voor het Jaar van de Ruimte 2015 is Wie maakt Nederland. Van heinde en verre komt men onze polders, nieuwe steden, stadsvernieuwing en waterwerken bekijken. God

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 20 december 2011 Onderwerp Raadsbrief: Sociale structuurvisie Categorie B Verseonnummer 668763 / 681097 Portefeuillehouder De heer Rensen en de heer

Nadere informatie

Training. Methodisch verzamelen van informatie

Training. Methodisch verzamelen van informatie Training Methodisch verzamelen van informatie Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Nienke Koopman Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel:

Nadere informatie

Bijlage 1. Plan van aanpak omgevingsplan voor het buitengebied.

Bijlage 1. Plan van aanpak omgevingsplan voor het buitengebied. Bijlage 1. Plan van aanpak omgevingsplan voor het buitengebied. Naar een uitgebalanceerd Omgevingsplan voor het Buitengebied in Nederweert meebewegend met wat er buiten gebeurt. Inhoudsopgave 1 Waarom

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli

Nadere informatie

[COLUMN] Game Changers in het landschap

[COLUMN] Game Changers in het landschap [COLUMN] Game Changers in het landschap AUTEUR LECTORAAT BRAINPORT DATUM 22 APRIL 2016 REACTIES: REAGEER Fontys is niet alleen een onderwijsinstelling maar ook een organisatie die nadrukkelijk wil bijdragen

Nadere informatie

Behandelend ambtenaar Thijs Klompmaker, 0595-447781 gemeente@winsum.nl (t.a.v. Thijs Klompmaker)

Behandelend ambtenaar Thijs Klompmaker, 0595-447781 gemeente@winsum.nl (t.a.v. Thijs Klompmaker) Vergadering: 19 juni 2007 Agendanummer: 13 Status: bespreekstuk Behandelend ambtenaar Thijs Klompmaker, 0595-447781 E-mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. Thijs Klompmaker) Aan de gemeenteraad, Onderwerp:

Nadere informatie

c l e u r e n _ m e r k e n RUIMTELIJKE PLANNING EN ARCHITECTUUR

c l e u r e n _ m e r k e n RUIMTELIJKE PLANNING EN ARCHITECTUUR c l e u r e n _ m e r k e n RUIMTELIJKE PLANNING EN ARCHITECTUUR - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

Bestuurdersconferentie Krimp in beweging!

Bestuurdersconferentie Krimp in beweging! Bestuurdersconferentie Krimp in beweging! Den Haag, 2 december 2010 Wim Deetman, Jan Mans en Pieter Zevenbergen Adviescommissie-Deetman Opdracht van provincie Limburg Strategisch meerjarenperspectief voor

Nadere informatie

Goed op weg met de Mobiliteitsscan? Discussieer mee aan de hand van P+R als voorbeeldmaatregel.

Goed op weg met de Mobiliteitsscan? Discussieer mee aan de hand van P+R als voorbeeldmaatregel. Goed op weg met de Mobiliteitsscan? Discussieer mee aan de hand van P+R als voorbeeldmaatregel. Henk Tromp Hans Voerknecht Dirk Bussche (Henk Tromp en Dirk Bussche zijn werkzaam bij Goudappel Coffeng,

Nadere informatie

Pensioen in 5 stappen! Regel het zelf

Pensioen in 5 stappen! Regel het zelf Pensioen in 5 stappen! Regel het zelf 1 Auteur boek: Greetje Remmerde Titel boek: Pensioen in vijf stappen! Regel het zelf ISBN nummer: 9789402126976 2015, G.M. Remmerde Uitgegeven in eigen beheer (info@pensioendoehetzelf.nl)

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Informatie bij vacature 14030 Teammanager (2fte)

Informatie bij vacature 14030 Teammanager (2fte) Informatie bij vacature 14030 Teammanager (2fte) www.hilversum.nl GEMEENTE HILVERSUM www.hilversum4talent.nl Gemeente Hilversum Iedereen kent ons van radio en tv. Als creatieve mediastad bevindt Hilversum

Nadere informatie

Communicatieplan 2015

Communicatieplan 2015 Communicatieplan 2015 Status: Definitief 3.C.1 & 3.C.2 Versie 2015/1 Uitgegeven door: Van Wijk Nieuwegein Copyright 2015 Van Wijk Nieuwegein Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

drs. Marcel Reijnen en dr. mr. Steven Jellinghaus OR en strategische vraagstukken

drs. Marcel Reijnen en dr. mr. Steven Jellinghaus OR en strategische vraagstukken drs. Marcel Reijnen en dr. mr. Steven Jellinghaus OR en strategische vraagstukken VAKMEDIANET ALPHEN AAN DEN RIJN 2014 Samenstellers en uitgever zijn zich volledig bewust van hun taak een zo betrouwbaar

Nadere informatie

De Rekenkamer Metropool Amsterdam zoekt. Twee Onderzoekers. Voor uur per week

De Rekenkamer Metropool Amsterdam zoekt. Twee Onderzoekers. Voor uur per week De Rekenkamer Metropool Amsterdam zoekt Twee Onderzoekers Voor 24-36 uur per week Wij zijn op zoek naar flexibele onderzoekers op niveau. De onderzoeker draagt bij aan verbetering van het onderzoek en

Nadere informatie

U wilt aan het werk? Dat kan!

U wilt aan het werk? Dat kan! U wilt aan het werk? Dat kan! U zorgt er zelf voor.. En wij helpen u daarbij! Inhoudsopgave Onderwerp Paginanummer Inhoudsopgave 1 Inleiding Individuele Reïntegratie Overeenkomst (IRO) 2 Mogen wij ons

Nadere informatie

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN Onderzoek naar cultuurhistorische structuren, landschappen en panden Aansluitend op Belvedere- (Behoud door ontwikkeling) en het MoMo-beleid (Modernisering

Nadere informatie

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk Nationale landschappen: aandacht en geld nodig! 170610SC9 tk 7 Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk De Rekenkamer Oost-Nederland heeft onderzoek

Nadere informatie

achtergrond hoofdstuk 1 Structuurvisie 2020 keuzes van visie naar uitvoering inbreng samenleving achtergrond ruimtelijk en sociaal kader bijlagen

achtergrond hoofdstuk 1 Structuurvisie 2020 keuzes van visie naar uitvoering inbreng samenleving achtergrond ruimtelijk en sociaal kader bijlagen 28 hoofdstuk 1 achtergrond Structuurvisie 2020 keuzes samenvatting achtergrond ruimtelijk en sociaal kader inbreng samenleving thematisch van visie naar uitvoering bijlagen zones 1 2 3 4 5 6 7 29 1.1 Inleiding

Nadere informatie

De gemeenteraad buitenspel na de invoering van de Omgevingswet? Gemeenteraad Bergen op Zoom 10 april 2017

De gemeenteraad buitenspel na de invoering van de Omgevingswet? Gemeenteraad Bergen op Zoom 10 april 2017 De gemeenteraad buitenspel na de invoering van de Omgevingswet? Gemeenteraad Bergen op Zoom 10 april 2017 Waar gaan wij het over hebben? Geheugen opfrissen: Omgevingswet in het kort Betekenis wet voor

Nadere informatie

Frankenstein. Mary Shelley

Frankenstein. Mary Shelley Frankenstein Frankenstein maakt deel uit van de reeks Wereldverhalen van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren. Wereldverhalen is een serie beroemde verhalen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus 10208

Nadere informatie

# 2. Noord. Special: Bijeenkomst van Leergemeenschap Noord-Nederland Water- en Ruimteberichten. Deze uitgave is een samenwerking tussen

# 2. Noord. Special: Bijeenkomst van Leergemeenschap Noord-Nederland Water- en Ruimteberichten. Deze uitgave is een samenwerking tussen Noord # 2 Special: Bijeenkomst van Leergemeenschap Noord-Nederland Water- en Ruimteberichten Deze uitgave is een samenwerking tussen December 2014 wvl1014lv045 Foto: Ivo Vrancken Inhoud Verdieping Een

Nadere informatie

Format Ruimtelijke Onderbouwing (versie 1, aug 2014) INHOUDSOPGAVE

Format Ruimtelijke Onderbouwing (versie 1, aug 2014) INHOUDSOPGAVE Format Ruimtelijke Onderbouwing (versie 1, aug 2014) INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 1.1. Algemeen 1.2. Aanleiding en doel 1.3. Plangebied 1.4. Leeswijzer 2. PLANBESCHRIJVING 2.1. Bestaande situatie 2.2. Gewenste

Nadere informatie

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie!! " # "# $ -. #, '& ( )*(+ % & /%01 0.%2

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Het verhaal van Europa

Het verhaal van Europa Het verhaal van Europa 2010 Uitgeverij Manteau / Standaard Uitgeverij en Rob Heirbaut & Hendrik Vos Standaard Uitgeverij nv, Mechelsesteenweg 203, B-2018 Antwerpen www.manteau.be info@manteau.be Deze reeks

Nadere informatie

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012)

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) -1- Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) 1 Aanleiding voor het project Arbeidsparticipatie is een belangrijk onderwerp voor mensen met een chronische ziekte of functiebeperking

Nadere informatie

doelgericht lesgeven

doelgericht lesgeven doelgericht lesgeven Brochure Doelgericht lesgeven Redactie & vormgeving: Erik Schrooten en Luk Bosman 2016 Erik Schrooten & Luk Bosman Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Je steunsysteem is overal om je heen.

Je steunsysteem is overal om je heen. Je steunsysteem is overal om je heen. Kwartiermaken in de wijken in Oss en in de regio. Burgerkracht en Presentie Definitie kwartiermaken: Kwartiermaken gaat over het bevorderen van het maatschappelijk

Nadere informatie

Auditrapportage 3 e ronde Certificeringsnorm Openbare Bibliotheken

Auditrapportage 3 e ronde Certificeringsnorm Openbare Bibliotheken Auditrapportage 3 e ronde Certificeringsnorm Openbare Bibliotheken Rapportage van resultaten naar aanleiding van de certificeringsaudit gehouden op in Opgesteld door: Stichting Certificering Openbare Bibliotheken

Nadere informatie

Programma 2.1 Stad en Regio

Programma 2.1 Stad en Regio Programma 2.1 Stad en Regio Uitvoeringsagenda De steden worden (structuurversterkend en duurzaam) dynamischer en regio s vitaler. Daarnaast wordt geïnvesteerd in het doorontwikkelen van het partnerschap;

Nadere informatie

Cursus. Ouderen ondersteunen om langer zelfredzaam te zijn

Cursus. Ouderen ondersteunen om langer zelfredzaam te zijn Cursus Ouderen ondersteunen om langer zelfredzaam te zijn Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Ingrid Mulder Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers

Nadere informatie

Routeboek functieverandering Bijlage bij structuurvisie Functieverandering NL.IMRO.0233.SVfunctiever-0401 Gemeente Ermelo (12063787)

Routeboek functieverandering Bijlage bij structuurvisie Functieverandering NL.IMRO.0233.SVfunctiever-0401 Gemeente Ermelo (12063787) Routeboek functieverandering Bijlage bij structuurvisie Functieverandering NL.IMRO.0233.SVfunctiever-0401 Gemeente Ermelo (12063787) Inleiding In dit routeboek wordt een beschrijving gegeven van de stappen

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN Projectleider Afdeling Iris van Gils Kerngroep Visie/Missie Datum 28 november 2014 Planstatus Vastgesteld in de Fusieraad 24 november 2014 Opdrachtgever Stuurgroep

Nadere informatie

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 Markt, trends en ontwikkelingen Amsterdam, april 2012 Ir. L. van Graafeiland Dr. P. van Gelderen Baken Adviesgroep BV info@bakenadviesgroep.nl

Nadere informatie

Toen het licht besloot te zwijgen

Toen het licht besloot te zwijgen Toen het licht besloot te zwijgen Dani Vlijm 1 De Nytah O drax Chronicles Deel 1: De Duisterzijde Spiegel 1 Deel 2: De Duisterzijde Spiegel 2 Deel 3: De Duisterzijde Spiegel 3 Deel 4: Vai ranva Deel 5:

Nadere informatie

Bijlagen bij het ecologisch krachtenveld

Bijlagen bij het ecologisch krachtenveld Professioneel pedagogisch handelen Omgaan met probleemgedrag in opvoedingssituaties Bijlagen bij het ecologisch krachtenveld Gerbert Sipman u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2014 Deze bijlagen horen

Nadere informatie

INFOBULLETIN OOSTERWOLD

INFOBULLETIN OOSTERWOLD INFOBULLETIN OOSTERWOLD (2016) Landelijk Wonen in de Randstad, in de groene en kleurrijke weelde van Oosterwold www.woneninoosterwold.nl OOSTERWOLD - een groene oase in het buitengebied van Almere Oosterwold

Nadere informatie

VERKENNEND ONDERZOEK NAAR HET KANTELGEDRAG VAN GEMEENTEN

VERKENNEND ONDERZOEK NAAR HET KANTELGEDRAG VAN GEMEENTEN VERKENNEND ONDERZOEK NAAR HET KANTELGEDRAG VAN GEMEENTEN Leiderdorp, 29 februari 2012 Colofon Stichting VraagWijzer Nederland Hoofdstraat 1-3 2351 AA Leiderdorp T 071-542 98 63 F 071-541 82 02 www.vraagwijzer.nl

Nadere informatie

Organisatievisie Gemeente Wijk bij Duurstede ( ): Sterke samenleving, kleine(re) overheid

Organisatievisie Gemeente Wijk bij Duurstede ( ): Sterke samenleving, kleine(re) overheid Organisatievisie Gemeente Wijk bij Duurstede (2013-2020): Sterke samenleving, kleine(re) overheid versie : 23 juli 2013 wijziging naar aanleiding van : vaststelling in DT (8 juli 2013) bespreking met wethouder

Nadere informatie

Planning & Control. Inleiding. Inhoudsopgave

Planning & Control. Inleiding. Inhoudsopgave Planning & Control Inleiding Planning & Control is de Engelse benaming voor coördinatie en afstemming. Het is gericht op interne plannings- en besturingsactiviteiten. Een heldere Planning & Control functie

Nadere informatie

Knelpunten Hieronder worden de 10 belangrijkste knelpunten bij de vormgeving van de regierol op het gebied van integrale veiligheid samengevat.

Knelpunten Hieronder worden de 10 belangrijkste knelpunten bij de vormgeving van de regierol op het gebied van integrale veiligheid samengevat. Gemeentelijke regie bij integrale veiligheid Veel gemeenten hebben moeite met het vervullen van de regierol op het gebied van integrale veiligheid. AEF heeft onderzoek gedaan naar knelpunten bij de invulling

Nadere informatie

Betrokken medewerkers zijn goed voor een bedrijf

Betrokken medewerkers zijn goed voor een bedrijf Betrokken medewerkers zijn goed voor een bedrijf Effecten op de organisatie en resultaten Bron: MEDIAMYNE Betrokken medewerkers zijn goed voor een bedrijf Betrokken medewerkers zijn werknemers die blij

Nadere informatie

Landschap in de Omgevingsvisie Gelderland (dec 2015)

Landschap in de Omgevingsvisie Gelderland (dec 2015) Landschap in de Omgevingsvisie Gelderland (dec 2015) 4.2 Natuur en landschap in Gelderland De provincie en haar partners streven samen naar een compact en hoogwaardig stelsel van onderling verbonden natuurgebieden

Nadere informatie

Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering.

Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering. Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering. 1 September 2014 Schetsontwerp Starterswoningen Achterweg 90 Voormalig Cultureel Centrum, Nieuwe Wetering. Project:

Nadere informatie

The Governance of Adaptation to Climate Change

The Governance of Adaptation to Climate Change The Governance of Adaptation to Climate Change Consortium governance of climate adaptation Samenstelling consortium Wageningen Universiteit Vrije Universiteit Erasmus Universiteit Universiteit Utrecht

Nadere informatie

BUREAU STEDELIJKE PLANNING

BUREAU STEDELIJKE PLANNING KLEIN AMERIKA 18 2806 CA GOUDA 0182-689416 WWW.STEDPLAN.NL INFO@STEDPLAN.NL Toolbox Wijkeconomie De toolbox wijkeconomie Groeten uit koppelt onze expertise op het gebied van wijkeconomie aan frisse en

Nadere informatie

Datawarehousing BIM. Modulecode: BIMDTB06 Modulehouder: H.D.A. de Wit Publicatiedatum: mei 2014 Studiejaar:2013-2014 Studielast: 2 punten

Datawarehousing BIM. Modulecode: BIMDTB06 Modulehouder: H.D.A. de Wit Publicatiedatum: mei 2014 Studiejaar:2013-2014 Studielast: 2 punten Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch,

Nadere informatie

ALLI A NT I E KAAR TSP E L

ALLI A NT I E KAAR TSP E L UI T L E G ALLI A NT I E KAAR TSP E L Samenwerken in allianties, netwerken en partnerships Vier soorten kaarten Interventiekaarten: gouden kaarten die een interventie-werkwoord en -activiteit bevatten.

Nadere informatie

Commissie Ruimte, 7 januari 2016

Commissie Ruimte, 7 januari 2016 MAASHAEGHE BOXMEER Commissie Ruimte, 7 januari 2016 Sprekers De heer Jan Joris Jan Joris Tuin Architectuur & Urban Landscape De heer Pieter Bedaux Bedaux de Brouwer Architecten Mevrouw Milena Pierey Bouwaccent

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

De gemeente van de toekomst

De gemeente van de toekomst De gemeente van de toekomst De gemeente van de toekomst Focus op strategie Sturen op verbinden Basis op orde De zorg voor het noodzakelijke Het speelveld voor de gemeente verandert. Meer taken, minder

Nadere informatie

Europoint torens Rotterdam Studie

Europoint torens Rotterdam Studie Europoint torens Rotterdam Studie Maria Haag architectuur Ir. Maria Haag Laan op Zuid 73 3072 DB Rotterdam tel. 010 4738030 info@mariahaag.nl www.mariahaag.nl Met dank aan: Ir. Yannick Boidin, architect

Nadere informatie